Skip to main content

Full text of "Eutropi Breviarium ab urbe condita cum versionibus graecis et Pauli Landolfique additamentis"

See other formats


r^^yJL^ % 



MONVMENTA 



GERMANIAE 



HISTORICA 



INDE AB ANNO CHRISTI QVINGENTESIMO 

VSQVE AD ANNVM MILLESIMVM 

ET QVINGENTESIMVM 



EDIDIT 

SOCIETAS APERIENDIS FONTIBVS 
RERVM GERMANICARVM MEDII AEVI 



AVCTORVM ANTIQVISSIMORVM TOMVS II 



EVTROPI BREVIARIVM CVM VERSIONIBVS ET CONTINVATIONIBVS 



BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

MDCCCLXXVIIII 



c 





EVTROPI 



BREVIARIVM AB VRBE CONDITA 

CVM 

VERSIONIBVS GRAECIS 

ET 

PAVLI LANDOLFIQVE 

ADDIT AMENTIS X'i 



RECENSVIT ET ADNOTAVIT 



H. DROYSEN 




BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 

MDCCCLXXVIin 



II PROOEMIVM. 

stantini mentio aperte ipsius Codini errori debeatur. [recte autem hic magistro memo- 
riae adscribitur clarissimatus ; nam lege demum a. 372 C. Th. 6, 11, 1 magistri scri- 
niorum vicariis dignitate praelati sunt et adeo in titulo a. 376 (Orelli 2352 = C. I. L. yi 
510) ei, qui ex magisterio memoriae ad vicariatum Italiae evectus est, sola clarissimi viri 
appellatio tribuitur. eo ipso igitur tempore, quo scripsit Eutropius, magistri memoiiae 
ultra perfectissimatum evecti spectabilitatem nondum acceperant, sed vere consistelbant 
in clarissimatu. Th. M.}. — Ad posterorum memoriam nomen eius pervenit renim 
gestarum compendio eo, quod edimus, de cuius libris scriptis iam exponemus. 

Omnium breviarii Eutropiani codex antiquissimus est Gothanvs (G) bibliothecae 
ducalis signatus numero CI in membranis formae maioris scriptus saeculo nono. Mau- 
gerard abbas, qui eum librum cum undecim aliis bibliothecae ducali anno mdcclxxxxvi 
vendidit, nihil de eorum origine addidit, ut, unde proveniat, ignoretur, neque quae 
adiecit manus satis antiqua in calce Frontini: 'utilis iste liber si correctus foret esset 
m. p. d. p. F a bllbck' quid sibi velint, coniectura assequi nobis contigit 2 ). Eutropii tex- 
tus, qui inter Rufi Festi breviarium et Frontini strategematicon excerpta a folio viih 
ad folium xxxviin legitur, scriptus est ab uno ut videtur scriba eoque et linguae La~ 
tinae ignaro et neglegenti, quippe qui passim plane inepta protulerit: e. gr. 

si se anceps (— is eam cepit) 72, 14 adutrium (adversum) 134, 12 

ococcasionem 98, l vel re vel 138, 21 

Caeresare 114, 21 Zenobi et poster 158, 4 

itaque factum est, ut recognitores codicis errores emendare hiatus supplere aggressi 
sint. quot fuerint recognitores , addideritne et correxerit nonnulla ipse codicis scriba, 
diiudicari nequit ; quam ob causam in editione quaecunque ex emendatione profecta in 
libro Gothano leguntur, manus alterius (G 2 ) additamenta nominavimus 3 ) . maioris quam 
de numero recognitorum quaerere momenti est, unde hausta sint, quae in textu correcta 
sunt. atque coniecturae aut interpolationi nonnulla deberi apertum est, quippe quae 
aliena sint a reliquis breviarii codicibus: 

textus restitutus textus vera lectio 

14, 8 contra Tarquinium Tarquinii Tarquinio 

18, 16 L. Artius Largius Larcius 

22, 14 eos missos ipsos 
42, 14 cum tantus elephantorum cum xxx elephantorum cum elephantorum num^- 

numerus numerus rus 

58, 10 Hispaniae caput Hispaniae Hispaniae 

68, l petitus per petitum per Titum 

72, 9 bellum committere patrem committere partem committere 



2) disputaverunt de hoc codice Mommsen (Herm. I, 467) , Hartel Mommseniana collatione ad editionem 
(apud Weidmannos 1872) instituendam usus in hbello qui inseribitur: Eutrop und Paulus Viaconus, Lude<?ke 
(Fleckeisen Jahrb. 1875 p. 874). specimen lithograpbicum scripturae dederunt Jacobs et Ukert (Beitrdge wr 
dltern Litteratur I tab. 3) iidemque ediderunt collationem librorum I — III ad editionem Tubingensertx a. 
mdcclxxxxyi factam (1. 1. III p. 222 — 234). 

3) Ludecke 1. 1. statuit inde a IX, 21 alium librarium successisse Latini sermonis magis peritum , ^nte 
IX, 21 autem praeter ipsius , quae videntur, scnbae emendationes duos vel tres distinguendos esse emexmda- 
tores. nobis codicem iterum atque lterum tractantLbus, ut diversas manus recte distingueremus, non conti git 5 
cum ne litterarum quidem iorma ad certum deduoat iudicium. 



PROOEMIVM. III 

textus restitutus textus vera leetio 

76, 13 fame fecit laborare fame fecit fame confecit 

94 , 24 contra Mitliridatem pug- contra Mithridatem bel- contra Mitliridaten bel- 
naverat bellum lum lum gerebat et in Ita- 

lia novum bellum 
100, 7 honorificeque eum recepit honorificeque eum habuit honorificeque eum habi- 

tum 
126, 8 nam privata eius virtute nam privata eius insignis nam privata eius vita in- 

insignis signis 

128, 12 Vespasiani militibus Vespasiani duobus Vespasiani ducibus 

144, 6 imperii fasce imperii fas imperii fastigio 

nihilominus codex, unde emendaretur textus , adhibitus sit necesse est , cum ex addi- 
tamentis inter alia haec, quae sunt 'adque earum virgines' 10, 3, l et consecratus' 10, 6, 
'pelleretur et Tarquinius' 16, 6, 'duxit et — Fabium' 30, 10. 11 , 'ambo — confe- 
cere' 30, 14 ad 32, l, 'quod armati capi' 34, 8, 'a Romanis impetravit' 38, 14, 'obsidem 
daret' 64, 13, ficta non esse constet. sed is codex non fuit Gothani archetypus; nam 
verba <tum' 10, l, 'consecratus' 10, 6, 'Marcius' 12, 3, 'datus' 30,12, 'redimendis' 
32, 21, 'obsidem daret' 64, 13, quae et ipsa inter haec additamenta sunt, a gemello 
codice Fuldensi afuisse disertis verbis testatur Sylburg de reliquis tacens. faciunt au- 
tem emendationes illae modo cum secunda modo cum tertia codicum familia, nimirum 
cum secunda locis his: 

tertia familia 

10, 6 tricesimo septimo xxxvira 

12, 15 censum census 

26, 9 adducta [O, om. L) ducta 

40, 8 captivorum duxit (ex captivo reduxit) captivorum reduxit 

15 tantum hominum tantum 

78, 3 Graliiciis Callecis 

80, 2 eo sunt [ex eo sunt eo) sunt 

cum tertia autem his: 

secunda familia 

10, l tum cum tunc cum 

22, 16 postea post eam 

30, 12 ei . . . legatus datus ei datus . . . legatus 

34, 8 quod armati capi potuissent quod armati capti fuissent 

38, 16 duillo duellio 

86, 13 gessit (Vatican.) egisset 

denique et cum secunda et cum tertia consentit G 2 in additamentis his: 

10, 6 est et consecratus 24, 18 triennio 

12, 17 lxxxiii 40, 15 omni Eomano exercitu 

ea in quibus G 2 consentit cum secunda familia, levia fere sunt et casui facile tribui 
poterunt excepto uno loco 10, 6; qui nisi obstaret, ad tertiae familiae codicem solum- 
modo Gothanum emendatum esse crederes. utut est, apparet emendationibus his nihil 
tribuendum esse et lectionis primariae tantum in Gothano libro rationem habendam 

esse. 



IV PROOEMIVM. 

Secundo loco nominandus est codex Fvldensis (F) , quem qui excussit Sylburg in 
altera breviarii editione (Romanae historiae scriptores Graeci minores Francof. a. M. 
1590), de hoc codice pervetusto, ut ait, qui nunc periisse videtur 7 haec dicit : 'post 
1 editiones Schonhovi et Vineti ad codices institutas id annitendum putavi, ut ipse quo- 
'que veterem librum manuscriptum alicunde impetrarem et cum a Francisco Modio 
'antiquorum librorum diligenti scrutatore cognovissem optimae notae exemplar in Ful- 
1 densi > bibliotheca superesse, tandem eo per assiduas amicorum intercessiones sum 
'potitus'. ex lectionibus huius eodicis, quas Sylburg in editionis notationibus et in- 
dicibus abscondidit, apparet Fuldensem et Grothanum si non ex eodem archetypo de- 
scriptos eiusdem certe fuisse familiae, Fuldensem autem Gothano fere semper, ubi 
differunt, praeferendum esse scriptum a librario diligentiore et minus inperito. erroribus 
enim ineptiisque cum scateat Gothanus, plerique eorum afuerunt a Fuldensi aderant- 
que in eo et librorum n — viii subscriptiones et alia, quae desunt Gothano, ut 'Asiae' 
58,1, 'quen' (in quendam) 58,2, 'partim in deditionem accepit' 76,12, 'saepeconsul' 
126, 9, 'filios — Sarmatas' 160, 14, 'Maximinus — vicinum' 172, 13. 14. uno solo 
loco Sylburgo teste omisit, quod est in Gothano, vocabulum 'senatus' 104, 23; nam 
quae absunt ab editione 'vindicare' 154, 9 et 'Valeriano' 156, 4 tacente Sylburgo, 
ipse omisisse potest, vocabulum autem 'appellavit' 158, 14, quod propter hiatum sub- 
sequentem non habet, unde pendeat, fortasse delevit. 

Codicum Gothani et Fuldensis archetypus, nobis in sequentibus A littera signatus, 
in operis initio praescriptum habuit : 'incipit breviarius Eutropi', infine: L Eutropi liber 
x explicit', libro primo subscriptum : 'breviarium ab urbe condita liber primus ex- 
plicit incipit secundus', libro nono: 'Eutropi breviarium ab urbe condita liber viiii 
explicit incipit x'. has enim subscriptiones habent Gothanus Fuldensisque ; in reli- 
quis libris n — viii Gothanus subscriptione caret, subscripsit Fuldensis: 'breviarium 
ab urbe condita liber iii (vn) explicit incipit iiii (viii) , Eutropi liber secundus (im, 
v, vi, viii) explicit incipit tertius (v, vi, vn, vmi)'. hiatus, quibus potissimuni 
erat corruptus, hi fere fuerunt: 

10, 6 et consecratus 132, 10 et liberalitatis 

64, 13 obsidem daret 136, 15 victo subegit provincia trans Da- 
70, 3 ut appareret nubium facta in his agris quos 
72, 10 rex Numidarum per annos sexa- nunc Taifali 

ginta fere 146, 29 interiores et Azabenos Arabas 

78, 8 Eomanos iuvit 148, l Azabenicus 4 ) 

80, 16 alterum ex Thracia 158, 2 Occidentisque 

96, 16 Mesopotamiam occupaverat 15 que eam Daciam quae nunc duas 
126, 15 et Neronis familiaris Moesias dividit 

130, 6 quam cum omni diligentiae pro- 162, 23 atque hac se occasione ditaret 

visione colligeret 180, ll aetatis altero et tricesimo 



4) [pleraque quae ab hoc librorum ordine absunt cum propter homoeoteleuta similesve causas casu omissa 
esse appareat, hoc vocabulum Ubraiius consilio delevit ideo quod antea Adiabenorum mentio casu exci- 
derat. Th. M,] 



PROOEMIVM. V 

Seeundae codicum classis haee mihi praesto fuerunt exemplaria : 

codex Bertinianvs olim monasterii S. Bertini, nunc bibliothecae publicae Audo- 
marensis (St. Omeij, signatus numero dclxxxxvii (0) , in membranis formae mediae 
saeculo undecimo vel decimo scriptus (cf. Catalogue des manuscrits des bibliotheques des 
departements III, 203) ; praeter Marcellini chronicon Eutropium continet avulsa inde 
altera parte, quae annales Bertinianos complectens nunc est eiusdem bibliothecae co- 
dex dccvi. 

Ex hoc codice descriptus est codex Brvxellensis 6439- 6451 , quondam socie- 
tatis Iesu Brugis, in membranis formae maximae, continens praeter alia opera historica 
foliis novem primis breviarium Eutropii, cui tamen initium usque ad c retur in regnum ' 
16, 19 et verba inde a 'Britannia' 148, 5 ad 'ordine' 162, 18 singulis foliis excisis 
aut abruptis desunt. verba a viro quodam docto primae paginae inscripta: 'hic est 
liber de quo meminit Aubert Miraeus donat. Belgic lib. i cap. xxx in notatione' 
errore adscripta sunt; neque enim Miraeus loco infra apposito 5 ) de nostro codice agit 
sed de eo, qui nunc est Bruxellensis 9178—9187 (cf. Pertz Archiv VII, 530). liunc 
nostrum scriptum esse ineunte saeculo duodecimo ostendunt series regum Francorum 
et comitum Flandriae, quas ipse scriba aut aequalis addidit, ad Ludovicum regem 
(mcviii — mcxxxvii) et Balduinum L filium clementiae ' (mcxii — mcxviiii) deductae neutri 
annis, quot regnaverint, adiectis. 

Alter buius familiae codex Bertiniano quam maxime similis neque tamen ex eo 
descriptus est notissimus Leydensis bibliothecae publicae inter Latinos signatus nu- 
mero cxli (L) membranaceus formae minoris, scriptus saeculo decimo ineunte, iusto 
diutius ab editoribus pro recensionis fundamento habitus. primum fuit monasterii 
Grandensis St. Iohannis et Bavonis, unde eum Sconhovius adhibuit ad editionem anno 
1546 institutam (cf. Hartel 1. 1. p. 63), deinde Francisci Nansii, cuius nomen primae 
paginae Hincmari epistularum nunc eadem compage comprehensarum inscriptum in 
rasura legitur; is eum cum Merula communicavit ; Lugdunensis primus dicitur Haver- 
campio et Verheyckio. folio hodie ultimo, quod antiquitus pro indice fuit, postea bi- 
bliopegae errore loco motum est, haec sunt inscripta: 'ML libri x Eutropii vic de 
rebus Boma|norum et negotiis bellicis ac civilibus' ex epistula Eutropii ad Valentem 
eiusque subscriptione conflata. 

In archetypo codicum Bertiniani et Leydensis , quem littera B signabimus , ipsi 
breviario praemittebatur inscriptio: 'incipit Eutropium', libro primo: 'Eutropius vic 
(sic L, uo 0) peculiariter suus', in fine librorum est 'explicit (finit) liber ille incipit 
ille\ neque breviarii nec ab urbe condita inscriptio unquam occurrit. recte supra vi- 
dimus Eutropio tribui clarissimatum latentem in corruptelis supra relatis. [nec minus 
recte in epistula libro primo praemissa Valentem appellari non Maximum nude, ut est 



5) 'genealogia ista (Caroli ducis primi Lotharingiae inferioris) legitur ad calcem chronici Hugonis Floria- 
4 censis, quod cum aliis adiunctis anno 1227 Petrus monachus in pergameno descripsit et S. Quintino ohtulit. 
1 est volumen ingens pergamenicum , quod Iacobus Revardus Iureconsultus emit a milite , qui illud in direp- 
'tione oppidi S. Quintini anno 1558 acceperat. Iacobi fuit postea Pamelii episcopi Audomarensis nominati 
i hodie (idest anno 1629) Brugis adservatur in biblxotheca societatis Jesu', Hugonis chronicon codici, de quo 
nos agimus, prorsus deest. 



VI 



PKOOEMIVM. 



in alterius familiae libris, sed Gothicum Maximnm efficitur ex notissimo titulo urbano 
Orell. 1117 = C. I. L. VI 1175 Th. M.]. hiatus codicis absorbuerunt yocabula haec 
fere : 



12, 
14, 



15 
5 



44, 11 



56, 8 



62, 


10 


68, 


22 


80, 


16 


92, 


8 


94, 


12 



fossas circum murum duxit 96 , 8 

feminam Lucretiam eandemque pu- 12 6 , 9 

dicissimam 136, 7 

navibus cum triginta fugit nona- 138, 15 

ginta 

in Hispaniis contra fratrem eius 21 

Hasdrubalem 142, 12 
captivos et perfugas redderent 

Aemilius Paulus consul 148, 26 

alterum ex Thracia 156, 4 

rem publicam conposuisset bella 12 

anno urbis conditae 174, 12 



L. Lucullus et M. Lucullus 

et civilibus rebus 

et civilissimum 

quarto imperii nono decimo mense 

sexto die 
vel vere laudantibus 
revexit cum fratre eodemque so- 

cero triumphavit 
Caesar a senatu 
in Oriente servatum 
fratri vel praeferendus 
et docilitate 



textus breviarii, qualem haec familia exhibet, tantum abest, ut sola librariorum incuria 
aut neglegentia a codicibus prioris familiae recedat, ut nescio quis emendator mutando 
interpolando transponendo novam plane breviarii recensionem effecerit. huius discre- 
pantiae pauca infra adscripsimus exempla ; neque enim in toto huius praefationis capite 
id agimus , ut omnia , quae in promptu sunt , exempla afferantur sed ex iis , quae 
ipsa suppeditat editio, diligenter selecta: 



12, 18 

18, 8 
20, 5 
40, 13 
15 
50, 8 



82, 14 
86, 16 
90, 13 

92, 20 
94, 10 

21 

96, 11 

98, 12 

102, 1 

10 

106, 10 
126, 18 
128, 14 
132, 10 



xviii annos natus 

occisus est 

pauper 

postquam reges eiecti erant 

Afri auxilium (petiverunt) 

milia tantum 

is legatos admittere noluit. Ro- 

mani etiam Carthaginem mise- 

runt 
Cimbri in Gallia victi sunt 
Marius sexiens consul 
sed cum Romae mutati eonsules 

essent 
Rhodopam provinciam 
multi simul triumphi fuerunt 
milia regis 

civitates . . nobilissimas 
collectis auxiliis 
et 6 anno urbis conditae 
argenti infinitum 
bellorum victores 
ingentes tamen copias haberet 
est magno dedecore 
qua antea habuerit 



B 

xvm anno nativitatis suae 
occisus xlii imperii anno 
pauper factus est 
post reges eiectos 
per Africam auxilium (petierunt) 
milia tantum hominum 
is legatis parere noluit. Romani etiam a 
Carthaginensibus petierunt 

Cimbri in Italia victi sunt 
Marius exiens consulatum 
secundo Romae mutati consules sunt 

Europam provinciam 

multi Romae simul triumphaverunt 

milia ex parte regis 

civitates . . bellicosissimas 

collectis multis auxiliis 

anno ab urbe condita 

argenti infinitum pondus 

populorum victores 

cum plures tamen copias haberet 

est et cum magno dedecore 

qua antea habuerat receperit 



PEOOEMIVM. VII 

A B 

134, 12 de Dacis Cattisque duplicem tri- de Dacis Gothis quidem publice trium- 

umphum egit phum egit 

144, 9 nam gravius quod ergo gravius 

17 belli sumptum belli usum 

166, 6 Dioclitianus moratus callide fuit Diocletianus mortuus Gallis defuit 

182, 4 qui plurimum vel minimum tradunt qui plurimi animum tradunt 

Iam de codicum A et B orthographia breviter est agendum, neque enim libri ad 
eam vetustatem adscendunt , ut auctoritatem et utilitatem in tali re habeant. atque B 
familiae codices scribendi ratione satis diligenti et constanti utuntur. de prioris fami- 
liae orthographia ex solo G in his maxinie errorum et neglegentiae inconstantiaeque 
exemplorum pleno constat, cum de Fuldensis orthographicis admodum pauca enotaverit 
Sylburg. nobis minime in animo est omnia, quae minus recte scripta leguntur in G, 
in unum conferre — collecta sunt ab Hartelio (1. 1. p. 52 5. s.) — , nonnulla adscribimus, 
tam quibus, qua in universum scribendi ratione utantur codices utriusque familiae, 
cognosci possit, quam quae aliis fortasse viris doctis de orthographicis quaesituris 
usui esse possint. 

In codicibus A et B saepissime confunduntur ae et e, i et y. ti et ci, e et oe raro 
(e. gr. faetore [non 'foetore', ut edidimus] LO 160, 21, coenandum G, caenam 0, cenem 

L 182, 1). 

b et v commutantur inter se raro in JS, qui habet 'Danubius', 'Suevi' semper, 
'Navidem' 64, 14, < bispiliones ' 134, 19 ('evoraci' L 148, 7), saepe in FG, quorum 
diserto testimonio nituntur exempla haec: 

Alvem 118, 16 Vestia 82, 3 

Favius [semper) Vituito 80, 5 

Galva 126, 14 bispellones 134, 19 

Iuva 120, 7 nobis 172, 8 

Navidis 64, 16 Rabennam 152, 17 

Narvone 160, 13 Rabennae 170, 16, 
Vacaudarum 162, 14 

litterae falso geminantur sescenties in G, saepe in A: 

Affrica Assinius 86, 7 

Amisson 96, 11 exossus 134, 18 

Appulia Lellio 66, 5 

Assia Nassica 80, 18 

falso ponuntur pro duplicibus singulae 'opida' 82, 11 et passim 'misi, commisa' si- 
miliaque. 

falso est pro u in: 'epistolas' GB 100, 12, 'adolescens, iocundus, iniocundus, 
incolomi' 150, 22 in B. 



'1 



m et abundat et deest saepissime in utriusque familiae codicibus. 

ph et f maxime in G confunduntur ut e. gr. in 'triumphare, Philippus'; Bosporus 
vox, quae quater legitur, in A est 'busforo' 88, 6, 'bosforum' 118, 15, 'bosporum' 
100, 3, 'bosporanorum' 136, 19. 



VIII PROOEMIVM. 

e et i in ablativis tertiae declinationis confundimtur in substantivis : 

potestati B 24, 7. 17 turre B 160, 12 
igneque B 32, 19 

in adiectivis: 

eonsulare B 24, 7 victrice B 42, l 

exconsulare 4 94, l maiori B 98, 10; 118, 6 

sequente 4 20, 3 obscuriori B 170, 6 
insequente G 58, 20; 70, 17 

duplex u semel tantum scribitur 'exercitum' G 20, 15, B 170, 17, 'sumptumque' B 124 ; 9. 
genetivi nominum, quae in <ius' finiuntur, in G sunt in i praeter: 

Cassiique 116, 2 Tarquinii 14, 8 (F) 

Claudii 156, n Tiberii 122, 9 
Constantii 176, 8 (F) , 16 

in B in ii praeter: 

Cassique 116, 2 Mummi 74, 11 

Galeri 172, 8 Pompei 94, 10; 104, io 

Maxenti 170, 15 (170, 13 L) Sirmi 160, 12 

et i simplex in genetivis aliis occurrit in 'aerari' G 181, 4; 'exili' B 130, 9; 'imperi' 

G 166, 17, praeterea pro duplici i simplex scribitur: 

Brittis A 60, 14 circuit B 140, 5 

fili G 110, 10 petit B 106, 15 

Gallis A 136, 12; 154, 5; G 170, 20 redit G 44, 6; 94, 7; B 64, 4; 66, 16 

gladiatoris AB 146, 11 transit\4 104, 23; F 106, 3 

Lacedaemonis G 40, 14; L 64, 14 

pro simplici falso duplex est in 'Numidiis' G 181, 17, 'Galliciis' B 78, 3. 

s post x scribitur in compositis ex ex et vocabulis ab s littera incipientibus : 

exspectare GO 42, l exsecratione .# 146, 13 (exceeratione G) 

exspectandos B 46, 19 exsequias G 150, 19 

exspectatione L 148, 23 exsequiam G 128, u 

exsecrabilis AL 124, 19; B 134, n exstinctus B 178, 18 

in vocabulis aliis in G- 

exscisae 22, 13 exsercitum 30, l ; 44, 13 

praepositionum in compositis scribendarum ratio solito more fluctuat, cuius rei sequitur 

conspectus : 

ad ante t est in B: 

adtulerant 70, 15 adtigisset 146, 15 (adtilius X 40, 8) 
adtigerat 122, 17 

cum praepositio extremam litteram ante p et l servat exceptis liis locis 

conparandus GO 130, 2 conpulit AO 90, 16 

conperta GB 130, 8 conpulera(u)nt GL 90, 7 

conpescuit B 158, 6 conpulsi GB 164, 3 

conpleret G 42, 15 conlata G 16, 7. GB 138, 17 

cqnplexu GB 44, 3 conlatis 2* 18, 8 

oonposuisset GB 92, 8 conlatinus AB semper 

conpositas GB 60, 9 conlocavit G 70, l. ^4 100, 7 

conposito GB 94, 7 conloquium ^ 62, 15. FB 90, 2 
conpositis GB 112, l 



PROOEMIVM. IX 

in servatur ante l, m, p praeter: 

illustrium B 3, 7 impellentis 1 48, 3 

immodici G 181, 5 impulsore 160, 19 

impatientiam L 52, 11 implendum GB 20, 14 

impatientis F 148, 11 impositus 96, 5 

ob seribitur ante p et / locis his: 

obpugnans GB 14, 4 obpressit G 94, 21. L 152, 5. G 160, 7. 

obpugnabat L 14, 9 GO 172, 19 

obpugnaturus GB 20, 8 obpresserat G 96, 10 

obpugnare GB 50, 6 obpressus GO 176, 6. G 178, 7 

obpugnavere G 72, 4 obtinuit £ 44, 6. G£ 118, 3 

obpugnavit GB 94, 2 obtineret # 34, 6. GB 168, 9 

obprimere G 112, 12 obtinente GO 176, 20 

obprimcndum B 152, 9 obtinendum GB 178, 28. 5 181, 7 

obtulit $ 26, 15. 54, 6 
sub ante m est in: submovit L 118, 16 submotique B 178, 25 

memoratu praeterea digna sunt haec: in A numeralia finiuntur in 'ens' et 'ensimus' 
praeter l sescentesimo ' 104, 9; semper est l sescentensimus ' pro: sexc. praeter 96, 6; in 
B semper est 'petierunt', 'petivit' tamen 106, l. A semper habet 'Lysitania, Lysitani', 
cui addendum est 'Lygdunum' 178, 14, 'Bezi, Bezentes' (nescio an ex beientes male 
descripto ortum) 'Bezentani', quocum non conferendum est 'Azabenos' 146, 29 et 
6 Azabenicus' 148, l L et Landolfi (' Aiabinicus' O, ' Aiabenicus' tertiae familiae codices) 
quae forma redit in titulo Orelliano 5492. — praenomina in A plerumque perscripta 
sunt, in B fere semper litteris singularibus notantur. in arclietypo litteris singularibus 
ea notata fuisse, nos autem minus recte G secutos ea perscripsisse demonstrant praeno- 
minum aliquot notae falso perscriptae in B et C , tertiae familiae archetypo , de quo 
statim est agendum: legunt enim pro P. aut 'post' B 30 , 13 ; C 44, 10, 78, 4. 7, 
80, 18, 94, 1 aut <prae' vel 'proe' B 32, 10, 52, 8, 60, 13, pro Q. 'que' aut 
: quae' B 30, l, 92, 12; codicum B emendatori late hic campus corrumpendi patebat 
finxitque pro 'P. Cornelius Scipio' 50, 13: 'Pompeius Cornelius Scipio', pro 'M. An- 
tonius' 114, 15: L magnificus Antonius'. consulum sollemnem notam apud antiquos, id 
est non coss., sed cos., in archetypo fuisse errores demonstrant, qui leguntur pro 'con- 
sulibus' ^consule': L 38, 10; 80, 11, G 44, 15; 80, 18; GL 66, 5, B 182, 7 et l con- 
sule' pro 'consul' B 102, 12. — numeri in codicibus fere semper perscribuntur, signis 
autem numeralibus quae vocant eos in archetypo fuisse scriptos et B et C docent, qui 
habent: 'vel' pro vi BC 22, 10, <et' pro cc B 42, 4, 'tria milia' pro m B 62, 19, 
'tertius' pro ra B 114, 3, 'L. Quintius' pro L B 64, 12 Quinti nomine interpolato. 

Tertiae denique familiae est tam, qui extat, codex Vaticanvs 1860 (D) scriptus 
anno mcccxiii in membranis formae magnae, qui continet breviarium Eutropi post 
Vegetium a folio 80 ad folium 89, quam, qui ipse iam non superest, omnium vetustis- 
simus , Casinensis fortasse aut Beneventanus , quo usus est Pavlvs Diaconvs , cum 
circa annum dcclxx Eutropi libros adauxit et continuavit ; qui qualis fuerit, e consensu 
codicum Historiae Eomanae (P) efficitur. a Vaticano illo epistula Eutropii ad Valen- 

EVTROPIVS 1) 



12, 


14 


20, 


2 




21 


24, 


1 




4 


28, 


4 


52, 


1 


114, 


1 




4 


116, 


17 


126, 


3 



X PKOOEMIVM. 

tem abest, ipsi breviario praescribitur . 'Eutropi liber primus rerum gestarum', post 
libros singulos legitur : ' ab urbe condita explicit liber . . . incipit liber . . . ' omisso 
breviarii nomine a Pauli quoque codice alieno , cum is in epistula ad Adelpergam 
scripta 'historiam' Eutropi appellet. sane codex ille Vaticanus non solum additamen- 
tum habet: 24, 7 potestate] 'hoc fere tempore in Aegis fluvio lapis de caelo ruit' hau- 
stum ex Hieronymo a. 1551 alterumque originis incertae: 150, 5 Maximinus ex corpore 
militari] 'genere Gothus', sed etiam non immunis mansit tam a Pauli additamentis ad 
Eutropium quam ab ipsis Landolfianis : 

ancilla] regnavitque annos xxxini 

posset] eodem tempore Neemias concedente Xerxe Persarum rege — resti- 
tuit (sic La?id n Paalus 'Neemias' habet posl 'rege') 

exercitum] iugumque — egit 

auro] mille librarum 

conditor] circa haec tempora Hester — jperhibetur 

factus] tunc etiam dilatata — natus est 

Hannibali] apud Ticinum 

natus] patre — sortitus 

eum] apud Mutinam 

Cleopatra] exornata — aspidem 

appellantur] denique — trucidavit (Paul. mserit posl: consumpta est 126, 5) 
152, 13 imperator (imperavit Paul.)] siquidem avarus (sic Land. , Maurus Paul.) 

fuerat 
156, 4 interea] fraude Aureoli ducis (sui add. D 2 ) 
160, 14 fecit] cum quibus regnavit annis duobus 
182, l enim] nimium 

sed quod inde pronum est conicere, cum praesertim aetatis sit minime vetustae, 
eum ex aliquo libro Paulino vel Landolfiano descendere, id re accurate expensa secus 
esse invenitur. ea enim, quae Paulus apud Eutropium aut mutavit aut propter addi- 
tamenta sua (cf. infra p. XXXVIII) transposuit vel omisit, in Vaticano integra et genuino, 
qui est in breviario, ordine adsunt. descriptus est igitur Vaticani archetypus ex eius- 
dem atque cuius Pauli exemplar erat, familiae codice, qui postea insertis additamen- 
tis Paulinis vel Landolfianis inquinabatur. [luculentum interpolationis per gradus auctae 
exemplum suppeditat locus 110, 9, ubi cum Eutropius scripsisset: 'Caesar Romam 
regressus', Paulus propter Orosii verba p. 424 'quattuor triumphis urbem ingressus' 
substituit haec: 'Caesar Romam cum quattuor triumphis ingressus', Vaticanus autem 
cum sic scribit : c Caesar Romam quattuor triumphis ingressus regressus ' et plenam 
Eutropianam lectionem proponit, quod Paulus delevit vocabulum 'regressus' retinens, 
et veram lectionem Orosianam omissa praepositione a Paulo postea adiecta. Th. M.'\ 
codex is, ex quo tam Vaticani archetypus quam Pauli codex pendent, nobis 0, neque 
epistulam ad Valentem habuit neque breviarii nomen agnovit, hiabat autem his fere 
omissis : 

14, 5 feminam Lucretiam eandemque pudicissimam 

46, 19 spectandos 

68, 20 amissi sunt urbes Macedoniae quas rex tenuerat; pro eo legil: amiserat 

96, 6 Lentulo et Cn. Aufidio Oreste consulibus duo 



PROOEMIVM 



XI 



98, 20 et Tigranen quo suscepto Mithridaten 

122, 9 ac funestissimus 

142, 7 M. Antonini filiam in matrimonium habuit. M. autem Antoninus 

154, 8 Grermani usque ad Hispanias penetraverunt et civitatem nobilem Tarra- 

conem expugnaverunt 

162, 29 in Dacia haud longe a Serdica natus atque ut eos 

176, 13 rebus tamen plurimis strenue in militia gestis exercituique, deinde: vitae 

in quibus hiatibus nunquam cum A, semel 14, 5 cum B codicibus facit. genuinum 
textum a codicibus AB servatum corrupit liis locis 6 ) : 







falsa lectlo 


geimina AB lectio 


8; 


9 


x Kal. Maias 


xi Kal. Maias 


i<>; 


10 


videbantur 


putabantur 


16, 


8 


remaneret 


maneret 


58, 


3 


nobilissimis 


nobilibus 


62, 


14 


petere etiam ipse coepit 


petit etiam ipse 


70, 


17 


prospere 


bene 


94, 


15 


non unam 


variam 




24 


eius 


Luculli 


100, 


18 


Dam (n) a (s) censibus 


Daphnensibus 


110, 


5 


M. Pompei 


Pompei 


118, 


15 


Ponticappadocem (-dociam) 


Panticapaeum 


122, 


5 


diceretur 


vocaretur 


128, 


2 


ori(e)retur 


moveretur 


132, 


12 


nulli se illo die quicquam 


nihil se illo die cuiquam [quicquam A] 


136, 


4 


ut 


vir 


138, 


18 


cxl pedum 


cxliiti pedum 


140, 


2 


Daciae . . . res (vires D) fuerant 
exhaustae 


Dacia . . . viris fuerat exhausta 


162, 


3 


verbi 


vel levi 




1G 


partem Galliae reformavit 


pacem Galliae reformavit 


181, 


1G 


quaecunque memoravi (t) 


quae commemoravi 



C codicem neque ex A neque ex B fluxisse intellegitur ex locis paucis iis quidem 
sed certis, quibus C solus genuina servavit: 





6) 


Paulini libri in his mendis 


10, 


14 


septimo (sexto) 


12, 


17 


lxxxiiii (lxxxiii) 


20, 


10 


precatione (deprecatione) 


32, 


18 


Brittiniis[que] (Brittiis) 


46, 


2 


captae (capta) 




15 


XXII (xxiii) 


50, 


1 


Gallis stipiti (Galli stipiti) 


64, 


14 


abidem (Nabidem) 


68, 


14 


Gaionicius (C. Anicins) 


74, 


19 


latro non (latronum) 


80, 


15 


Gneo (et Gneo) 


92, 


5 


xxiii (xxiiii) 



104, 


13 


Cassium (C. Cassium) 


110, 


5 


que (Quintus) 


112, 


6 


Gaius (Gneus) 


118, 


9 


evexerit (evexit) 


124, 


6 


is om. 


126, 


11 


tamen om. 


144, 


21 


ea om. 


154, 


14 


qui (quae) 


162, 


16 


agreste (agrestes) 


181, 


19 


intergressus (iter ingressus) 


182, 


6 


civilitate (eivilitati) 



b* 



XII 



PEOOEMIVM. 



34 , 8 quod armati capi potuissent G x potuissent 7 ) B quod armati capti 

fuissent 

80 7 16 alterum ex, Thracia alterum ex AB alterum ex Sardinia triumphum ege- 

Sardinia triumphum egerunt runt 

86, 11 anno urbis conditae sescentesimo AB anno urbis conditae sescentesimo se- 

sexagesimo secundo cundo 

102, l anno . . sescentesimo octogesimo A a. . . s. nona- B a. . . s. septua- 

nono gesimo n. gesimo n. 

162, 3 verbi fatigatione; quae lectto fir- AB vel levi 
matur epitome quae dicitur Vic- 
tons 38, 7 : ' (condiscipuli) quos 
verbi fatigatione taxaverat ' 8 ) . 

tertiae familiae archetypum propius ad A quam ad B accessisse consensus probat, 
qui est in corruptelis. AC enim contra secundae familiae codices consentiunt locis his : 

B et vera lectio 

resumpserunt 

sabinorum (vera lectio • si binorum) 

Catulo bellum . . commissum 

Q. Fabius 

integer fugit 

T. Herennius 

error codicum AC exortus videtur ex 
archetypi lectione therennivs , aut 
quod mavult Mommsen, tlerennivs 

C. Antonio 

Parthomasiri 



24, 


17 


praesumpserunt 


34, 


9 


sibi notorum 


44, 


16 


a Catulo . . commissum 


58, 


16 


P. Fabius 


68, 


19 


interfugit 


86, 


7 


T. Legennius 

(Titus Lucius Herennius A) 



102, 1 



mense nono 

Aquileiae 

L. Aeliano (vera lectio: Laeliano) 



Cn. Antonio 
136, 18 Farmato (sarmato) syriae (Farma 

tosyrio ^4) 
138, 15 mense uno 
150, 8 Aquileia 
154, 14 Lolliano 

181, 5 nimius religionis Christianae in- religionis Christianae insectator 

sectator 
13 Claudium Gaudium (vera lectio: Caudium) 

cum B manifestis erroribus facit praeter hiatum supra laudatum non nisi ter: 

A 
22, 10 Fidenae vel Veientum (Veii B) Fidenae sexto Bezi 
92, 16 octavo decimo anno octavo demum anno 

182, l crudelitate cruditate 



7) de F non constat, nam Sylburg in editione lectionem Vineti Sconhovique codicumque Burdigalensis 
Lincolniensis Parisini repetit ' qui se armis defendere potmssent', archetypi hiatu coniectura suppleto. cum 
C consentit cprrector codicis Gothani ; nos in editione minus recte codicum B lectionem recepimus, cum codicum 
C lectionem genuinam esse doceant verba persimilia, quae leguntur 54, 7 ' quod cum aimati essent capi pc- 
tuissent'. 

8) Casu factum videtur , ut semel Hieronymus faciat cum C; est enim in chronico a. 2126: Antoninus 
Pius . . . moritur anno aetatis suae lxxvii (om. B, add. J3*, lxxiii A) , apud Eutropium 140, 23 in C: 
'septuagesimo septimo', in B < septuagesimo octavo', ' septuagensi mo' G [Paean.]: de F non 
constat, nam numerus Hieronymianus ut ex C ita e B numero corrupto describi potuit. 



PEOOEMIVM. 



XIII 



quos errores eiusmodi esse patet, ut duobus diversis librariis pariter accidere potuerint ; 
nam ut omittam ' crudelitate' et 'eruditate' passim a librariis confusa, 'vel' ex 
'vi 7 et 'decimo' ex 'demvm' parum aut falso intellectis exor^a sunt. contra co- 
dices C et A aperte ex archetypo communi iam erroneis lectionibus non adeo paucis 
inquinato descendunt, ut ex altero secunda familia et, ut mox videbimus, Paeanius 
pendent. sed huius archetypi lectiones per se probae, cum maiorem auctoritatem ha- 
beant quam quae codicibus B propriae sunt, recipiendae erant in editionis nostrae tex- 
tum; itaque nos in editione ad mm A(G)C codicum consensum non satis omnibus locis 
attenti recte quidem 'L. Valerius' (Valerius B) 18, 7, 'omnes esse' (omnes B) 31, 12, 
'Gallia' (Italia B) 82, 14, 'exereitus Eomani' (exercitus B) 144, 9, consensum AC 
secuti edidimus, minus recte autem locis qui sequuntur • ' contra Eomanos bellum ' (bel- 
lum B) 20, 3, 'sequenti tamen anno' C, 's. anno tamen' G, (sequenti anno B) 20, 18, 
'Hieronem regem Siculorum' (Hieronem B) 38, 13, 'responsum Mithridati est' (re- 
sponsum B) 88, 8, ' Caesar etiam' (Caesar B) 108, 3, 'expulerat et' (expulerat FB) 
112, 6, <L. Otlio' (Otho B) 126, 14, 'duces suos' (duces B) 142, ll, ^percussus est 
gladio' C, 'gladio percussus est' G(F?) (percussus est B) 162, ll, breviore codicum B 
lectione seducti genuinam lectionem AC consensu firmatam expulisse nobis ipsis videmur. 
Passim codices C consentiunt cum secunda familia, ubi ea a prima aut augendo 

aut mutando differt: 

[A aut G) 

creditus est 

patriam 

Eoma 

creati 

Alpes tum 

postquam in 

induciae 

post 

periit 

profecti 

Italiam 

erecto coma capite 

stercore in vultum; scriptum fuisse in 
codicum ABC archetypo : ' in voltum ' 
Mommsen coniecit 

argentum 

superavit 

transvexit 

in Hispania bene 

finitimorum 

imperatorem 

redirent 

reversus 

civili bello 

Octavius 

per blanditias ad se 

Parthos 

et primo 



10, 6 creditus est et consecratus 

20, 8 j>atriam suam 

24, 8 Eomana res 

46, 10 creati sunt 

50, 15 Alpes adhuc tum 

56, 15 postquam Hannibal in 

62, 7 his induciae 

80, 11 annoque post (anno v postquam B) 

100, 3 periit autem 

114, 14 profecti sunt 

19 et Italiam 

128, 14 erecta coma et capite 

15 stercore involuto (involutum B) 



168, 15 ei argentum (argento B) 
20, 15 superfuit 
50, 19 traiecit 
60, 17 bene in Hispania 
70, 4 infinitorum 

imperatores 

venirent 

regressus 

civilibus bellis 

Octavianus 

ad se per blanditias 

Persas 

ac primo 



76, 3 
84, 7 
106, 3 
112, 12 
114, 1 
122, 3 
150, 17 
172, 17 



XIV PROOEMIVM 

quae lectiones in C eo inlatae sunt, qtiod codicum C archetypus correctus est ad exem- 
plar quoddam secundae familiae; cuius rei idoneum testimonium in eo nobis positum 
est, quod nunquam B et C consentiunt in manifestis et secundae familiae propriis cor- 
ruptelis. [Mihi de codicibus Eutropianis aliter iudicandum esse videtur : scilicet redire 
ea ad arehetypa duo, ut ex altero pendeant tam Gothanus et Fuldensis (A) quam Paulini 
libri (C) , ex altero tam Leidensis et Audomarensis (B) quam Paeanius. quam ob rem 
ubicumque consentiunt aut AB contra C aut BC contra A , ibi Eutropii verba tenemus 
(quamquam haec editio non semper eam legem tenuit, exceptis scilicet paucissimis illis 
locis, de quibus supra monitum est. nam Paulinorum librorum archetypum scriptum 
non post saeculum octavum contaminationis ut accusemus, causa nulla est idque ipsum, 
quod communes mendas nullas habet cum familia altera, in veris probabilibusve sae- 
pissime cum ea conspirat, tantum abest, ut contaminationem demonstret, ut e contrario 
suspicio si qua erat sic ipsa se refellat. Th. M.) 

E codice, qui trium familiarum lectiones habebat miro modo coniunctas, descriptus 
est textus excerptorum, quae exhibent codices Petropolitanus Dubrowski et 
Vaticarius, alter, cuius collationfem nobiscum communicavit Etihl , signatus numero 
cccxxvn formae minoris foliorum xxn , saeculo nono scriptus , praemittit excerptis : 
'Eutropi vi historiarum Eomanorum liberprimus incipit', alter Palatinus 927 formae 
magnae, scriptus anno 1223 in monasterio Montis Oliveti prope Veronam, continet 
praeter alia foliis xlvii— lvii excerpta sub titulo : ' epythoma ex libris Eutropi Vic- 
torini historici de consulibus'. utriusque codicis non eadem sunt excerpta, veniunt 
autem ex eadem epitoma pleniore, quae processit usque ad Augustum. sufflcit indi- 
cem eorum et specimen adiicere. 

D(uhr.) 8, 5 Eomanum — 14, 5 perdidit 
DP(alat) 14, 5 nam cum — 20, 2 esse posset 

D 20, 3 sequenti tamen — 22, 18 civitate expulsus statim 

DP 22, 18 Galli — 24, 4 conditor 

D 24, G anno [P inde a 24, 6 post captam] — 28, 3 consul est factus, P omitht: 
26, 8 non multo — 9 ducta 

P 32, 6 eodem tempore — 34, 15 fugatus 

D 38, 3 anno cccclxx — 9 triumphavit 

P 38, 16 quinto — 40, 2 triumphum egit 

DP 40, 3 Manlio Vulsone — 16 coniectus 

D 42, 6 Cn. Servilius — io salvae essent 

DP 42, 15 post haec mala — 44, 9 extinctus est 

D 46, 15 finito igitur — 18 transacta 

P 50, 3 Minucio Eufo — 4 sunt omnes 

DP 50, 5 eodem anno — 56, J9 virtute decepti 

P 56, 20 quo tempore — 58, 15 maximam capit 

D 60, 3 tertio anno — 11 relatum 

DP 60, 16 anno xim — 62, 5 liberata est 

D 62, 5 legati — 64, 6 coeperat 

DP 64, 8 transacto — 14 Demetrium 

P 64, 14 T. Quintius — 16 Nabidis 

DP 64, 17 transacto — 66, 18 appellabatur 

D 66, 19 Sp. Postumio — 6S, 3 sepultus est 



PROOEMIVM. XV 

DP 78, l illo tempore Attalus — 2 accessit 

P 94, 12 anno urbis conditae — 14 heredem 

D 96. 6 dclxxxi urbis — 7 Aufidio 

P 98, 17 dum haec geruntur — 19 confecit 
DP 100, 11 Pompeius mox — 21 dedit 

P 102, l M. Tullio — 10 bellum erat 
DP 102, 11 anno urbis conditae — 104, i stipendiarios fecit 
DP 104, 16 hinc iam — 110, 2 annum fuerat 

D 110, 2 inde in — 8 interfectus est 
DP 110, 9 post annum — 112, 8 confossus est 
DP 112, 10 anno urbis — 118, 6 Martio sepultus 

D 118, 6 vir qui — n res floruit. 
speciminis causa integris verbis adduntur, quae in utroque de Caesare et Augusto 
leguntur; litteris diductis distinximus locos interpolatos. Elutroph) lectionem ubi utile 
visum est adscripsimus. 

mo 

J02, 11 Anno urbis conditae dc(cvi P)xcm Iulius Caesar, qui postea imperavit, cum 
L. Bibulo (Bibula P) consul est factus. decreta est ei Gallia et illicum (i), 
illuc P) cum legionibus decem. his primus (ingressus his in primis P) vicit 
Elbitios (Elbitius D) qui nunc Sequanii (Siquania D) appellantur. deinde vin- 
cendo (vicendo D) per bella gravissima usque ad Oceanum Brittanicum pro- 
cessit. domuit autem annis novem fere omnem Gralliam, quae inter Alpes flu- 
men Eodanum Eenum et Oceanum est et circuitu patet ad (ac P) bis et tricies 
centum milia passuum. Brittanis mox bellum intulit, quibus ante eum ne 
nomen quidem Eomanorum cognitum- erat, eosque victos obsidibus acceptis 
stipendiarios fecit. 

101, 16 Hinc iam bellum civile successit execrandum et lacrimabile, quod praeter ca- 
lamitates, quae in proeliis acciderunt, etiam populi Eomani fortuna mutata est. 
Caesar enim rediens ex Gallia victor coepit poscere alterum consulatum atque 
ita (om. P ] ), ut sine dubietate aliqua ei deferretur. contradictum est a Mar- 
cello (M add. D) consule a Bibulo a Pompeio a Catone iussusque, dimissis exer- 
citibus ad urbem rediret. propter quam iniuriam ab (om. P) Arimino (Ariminum 
P) , ubi milites congregatos habebat, adversum patriam cum exercitu (exercitum 
eius D) venit. cuius impetum (imperium P) non ferentes consules cum 
Pompeio senatuque omni (senatusque omnis P) atque universa nobilitate ex urbe 
fugientes in Graeeiam transierunt (nobilitas e. u. fugit e. i. GL transiit Eutropius) 
apud Epirum Macedoniam Achaiam Pompeio duce; senatus autem residuus 
contra Caesarem bellum paravit. hos devictos Caesar vacuam urbem ingressus 
est dictatorem se fecit. inde Hispanias (Ispanias P) petiit (petivit D) . ibi Pompei 
exercitus validissimos et fortissimos cum tribus ducibus L. Afranio M: (om. P) 
Petreio M. Varone superavit. inde regressus in Graeciam transiit adversus Pom- 
peium dimicavit. primo (primoque P) proelio victus est et fugatus, evasit tamen, 
quia nocte interveniente (M add. D) Pompeius sequi noluit, dixitque Caesar nec 
Pompeium scire vincere et illo (illud P 2 ) tantum die (die* D, dei P) se (esse P) 
potuisse superari. deinde in Tessalia apud Palaeopharsalum productis (cum pro- 



XVI PROOEMIVM. 

ductis Pj utrimque (utrique D) ingentibus copiis dimicaverunt. Pompei acies ha- 
buit totius Orientis (Orientes D) auxilia totam nobilitatem in numero senatores 
praetorios consulares et qui (quia D) magnorum iam bellorum victores fuissent : 
Caesar in acie sua habuit Italas Illiricas et Grallicas (Gallias P) le- 
giones (legionem D l ) . (numeri 106, 7 xl milia — 8 quingentos, el 10 pedi- 
tum — 11 mille omissi.) numquam adhuc Romanae copiae in unum neque ma- 
iores neque melioribus ducibus convenerant, totum terrarum orbem facile sub- 
igerent (subacto D) , si contra barbaros ducerentur. pugnatum tamen est, castra 
eius direpta sunt : ipse fugatus Alexandriam petiit, ut a (ad D) rege Aegyptio 
Ptolomaeo, qui sub tuitione eius (cuitutori?) a senatu datus fuerat prop- 
ter iuvenilem eius aetatem, acciperet (acciperat D) (ab eo add. P) auxilia. qui 
fortunam magis quam amicitiam secutus d o 1 o occidit Pompeium, caput eius et 
anulum Caesari misit ; quo conspecto Caesar etiam lacrimas fudisse dicitur tanti 
viri intuens caput et (om. D) generi quondam sui. mox Caesar Alexandriam venit 
e t ipsi quoque Ptolomaeus parare voluit insidias, qua causa bellum illi (regi E) 
inlatum est. victus in Mlo periit inventumque est eius (om. D) corpus cum lorica 
aurea. Caesar Alexandriae potitus regnum Cleopatrae dedit (tradidit P) Pto- 
lomaei sorori, cum qua consuetudinem stupri (strupri P) habuerat. rediens inde 
Caesar Pharnace (Pharnaces P) Mitridatis Magni filium (filio D) , qui Pompeio in 
auxilio (ex auxilium P) apud Thessaliam (Tessaliam D) fuerat, bellantem in 
Ponto et multas populi Komani provincias occupantem vicit acie postea ad mor- 
tem coegit (cogit D) . inde Romam regressus tertio se consulem fecit cum Ae- 
milio Lepido, qui ei (eum D) magister equitum dictator ante annum fuerat. 

110, 9 post annum Caesar Romam regressus (est add. D) quarto (quartum D) se con- 
sulem fecit et statim ad Hispanias est profectus, ubi (ibi D) Pompei filius Cn. 
Pompeius et Sex. Pompeius ingens bellum praeparaverant (praeparaverat D) ; 
multa proelia fuerunt (fuerant D) ultimum apud Mundam civitatem, in quo adeo 
Caesar paene victus est. ut fugientibus suis se voluerit oecidere, ne post tan- 
tam (tantum D) rei militaris gloriam in potestatem adulescentium (adolescen- 
tiam D) natus annos (anno D) sex et quinquaginta veniret (viveret D) . denique 
reparatis suis vicit et Pompei filius maior occisus est, minor fugit. inde Caesar 
bellis civilibus toto orbe conpositis Romam rediit. agere insolentius coepit et 
(om. P) contra consuetudinem Romanae libertatis. cum ergo et honores ex (om. 
D) sua voluntate praestaret, qui a populo antea (ante D) deferebantur, nec se- 
natui adsurgeret (surgeret D, ad se venienti add. E) aliaque regia et paene 
tyrannica faceret, coniuratum est in eum a sexaginta vel amplius senatoribus 
equitibusque (equitalibusque D) Romanis. praecipue fuerunt inter coniuratos 
duo Bruti, qui primus Romae consul fuerant, C. Cassius Servilius (consul fuerat 
et reges expulerat C. Cassius et Servilius Casca E). ergo Caesar cum in se- 
natu die (statuta add. P) inter ceteros venisset ad curiam, tribus et viginti 
vulneribus confossus est. 

112, 10 Anno urbis septingentesimo fere ac nono interfecto Caesare civilia bella repa- 
x*ata sunt. percussoribus enim Caesaris senatus favebat. Antonius autem con- 



PROOEMIVM. XVII 

sul partium Caesaris civilibus (et vilibus D) bellis obprimere eos (om. P 1 ) cona- 
batur. ergo turbata re publica (p.ca P, p. D) multa Antonius scelera commit- 
tens a senatu hostis iudicatus est. missi ad eum persequendum duo consules 
Pansa et Hirtius (Irtius P) et tertius Octavianus adolescens anno nono decimo 
(xviii E) fcatus Caesaris nepos, quem ille testamento heredem reliquerat (relin- 
querat P 1 ) et nomen suum ferre iusserat. hic est, qui postea Augustus est dictus 
et regnum (rerum E) potitus. quare profecti contra Antonium tres duces vice- 
runt eum. evenit (etvenit D) tamen, ut victores consules ambo (eam ambo D) 
morerentur (moverentur D) ; quare tres exercitus uni Caesari Augusto paruerunt. 
fugatus Antonius amisso (ammisso P) exercitu confugit (confugiit D) ad Lepi- 
dum, qui Caesaris magister equitum fuerat et 'tum add. E) copias militum gran- 
des habebat. a quo susceptus est. mox Lepido operam dante Caesar Octa- 
vianus pacem cum Antonio fecit et quasi vindicaturus patris (patrui P 2 ) sui 
mortem, a quo per testamentum (testamento D) fuerat adoptatus, Eomam cum 
exercitu profectus extorsit, ut sibi vicesimo anno consulatus daretur. senatum 
(senatu D) proscripsit cum Antonio ac Lepido et rem publicam armis tenere 
(armi tene^e P 1 ) coepit. per hos etiam Cicero orator occisus est (et add. P 2 ) 
multi quidem (que E) alii nobiles. interea Brutus et Cassius interfectores Cae- 
saris ingens bellum moverunt; erant enim per Macedoniam (et Orientem E) 
multi exercitus, quos occupaverant (ex occupaverunt P 1 ) . profecti sunt igitur 
contra eos Caesar Octavianus Augustus et M. Antonius (remanserat enim ad 
defendendam Italiam Lepidus) ; illi (ex ille P) autem apud Philippos Mace- 
doniae urbem contra eos pugnaverunt; primo proelio victi sunt Antonius et 
Caesar, periit tamen dux nobilitatis Cassius, secundo Brutus et infinitam no- 
bilitatem, quae cum illo bellum (ex bello P) gesserat, victam interfecerunt. ac 
sic inter eos divisa est res publica, ut Augustus Hispanias Gallias et Italiam 
teneret, Antonius Asiam Pontum et Orientem. sed in (om. D) Italia (Italiam P) 
L. Antonius bellum civile commovit frater eius, qui cum Caesare contra Bru- 
tum et Cassium dimicaverat (dimicaverunt D) . is (his P 1 ) apud Perusium Tus- 
siae civitatem victus captus est neque occisus. interim a Sex. Pompeio Cn. 
Pompei Magni (Magno D) filio ingens bellum in Sicilia commotum est (om. D) 
his, qui superfuerant ex parte Bruti Cassii, ad eum confluentibus. bellatum 
per Caesarem Augustum Octavianum et M. Antonium (Antoninum P) adversus 
Sex. Pompeium est. pax postremo convenit. eo tempore M. Agrippa in Aqui- 
taniam (Aequitaniam P) prospere (prosperi D, gessit et L. Ventidius Bassus in- 
rumpentes in Syriam Persas tribus proeliis vicit. Pacorum (Paneonum P) regis 
(ex reges i>, regem P) Orodis (Herodis P) filium interfecit eo ipso die, quo olim 
[om. P 1 ) Orodes Persarum rex per ducem Surenam Crassum occiderat. hic pri- 
mum de Parthis iustissimum triumphum Eomae egit. interim Pompeius pacem 
rupit et navali proelio victus fugiens ad Asiam (in Africa add. P) inter- 
fectus est. Antonius, qui Asiam et Orientem tenebat, repudiata sorore Cae- 
saris Augusti Octaviani Cleopatram reginam Aegypti duxit uxorem. contra 
Persas etiam ipse pugnavit : primis eos proeliis vieit, regrediens tamen fame et 

Eytropivs. C 



XVIII 



PROOEMIVM. 



(ac P) pestilentia laboravit et cum instarent Parti fugienti. ipse pro victo reces- 
sit. liic quoque ingens bellum civile commovit cogente uxore Cleopatra regina 
Aegypti,' dum cupiditate (cupitate P 1 , cupiditate muliebri E) optat etiam in urbe 
(urbem P) regnare. victus est ab Augusto Antonius navali pugna clara et 
inlustri (illustri P) apud Actium, qui locus in Epiro est; is (ex qua E) fugiit 
in Aegyptum et desperatis (disperatis D) rebus, cum omnes ad Augustum trans- 
irent, ipse se interemit. Cleopatra sibi aspidem admisit et veneno eius extincta 
est. Aegyptus per Octavianum Augustum imperio Romano adiecta est praepo- 
situsque (propositusque D) ei C. Cornelius Callus. hunc primum Aegyptus Ro- 
manum iudicem habuit. ita bellis toto orbe confectis Octavianus Augustus Ro- 
mam rediit duodecim annorum quam consul fuerat. ex eo rempublicam (p. D) 
per quadraginta et quattuor annos solus obtinuit (optinuit P) ; ante enim duo- 
decim annos cum Antonio (Antinio D) et Lepido tenuerat. ita ab initio prin- 
cipatus eius usque ad finem quinquaginta et sex anni fuerunt. obiit autem 
septuagesimo sexto anno morte communi oppido Campaniae Atella; Romae in 
Campo Martio sepultus. 
Lectiones excerptorum persaepe consentiunt cum B , ut in praescriptione , ubi viri 
clarissimi mentionem, quae in Vaticano in 'Victorini' nomen abiit, retinent, ita per 
ipsum breviarium, primum in transpositionibus et mutationibus, dein in corruptelis 



12, 


15 


20, 


5 




10 




19 


22, 


14 


26, 


1 


34, 


4 



excerpta et B 
fossas circum muros duxit om. 
postreges exactos (p. r. eiectos B 
precatione (P, 
L. Quintus 
viginti deinde 
Genucio 
admiratione ingenti 



A(G)C 



13 



50, 9 



postquam reges eiecti erant 

deprecatione (D, 

L. Quintius 

viginti (viginti inde D et bom Pauh codd.) 

L. Grenucio 

ingenti admiratione 
remandatumque Pyrro a senatu est remandatum Pyrro est a senatu 
omnes captivos ' captivos omnes 

Decius Numinius [sic L, Mum- Decius (Decius Mus G 1 e coniectura) 

mius 0) 
legatis parere noluit, Romani etiam legatos admittere noluit, Romani etiam 
a Carthaginensibus petierunt Carthaginem miserunt 



11 


reddita 


data sunt 


54, 8 


variis postea 


postea variis 


58, 5 


cum ingenti gloria 


ingenti gloria 


60, 17 


quiddam divinum 


divinum quiddam 


62, 20 


ostenditque 


ostendique 


64^ 2 


cc 


viginti 


102, 1 


anno ab urbe conilita 


anno urbis (ro add. G 1 


10 


infinitum pondus 


infinitum 


114, 7 


copias militum 


militum copias 


118, 6 


maiore (maiori B) 


maxima 


lectiones 


excerpta exhibent his locis 


A(G) 


10, 6 


creditus est et consecratus 


creditus 


7 


annus unus 


unus annus 


20, 8 


patriam suam 


patriam 



conditae 









PROOEMIVM. 


20, 


15 


superfuit 


superavit 


24, 


8 


Romana res 


Roma 


38^ 


5 


tum inventa 


inventa 


50. 


7 


agens 


habens 




8 


legatos 


legatum 




15 


adhuc tum 


tum 




19 


transiecit (traiecit B) 


transvexit 


54, 


1 


aut 


et 


56, 


15 


postquam Hannibal in 


postquam in 


58, 


14 


omnes fere 


omnes 


60, 


11 


relatum est 


relatum 




17 


bene in Hispania 


in Hispania bene 


62, 


7 


his induciae 


induciae 


106, 


3 


regressus 


reversus 


[14, 


1 


Octavianus 


Octavius 




3 


profecti sunt 


profecti 


116, 


19 
10 


et Italiam 

Asiam et Orientem 


Italiam 

Orientem et Asiam 



XIX 



quibus omnibus loeis, utra lectio genuina sit, pendet ex auctoritate B solis aut BC co- 
dicibus contra reliquos tribuenda. 



cum C faciunt excerpta 
16, 8 remaneret 
34, 8 quod armati capi potuissent 



maneret GB 

potuissent G 1 reliquis omissis, quod ar- 

mati capti fuissent B 
xxx et tres A, xn B 
s. nonagesimo n. A, s. septuagesimo n. B 
fidissimus GB 



46, 15 viginti tres (sic D, xxn P) 
102, 2 sexcentesimo octogesimo nono 
118, 9 fidelissimus 

denique consentiunt cum BC in hiatu, qui est 14, 5, et cum A manifestis erroribus: 
'praesumpserunt' 24, 17, 'sibi notorum' 34, 9. nimis inter se contraria sunt haec in- 
dicia, quam ut certa ratione, cui codicum familiae excerptorum archetypus tribuendus 
sit, statuamus. [Codex is, ex quo excerpta haec fluxerunt, ad familiam secundam 
pertinuerit necesse est, quacum saepe etiam in manifestis mendis consentit ; sed exem- 
plaria eius familiae hodie nota ut aetate, ita puritate aliquantum superat. scilicet ex- 
cerpta ubi a codd. B ita discedunt, ut ad alias familias sese applicent, exhibent fere 
lectionem aut veram aut verae proximam: 

24, 17 praesumpserunt Exc. AC Paean. , resumpserunt B ex correctione opinor. 

Vide infra p. XXIV. 
34, 8 quod armati capi potuissent Exc. C, quoo armati capti fuissent B, po- 

tuissent G 
34, 9 sibi notorum Exc. AC Paean. , sabinorum B : vera lectio si binorum in 

nullo libro scripto reperitur. Vide infra p. XXIV. 
46, 15 viginti tres Exc. D Paean., xxn P, triginta et tres A, xii B 
102, 2 octogesimo Exc. C Paean., septuagesimo B, nonagesimo A 
Duo loci, quibus tertiae familiae interpolationes in excerptis videntur redire, 16, 8 (re- 
maneret pro maneret) et 118, 9 (fidelissimus pro fidissimus) recte casui da- 
buntur, cum praesertim epitomatores in talibus suo ingenio indulgere soleant. denique 
100, 11 vera lectio Oroden ter cum in sola familia A servata sit, tertiae familiae 



XX PROOEMIVM. 

(quam ad primam prope accedere supra vidimus) cum codiees nieliores pro ea habeant 
prodenter (sic D et Pauli Bamb.), brodenter (sie Pauli Vat. alter), prudenter 
(sic Pauli Vat. prior) , sine dubio mero casu et deterrimi quique Paulini libri (scilicet 
Laur. etMonac.) ex prudenter fecerunt prudentem et epitoma id ipsum substituit 
pro corrupta lectione codicum B quae est orodentem. Habent igitur excerpta haec 
suam, licet non magnam utilitatem. Th. M.} 

Restat, ut pauca moneamus de reliquis codicibus, quorum raro mentionem fecimus 
in editionis apparatu. 

Codices Lincolniensis Oxonii et Parisinus 5802 saeculo XII scripti ante 
Frontinum habentes breviarium Eutropi descripti sunt e codice quodam familiae A sed 
ex BC interpolato. nihili sunt aestimandi, postquam familiae A integra exempla inno- 
tuerunt, nisi quod ter aut archetypi communis aut alterius libri scriptor coniiciendo 
corruptae codicum lectioni medelam attulit his locis: 

66, 7 circa Sipylum ad Magnesiam circa Sipylum Magnesiam AC, cir- 

Lincoln. ca Sipylum magnam iam B 

178, 11 ad quaelibet Paris. atque libet rell. 

181, 2 quamtantum Paris. Ltncoln. (Burdig.?) quantum reliqui 
Denique pauca adiicienda sunt de breviarii editionibus iis scilicet, quae ad crisin faciunt. 
Post editiones , quae inde a principe anno mcccclxxi Romae facta breviarii tex- 
tum a Paulo interpolatum et continuatum exliibent, purum breviarium primus edidit 
Seonhovius Basileae anno mdxlvi. scribit is in editionis praefatione : [breviari textum 
a Paulo interpolatum] 'cum ex collatione integerrimi exemplaris, quod subministravit 
'nobis K. D. Abbas ac Praepositus SS. Ioannis et Bavonis apud Gandenses' (id est eo- 
dicem Leydensem) ' deprehendissem, nolui committere, quin tam utilem auctorem integri- 
'tati suae restituerem sincerumque ederem, ne posthac . . Paulina pro Eutropianis ci- 
'tentur'. neque vero promisso stetit, nam breviarii textus, quem edidit, novies inter- 
polatus est receptis quinquies Pauli additamentis (62, 5; 74, 14; 108, 8; 152, 19; 156, 4), 
quater interpolationibus, quae primum, quantum video, leguntur in editione Erasmiana 
anni mdxviii alienae a codicibus Eutropi Paulique, quos inspeximus : 

40, 18 classe [Clypeam petunt et contra Carthaginienses venerunt] 
44, 12 ceterae [viginti milia capta] 

50, 7 quinquaginta [peditum milibus et xx milibus equitum] ; quinquaginta mi- 
lium Eutropius 

156, 17 Tetricum [qui a militibus imperator electus] 

Paucis post Sconhovium annis, scilicet a. mdliii, Vinetus breviarium edidit Pictavis 
*ex antiquo Dominicalium Burdigalensium codice'. editionis eius fundamentum erat 
textus Sconhovianus, cuius errorem: 'Romanus exercitus fuerant subiugati' 76, 9 re- 
petiit. ex codice Burdigalensi , qui periisse videtur, meliore eo codice Leydensi et 
aut ex eodem aut persimili libro descripto atque codices Parisinus et Lincolniensis, de 
quibus modo egimus 9 ) , septuaginta fere locis Vinetus Leydensis lectiones pravas cor- 

9) nos minus recte lectiones huius codicis a Vineto in editionis commentario servatas in adnotationem 
criticam recepimus; erant enim aut omnino reiciendae aut una cum codicum Pansini et Lincolniensis discre- 
pantia adscribendae sero autem de Burdigalensis auctoritate edocti sumus, cum reliquorum eiusdem originis 
codicum collationes eximia Ruhli, Deboori, Chatelaini benevolentia acceperimus maxima breviarii parte iam 
typis expressa. 



PROOEMIVM. XXI 

rexit. expulit quoque interpolationes editionis Erasmianae praeter seeundam et ter- 
tiam. 

Tertius Sylburg editione anni mdxc e codice Fuldensi facta Sconhovi Vinetique lec- 
tiones corruptas alias correxit adhibito codice Fuldensi, quem Leydensi et Burdigalensi 
longe praestare supra exposuimus, alias retinuit e. gr. 'qui se armis defendere potuissent' 
34, 8, quam lectionem in Fuldensi non fuisse fere constat, etsi tacet Sylburg 10 ). 

Nuperrime denique breviarium edidit Hartel apud Weidmannos mdccclxxii adhi- 
bitis codicibus Eutropi quidem Gothano ad Mommsenianam eius collationem Pauli au- 
tem Monacensi et Bambergensi, cuius discrepantiam ex Eyssenhardti editione Historiae 
Miscellae mdccclxviiii repetiit. is duplicem codicum familiam extare eensuit, unam 
Eutropi puri memoriam propagantem, alteram interpolatam , cui Paulinae recensionis 
nomen indidit. familiae purae testem optimum esse Gotha num recte posuit, reliquos 
codices omnes propriam auctoritatem habere non recte negavit. 

Praeter breviarii codices Latinos alia adsunt textus restituendi subsidia: scilicet 
et Graecae versiones altera Paeani, quae maiore ex parte aetatem tulit, altera Ca- 
pitonis Lycii 7 ut fertur , cuius reliquiae maxime apud Iohannem Antiochenum extant, 
et auctorum Latinorum libri, qui commentarios Eutropianos satis commodos et elegan- 
tes compilaverunt. 

Paeanivs quo tempore vixerit breviariumque verterit, definiri posse Sylburg recte 
monuit e verbis IX, 24 Eutropi textui insertis: tzoltztzoc, 8s ootos (Narses) 2air«)pi xs *al 
c Op[AtaSa zolc sic ttjv r^sTepav 7]Xixiav acpixojxsvoic, minus recte autem inde 
Paeanium ante annum 380, quo Saporem obiisse constat, conclusit scripsisse. hanc 
amplexus coniecturam Schulze in uberrima de Paeanio disputatione [Philol. XXIX 
p. %83 ss.) Paeanium nostrum eundem atque cuius mentio apud Libanium fit, fuisse 
statuit. at cum dicat Paeanius acpwojjivotc non acpixvoojjivotc, maiorem habet veri spe- 
ciem post annum 380 versionem esse factam, licet non multo post scripsisse videatur, 
ut nihilo minus Eutropi fere aequalis existimari possit. 

Versionem duo servarunt codices Lavrentianvs (L) et Pithoei. eorum Lau- 
rentianus LXX, 5 [Bandini II, 663) chartaceus saeculi XV praeter alia Paeanium 
continet inde a pagina 198, adiectis a correctore in margine multis futilibusque notis n ). 



10) editiones Hearni (1703) Havereampi (1729) Verheyki (1762, 1793) Tzsehueki (1796, 1804) vastum 
quidem apponunt apparatum criticum sed minimi vel nullius faciendum ; ueque enim is procedit ultra editio- 
num priorum aut codicum ab editoribus prioribus adhibitorum lectionem in unum congestam, nisi quod Hear- 
nius septem librorum Oxoniensium, Havercainpius trium Lugdunensium antea non excussorum, inutilium au- 
tem omnium variam lectionem apparatui inseruerunt. 

11) tertius codex Marcianus dxxiii chartacens quondam Bessarionis, foliis 166 — 207 Paeani versionem 
continet. ex paucis, quae propter temporis angustias enotare mihi licuit, eum ex Laurentiano descriptum 
esse verisimile est. in hiatibus enim et erroribus gravioribus semper facit cum Laurentiano , praeterea con- 
sentit cum Laurentiano his locis : iid touc "Acppou? L l , iizl tou? KapyiqSovious L 2 i. m. Marc. 39, 17,- elc 
'kaXtav Z» 1 , i% Atf&T)? add. L 2 , iv. i% Atp6r]c eU 'IxaXtav Mare. 61, 9; atpet (xay^at? L l , atpei ttoXiv L 2 
Marc. 97, 23^ £f]\*.iac > itoXXuv L, &}\s.iav tcoXXt]V Marc. 179, 15; in flne post dXXo addit uterque : 'frqTei to 
XsTtcov'. quartum eodicem scilicet Monacensem Bavarieum ci saeculi xv vel xvi accurate ex Laurentiano de- 
scriptum esse demonstravit Schulze 1. 1. conlata librorum 1 — im lectione. est denique vel fuit codex Paeani 
in bibliotheca monasterii t&v 'Ip-rjpojv in monte Atho, quem commemorari in catalogo eius bibliothecae saeculo 
xviii scripto, edito a Satha (bibl. Graec. med. aevi I, 282) nos docuit Deboor, 



XXII PROOEMIVM. 

Pithoei codicem nunc deperditum, ut videtur, adhibuit ad editionem principem Paeani 
1590 Sylburg, postquam ei codicem 'impetravit e Francisci Pithoei bibliotheca Iohannes 
Opsopoeus', et ipse Pithoeus eius mentionem facit in epistula ad Simmlerum data 
anno 1576 (Ber. der Sachs. Ges. der Wiss. 1852 p. 280). 

Vterque codex mutilus est, desunt enim libri sexti capita nonum et decimum, sep- 
timi capitis tertii pars, decimi finis inde a capite duodecijno. atque, cum haud raro 
in erroribus consentiant inter se, Pithoeanus autem nonnulla omittat, quae leguntur in 
Laurentiano, 13, 16 otco t&v — 17 atrcoc, 101, 8 'ApTa£aToo cppooptoo, 133, 4 evvaTcp — 
5 paatAetac 8e, Schulze statuit Pithoeanum ex eodem archetypo descriptum esse atque 
Laurentianum, sed minore cura adhibita. at conferenti alpdi-cai . . [jpj L\ aipsrrai dp/y] 
7]'yoov Ttfi7]TY]c V> Pith. 31, 17; aipst jxa^ai? L\ atpet (epet Pith.) ttoAlv Z 2 Pith. 97, 23; 
SY^oyovTiov L\ Sy^oxotc&v L 2 Pith. 155, 17, dubium vix erit, quin Pithoeanus e Laui;en- 
tiano fluxerit. 

Paeanii versionis ab homine Oraeco neque linguae Latinae admodum perito factae 
in usum Graecorum haec est indoles, ut Eutropii textum in universum non ad verbum 
vertat sed in brevius contrahat reiectis haud raro ipsius narrationis partibus, quae ni- 
mia continere viderentur, et omissis sescenties praenominibus Romanis, dignitatibus vi- 
rorum Romanorum, locorum regionumve Occidentis nominibus, annorum accurata no- 
tione. adduntur autem subinde, quae voces Romanas interpretentur : 

9, 18 aevaTo>pac aoTooc xaAeaac xaTa t^v 'kaXcov <pa>VY]V, eTcetBr] aevY]c exeTvot 

xaXooat tooc yepovTac • aoyxAY]Tov 8e c/ EMY]vec exdAeaav to aoveBptov ex too 

irpoTepov fiiv tooc paatXeooVTac,, fieTa Se TaoTa tooc oiraTooc aoyxaAeTv Te ao- 

tooc eTct Tac ^ooXac xat tcov 4*W«>v TcoteTa&at xoptooc. 
11, 22 arjfxetoic] fiAta xaAooatv aoTa c Pa>fjuxTor Ta jik^ Y*p pr^aTa ooto>c ovofjux- 

Cooat ToaooTotc {3y]fxaat aofxjjteTpoofxevot to a?]{xeTov. 
13, 25 Sooirippoo] Sy]AoT 8e tooto eTcaSvojjiov i)TcepY]<pavov. 
19, 15 ar^atvet 8e dvayopeoatv yj <pa>vv] (dictatura) Y] 8td to Aeyetv p,eTa tov 8y>ov, 

oo ^cprjcpopetv 8s a>c eirt to>v oiraTwv , T(p prjfxaTt 8e dxoAoofreTv tyjv e^ooatav 

. , e£ fAYjat 8e TcapsTstvsTo fiovov. 
21, 3 ooc SYjfidp^ooc sxdAsas, Tptpoovooc Td9j(3tc xaTa rqv aoTa>v <pa>V7]V. 
27, 9 Topxoc ydp eTctxa>pta>c o aTpeTCToc xaXetTat. 
29, 3 Kopptvoc ydp a>vofxda&Yj [aTco] too xopaxoc ooto> xaTa tt]v to>v 'fcaXwv ovo- 

fjiaCojiivoo cpa>V7]V. 
11 Pawpa] tooto 8e to ^wptov Tac Tcpoc tov o^fxov e8e^STo to>v OTcaTa>v Te xal 

tojv Xotiraiv dpxoVTa>v BYjfXYjyoptac. exeTSev ydp ev TaTc xaTaAafj^avooaatc XP^tatc 

SteXeyovTo T(p 8Y]fxa>. 
31, 17 xY]vaa>p atpeTTat (^oov Ttfj^jTYjc add. L 2 ) • dp^ 8e y^v aoTY] twv fxeytaTa>v xat y^v 

epyov aoT^ tooc to>v 7roXtTa>v 8tepeovda&at Te xat xptvetv jBtooc. Ttfxa>ptac Te 

xaTa icdavjc ^ovaTo Sovaaxstac xat ooBstc yjv e|a> ty^c too XY]vaa>poc e^ooatac. 

xoptat 8e Y^aav ot X7]vaa>pec xat epyoic xatvoTc xaTaxoafJLeTv tyjv TroXtv. 
93, 8 Yj 8e tojv at8tXtxta>y dp^Y] Ttc y^v, ^c Tcpa>TY]c ot TcaptovTec eTct Ta TcpdyfiaTa 

rrfi TcoXea>c eToy)(avov. 
135, 25 (vispelliones) ot TaTc xotvaTc eTctTeTayfjtevoi TacpaTc. 
159, 4 (monetarii) ot to vofjitafi-a StotxoovTec s£ dpyoptoo ts xat ^poatoo xat jjly)v xat 

tov ^a^xov fjLopcpoovTec etc Svjvdptov. 



PEOOEMIVM. XXIII 

quibus addendum, quod adiectum est 69, 2 de Hannibalis sepulero : xat 6 Tacpoc ec xo8e 
bparat. praeter haec adsunt additamenta alia maiora, quae ex Dione hausta esse primus 
Schulze monuit. ea haec sunt: 

19, 3 xaTOMrAayets tov Mooxtov eTctJ3aAAovTa t^ cpXoyt t^v BeEtav etxova Te yevo- 
jxevov avdpetac ts xal xapTeptac tu>v c Pa>[xata>v cf. Zonar. vii 7 12. 

39, 24 Cornelius cos.] xponrcov yap toIc oTrAotc 6oA(*> to>v 'Acppa>v a>oavet oirovSac 
aiToovTwv ttjc aoTttiv empac Tpt^pooc ooveX^cp&y] ts xat 8e&etc aTr^&Y] cf. 
Zonar. viii, 10. 

43, 26 to [iev oov Tcporrov avrt[3oAoovTac aoTooc o c PyjyooAoc xatrot Beofxtoc a>v aTcea>- 
frelro, vtxvj&etc oe t^ TcpooeSpeta TcapaYtveTat [xev etc tyjv Paiu/qv e£ 

45, 9 eicet to to>v opxa>v, ooc s8s8a>xsi toTc 'Acppotc, ^ jxy]V eTcav^letv , et [x^ xaTa- 
7rpa£at Tac oirovSac, ooSev exoiAoe jxevetv. o Y«p ap^Lepeoc, o xaXoojxevoc Tcap' 
a&ToTc TcovTtcpe^, oox etvat to TrpaYfxa eictopxtav ex to>v tepa>v e<j/yjcptoaTo vouxov 
. . . TcoAoTpoTrotc e^e8o&7] xoAaoeotv, ac aXAot aAAa>c exBeSaixaotv cf. Dio fr. 
43, 26 — 29 et Zonar. vm, 15, qui tamen de pontifice tacent. 

53, 8 Fabius StxTcmop ava8et/&etc adversum Hannibalem mittitur cf. Zonar. 
viii, 25. 

61, 2 MapxeMoo TceptTceoovToc eveSpatc, ac eoTrjoev 'Avvtpac cf. Zonar. ix, 9. 

Ad restituendum genuinum breviarii textum non tantum , quantum credas , adiu- 
mentum affert metaplirasis, cum alias haud inelegans longius saepe a Latino archetypo 
recedat. attamen ex eis, quae sic vertuntur, ut quid in exemplari fuerit Paeani, dubitari 
nequeat, Paeani codicem, ut par est, apparet plerumque sequi lectionem genuinam, 
sive ea in familiae A codicibus superest sive in altera tertiave. et de illa utpote 
omnium optima exempla adscribere longum est; loci autem, ubi in verft lectione con- 
sentiunt familia B et metaphrastes, cum A aut AC codices corruptam exhibeant lectio- 
nem, hi sunt 



50, 16 


x milia 


xi milia A 


52, 8 


quadragesimo 


quinquagesimo A 


66, 19 


Q. Marco 


Marco AC 


102, 1 


C. Antonio 


Cn. Antonio AC 


138, 15 


mense nono 


mense uno AC 


146, 29 


Arabas interiores et Azabenos 


om. A 


148, 1 


Azabenicus 


om. A 


154, 14 


L. Aeliano 


Lolliano AC (polliano D) 


178, 8 


pilo per urbem 


per urbem A 


sed ex 


mendis quoque , quibus altera familia inquinata est , non ita paucae apud 


Paeanium redeunt: 




18, 15 


et 114, l Octavianus 


Octavius G Capito 


22, 9 


bellaverunt 


rebellaverunt AC 


34, 8 


quod armati capti fuissent (oTt 


quod armati capi potuissent C, potuis- 




TcoAejxoovTec Avjcp&eTev) 


sent G 1 


48, 5 


BoooxXoo (Vulsco B) 


Vulgo AC 


50, 9 


legatis parere noluit (jx^ Tceto&evToc) 


legatos admittere noluit AC 


56^ 8 


in Hispaniis contra fratrem eius 


eoch. AC 



Hasdrubalem om. 
64, 2 cc milia viginti milia 



XXIV PROOEMIVM. 

84, 2 Manilius Manlius 

86, 11 quinto decimo anno quinto demum anno 

106, 10 integra xxx milia non integra triginta milia 

110, 5 Q. Varro Q. Varus 

126, 18 cum plures (copias) ^sra ttAsiovoc ingentes (copias) 
Ss TrAiq&ooc 

154, 3 Genuo Ingenuo 

hinc igitur apparet familiarum A et B divisionem ad ipsius Eutropi tempora ascen- 
dere et manifestorum familiae B errorum antiquissimos in ipso Paeani libro adfuisse. 
contrarium num evenerit, scilicet num mendae extent meiaphrastae cum familia prima 
communes , in medio relinquendum ; nam missis levioribus , ut quod l Servius ' apud 
Paeanium factus est c EpptAtoc, in A 'Servilius' 40, 17, quod pro Ogulnio habet A 
'Grulinio', Paeanius 'KoMt]viW, cum sit in B 'Culnio' 36, 15, quod Paeani verba* 
'sPiaCovTo Sovaa&ai xal to xopoc s^stv' 24, 17 propius accedere videntur ad AC lectionem: 
4 praesumpserunt tamen tribuni militum consulari potestate iterum potestatem' postpo- 
nendam codicum B lectioni: ' resumpserunt tamen tr. m. c. p. r id sane negari non 
potest corruptelam librorum AC 34, 9 'sibi notorum hostium occisorum spolia' et 
ipsam a Paeanio esse lectam, cum vertat: ' (Hsyvwopivcov avBpcov Aacpopa'. sed hoc loco 
ne altera quidem familia genuinam 4 si binorum' lectionem servavit, sed quod habet 
'sabinorum 1 videtur manifesti erroris temeraria emendatio; quam ob rem nihil obstat, 
quomiiaus error codicum AC omnium, qui Eutropi textum pessundederunt , antiquissi- 
mus item ipsum secundae familiae archetypum insederit et sic in libro quoque a Pae- 
anio usurpato fuerit. cum C denique genuina servavit metaphrastes contra AB cor- 
ruptelas 

46, 15 xxin D (xxn P) triginta et tres A, duodecim B 

64, 15 ingenti gloria triumphavit duxit ingenti gloria duxit 

0piafl,[3sO(OV StC TT^V ' PcifATjV sto- 
TjX&S TTpOTpS^OVTCDV a&Ttt) TOO Otp- 
[AaTOC^ 

80, 16 alterum ex Thracia f alterum ex alterum ex Sardinia ti\ 

Sardinia triumphum 
86, 14 sescentesimo septuagesimo se- sescentesimo secundo 

cundo (sesc. sexagesimo s. C) 
102, 2 sescentesimo octogesimo nono s. nonagensimon.v4 ; n.septuagesimon. B 

neque vero ab Eutropi ipsius erroribus emendandis abstinuisse videtur Paeanius: 
134, 19 enim codices et Capito Domitianum anno aetatis tricesimo nono obiisse 
scribunt, Paeanius autem verum numerum L quadragesimo ' interpolavit ; interpolavit quo- 
que, e Dione fortasse, Crassi nomen a codicibus Latinis alienum 38, 10, ubi legit 
OoaXsptoc Mapxoc xal 'OTaxtXtoc Kpaoo^, Latini libri Valerio Marco et 
Otacilio. denique 118, 18 Latini codices legunt quadringenta (sic GC, lxcc 
JL, cclx O) captivorum milia (a Tiberio e Grermania in Galliam esse translata), 
Paeanius xl milia, recte quidem ut testatur Suetonius Tib. 9, sed ex emendatione 
potius quam quod liber ab ao adhibitus solus veram scripturam servavit. 



PROOEMIVM. XXV 

Alterius versionis et a Paeani metaphrasi plane diversae Capitonem Lycivm 
auctorem fuisse coniecit H. Valesius (ad exc. Peir. ex. Ioh. p. 115) Suidae verba se- 
cutus : KaTcitov Aoxto^ . . . ootoc sypa^sv 'Iaaopixa [3iBAia 7] * jjLsxacppaaiv t% stcitojxtjc EoTpo- 
Tcioo pa)[xataTt stutsjaovtoc Atjkov tov c PwjjtaTov xtX. Capito vixerit necesse est ante Steplia- 
num Byzantium, id est ante annum 580 et, si ea, quae Steph. s. v. l Ftjxa{>a (fr. 5 31.) 
narrantur, de Conone Isaurorum duce dicta esse recte coniecit Mliller Fr. H. Gr. IV, 
133, temporibus Anastasii vel Iustini I inter annos 491 et 527. 

Capitonis versionis Paeaniana longe elegantioris et magis a breviarii verbis rece- 
dentis fragmenta quotquot supersunt, non ex ipso Capitonis libro sed ex Iohannis An- 
tiocheni, qui eo usus est, desumpta sunt, eamque ob causam discerni nequit, utrum 
additamenta permulta et satis ampla a breviario aliena, quae in versionis fragmentis 
extant, addita sint ab ipso Capitone an a Iohanne 12 j . ad restituendum breviarii textum 
non magna eius versionis est utilitas; pauca igitur adscribere sufficit. interpolationem 
Christiani hominis, quae est 181, 5 in G(F?)C: 'nimius religionis Christianae insectator' 
(Iulianus), non agnoscit cuml?; 180, Mlegit: ' facundia ingenti et prompta, memoriae' 
cum BC contra A: 'facundia ingenti et promtae memoriae'. 181, 2 recte vertit: 
'quam tantum principem decet', ubi archetypus codicum Lincolniensis et Parisini (et 
Burdigalensis , ut videtur) codicum ABC errorem: 'quantum principem decet', coniec- 
tura sane facili sanavit. mirum denique errorem commisit, cum verba : ' sororis filium 
commodae indolis iuvenem' (interfecit) 174, 5 verteret his verbis: ttjc aSsAcpyjc tov otov 

Ko[JL|x66yjC (XTCOXTStVSl 6oX(p. 

Primus inter eos auctores, qui Eutropi breviarium aut adhibuerunt aut adhibuisse 
creduntur , nominandus est Festvs aequalis Eutropi et ipse magister memoriae in aula 
Orientali. eius breviarium rerum gestarum populi Romani inscriptum Valenti impera- 
tori in eis certe, quae de Orientis rebus a Traiano ad Diocletianum c. 20 — 25 narran- 
tur, Eutropiani breviarii vestigia premere dixit lacobi, qui nuper de eo libello egit 
(de Festi breviarii fontibus 1874) explosa opinione eorum, qui integrum librum ex Eu- 
tropianis consarcinatum perperam sane sibi persuaserant. sed ne Iacobio quidem ad- 
sentiendum esse docuit Mommsen, cui quae infra de Festo leguntur fere debeo. 
non sup^ervacaneum autem erit, quid de ratione inter Festi Eutropique breviarium 
statuendum sit, paucis exponere, cum praesertim faciat ad Eutropianorum librorum 
indolem recte aestimandam. 

De rebus a Traiano per Orientem gestis narrat 

Festus Eutropius vm, 3 

20. Traianus . . . Armeniam recepit a Armeniam, quam occupaverant Parthi, 

Parthis sublato diademate [sc. Parthoma- recepit Parthomasiri occiso, qui eam te- 
siri] Armeniae maioris regnum ademit. nebat. 



12) fragmentis Iohannis ns, qnae leguntur in Coiibtantiniams excerptorum syllogis et apud Suidam, addenda 
osse nonmilla a Maio perperam inter Dionea edita monuit Mommsen [Hermes VI, 82) [cf addenda post prae- 
fationem]. Capitonis versionis locorum , qni apud Iohannem inveniuntur , conspectum edidit Wollenberg (ex- 
cerpta e Ioh. Ant. ad libr. Peir. a se exc. emend. 1861). 

Evtropivs. (J 



XXVI 



PEOOEMIVM. 



Festus Eutropius viii. 3 

Albanis regem dedit. Albanis regem dedit. 

Hiberos Bosporianos Colchos in fidem Hiberorum regem et Sauromatarum et 

Romanae dicionis recepit, Osrboenorum Bosporanorum et Arabum et Osdroenorum 
loca et Arabum occupavit. et Colchorum in fidem accepit. 

de Parthomasiri cum Festo facit Dio 68 , 19, secundum quem diadema capite detrac- 
tum ante Traiani pedes deposuit neque occisus est sed dimissus. gentium a Traiano 
subactarum nomina perverso apud Eutropium leguntur ordine, recte procedunt apud Fes- 
tum, qui populos ad Caucasum et Pontum habitantes bene distinguit a maris rubri et 
Syriae accolis. Sauromatarum regnum cum nullum huic loco aptum noverimus, ex 
Bosporanorum regis nomine Sauromatas ab Eutropio effectos esse coniecit Mommsen. 



Festus 

Carduenos Marcomedos obtinuit. 

Anthemusium optimam Persidis regio- 
nem Seleuciamque Ctesiphontem Babylo- 
loniam accepit ac tenuit. 



usque ad Indiae fines post Alexandrum 
accessit, in mari rubro classem instituit. 
provincias fecit Armeniam Assyriam Me- 
sopotamiam. 



Eutropius 

Carduenos Marcomedos occupavit. 

et Anthemusium (sic ABC) magnam 

Persidis regionem Seleuciam Ctesiphontem 

Babylonem Messenios (scil. Mso^vy)) vicit 

ac tenuit. 

usque ad Indiae fines et mare rubrum 
accessit atque ibi tres provincias fecit Ar- 
meniam Assyriam Mesopotamiam cum his 
gentibus, quae Madenam attingunt. Ara- 
biam postea in provinciae formam redegit. 
in mari rubro classem instituit, ut per eam 
Indiae fines vastaret. 
inepte inseritur apud Eutropium 'atque ibi% cum Traianus tres provincias neque in 
India neque in mari rubro instituerit. plura quidem leguntur apud Eutropium quam 
apud Festum, sed male ordinata divulsaque; nam in archetypo quod fuisse apparet: 
'usque ad Indiae fines et mare rubrum accessit atque ibi classem in- 
stituit 1 , id Festus recte retinuit 7 Eutropius male separavit. 

Festus 



Eutropius vmi, 2 

(Gordianus) interfectus est fraude Phi- 
lippi, qui post eum imperavit. 

viiii, 8 Parthi Mesopotamia occupata 
Syriam sibi coeperunt vindicare. 

10 per Odenathum Persae victi sunt 
defensa Syria recepta Mesopotamia. usque 
ad Ctesiphontem Odenathus penetravit. 



21: (Gordianus) fraude Philippi, qui 
praefectus praetorio eius erat, occisus est. 

23 : Mesopotamia invasa etiam Syriam 
sibi Persae coeperant vindicare, nisi, quod 
turpe dictu est, Odenathus decurio Palmy- 
renus conlecta Syrorum agrestium manu 
acriter restitisset et fusis aliquotiens Per- 
sis non modo nostrum limitem sed etiam 
ad Ctesiphontem Romani ultro imperii . . 
penetrasset. 

24 : (Zenobiam) apud Immas haud pro- 
cul ab Antiochia vicit (Aurelianus) 

in his Philippi officium, Odenathi condicio, locus pugnae cum Zenobia commissae 
aliena sunt ab Eutropio. statuendum igitur est Festum ea, quae de Oriente narravit, 
non ex ipsis Eutropi libris hausisse sed ab utroque auctore expilatum esse chronicon 
quoddam Eutropiani simillimum et ad temporis ordinem compositum, qua in re Festus 



13 (Aurelianus Zenobiam) haud procul 
ab Antiochia sine gravi proelio cepit. 



PROOEMIVM. XXVII 

Subinde maiore quam Eutropius diligentia et fide auctoris verba expresserit. qua nostra 
opinione minime fit, ut Festi auctoritas in Eutropianis verbis constituendis inminuatur. 
immo tuetur Rufiana lectio et codicum Eutropianorum lectionem ' Carduenos ' et ' Anthe- 
musium' 136, 20, ubi solus Paeanius habet ' Anthemusiam', item 'Parthos , 150, 17 quod 
est in A, ubi 'Persas' legunt reliqui et Paeanius, confirmat supplementum 146; 29. 
148, l codicum BC in textum receptum, commendat denique B lectionem 'urbes nobi- 
lissimas' 160, 16 a Paeanio quoque defensam, cum vertat t&v 7rdXso>v emcpaveoraTac, mi- 
nus recte a nobis neglectam propter AC auctoritatem, qui habent 'urbes notissimas'. 

Proximum post Festum locum tenet Hieeonymvs quem Eusebii chronicon maxime 
ex Eutropi breviario interpolasse eonstat. meliorem quam qui supersunt, 6odicem ad- 
hibuit; legit enim recte: 

10, 7 unus annus G annus unus BC 

132, 13 cuiquam B quicquam AC 

138, 15 nono B Paean. uno AC 

140, 23 septuagesimo septimo C (lxxviii£) septuagesimo Paean., s. tertio G 

146, 29 et 148, 1 integrum habet textum ut BC 

160, 16 nobilissimas B Paean. Fesl. notissimas AC 

178, 8 pilo per urbem BC per urbem A 

quibus addenda videntur 

122, 3 ad se per blanditias BC per blanditias ad se G 

134, 17 Isium BC Paean. Iseum A 

errores autem codicum repetit 

84, 11 Teutomodum AC Teutobodum B, TeoTopoAov Paean. 

116, 19 , C. Cornelius O Paean. Cn. reliqui 

bis consentire videtur cum sola B lectione a. 2094: 'anno aetatis LXVIIII , , ubi B 
(170, 13): 'annum aetatis agens lxviiii', GD 'annum agens (aetatis add. P) lxviii(i)\ 
et a. 2256: ' Gordiano Romam ingresso', ubi B (150, 13): <cum Eomam venisset\ 
reliqui: 'venissent' legunt; sed altero loco Hieronymus breviarii verba interpolavit, 
altero neglegenter excerpsit. a. 1300 denique haec habet Eutropiana (10, 5) : 'Bomulus 
apud paludem Caprae nunquam comparuit et [suadente L. Proculo Quirini nomine] 
consecratus est'; 'consecratus' vocabulum a codicibus optimis A alienum utrum in 
Hieronymi exemplari fuerit an interpolatum ex Hieronymi libris in deteriores breviarii 
codices venerit, diiudicare non ausim. 

Orosivs, qui bis nomine laudat Eutropium vn, 11 p. 484 et vn, 20 p. 511, raro 
in rebus liberae rei publicae et Augustorum usque ad Neronem, frequentius inde a 
Vespasiano breviario usus est nec multum ex eius excerptis in textu breviarii consti- 
tuendo proficimus. paucis, quae huc pertinent, in editione indicatis adiiciendum est, 
quod 56, 15 facit cum BC: 'postquam Hannibal [om. G) in Italiam venerat'. 

Epitome quae de vita et moribus imperatorum inscripta Victoris vulgo fertur, non- 
nulla Eutropiana eaque ad verba descripta habet. solum, quod afferatur, operae pretium 
est, quod 162, 3 eadem leguntur in epitome 38, 7 'verbi fatigatione 1 atque in C, ubi 
reliqui habent <vel levi fatigatione' (v. supra p. xn). nam quod praeterea bis con- 



XXVIII PEOOEMIVM. 

sentit epitome cum solo P 142, 18: ab infantia (4n infantia' BD, c ex infantia' A Paean.) 
et 144, 21: 'venditio habita est' (ea venditio habita est GBD), alterum casui tribuen- 
dum alterum eo factum esse milii quidem certum est, quod Paulus ipse codicis errorem • 
4n infantia' ex epitoma correxit. 

Denique Cassiodorvs Hieronymianis in chronico descriptis pauca inseruit Eutro- 
piana. codice tertiae familiae usum esse Cassiodorum lectiones demonstrant, tam 

a. 64 Alexandrinae (sic P praeter N\ Alexandrinea BD , Alexandrianae A 

(126, 3) 
a. 160 L. Annius Antoninus (Antonius C) L. Antoni(n)us Severus 4, L. Annius 
Severus Antoni(n)us Verus B (142, 3) 

quam quod apud eum (a. 120) columnam Traiani cxl pedes altam fuisse legitur, qui 
numerus codicibus C proprius est, cum AB genuinum : cxliiii (138, 18) retineant. 



II. DE PAVLI HISTORIA ROMANA. 

Pavlvs ipse de origine Historiae Romanae in epistula ad Adelpergam Arichis 
ducis uxorem data narrat • ' legendam tibi Eutropii historiam . . optuli . . ; hoc tibi in eius 
'textu praeter inmodicam etiam brevitatem displicuit, quia utpote vir gentilis in nullo 
c divinae historiae cultusque nostri fecerit mentionem. placuit itaque tuae excellentiae, ut 
'eandem historiam paulo latius congruis in locis extenderem eique aliquid ex sacrae 
'textu scripturae, quo eius narrationis tempora evidentius clarerent, aptarem. at ego . . . 
' paulo superius ab eiusdem textu historiae narrationem capiens eamque pro loci merito 
L extendens, quaedam etiam temporibus eius congruentia e divina lege interserens ean- 
'dem sacratissimae historiae consonam reddidi. et quia Eutropius usque ad Valentis 
'tantummodo imperium narrationis suae in ea seriem deduxit, ego deinceps . . sex in 
'libellis . . usque ad Iustiniani Augusti tempora perveni'. quando composita sit Hi- 
storia Romana, non constat; Bethmann (Pertz Arch/v X 257 ss.) eam scriptam esse 
coniecit inter annos 766 et 781, Dahn (PomIus Diaconus p. 14) inter annos 766 et 774; 
certe epistulam ad Adelpergam Historiae libris praemissam ante annum 774 scrip- 
tam esse inde efficitur , quod Paulus Adelpergam ductricem , Arichim ducem appellat, 
pro quibus honoribus eo anno principum nomen sumpserunt. Paulum autem ante an- 
num 763 Adelpergae studiis adfuisse docent versus eiusdem 'de annis a princii^io' 
inscripti. 

Epistvlae Pauli ad Adelpergam qui integrum et genuinum textum exhibent, co- 
dices duodecim fere recentiores omnes sunt saeculo duodecimo, adsunt autem vestigia 
eius antiquioris aetatis, scilicet inscriptio, quae in altera Historiae Romanae codicum 
familia inter libros decimum et undecimumi inseritur, et interpolata eius epistulae 
recensio, quae legitur in codice Bambergensi saeculi undecimi, denique Leonis Ostiensis 
locus hic: (I 15) 4n historia etiam Romana, quam Eutropius breviter composuerat 
1 eiusdem Adelpergae rogatu plurima hinc inde ex historiis ecclesiasticis addidit, ad ul- 
'timum vero duos libellos a tempore Iuliani Apostatae, in quem ipsam historiam Eutro- 
'pius terminaverat, usque ad tempora Iustiniani imperatoris eidem annexuit'. epistulam, 



PEOOEMIVM. XXIX 

quam priores ediderunt e codicibus casu oblatis, in nostra editione ad antiquissimos, 
qui quidem superesse videantur, recensuimus Laurentianum LXXXIX inf. 41 saeculi 
decimi tertii, Perusinum H LXXV et Vindobonensem CIV saeculi decimi quarti. 

Historiae Eomanae codicum, quorum quinquaginta fere aut ipsi inspeximus aut 
amicorum benevolentia . in iudicium vocare potuimus , duo sunt genera, quae potissi- 
mum hiatu libri xv inter se distinguuntur. alterum enim genus locum 209, 22 ss. sic 
proponit plene: ' (G-othi) bifarie per Alaricum ac*Fridigernum divisi decreverunt, ut 
'utramque rempublicam idest Fridigernus cum suis orientalem, Alaricus vero cum suo 
'exercitu occidentalem opprimeret. hi ergo, qui cum Fridigerno in orientali remanse- 
' rant parte, lingua patria ab oriente Ostrogothae id est orientales Gothi sunt dicti, isti 
' vero, qui occiduas petierant regiones, ab occidente Wisigothae id est occidentales sunt 
'appellati/. eius generis sunt codices Vaticani 7312 (saec. xn), 1933 (xv), 4853 (xv), 
Vrbinates 433 (xmi) , 456 (xmi) , 669 (xv) , Ottoboniani 1371 (xv) , 1762 (xv), 2006 
(1465) , Laurentiani xx; 2 (xi) , lxv 35 (xi) , Perusinus H 75 (xmi) , Neapolitanus 
bibl. publ. mi, C 38 (xm) , Marcianus hist. prof. x, 31, Parisini 4693 B (xm), 
5799 (xmi), 6815 (xiiii) , 14963 (xiiii), Vindobonenses 104 (xv), 3225 (xv), Mona- 
censis 3516 (xi) , et codices, unde manaverunt editiones princeps Eomae edita anno 
1471, Mediolanensis Lavagnae 1475, Parisina Maillardi 1515, Aldina 1516, Iuntina 
1517. alterum genus post 'bifarie per Alaricum' pergit 'regiones ab occidente', 
omissis reliquis: 'ac Fridigernum — occiduas petierunt': huius familiae sunt codices 
Vaticani 303 (xv) , 1479 (xi) , 3339 (xi) , Ottobonianus 1400 (xv) , Neapolitanus mi 
C 40 (xiiii), Marcianus 387 (xv), Ambrosiani A 85 inf. (xv), C 72 inf. (xiiii), F 94 
sup. (xv) , Parisini 2320 A, 5693 (xv) , 5796 (xn) , 5797 (xra) , 5798 (xiiiij , 14963 
(manus prior, xmi) , 175568 (xiii) , Vindobonenses 239 (xn) , 583 (x) , Bambergensis 
E iii 4 513 (x), Berolinus Lat. 401 (xm) 13 ). 

Ex hac librorum manuscriptorum multitudine, ne inutilis et nimia fleret variae 
lcctionis congeries, sex codices elegimus, ternos utriusque generis et suae quosque 
familiae optimos antiquissimosque , quibus ad recuperandum textum genuinum certis 
ducibus uteremur. sunt autem adhibiti ex genere hiantium codices, quibus praeter 
hiatum eum, quem commemoravimus, hoc quoque commune est, quod post librum de- 
cimum inserunt haec: 'hucusque historiam Eutropius composuit, cui tamen aliqua 
Paulus Diaconus addidit': 

Bambergensis E III, 4. 513, Eyssenhardto J5, nobis #, scriptus saeculo decimo 
vel nono in membranis formae minoris, continet post Victoris Vitensis de persecutione 



13) mutili sunt codices Vaticanus 1982 (XII), qui deflcit in verbis : ' communiter habitarent bifa ||', Re- 
ginensis 710 (XI), cui deest folium, in quo legebantur verba, de quihns agitur, Laurentianus LXVII, 6 (XIV) 
omisso loco 'eo tempore cum (209, 12) — appellati' (209, 27), Parisini 11793 omisso loco 'exigit nunc (209. 
19) — appellati' (209, 27) et 2320 omisso loco 'per Alaricum ac (209, 23) — appellati' (209, 27), sed in 
his tribus codicibus locum mutiluui a libiariis utpote inutilem deletum esse manifestum est. non procedunt 
ultra Traianum codices Vaticanus 2953 et Angehcus 5, 5, 7 , non ultra librum decimum Vaticanus 1980, 
Neapolitanus IV, C, 39, Laurentianus LXVII, 57, non ultra Valentem (deflcit ' mortuo tenuit' 186, 24) Pari- 
sinus 5692, non nltra Theodosium (deflcit ' bellum contra Wandalos movit ' 200, 5) Laurentianus LXXXIX, 41. 
de eodicibus Parisinis 1498, 4498, 5795, 5800 rehquisque plerumque Anglicis nihil compertum habemus. 
conspectum codicum post Champolhonum et Papencordtum edidit Bethmann (Archiv X p. 309) codices Vindo- 
bonenses nostra causa inspexit Zimmermann, Pansinos Niese et ChateLiin, Italos aut ipse aut amici 



XXX PROOEMIVM. 

Wandalorum libros historiam Komanam foliis 89 — 248 in fine imo folio abrupto muti- 
lam, praemissis: 'incipit historiae Eomanae liber primus'. 

Vaticanvs 3339 (V) saeculi undecimi in Italia scriptus formae minoris; erat Fulvii 
Vrsini; historia Eomana legitur foliis 186 — 246. collationem librorum i. n et partis 
tertii a Zangemeistero factam in editionem recepit EyssenhalxLt. praemittuntur libro 
primo: 4n nomine domini nostri Iesu Christi incipit historiae Eomanae liber primus^ 
ultimo subiunguntur : ' explicit liber xvi historiae Eomanae imperatorum Eomae vel 
Constantinopolim regnantium'. haud ita diligenter scriptus est. 

Codices Bambergensis et Vaticanus quamvis non ex eodem archetypo de&cripti 
tamen in omnibus gravioribus et hiatibus et erroribus consentiunt, ut eorum consensus 
pro uno codice haberi possit. qui codex Pauli ipsius temporibus non multo inferior 
etsi ter interpolatus 'commotum (exortum) est' 86 15, 4n (bello) barbarico' 152, 6, 
' catholica (repperisset)' 220. 16, nostrae editionis erat fundamentum. 

Berolinensis Lat. 4° 1 (B) saeculi xiii formae minoris; Victori Vitensi antecedit 
historia Eomana praemisso titulo 'incipit istoriae Eomanae primus liber Eutropii' et 
post historiae Eomanae librum decimum septimum qui vocatur additis : ' explicit 
liber xvn imperatorum Eomae vel Constantinopolim regnantium'. adhibitus est ad 
libros sex extremos. errores librariorum, qui codices H et V exaraverunt, is qui hunc 
codicem scripsit plerumque evitavit, in gravioribus omnibus ab eorum parte stat. 

Alterius, scilicet eius, quod locum illum integrum exhibet, generis antiquissimus, 
quo uti nobis licuit, Lavrentianvs est LXV, 35 (N) formae maximae saeculo un- 
decimo in Germania, ut coniecit Bethmann (Archiv XII 721) , scriptus, continet inter 
alia opera historica historiam Eomanam foliis 16 — 42. ante librum primum iuxta 
Eutropii stantis imaginem est 'in nomine domini incipit storiae Eomanae lib primus 
Eutropii', decimo subiungitur Pauli imago, in calce libri ultimi legitur ' explicit liber xvi 
de storia Eomanorum'. 

Alter liber, quem adhibuimus, est Vaticanvs 7312 (Z) saeculi xn formae maioris, 
qui solam historiam Eomanam complectitur omisso titulo et in fine adiectis: 'explicit 
liber xvi de storia Eomanorum'. 

Laurentiani et Vaticani communem originem et hiatus communes et errores iidem, 
praeterea interpolationes nonnullae demonstrant, quae in utroque pariter leguntur : e. gr. 
'milia hostium (capti sunt et) interfecti' 48, 14, 'invadit' ('inundavit' relL) 193, 9. ' Sci- 
thiam' ('Pannonias' rel/qui) 207, 7. textum persaepe temere mutatum et corruptum 
exhibent et in universum longe deteriores sunt classis prioris libris, quamquam nonnun- 
quam soli genuina servaverunt. L circumfusae ' (' cii^cumfugae' rell.) 98 P. l. ' consecravit ' 
('celebravit' rell.) 121, 18, 'dum contra' ('demonstra' HVM(onacensis), 4 demonstrans ' 
B comgens ut assolet) 217, 9, 'perfilium' (' et filium' HVM\ 'et per filium' B) 217, 11. 
codicem Laurentianum correctum esse ad exemplar ad Vaticani 7312 archetypum 
quam proxime accedens inde colligitur, quod tam Vaticanus Z quam Laurentiani manus 
secunda (iV 2 ) addunt post 'pereamus' 196, 24: 'hucusque Orosius', quod additamentum 
a reliquis huius generis codicibus Parisinis certe et Eomanis alienum est. praeterea 
haec exempla sufficere videntur, quibus, quae inter Z et N 2 intercedat ratio, illustre- 
tur: sex N 1 rell., sexcentos N 2 Z 90, ll; ruinam om. N 1 . depopulationem N 2 Z 198, 29; 



PROOEMIVM. XXXI 

an deo] an bellum V 1 , mortem an bellum Z, */an bellum /mortem N 2 199, 35; Tiei- 
numque] que N\ demumque N 2 Z 204, 15: vi fulminis] fulminis iV 1 , sex fulminibus N 2 Z 

218, 2. 

His duobus libris quoddammodo gemellis adiecimus ex eadem ijamilia Monacensem 
iam ab Hartelio ad Eutropium adornandum adhibitum. est autem Augustanus 16 signa- 
tus numero 3516 formae minoris saeculi undecimi. manus saeculi ut videtur xvn pri- 
mae paginae praeter nonnulla de Pauli vita inscripsit: 'liber erat Hersfeldensis' et est 
is codex Hersfeldensis, quem Canisius se a Marco Velsero accepisse in praefatione Hi- 
storiae Miscellae editionis (1603) scripsit et cuius variam lectionem librorum i — x in 
notis posuit. Historiae Romanae textus legitur foliis primis ad centesimum nonum; 
sequitur Victor Vitensis. liber et neglegentissime scriptus est et tam ab ipso librario 
quam a correctore nescio an aequali temere mutatus et additamentis aliis ex Landolfo 
petitis aliis aliunde adsumptis vel excogitatis interpolatus. cuius interpolationis et ne- 
glegentiae exempla idonea sunt ipsa libri primi praescriptio : ' in nomine domini nostri 
'Iesu Christi incipit historia Romana (breviter digesta) liber primus', item subscriptiones 
libri septimi 'explicit liber v (vi m. 4) incipit liber vi (vn m. /)', octavi 'e. 1. vn 
(vin m. 4) i. 1. vin (vmi m. 4)\ noni 'e. 1. vm (vrai m. 4) i. 1. viiii (x m. 4)\ 
undecimi 'e. 1. decimus. i. 1. undecimus'; liber duodecimus in duos ita dividitur, ut 
alter praemisso titulo 'explicit liber xi (xn m. 4) incipit liber xn (xiii m. 4) 1 initium 
capiatinde a verbis: 'anno ab urbe condita mcxiiii Archadius ' 192, 11, libro sequenti, 
qui consentit cum Pauli decimo tertio, praescriptum est: 'explicit liber xn (xm m. 4) 
incipit liber xiii (xiiii m. 4)\ in lectione medium locum tenet inter duo, quae sunt, 
codicum genera: facit quidem cum Laurentiano Vaticanoque altero in verbis libri xv, 
quae mutila sunt in altera familia, item in libri decimi interpolata subscriptione : 
'hueusque historiam Eutropius composuit, cui tamen aliqua Paulus Diaconus addidit 
'iuvente (om. NZ) domna (domina N 2 Z) Adelperga christianissima Beneventi ductrice 
•coniuge (coniux N\ conius Z) domni Arichis (Argis NZ) sapientissimi et catholici prin- 
'cipis; deinceps quae secuntur idem Paulus ex diversis auctoribus proprio stilo con- 
'texuit'. at e contrario plerumque Bambergensis et Vaticani prioris vestigia premit, 
ut eius archetypus prioris familiae fuisse videatur sed suppletus et passim correctus 
ad codicem aliquem generis secundi. itaque cum minime aptus sit, qui ad genuinum 
historiae Romanae textum restituendum adhibeatur, sprevimus eum in libris decem 
prioribus, in reliquis quod non sprevimus, quodammodo aegre ferimus. 

Sicut Paulus Eutropi breviarium additamentis adauxit et libris sex adiectis continua- 
vit, Historiae Romanae libri xvi circa annum millesimum a Landolfo amplificati et 
octo adiunctis usque ad Leonis imperatoris tempora deducti sunt. nobis cum infra 
uberius de hoc opere agendum sit, hic exponere sufficit de codice Paulino a Landolfo 
usurpato. qualis is codex fuerit, neque facile diiudicatur neque magnum ad crisin mo- 
mentum habet : nam ex codicibus Pauli, quos ipsi adhibuimus, optimi Landolfo aetate 
aut pares aut superiores sunt et Landolfus Pauli textum omittendo transponendo inter- 
polando misere foedavit. itaque quantum ex laciniis frustulisque Paulinorum librorum, 
quae in Landolfi compilatione leguntur, cognoscitur, codicem satis bonum nactus est 



XXXII PROOEMIVM. 

Landolfus, nam in eo legit verba ea, ubi hiant codices meliores ,4 ) , atque plerumque 
eorum lectionem, interpolationem quoque eorum 220, 16 addito vocabulo 'repperisse' 
sequitur, nonnunquam manifestos alterius familiae errores repetit e. gr. 206, 22 ' scrip- 
tione' pro ' serutatione'. ex Landolfi textu codicum Laurentiani et Vaticani alterius 
archetypus aliquotiens videtur interpolatus esse addidamentis, quorum graviora haec sunt 
NZL HVB 

7, 8 Silvius regnavit annis Silvius annis 

10 p 16 duce Romuli eri (fratris) sui eius- duce Eomuli dubium an fratris volun- 
dem ut fertur voluntate tate 

12 p 8 rege Chaldaeorum rege 

82 p 7 vinculis dissolutis vinculis 

156, 13 muris validioribus et latioribus (la- muris validioribus 
xioribus NZ) 

178, l liberalium artium liberalium 

194, 9 sanctorum apostolorum sanctorum 

222, 10 per annirm continuum per annum 

nam possunt sane haec adfuisse in libro Pauli eo quem Landolfus usurpavit et ita ex 
Paulo interpolato ad Landolfum venisse; sed cum eius generis codicem nullum inve- 
nerim, quem Landolfum aetate superare constaret, fieri item potest, ut Landolfus haec 
addiderit et ex eo haec adsciverint qui Paulum interpolaverunt. 

Praeter genuinam Historiae Romanae et Landolfianam recensionem extant aliae 
praeterea epitomatae, quae pro satis eleganti bonoque sermone, quo utitur Paulus, ru- 
dem et vulgarem substituentes rerum narrationem mutatam et in brevius contractam 
exhibent. harum recensionum per se inutilium speciminis loco epistulam, librum pri- 
mum, de Attila narrationem, librum xvi in editionis appendice apponi e re visum est. 

Antiquissimam harum epitomarum sistit codex BambergensisEIII, 14 for- 
mae maioris saeculi undecimi 15 ); continet Pauli ad Adelpergam epistulam interpola- 
tam, ipsam historiam inde a folio vicesimo quarto omissa librorum divisione, praemissis 



14) Landolfus 344, 26 haec habet post narrationem dc Frithigerno et Athalarico Gothis ex Historia Tri- 
partita haustam : 

' quam ob rem Frithigernus cum suis occidentalem Paulus 209, 23 : ut utramque rem publicam id- 

1 partem petiit, kthalaricus vero cum suo exercitu ibi- est Fridigernus cum suis Orientalem , Alaricus vero 
' dem remansit. hi ergo qui cum Frithigemo occi- cum suo exercitu Occidentalem opprimeret. hi ergo, 
1 duas petierant regiones, ab occidente lingua pa- qui cum Fridigerno in Orientali remanserant parte, 
( tria Guisegothi id est occidentales Gothi sunt lingua patria ab oriente Ostrogothae id est orientales 
' appellati, hi vero qui cum Athalarico in proprias se- Gothi sUnt dfcti, isti vero, qui occiduas petierant re- 
'des remanserant, Ostrogothae idest orientales giones, ab occidente Wisigothae id est occidentales 
4 Gothi sunt dictV. sunt appellati. 

itaque Landolfum verba, quae in solo secundo codicum Paulinorum genere extant, legisse apertum est, loco 
autem mota interpolasse et transposuisse, ut consona redderet narrationi, quae praecedit. [Vide ne aliter res 
se habeat, nimirum locum illum Pauli male hiantem a Landolfo de coniectura expletum esse eumque inde in- 
latum esse in libros Paulinos ordinis deterioris, quorum vel optimos et antiquissimos mihi constat alias inter- 
polationes ex Landolii recensione adscivisse. nec magnopere mirabimur hiatum illum in codicibus Pauli non 
interpolatis omnibus reperiri, cum epistula quoque sine dubio a Paulo praemissa ab iisdem absit. utut est, 
mihi Paulinorum crisis solis libris prioris ordinis tuto videtur mniti. Th. M.~\ 

15) codicem accuratissime descripsit Waitz (Archiv IX, 673 — 703, cf. VI, 44 — 50), qui de sermonis pro- 
prietate ubemme egit ; exemplis lbi compositis addi possunt , quae legenti mihi occurrerunt * se retornare ' et 
'per forciam apprehendere'. 



PROOEMIVM. XXXIII 

Historiae Romanae initio verbis . 'et dicunt alii ' . — similem, breviorem tamen in eo- 
dice Oxoniensi Magd. Lat. 14 saeculi decimi quarti repperit Pauli (Neues Archiv I y 
161) ubi epistula legitur in primo folio, Mstoria inde a folio duodevicesimo. — con- 
sentit plerumque cum hac recensione tertia, quae est in codice Vrbinate 961 saeculi 
decimi quarti inde a folio vicesimo septimo omissa Pauli epistula, desinens in verba 
libri xvi: L et ordinavit. ut illarum ecclesias catholici episcopi consecrarent' 16 j. 

Denique quartam epitomen dedit codex Vaticanus 1984 saeculo undecimo et duo- 
decimo scriptus (cf. Archiv V, 80, Papencordt Gesch. der Vand. Herrschaft 400 — 403). 
similem atque quae est in codicibus modo laudatis, farraginem excipit praemisso ti- 
tulo, qui Landolfi historiae Romanae antecedit (p. 227, 2), inde a folio vicesimo sep- 
timo Pauli historia; deest epistula, liber nonus incipit ab Antonino Pio, decimus et 
undecimus sunt Pauli nonus et decimus 17 ), duodecimi initium est a Theodosio impera- 
tore. textus huius codicis ad genuinum Historiae Romanae propius accedit quam 
codicum Bambergensis, Oxoniensis, Vrbinatis recensio : ita liber primus inde a verbis: 
'Romanum igitur imperium' Pauli fere integra verba repetit et liber xvi plerumque 
Pauli premit vestigia. nonnumquam tamen plane nova huius recensionis vel epitomae 
auctor inmiscuit, quorum specimen satis lepidum apposui e 'gestis Iulii Caesaris': 
L Crassus alter legatus Aquitanis et Cantabris triginta octo milia interfecit ; ceteri autem, 
c qui in fuga comprehensi fuerant, clamidem quoque vestimentorum eorum praecidi ius- 
'sit usque ad nates et sic restitui in ipsorum civitate. et praecepit, ut quam diu sub- 
'iugati essent sub Romanis, praecisis vestimentis vestirentur omnibus diebus, quo mun- 
'dus steterit. hanc turpitudinem habuerunt Aquitanii de sua superbia, quae contra 
•Romanos habuerunt'. 

Recensionem, quae est in codice Vaticano, in agro Romano eo fere tempore, quo 
liber scriptus est, factam esse coniecit Papencordt, Bethmann autem (Archiv X, 315) 
recensiones , quas laudavimus , praeter Oxoniensem minus recte uno nomine com- 
plectens iussu Iohannis ducis Neapolitani paulo post annum 942 scriptas esse vo- 
luit nescio quibus nisus argumentis. immo omnes has recensiones scriptas esse ap- 
paret post Historiam Romanam circa annum millesimum a Landolfo compositam; eius 



16) in his codicibus Pauli historia Romana pars est operis historiei, quod praemissa Pauli epistula post 
descnptionem mundi narrationes continet fabulosas de Assynis, de Scythis, de Amazonibus, de Francis, de Ro- 
manis (hic apponitur Pauli historia), de Langobardis. — lpsi Pauli historiae praemittuntur verba 'et (ut Vrb., 
om. Ox.) dicunt alii', unde manifestum est de hac Historiae Romanae recensione verba facere epistulae Pau- 
linae mterpretem Franco-Gallicum {Champollion Vystoire de li Normant p. XXIV), cum scribat: ' digne chose est 
' de savoir, que cestui Paule dui foiz escript ceste ystoire delo devant dit Eutrope a la petition de dui no- 
' bilissime mant et moillier . . mes pour ce cette premiere estoit trop fort stille alla dame une autre foiz cette 
'meissme ystoire commensa •. ensi comment dient li autre'. 

. 17) additamentum quod extat inter Pauli libros x et xi his codicibus hoc est scilicet Bamb. Oxon. : nunc 
(huc Ox.) usque historiam Eutropius composuit. cui tamen aliqua Paulus Diaconus addidit iubente domina Athel- 
'perga (Aldeberga O) cristianissima Beueventi ductrice coniuge domini Arichis (Arechis O) sapientissimi 
1 et catholici (catholicissimi O) principis ista alia (istam aliam O) quae sequuntur (subsequitur O) idem Pau^ 
<lus Diaconus ex diversis auctoribus composuit (ex diversorum auctorum paginis compilavit O). Vatic. hucus- 
' que Eutropius historiam composuit cui tamen aliqua Paulus Diaconus addidit et deinceps quae sequuntur 

* idem Paulus Diaconus ex diversis auctoribusque proprio stilo contexuit, Vrb. huc usque Eutropius historiam 

* composuit quem sequitur Paulus Diarorms ex di\ersis auctoribus composuit'. (aic). 

EVTROPIVS „ 



XXXIV PEOOEMIVM. 

enim praescripta integra sua fecit librarius codicis Vaticani, similiterque additamenta 
nonnulla Landolfiana ut p. 383, 21: 'a Pausanio rege Sparthanorum ' receperunt qui 
scripserunt codices Bambergensem et Vrbinatem 18 j . 



III. DE FONTIVM M)TIS BKEVIARIO ET PAVLI HISTORIAE EOMANAE 

ADIEOTIS. 

De Eutropi et Pauli fontibus atque auctoritate quaestiones cum neque in ipsa 
editione neque in hac praefatione absolvi posse intellexissem (utrique enim auctori 
praesertim ad libros extremos conscribendos auctores praesto fuerunt, qui liodie non ex- 
tant, quibus autem libris hodie deperditis usus sit uterque, quaerere circumscriptos huius 
praefationis fines excedit, cum ad alios quoque auctores id pertineat) , id egimus, ut ea 
certe, quae recepta sunt in breviarium et in Historiam Romanam ex auctoribus, quo- 
rum libri aetatem tulerunt, in margine indicarentur et commode disiungerentur ab eis, 
de quorum origine et auctoritate coniectura et disputatione iudicandum est. 

I. Evtropi breviarii, quod ad fontes pertinet, tres partes fieri possunt, quarum 
prima liberae rei publicae tempora complectitur , secunda imperatorum vitas usque ad 
Domitianum, tertia res inde a Nerva gestas. secunda autem pars — maxime enim 
est apta, unde quaestio de fontibus exordiatur — tota fere e Suetonii vitis conflata 
est et optime, qua ratione Eutropius libros, quos adhibuit, in compendium redegerit, 
ostendit, id quod exempla, quae subiecimus, illustrant. 

118, 12 Eomano adiecit imperio Ae- Suet. Aug. 21: domuit autem partim 

gy ptum Cantabriam Dalmatiam saepe ductu partim auspiciis suis Cantabriam 
ante victam sed penitus tum sub- Aquitaniam Pannoniam Dalmatiam cum 
actam, Pannoniam Aquitaniam Illyricum Illyrico omni, item Eaetiam et Vindelicos 
Raetiam Vindelicos et Salassos in Alpibus ac Salassos gentes Inalpinas. coercuit et 
omnes Ponti maritimas civitates, Dacorum incursiones tribus eorum ducibus 
inhisnobilissimasBosphorum et cum magna copia caesis Grermanosque ul- 
Panticapaeum. vicit autem proeliis tra Albim fluvium summovit. 
Dacos. Germanorum ingentes copias ceci- 
dit ipsos quoque trans Albim fluvium 
summovit, qui in barbarico longe ul- 
tra Rhenum est. hoc tamen bel- 
lum per Drusum privignum suum 

administravit, sicut per Tiberium pri- Tib . 9 : (Tiberius bello) Germanico qua- 

vignum alterum Pannonicum, quo bello xl dragirita milia dediticiorum traiecit in Gal- 



18) codex Riccardianus 627 saeculi XIV — eademque exhibere refert Bethmann codices Bruxellensem 
3915—3918 anno 1118 scriptum et Estensem XI F 14 saeculi XV — Orosio subiungit Pauli libros XIII — XVI 
omissa hbrorum divisione sub hac praescriptione : 'Ex Paulo diacono secuntur' libri XIII mitio sic mutato . 

Honorius igitur imperator dum rempublicam coti- Paul. : igitur imperator Honorius, dum vires rei pn- 

dianis cerneret labefactari incommodis etqs. blicae cotidianis cerneret labefactari incommodis etqs 

et decimi sexti flne ita interpolato : * quia vero restant adhuc , quae de Iustiniani Augusti felicitate dicuntur, 
msequenti libello , (in quo L angobardorum historia demonstratur) , deo praesule promenda sunt. 
explicit'. 



PROOEMIVM. 



XXXV 



captivorum milia ex Germania transtulit 
et super ripam Rhein in Gallia conloeavit. 
Armeniam a Parthis recepit. obsides, 
quod nulli antea, Persae ei dederunt ; red- 
diderunt etiam signa Eomana, quae Crasso 
victo ademerant. Scythae et Indi, quibus 
antea Komanorum nomen incognitum fu- 
erat, munera et legatos ad eum mise- 
runt. 

120, 8 multi autem reges ex regnis 
suis venerunt, ut ei obsequerentur, et ha- 
bitu Rornano togati scilicet ad vehiculum 
vel equum ipsius cucurrerunt. 

122, 2 quosdam reges per blanditias 
ad se evocatos numquam remisit, in qui- 
bus Archelaum Cappadocem, cuius etiam 
regnum in provinciae formam redegit et 
maximam civitatem appellarino- 
mine suo iussit, quae nunc Cae- 
sarea dicitur, cum Mazaca antea 
v o c a r e t u r. 

124, 9 ut qui exemplo C. Caligulae 
in calidis et frigidis lavaret unguentis, re- 
tibus aureis piscaretur, quae blattinis funi- 
bus extrahebat. 

124, 15 Britanniam paene amisit. nam 
duo sub eo nobilissima oppida capta illic 
atque eversa sunt. Armeniam Parthi sustu- 
lerunt legionesque Romanas sub iugum 
miserunt. duae tamen sub eo provinciae 
factae sunt Pontus Polemoniacus conce- 
dente rege Polemone et Alpes Cottiae 
Cottio rege defuncto. 

128, 7 gravi saevitia notabilis prae- 
cipue ingluvie et voracitate , quippe cum 
die saepe quarto vel quinto feratur epu- 
latus. notissima certe cena memoriae 
mandata est, quam ei Vitellius frater 
exhibuit, in qua super ceteros sumptus 
duo milia piscium, septem avium adposita 
traduntur. 

128, 13 interfectus autem est magno 
dedecore: tractus per urbem Romam pu- 
blice nudus erecto coma capite et subiecto 
ad.mentum gladio, stercore in vultum et 
pectus ab omnibus obviis adpetitus, po- 
stremo iugulatus et in Tiberim deiectus 
etiam communi caruit sepultura. 



liam iuxtaque ripam Rheni sedibus adsi- 
gnatis conlocavit. 

+Aug. 21 : Indos etiam et Scythas auditu 
modo cognitos pellexit ad amicitiam suam 
populique Romani ultro per legatos peten- 
dam. Parthi quoque et Armeniam vindi- 
canti facile cesserunt et signa militaria, 
quae M. Crasso et M. Antonio ademerant, 
reposcenti reddiderunt obsidesque insuper 
optulerunt. 

Aug. 60 : (reges) saepe regnis relictis 
non Romae modo sed et provincias per- 
agranti cotidiana officia togati ac sine re- 
gio insigni more clientium praestiterunt. 

Tib. 37 : quosdam (reges) per blandi- 
tias atque promissa extractos ad se non 
remisit, ut Marobodum Germanum Rhas- 
cypolim Thracem Archelaum Cappadocem, 
cuius etiam regnum in formam provinciae 
redegit. 



Gaius 37 : ut calidis frigidisque unguen- 
tis lavaretur. Nero 30: piscatus est rete 
aurato et purpura coccoque funibus nexis. 

Nero 39 : clades Britannica , qua duo 
praecipua oppida magna civium sociorum- 
que caede direpta sunt; ignominia ad 
Orientem legionibus in Armenia sub iu- 
gum missis. eM8: Ponti modo regnum 
concedente Polemone , item Alpium de- 
functo Cottio in provinciae formam redegit. 

Vit. 13 : sed vel praecipue luxuriae 
saevitiaeque deditus epulas trifariam sem- 
per interdum quadrifariam dispertiebat . . 
famosissima super ceteras fuit cena data 
ei adventicia a fratre , in qua duo milia 
lectissimorum piscium, septem avium ap- 
posita traduntur. 

Vit. 17 : seminudus in forum tractus est 
(e palatio) . . per totum viae sacrae spa- 
tium reducto coma capite . . atque etiam 
mento mucrone gladii subrecto, ut visen- 
clam praeberet faciem neve summitteret, 
quibusdam stercore et caeno incessentibus 
. . tandem apud Gemonias . . confectus 
est et inde unco tractus in Tiberim. 



XXXVI 



PROOEMIVM. 



136, 2 ut qui a Claudio in Germaniam 
et deinde in Britanniam missus tricies et 
bis cum hoste conflixerit, duas validissi- 
mas gentes, viginti oppida, insulam Vectam 
Britanniae proximam imperio Romano ad- 
iecerit. 

132, l genituram filiorum ita cognitam 
habuit, ut cum multae contra eum coniu- 
rationes fierent, quas patefactas ingenti 
dissimulatione eontempsit, in senatu dixerit 
aut filios sibi successuros aut neminem. 

7 in oppugnatione Hierusolymorum sub 
patre militans duodecim propugnatores 
duodecim sagittarum confixit ictibus. 

10 ut cum nulli quicquam negaret et 
ab amicis reprehenderetur, responderit nul- 
lum tristem debere ab imperatore disce- 
dere , praeterea cum quadam die in cena 
recordatus fuisset nihil se illo die cui- 
quam praestitisse , dixerit: 'amici hodie 
diem perdidi'. 



1 34, l tantus luctus eo mortuo fuit, ut 
omnes tamquam in propria doluerint orbi- 
tate; senatus obitu ipsius circa ve- 
speram nuntiato nocte inrupit in cu- 
riam et tantas ei mortuo laiides gratiasque 
congessit, quantas nec vivo umquam egerat 
nec praesenti. 

11 expeditiones quattuor habuit, unam 
adversum Sarmatas , alteram adversum 
Cattos , duas adversum Dacos. de Dacis 
Cattisque duplicem triumphum egit, de 
Sarmatis solam lauream usurpavit. mul- 
tas tamen calamitates isdem bellis passus 
est ; nam in Sarmatia legio eius cum duce 
interfecta est et a Dacis Oppius Sabinus 
consularis et Cornelius Fuscus praefectus 
praetorio cum magnis exercitibus occisi 
sunt. 

Suetonii verba apparet fere semper retineri, aliena, quae leguntur non ita multa, 
pleraque originis incertae sunt nisi quod aedificiorum a Nerone et Domitiano extructo- 
rum mentionem Eutropium e chronico urbano hausisse coniecit Mommsen (Chronograph. 
v. J. 354 p. 601). 

Difficilius iudicium est de auctore Eutropi in parte prima. Suidas licet scribat 
sub n. KaTctTcov : Eotponrioo pcojxatoti sTctTsjxovTo^ Aiptov tov c Pa>[xatov^ inscripserit licet 
Eutropius libros Livium imitatus <ab urbe condita' (v. supra p. VIII), conspiret deni- 
que narratio sescenties cum Livio, nihilominus non ex ipso Livii opere sumpta est, 



V/Bsp. 4: Claudio principe . . in Ger- 
maniam missus est inde in Britanniam 
translatus tricies cum hoste conflixit. duas 
validissimas gentes superque viginti oppida 
et insulam Vectem Britanniae proximam 
in dicionem redegit. 

Vesp. 25 - tam certum eum de sua suo- 
rumque genitura semper fuisse, ut post 
assiduas in se coniurationes ausus sit af- 
firmare senatui aut filios sibi successuros 
aut neminem. 

Tit. 5: novissima Hierosolymorum op- 
pugnatione duodecim propugnatores toti- 
dem sagittarum confecit ictibus. 

Tit. 8 : ne quem sine spe dimitteret : 
quin et admonentibus domesticis quasi 
plura polliceretur quam praestare posset, 
non oportere ait quemquam a sermone 
principis tristem discedere; atque etiam 
recordatus quondam super cenam, quod 
nihil cuiquam toto die praestitisset, memo- 
rabilem illam meritoque laudatam vocem 
edidit 'amici diem perdidi'.< 

Tit. \ 1 : (Tito mortuo) non secus atque 
in domestico luctu maerentibus publice 
cunctis senatus prius quam edicto convo- 
caretur ad curiam concurrit obseratisque 
adhuc foribus deincle apertis tantas mortuo 
gratias egit laudesque congessit, quantas 
ne vivo quidem umquam atque praesenti. 

Dom. 6 : expeditiones partim sponte sus- 
cepit partim necessario: sponte in Catthos, 
necessario unam in Sarmatas legione cum 
legato simul caesa, in Dacos duas primam 
Oppio Sabino consulari oppresso, secundam 
Cornelio Fusco praefecto cohortium prae- 
torianarum, cui belli summam commiserat. 
de Catthis Dacisque jpost varia proe- 
lia duplicem triumphum egit, de Sarmatis 
lauream modo Capitolino lovi retulit. 



PROOEMIVM. XXXVII 

sed ex epitoma quadam sive chronico maximam ad partem e Livio composito; nam 
quam inter Eutropi Suetonique textum deprehendimus verborum siinilitudinem , nequa- 
quam cadem est inter Liviana et Eutropiana neque veri habet speciem Eutropium vasti 
Liviani operis in brevius contrahendi perdifficilem laborem subiisse, cum commode in 
usum suum vocaret epitomas Livianas, quales ea aetate plures circumferebantur. con- 
ficit rem~ quod breviarium a Livio haud raro dissentit et in temporum ordine et in 
ipsis rebus enarrandis atque haec a Livio aliena aut Livio contraria similiter leguntur 
apud alios auctores Eutropi fere aequales, Rufum, Victorem, Ammianum. recte hac 
de re exposuit, qui nuper uberrime de Livio Eutropioque egit, Pirogoff, cuius dispu- 
tationis summa haec fere est. cum Livianis consentiunt numeri annorum, quos regibus 
tribuit Eutropius, nisi quod Servii anni desunt et Superbo xxiiii adscribuntur , item 
numeri annorum post reges exactos et ab urbe condita, qui leguntur, illi I, 11 — 15, 
hi IIII, 2 — 23, VI, 7 ; reliqui numeri similes aut Livianis uno anno minores sunt 

II, 1 CGCLXV = CCCLXVI LlV. V, 4 DCLXII = DCLXIII Liv. 

IIII, 24 dcxxxv = dcxxxvii Liv. VI, 6 dclxvi = dclxvii Liv. 

V, 3 DCLVIIII = DCLX Liv. 

aut uno maiores: 

VI, 8 DCLXXXI = DCLXXX LlV. VI, 17 DCLXXXXIII = DCLXXXXII LlV. 
VI, 15 DCLXXXVIIII = DCLXXXVIII LlV. VJ, 18 DCLXXXXVII = dclxxxxvi Liv. 
VI, 16 DCLXXXX = DCLXXXVIIII Liv. 

sunt quoque annorum numeri, qui a Livianis longius recedant: 

II, 15 cccclxi = cccclxxviii Liv. 

II, 18 CCCCLXXVII = cccclxxxvi vel cccclxxxvii Liv. 

III, 10 DXL = dxxxv Liv. 

annorum regum Romanorum numerus universus est Catonianus, item fortasse anni a. u. c. 
I, 18 cccn et 19 cccxv. decemvirorum anni duo sunt, apud Livium tres, anni sine 
magistratibus quattuor, apud Livium quinque, tribunorum militarium consulari potestate 
eorum, qui post solitudinem magistratuum facti sunt, anni tres, apud Livium quattuor ; 
ab urbe condita usque ad Hirtium et Pansam consules computantur anni dccx, qui 
annus Livio dccviii fuerit necesse est, nobis secundum aeram Varronianam est dccxi, 
ad Veterem et Valentem consules anni numerantur dcccl, qui est annus Varronianus 
dcccxlviiii, ad lovianum et Varronianum consules mcxviii secundum Eutropi libros me- 
Iiores, qui annus est Varronianus mcxvii, quem ipsum numerum tam Festus habet quam 
breviarii codicum familia secunda. ex eis, quae Livianis inserta sunt aliunde petita, 
ipse Eutropius inseruisse videtur, quae leguntur de ludis Romanis (I, 6) , de consulibus 
primis (I, 9, 1), de dictatura (I, 12, 2), de Coriolano (I, 15, 3), de legionibus (II, 6, 1), 
de Scipione (III, 15, 2), de Eumenia (IIII, 4, 2), de Hannibalis sepulcro (IIII, 5, 2). 
denique, quae ad oppidorum nomina nonnunquam adscripta sunt, milia passuum, quibus 
distarent ab urbe Roma, petita scilicet ex itinerariis. — nos hanc partem ita instituimus, 
ut ex fontium notis appareret, Eutropiana utrum cum Livianis conveniant necne et ut 
quid is habeat non ex Livio desumptum, facile perspiciatur. itaque aut ipsos libros 
Livianos, quatenus extant, aut per deperditam operis partem auctorum, qui e Livio 
pendent , locos huc facientes in notis laudavimus , aliorum auctorum si quae mentio 



XXXVIII PROOEMIVM 

facta est, non hoc dicimus Eutropium ex eis hausisse sed eadem similiave apud eos 
inveniri atque apud Eutropium. 

Tertia denique pars, quae est de imperatorum inde a Nerva rebus gestis, cum sae- 
pissime eadem atque Scriptores Historiae Augustae tradat, nequaquam eam inde sump- 
tam esse contra quam vulgo credunt, nobis persuasit Pirogofif, immo Eutropio et Victori 
et biographis illis aut idem aut certe similis auctor subest. eum ita adhibuerunt Eutro- 
pius et Scriptores, ut quinquies libro vm, semel vmi ad verbum fere excerpta Eutro- 
piana cum vitis illis consentiant 19 ). 

II. Pavlvs ipse, quo modo Eutropi breviarium adauxerit, exposuit his epistulae 
verbis: 'ac primo paulo superius ab eiusdem textu historiae narrationem capiens 
'eamque pro loci merito extendens quaedam etiam temporibus eius congruentia ex di- 
L vina lege interserens eandem sacratissimae historiae consonam reddidi. et quia Eutro- 
•pius usque ad Valentis tantummodo imperium narrationis suae in ea seriem deduxit, 
c ego deinceps meo ex maiorum dictis stilo subsecutus sex in libellis superioribus in 
L quantum potui haud dissimilibus usque ad Iustiniani Augusti tempora perveni'. secun- 
dum hanc divisionem, quam ipse auctor indicat, nos quoque primum de libris i — x 
deinde de sex extremis disputabimus 20 ) . 

Breviarii codicem, quem nactus* est, Paulus ad verbum descripsit additamentis in- 
sertis aut quod placet Mommseno, ipsi codici additamenta ita adscripsit, ut cum sup- 
plementis suis deinde librario describendum traderet ; ab iis quae apud Eutropium le- 
gebantur, recessit ibi tantum, ubi propter additamenta sua requirebatur , id quod 
raro usu venit. quae transposuit, delevit, mutavit, haec sunt. transposita sunt verba : 
<vir — fastigio suo' 118, 6 — 10 post: 'militabat' 121 P 19 et 'templum — constituit' 
158, n. 12 post: 'saepsit' 156 P 14. desunt apud Paulum ex Eutropianis haec: 
8, 10 tertio — cccxciiii 78, 10 in proelio interfectus 

10, 5 orta subito tempestate 96, l et per Italiam vagantes 

30, 7 et sub iugum miserunt J00, l Pharnacis — 2 hausit 

48, 16 tum Marcellus — - 18 sua occidit 106, 14 victusque — Pompeius est 
52, 3 is quoque vincitur 108, 6 qua causa — 7 lorica aurea 

54, 14 M. Claudius, 56, l civitatem — pu- 118, 3 ita ab — 6 Martio sepultus 

gnavit 120, 10 moriens — appellatus 

58, 14 uno animo 122, l Tiberius — 2 libidine nam 

60, 9 apud Senam Piceni civitatem 152, 7 senior — referri 

10 ingentes — interfectae sunt 156, 16 Eomanam — revocavit 

72, 4 oppugnaverunt — dimicabat 158, 3 qui quidem -~ 4 reliquit 

14 is eam cepit ac diruit 11 urbem — cinxit 

76, 12 postremo ipsam, diu — confecit et 181, 7 post hunc Iovianus — militabat 



19) hac ut videtur causa motus Iacobi (l. I. p. 60) libri octavi capita I — XXII ex epitoma e Marii Maximi 
libris confecta pendere coniecit. 

*20) Inter Eutropium Paulum Landolfum quae intercedat ratio, luculenter demonstravit Papencordt (Oesch. 
der Vandal. Herrschaft in Africa p. 394 — 425) ; exposuit deinde de Pauli Historia Romana Bethmann (Archiv 
X, 307 88.). postea de Pauli fontibus quaesiverunt Bauch (die historia Romana des P. D. 1873), de libris 
inde ab undecimo Oechsh (uber die historia miscella l. XIl—XVII und d. Anom. Vales. II 1873) ; ipse fon- 
tium conspectum proposni (Forschungen XV, 1, 167). praeterea alii alias tetigerunt partes, inter quos nominandi 
sunt Waitz [Forschungen I, 4 et Gbttinger Nachrichten 1865 p. 81) et Holder-Egger (Neues Archiv I, 300—309). 



PROOEMIVM. 



XXXIX 



mutata sunt minora haec: 
20, l a eonsulibus (consulibus Eutr.) 
32 , l sublatum est (sustulerunt) 
34, 3 ob quae (quare) 
52 , 2 saucius (vulneratus) 

eundem amnem (Trebiam amnem) 
60, l pugnaverunt (pugnatum est) 
76, 7 quasi (quem) propter codicis hia- 

tum, qui sequitur 
78, 6 exceptus (susceptus) 
maiora autem haec: 

30, p 10 sub tali tamen condicione pa- 
cis, qualis facienda Samnitibus placuit 

30, P 15 Luciusque Papirius consul ad- 
versus eos directus est . . . . 19 congressi 
itaque Samnites cum Papirio superati sunt, 
quorum vn milibus sub iugum missis Pa- 
pirius etqs. 

50, 4 perdomiti sunt 
52, p 6 tunc se Hannibali multi Itali 
dedidere ... u igitur Hannibal ad Tus- 
ciam veniens 

54, 3 in omnibus his tamen malis 
108, 5 insidias paravit 



78, 8 infinita (habens) ultimo vocabulo, 
quod deerat in archetypo, sup- 
pleto 
li eius (ipsius) 
82, 16 (triumphi per) — Marium (acti 

sunt) codicis hiatu expleto 
100, 20 expugnavit (cepit) 
118, ll Caesarem (eum) 
122, 8 Tiberio (ei) 

Eutropius 
30, 8 (pax) quae cum ipsis (Samniti- 
bus) propter necessitatem facta fuerat 

30, 8 postea Samnites victi sunt a L. 
Papirio consule, vn milia eorum sub iu- 
gum missa. Papirius etqs. 



perdomitique sunt omnes 

52, 3 Hannibali multi se in Italia dedi- 

derunt. inde ad Tusciam veniens Han- 

nibal 

in quibus tamen malis 
parare voluit insidias. 

Aaddidit Paulus complura, scilicet usque ad librum sextum adsumptis locis imprimis 
Orosii, Hieronymi, Iordanis libri de successione regnorum qui dicitur, inde a libro vn 
epitomam de vita et moribus imperatorum potissimum adhibuit, Iordanem in hae operis 
parte bis tantum inspexit (117; 126), Orosium item bis (119; 160), Hieronymum bis 
(119; 152). Hieronymi Iordanis epitomae excerpta fere semper ad verbum inseruit, 
Orosii ambages in compendium fere redegit ita tamen, ut nunquam ab auctore longius 
discederet. praeterea per libros decem primos exscripsit paueis locis Solinum scilicet 
de Cinea 34 (I, 109) et de Caesare 112 (I, 106, 107), Frontini strategemata de Mar- 
cello 48 (IIII, 5, 4), de Hannibale 53 (II, 27), de Paullo et Varrone 54 (IIII, 5, 5, 6). 
ea quae de Italiae historia usque ad Romulum breviarii initio praemisit, ex eadem, 
qua Hieronymus usus est, historia Latina sumpta esse conieci [cf. de Demophanti PatrocJ. 
Tisam. populiscitis 1873 p. 48), eamque historiam librum de origine gentis Eomanae 
pleniorem fuisse probavit nuper Mommsen [Herm. XII, 408). Paulus cum, ut diximus, 
plerumque quos ad manus habuit libros satis accurate expresserit, et quo quid aud- 
tore posuerit, fere constet, paucos subicimus locos, qui aut ad eorum auctorum, quos 
Paulum adhibuisse constat, aliquem prope accedunt sed ut dubitari possit, num eum 
ipsum eo loco Paulus usurpaverit, aut similes sunt locis Iustini, Livi, Plini, quorum 
ipsa volumina Paulum compilasse vix est credibile. 

14, 1 quo tempore (Tarquinii Superbi) cf. Hier. a. 1456 (= a. xxi. Servii) : 

ad relaxationem Cyri regis Persarum re- k Cyrus Hebraeorum captivitate laxata D 

versi sunt Hierosolymam Iudaei xlii milia ferme hominum milia regredi fecit in Iu- 

quadringenti. daeanT, quae descripsit Iordanes p 224, 



XL 



PROOEMIVM 



14. 5 Tarquinii sane temporibus ca- 
stissima Iudith Holofernem peremit. 

14, 6 isdemque temporibus Pythagoras 
philosophus claruit, qui Samo oriundus 
Crotone docuit, novissime Metapontum adiit 
ibique sepultus est. 

24 , 1 circa haec tempora (Romae a 
Gallis captae) Esther putatur historia con- 
scripta. 



59, 1 denique dum quaedam adulto 
flore virgo pulcherrima ab eo (Scipione) 
deprehensa fuisset, eam paterna pietate 
servavit coneedens parentibus. ut eam 
redimerent ; ad se etiam puellae sponsum 
nobilissimi generis virum venire persua- 
dens ei ipsam quasi pius in matrimonium 
genitor tradidit dotisque nomine puellae 
pretium, quod a parentibus eius accepe- 
rat, condonavit ; pro quibus factis maxime 
adnitente puellae sponso eiusque parenti- 
bus (omnes fere Hispaniae ad eum trans- 
ierunt) . 

117, l (Cleopatra) exornata diversis 
ornamentis ad Caesarem venit sperans 
eum, ut ceteros, sua specie ad libidinem 
inlic§re, sed ille se intra pudicitiam co- 
artans ad eius concupiscentiam minime 
inflexus eam mox custodiri mandavit; 
quae custodia elapsa in pretioso sepulcro 
iuxta Antonium suum se collocans (mor- 
tem sibi conscivit). 



52, 15 nam per summa montium iuga 
et abditos nemorum saltus castra ponens 
(Fabius) Hannibalis fervorem elusit. 

52, 16 victus quoque Hannibal fertur 
de Fabio suis ita dixisse: num quid non 
dixi vobis, quod montana haec nubes ma- 
xima nos in campo vi tempestatis ob- 
rueret? 

50, 6 quibus (Saguntinis ante captam 
ab Hannibale urbem) ante hoc portende- 
rat triste prodigium ; nam cum paene enixa 



numerus Iudaeorum apud Esram est xlii 
milia ccclx (2, 6, 4). 

cf. Hier. 1487 (= a. xvm. Tarquini) : 
sub quo (Cambyse) ludith historia con- 
texitur. 

similia habet Iustinus XX, 4, sed ube- 
riore narratione explicata. 



cf. Hier. 1613 (Roma capta anno 1626) : 
sub hoc rege (Artaxerxe Mnemone) mihi 
videtur historia, quae in Hester libro con- 
tinetur, expleta. 

Iord. R. p. 224 : sub quo (Artaxerxe 
sive *Asvero) liber Hester confectus est. 

cf. Frontin. 2, 11, 5: Scipio Africa- 
nus in Hispania cum inter captivas ex- 
imiae formae virgo nubilis ad eum per- 
ducta esset omniumque oculos in se con- 
verteret, summa custodia habitam sponso 
nomine Allucio reddidit. insuperque au- 
rum, quod parentes eius redempturi cap- 
tivam donum Scipioni adtulerant, eidem 
sponso pro nuptiali munere dedit. qua 
multiplici magnificentia universa gens victa 
imperio populi Romani accessit. 



cf. lord. R. p. 225 : regina ad pedes pro- 
voluta tentavit oculos ducis frustra quidem, 
nam pulchritudo intra pudicitiam princi- 
pis fuit, nec illa de vita, quae offerebatur, 
sed de parte regni laborabat. quod ut 
desperavit a principe servarique se trium- 
pho cognovit, incautiorem nacta custodiam 
in mausoleum se regum recepit ibique 
maximos ut solebat cultus induta in re- 
ferto odoribus solio iuxta suum se eollo- 
cavit Antonium. 

cf. Liv. XXII, 14, 8: nos hic . . per 
aestivos saltus deviasque callis exercitum 
ducimus conditi nubibus silvisque. 

cf. Liv. XXII, 30, 10: Hannibalem quo- 
que ex acie redeuntem dixisse ferunt, 
tandem eam nubem, quae sedere in iugis 
montium solita sit, cum procella imbrem 
dedisse. 

cf. Plin. n. h. VII, 3, 35: est inter ex~ 
empla, in uterum protinus reversus infans 
Sagunti, quo anno delet a ab Hannibale est. 



PROOEMIVM. XLI 

mulier esset, infans in uterum regressus 
civitatis excidium significavit. 

65, l (Boii) a quibus Ticinum civitas cf. Plin. n. h. 177, 7, 124: Laevi et Ma- 

condita est. rici (Ligures) condidere Ticinum non pro- 

cul a Pado. 

Additamenta denique quae sequuntur 
50, 4 se (Hannibaleni) , ut primum posset, adversus Romanos pugnaturum 

119, 2 eo quod rem publieam auxerit, (Augustus nomen accepit) 

120, 16 (diligebat Augustus Virgilium), Flaccumque (poetas) 2I ) 

152, 6 inter ceteros beatissimum levitam et martyrem Laurentium extinxit (Decius) 
156, 3 (Claudius vicit Alamannos) in silva quae Ligana dicitur. 

ita comparata sunt, ut ea Paulus non ex libris descripta sed de suo adiecisse videatur. 

etiam leviora sunt, quae apposuit, ut breviarii et additamentorum verba aliquatenus 

coliaererent, quae sunt vocabula : ' ergo, igitur, itaque, denique, siquidem, hoc tempore, 

liis diebus' similiaque, item: 

3 perierunt autem ibi 
72, 12 (tribunus) ut dictum est militum 

\ expugnavit etiam 

1 expugnavit namque in ea 

1 ex quibus iunior Philippus 

4 e quibus senior 
l ducis sui 

Pergimus ad sex libros a Paulo additos totos. agemus autem primum de duobus 
primis xi et xn additis capitibus primo et secundo libri xm; auctores enim, quos 
Paulus in his adhibuit, cum omnes fere supersint, ex hac disquisitione optime intel- 
legetur , quomodo Paulus versatus sit in ea operis parte , quam totam ipse composuit, 
eaque disputatio quaestionis de reliquorum librorum fontibus solidum fundamentum erit. 

Eutropius ubi desinit, Paulus in eius locum ita substituit Orosium, ut ex epitoma 
Hieronymo lordane spicilegium solito more institueret, narrationem autem continuam 
ex Orosio peteret ipsis verbis, ubi fieri posset, servatis, aut ubi non posset, caute et 
prudenter contractis. cuius rei quattuor subieci exempla, duo quae rationem inter 
Pauli et Orosii textum, duo, quae, quomodo excerpta coniungantur, demonstrant: 

193, l interea Rufinus, cui a Theodo- Or. 567: interea cum a Theodosio . . . 

sio Orientalis aulae cura commissa est, malo singulis potissimis infantum cura et disci- 
perfidiae depravatus, cum barbarorum so- plina utriusque palatii commissa esset hoc 
laciis regnum temptaret invadere , morte est Rufino Orientalis aulae Stiliconi Occi- 
iustissima poenas luit. Stilico quoque Oc- dentalis imperii, quid uterque egerit quid- 
cidentis tutor imperii inmemor conlatorum ve agere conatus sit, exitus utriusque do- 
beneficiorum inmemor adfinitatis, nam so- cuit; cum alius sibi, alius filio suo (571 
cer extabat Honorii, regnum et ipse Eu- Eucherium filium suum) adfectans regale 
cherio filio affectans ingentia rei publicae fastigium, ut rebus repente turbatis ne- 
intulit mala ; nam cum saepe delere posset cessitas rei publicae scelus ambitus tege- 
barbaros, fovit, saepe Alaricum cum Go- ret, (572 Stilico qui ut unum puerum pur- 
this suis vicit, saepe conclusit, semperque pura indueret, totius generis humani san- 



8, 


7 ut praemissum est 


54, 


10, 


18 causa autem interitus haec fuit 


72, 


14, 


l invasit imperium 


98, 


34, 


2 (pax) tamen quam offerebat 


102, 


48, 


l nam idem consules 


152^ 


53, 


3 eaque de causa Romanorum exer- 






citum stravit 


156, 



21) ' Flaccumque ' vocabulum Opitz {act. soc. phil. Lip*. III, 276) Paulum ex integra epitoma, a cuius 
quidem libris qui super&imt omnibus abest, adiensse existimat. 

Evikopivs. £ 



XLTI 



PROOEMIYM. 



dimisit. cui quis fuerit exitus, suo melius 
in loco dicetur. 



187, 4 (Valentis persecutione) per sin- 
gulas ubique provincias adf ersus catlioli- 
cas ecclesias et rectae fidei populos di- 
versa sunt inlata incommoda. 

186, 10 Valentinianus vero anno im- 
perii sui undecimo, cum Sarmatae sese per 
Pannonias diffudissent easque vastarent, 
bellum in eos parans dum apud Brigetio- 
nem oppidum || Quadorum legationi respon- 
deret anno aevi quinto et quinquagesimo || 
subita effusione sanguinis, quae Graece 
apoplexis vocatur , || voce amissa sensu 
integer expiravit. quod quidem intempe- 
rantia cibi ac securitate, qua artus diffu- 
derat, accedisse plures retulere. || fuit 
autem imperator egregius, vultu decens, 
sollers ingenio, animo gravis, moribus Au- 
reliano similis, sermone cultissimus, quam- 
quam esset ad loquendum parcus, severus, 
vehemens, infestus vitiis maximeque ava- 
ritiae. severitatem tamen eius nimiam et 
parcitatem quidam crudelitatem avaritiam 
interpretabantur ; || acer in his, quae me- 
moraturus sum, Hadrianoque proximus pin- 
gere venustissime, meminisse, nova arnia 
meditari, fingere cera seu limo simulacra, 
prudenter uti locis temporibus sermone 
atque ut breviter concludam, si eis foedis 
hominibus, quibus sese quasi fidissimis 
prudentissimisque dederat, carere aut pro- 
batis uti licuisset, perfectus haud dubie 
princeps enituisset. 



187, 19 denique lacrimabili cum Go- 
this bello commisso || ad primum Gotho- 
rum impetum perturbatae Eomanorum 
equitum turmae nudatos pedes deseruere. 
qui mox equitatu hostium saepti ac sagit- 
tarum nubibus obruti cum amentes metu 



guinem dedidit) barbaras gentes ille in- 
misit, hic fovit. taceo de Alarico rege cum 
Gothis suis saepe victo saepe concluso 
semperque dimisso. (572 quod et extor- 
quere imperium genero posset [Stilico] in 
filium) . 

Or. 551 : quae autem per diversas ubi- 
que provincias his similibusque iussis ad- 
versus ecclesias catholicas et rectae fidei 
populos gesta sint, satis significatum ipsa 
reticendi electione sufficiat. 

Or. 550 : Anno autem xi imperii sui 
Valentinianus, cum Sarmatae sese per Pan- 
nonias diffudissent easque vastarent, bellum 
in eos parans apud Brigitionem oppidum 
subita effusione sanguinis , quod Graece 
apoplexis vocatur, suffocatusacmortuusest. 
ep. 45, 8, 9: Valentinianus apud Ber- 
getionem Quadorum legationi respondens 
anno aevi quinto et quinquagesimo im- 
petu sanguinis voce amissa sensu integer 
exspiravit. quod quidem intemperantia 
cibi ac saturitate, qua artus diffuderat, ac- 
cidisse plures retulere. 

Hier. 2381 : Valentinianus egregius alias 
imperator et Aureliano moribus similis 
nisi quod severitatem eius nimiam et parci- 
tatem quidem crudelitatem et avaritiam 
interpretabantur. 

ep. 45, 5, 6 : hic Valentianus fuit vultu 

decens^ sollers ingenio, animo gravis, ser- 

mone cultissimus, quamquam esset ad lo- 

quendum parcus, severus , vehemens, in- 

festus tamen vitiis maximeque avaritiae, 

cuius cupitor ipse fuit acer et in his, 

quae memoraturus sum, Hadriano pro- 

ximus., pingere venustissime , meniinisse, 

nova arma meditari, fingere cera seu limo 

simulacra, prudenter uti locis temporibus 

sermone atque ut breviter concludam, si ei 

foedis hominibus, quis sese quasi fidissimis 

prudentissimisque dederat, carere aut pro- 

batis eruditisque monitoribus uti licuisset, 

perfectus haud dubie princeps enituisset. 

Or. 553: itaque xv imperii sui anno 

lacrimabile illud bellum in Thracia cum 

Gothis iam tunc exercitatione virium re- 

rumque abundantia instructissimis gessit. 

ubi primo statim impetu Gothorum per- 

turbatae Romanorum equitum turmae nuda 



PKOOEMIVM. 



XLIIT 



hue illucque fugitarent, fimditus interiere: 
ipse imperator cum sagitta saucius ver- 
susque in fugam (| ob dolorem nimium 
saepe equo laberetur || atque in vilissi- 
mam casulam deportatus esset, superve- 
nientibus Gothis ignique supposito con- 
crematus est. II 



denique petentibus Gothis, ut eis episco- 
pos mitteret, a quibus fidei rudimenta 
susciperent, Valens doctores ad eos Ar- 
riani dogmatis misit, sicque universa 
illa gens Arriana effecta est. iusto ita- 
que dei iudicio ab illis igne crematus 
est, quos ipse perfidiae succenderat igni. || 



Gothi vero imperatore occiso iam securi 
ad urbem properant Constantinopolitanam, 
ubi tunc Dominica Augusta Valentis uxor 
multa pecunia plebi largita ab urbis vasta- 
tione hostem submovit, regnum cognatis 
fideliter viriliterque servavit. || 



peditum deseruere praesidia. mox legio- 
nes peditum undique equitatu hostium 
cinctae ac primum nubibus sagittarum 
obrutae deinde cum amentes metu spar- 
sim per devia cogerentur, funditus caesae 
gladiis insequentium contisque perierunt. 
ipse imperator cum sagitta saucius ver- 
susque in fugam etqs. 

epii. 46, 2 : hic Valens cum Gothis la- 
crimabili bello commisso sagittis saucius in 
casa deportatur vilissima, ubi supervenien- 
tibus Gothis ignique supposito incendio 
concrematus est. 

Hier. 2395 : ipse imperator Valens cum 
sagitta saucius fugeret et ob dolorem ni- 
mium saepe equo laberetur etqs. 

Or. 554 : Gothi antea per legatos sup- 
plices poposcerunt, ut illis episcopi, a qui- 
bus regulam Christianae fidei discerent, 
mitterentur. Valens imperator exitiabili 
pravitate doctores Arriani dogmatis misit. 
Gothi primae fidei rudimentum quod ac- 
cepere tenuerunt. itaque iusto dei iudicio 
ipsi eum vivum incenderunt , qui propter 
eum etiam mortui vitio erroris arsuri sunt. 

Iord. 238 : Gothi vero occiso imperatore 
iam securi ad urbem properant Constanti- 
nopolitanam, ubi tunc Dominica Augusta 
Valentis uxor multam pecuniam plebi lar- 
gita ab urbis vastatione hostes submovit 
regnumque eognati, usque dum ille Theo- 
dosium ordinasset, fideliter utiliterque ser- 
vavit. 



Additamenta non ex auctoribus desumpta in his quoque libris talia sunt, qualia esse 
in Eutropianis vidimus. ut recte intellegatur , quam sint exilia, omnia composuimus. 
scilicet ut excerpta quodammodo consarcinaret, interponit haec: 



his diebus 185, 16; 186, 1 
interea 196, 8 

non multo post tempore 186, 8 
dum 186, 11 
autem 186, 14 
tamen 186, 17 
hic enim 186, 26 
praecipueque 187, 3 
quibus cognitis 187, 17 
denique 187, 25; denique prius 190, 29 
igitur 187, 33; 190, 8; 196, 2; itaque 
192, 7 



porro Gratianus 188, 10 

nihilominus 188, 13 

at vero Gratianus 189, n 

mox, eum 190, 24 

quoque 191, 17; 196, 11 

interdum 191, 18 

inter haec 193, 8; 195, 22 

sane 194, 12 

qui, dein 195, 8 

continuo 196, 3 

postmodum 196, 10 

e contrario 196, 21 



XLIV PKOOEMIVM. 

aliis locis perspicuitatis causa iuserit nonnulk, scilicet haec 

aetatis vocabulum 188, 15: 189, 15; (x milia) auxiliatorum 190, 29 

192, 7 ad cuius laudem (poeta cecinit) 190, 31 

habentem 189, 15 (incendium quantum) olim a Caesare 

imperatorum 189, 27 factum est 194, 13 (cf. tamen infra 

ut dictum est 185, 10; 195, 13 p. LI.) 

quem sibi, ut praemisimus, Gratianus, (detrimento magis) . . quam augmento 

sociavit in regno 186, 31 195, 24 

(iussus) a Valente 187, 10 (legationem) in his verbis 196, 22 
(turbo ventorum) aparte Theodosii 1 90, 26 

raro ab auctorum verbis longius recedit, ut factum est. 

187, 4 '(monachorum multitudo) mar- Or. 551 : interfecta sunt ibi multa ag- 

tyrii consecuta est palmam'. mina sanctorum. Hier. 2391 : multi mo- 

nachorum caesi. 

paulo graviores loci sunt duo, qui sequuntur: 191, 23 'inerat ei cura pietatis eximiae ' 
ante 'colere patruum tanquam', pro quibus est in epitoma, quam sequitur, 4am illa 
minutiora et ut dicitur intra aulam, quae quidem quia occulta sunt, magis naturae ho- 
minum curiosae oculos auresque ad se trahunt', item 193, 12 (Eadagaiso Eomam in- 
gresso) 'invadit ilico Eomam pavor infinitus', pro quibus Orosius, quo hic utitur, habet 
568 'hoc (Eadagaiso) igitur Eomanis arcibus inminente'. 

Denique ter 22 ) in libris xi, xn, primis decimi tertii capitibus ex libro deperdito 
hausit 

188, 2: 'hoc denique ei (Gratiano) recta fidei cultura contribuit. nam cum usque 

• ad id tempus Italia Arrianae perfidiae morbo langueret (post Auxentii seram mortem) 

• cum (Ambrosius) ex pagano iudice subito (apud Mediolanium) divino nutu (episcopus) 
'a cunctis fuisset electus moxque catholico baptismate tinctus praesul esset ordinatus 
4 cumque pro fide ^catholica libros Gratiano imperatori porrexisset ac veneratione qua 
' debuerat susceptus esset, (universa) statim (ad rectam fidem Italia repedavit) ' : in qui- 
bus qu^e uncis inclusa leguntur, ex Hieronymo a. 2390 hausta sunt : post Auxenti se- 
ram mortem Mediolanii Ambrosio episcopo constituto omnis ad fidem rectam Italia 
convertitur. 

190, 6: 'hanc Maximo perditionem beatus Martinus ante praedixit'. 

191, 29: 'huius (Theodosii imperatoris) et apud homines mansuetudo et quanta 
' extiterit apud deum devotio , hoc uno monstratur exemplo : nam cum apud Mediola- 

• nium missarum fruiturus sollemniis ecclesiam vellet intrare eumque beatus Ambrosius 

• pro quodam facinore, nisi publice paeniteret, non admissurum se diceret, et prohi- 
^bitionem humiliter pertulit et satisfactionem non erubescens indictum ab episcopo 
; paenitentiae modum devotus excepit'. 



22) de eis, quae de Athanarico et Alarico (XI, 15; XII, 13 — 15) narrat, infra dicendum erit. — verba 
192, 3. ' huic (Theodosio) sociata in coniugio Flacilla fuit, ex qua Archadium et Honorium genuit ; qua de- 
' functa Gallam Valentiniani maioris et Iustinae liliam Valentiniani quoque iunioris sororem in matrimonium 
' duxit, quae ei Placidiam peperit, cui postea de matris nomine Gallae cognomen accessit' praeter verba ' Va- 
Mentiniani maioris et Iustinae flham' e 186, 30 repetita et ea, quae sunt inde a 'cui postea', e Iordane de- 
scripta sunt p. 238: ( de qua Galla dehinc Theodosms imperator Flacilla defuncta, quae ei Aiehadium et Ho- 
' norium pepererat, Placidiam generavit, quae mater fuit moderni Valentiniani lunions imperatoris'. 



PEOOEMIVM. 



XLV 



Inspexit igitur Paulus ad conscribendos libros xi ? xh, decimi tertii capita duo prima 
Orosium, epitomam, Hieronymum, Iordanis Komana, librum quendam de rebus Gothicis 
de Athanarico et Alarico , quibus accedit auctor ecclesiasticus , cui tres locos modo 
relatos debet 2 ' 3 ). primarium auctorem elegit Orosium, cuius narrationi tamquam operis 
staminibus reliqua additamenta adnectuntur, verba auctorum retinet aut ipsa aut leviter 
immutata, nec quicquam, quod habeat momentum, de suo addit. 

Eadem prorsus ratione compositum esse librum decimum tertium inde a capite 
tertio auctores a Paulo adhibiti, quatenus supersunt, testantur. adhibitus est in eo 
Iordanis semel (197, 33), novum accedit Bedae chronicon 24 ) ; primum autem locum in 
hoc libro obtinet auctor, cui cum magna similitudo sit cum Prosperi chronico, tamen 



23) aut huie aut Prospero debet Paulus, quae leguntur de Martino, Hieronymo, Augustino: 



188, 7 eo tempore rn Galliis apud Turonos mul- 
tis beatissimus Martinus lampabat virtutibus. 

totoque orbe doctrinis et scientia clarus apud Betli- 
leem civitatem Palaestmae situs radiabat Hieronymus. 



Prosp. 381 : Martinus episcopus Turonorum Gal- 
liae civitatis multis clarus habetur (Tiro : apostolicis 
virtutibus insignis habetur). 

id. 385 : hoc tempore Hieronymus presbyter toto 
iam mundo clarus habitat in Bethleem egregio inge- 
nio et studio universali ecclesiae serviens. 

id. 395 : Augustinus beati Ambrosii discipulus 
multa facundia doctrinaque excellens Hippone Regio 
in Africa episcopus ordinatur. 



200, 17 nec ultra exinde hactenus valuerunt ex- 
pelli (Pieti). at vero residui Brittanorum dum con- 
tinue Scottorum impetus formidarent, ultra iam de 
Komanorum praesidio diffldentes (Anglos invitant). 



et 196, 16 in qua (Africa) fulgentissimus tunc 
apud Ipponi regium totiusque magister ecclesiae flo- 
rebat Augustinus. 

24) eiusdem quoque Historiam Ecclesiasticam gentis Anglicae Paulus videtur adhibuisse ; inter ea enim, 

quae ad verbum plerumque e chronico de rebus Anglorum narrat, leguntur haec: 

200, 14 (cum Aetius minime annuisset) eo quod H. E. J, 13 : neque . . quicquam ab illo (Aetio) 

contra viciniores hostes occupatus existeret. auxilii impetrare quiverunt utpote qui gravissimis 

eo tempore bellis cum Blaedla et Attila regibus Hun- 
norum erat occupatus. 

H. E. 7, 14 : revertuntur grassatores Hiberni do- 
mus post non longum tempus reversuri. Picti in 
extrema parte insulae tunc primum et deinceps qui- 
everunt [Picti extremam insulae partem tum primum 
et deinceps habitaturi detinent chron.], praedas ta- 
men nonnunquam exinde et contritiones de Brittc- 
rum gente agere non cesserunt. initum namque con- 
silium est, quid agendum, ubi quaerendum essct 
praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras 
tamque creberrimas gentium Aquilonalium inruptio- 
nes placuitque (ut Anglos vocarent). 

H. E. I, 19: sed et bellum Saxonum Pictorun - 
que adversus Brittones eo tempore iunctis viribus 
susceptum divina virtute retundunt: cum Germanus 
ipse dux belli factus non tubae clangore sed clamorc 
Alleluia totius exercitus voce ad sidera levato hostes 
in fugam vertit inmanes. 

H. E. I, 20 : Germanus ducem se proelii profite- 
tur . . et iam aderat ferox hostium multitudo . . 
tum subito Germanus signifer universos admonet et 
praedicit, ut voci suae uno clamore responderent . . 
Alleluiam tertio repetitam sacerdotes exclamant: se- 
quitur una vox omnium et editum clamorem repei- 
cusso aero montium conclusa multiplicant , hostile 
agmen terrore prosternitur . . trepidationi iniectae 
vix sufflcere pedum pernicitas credebatur. 



205, 21 ecce autem adhuc lbidem sanctis episco- 
pis consistentibus valida [Saxonum Pictorumque ma- 
nus Brittaniam advehitur e chron.~\ nihilominus Brit- 
tones mox arma corripientes hostibus obviam per- 
gunt, cum quibus beatissimus Germanus sponte se 
offerens una pergit ad proelium, cumque ipse dux 
belli ante consertam aciem constitisset iamque hostes 
conglobati propius adventarent, non tubae clangori- 
bus, non gladiis fldens imperat solummodo sanctus 
antistes, ut cum ipse prior inclamasset, omnes voce 
consona eundem responderent sermonem. moxque 
elevata magna voce Alleluia sonuit: cumque omnis 
exereitus sublato ad sidera clamore Alleluia respon- 
disset cunctaque per circuitum loca resultassent, con- 
tinuo tantus hostes pavor invadit, ut dissoluta acie 
fugam arripientes, ac si singulorum cervicibus gladius 
inmineret, tremebundi ad propria refugerent. 



XLVI 



PROOEMIVM 



neque integrum quod dicimus nec Vaticanum nec Tironianum Paulus videtur adhibuisse. 
sunt autem loci, de quibus agimus, M: 



III his ita tantis incommodis deo fa- 
vente sopitis Honorius Gallam Placidiam 
germanam suam Constantio suo comiti 
fide integerrimo et ingenti viro iam du- 
dum promissam magno cunctorum gau- 
dio sociavit, ex qua Valentinianum filium 
Constantius genuit, qui postea rei publi- 
cae imperium gessit. 

hoc in tempore foedus firmissimum 
cum rege Gothorum Wallia Constantius 
pepigit tribuens ei ad habitandum Aqui- 
taniam Galliae provinciam eiusdemque 
provinciae quasdam civitates vicinas. 

cernens itaque Honorius ubique se Con- 
stantii virtute et ingenio seu per bella 
seu pacis moderatione tueri eum cunctis 
adnitentibus apud Ravennam in regni con- 
sortium adscivit, qui necdum septem men- 
sibus evolutis ex hac luce subtractus est. 

IV his diebus apud Bethleem Palae- 
stinae beatissimus Hieronymus expletis 
nonaginta uno vitae annis ad Christum 
migravit. 

V sequenti tempore Maximus apud 
Hispanias factione Ioviani, qui tunc in re 
militari clarus habebatur-, tyrannidem ar- 
ripuit. nec multo post superati utrique 
et capti ab Honorii exercitu eidem, cum 
apud Ravennam tricennalia sua ageret, 
praesentantur. 

VI hoc tempore dum Wandali Alani- 
que Hispanias infestarent , Honorius ad 
eas defensandas Castinum ducem cum 
exercitu dirigit. qui Castinus praeclarum 
virum Bonifatium ac bellicis artibus exer- 
citum inepto et iniurioso imperio ab ex- 
peditionis suae societate avertit. Boni- 
fatius vero periculosum sibi indignumque 
ratus eum sequi. quem discordem super- 
bientemque expertus esset, celeriter se 
ad portum urbis atque inde ad Africam 
proripuit magnumque postmodum rei publi- 
cae detrimentum totiusque Africae causa 
excidii extitit. Castinus vero tanto col- 
lega ob suam intemperantiam privatus 
nihil dignum in Hispaniis gessit. 



Prosp. int. .416: eiusque (Placidiae) 
nuptias Constantius promeretur. Vat.: Con- 
stantius eam (Gallam) accepit uxorem. 

int. 418: Valentinianus Constantii et 
Placidiae filius nascitur vi Non. Iul. 

Tiro 750 XXIX : (Constantius dignitate 
imperii) vix octo mensibus usus interiit, 
Valentiniano octo annorum filio derelicto. 

int. 419 : Constantius pacem firmat cum 
Wallia data ei ad habitandum Aquitania 
secunda et quibusdam civitatibus confinium 
provinciarum (similiter Aug. Vat. } om. Tiro). 

420 : Constantius ab Honorio in consor- 
tium regni adsumitur. 421 : Constantius 
imp. moritur. Tiro : Constantio dignitas 
imperii ab Honorio sponte delata, qua vix 
octo mensibus usus periit. 

420 : Hieronymus presbyter moritur an- 
no aetatis suae xci prid. kal. Oct. 



solus Tiro : XXX : Maximus tyrannus 
de regno deiicitur ac Ravennam perductus 
sublimem spectaculorum pompam tricenna- 
libus Honorii praebuit. 



422 : hoc tempore exercitus ad Hispa- 
nias contra Vandalos missus est, cui Ca- 
stinus dux fuit. qui Bonifatium virum 
bellicis artibus praeclarum inepto — aver- 
tit; nam ille periculosum sibi atque in- 
dignum — proripuit idque rei publicae 
multorum laborum [et malorum sequen- 
tium] initium fuit. 



PROOEMIVM. 



XLVII 



VII inter haec Placidia Augusta a 
fratre Honorio pulsa ad Orientem cum 
Honoria et Valentiniano filiis profecta a 
Theodosio Augusto Archadii alterius ger- 
mani sui filio honorifice libenterque sus- 
cepta est. 

Honorius vero postquam cum minore, 
de quo praemissum est, Theodosio Archa- 
dii sui germani filio annis xv imperas- 
set, cum iam antea cum fratre annis xiii 
ac sub patre duobus regnasset, rem publi- 
eam, ut cupierat, pacatam relinquens apud 
urbem Komam vita exemptus est corpus- 
que eius iuxta beati Petri apostoli marty- 
rium in mausoleo sepultum est. 

VIII (198, 2) fuit sane Honorius mo- 
ribus et religione patri Theodosio non valde 
absimilis. cuius temporibus quamvis multa 
externa et civilia bella surrexerint, vel 
nullo vel minimo sanguine quievere. 

exempto rebus liumanis Honorio fultus 
praesidio Castini magistri militum Iohan- 
nes invadit imperium. 

VIIII anno ab urbe condita mclxxvii 
Theodosius Archadii filius xliii regum 
Romanorum Orientale regebat imperium. 
qui comperto patrui sui Honorii funere 
mox Valentinianum amitae suae Placidiae 
filium Gaesarem effectum cum matre Au- 
gusta ad recipiendum Occidentis dirigit 
regnum. quo tempore Iohannes, dum Afri- 
cam, quam Bonifatius obtinebat, bello re- 
poscit, ad defensionem sui infirmior fac- 
tus est. 

denique venientes Placidia Augusta et 
Valentinianus Caesar mira eum felicitate 
continuo opprimunt regnique gubernacula 
victores arripiunt. 

quorum tunc milites crudeliter Raven- 
nam depopulati sunt eo, quod jillius ma- 
xime cives tyrannieae parti favissent. 

Castinum vero magistrum militum dam- 
nant exilio, cuius arripuisse factione Io- 
hannes tyrannidem credebatur, data Aetio 
venia eo, quod Hunni, quos per ipsum 
Iohannes acceperat, eius studio remeas- 
sent ad propria. Valentinianus igitur con- 
sensu totius Italiae imperator efficitur item- 
que ex decreto Theodosii Augustus appel- 
latur. dum haec geruntur, Achillas nobile 



423 : Placidia Augusta a fratre Honorio 
pulsa ad Orientem cum Honoria et Valen- 
tiniano filiis proficiscitui\ 



423 : Honorius moritur. Tiro XXXII : 
Honorius Ravennae defunctus. 

Vat. 709 : Honorius cum Theodosio^fra- 
tris filio regnat annis xv. Archadius . . . 
regnat cum fratre Honorio annos xm. 



423: et regnum eius Ioannes occupat 
connivente ut putabatur Castino, qui exer- 
citui magister militum praefuit. 

423 : Theodosius regnavit annis xxx 
(xxvm Aug., xxvn Tiro). 



424 : Theodosius Valentinianum amitae 
suae filium Caesarem facit et cum Au- 
gusta matre sua ad recipiendum occiden- 
tale mittit imperium. quo tempore Io- 
hannes — factus est. 



425 : Placidia Augusta et Valentinianus 
Caesar mira felicitate Ioannem tyrannum 
opprimunt et regnum victores recipiunt. 

solus Tiro 751 II* lohanne ab exer- 
citu Orientis victo et perempto Ravenna 
depraedatione vastata est. 

425 : data Aetio venia (eo) quod Hunni, 
quos per ipsum Iohannes acciverat, eius- 
dem studio ad propria reversi sunt. Ca- 
stinus autem in exilium actus est, quia 
videbatur loannem sine conniventia ipsius 
regnum non potuisse assumere. Valenti- 
nianus decreto Theodosii Augustus ap- 
pellatur. Aretas nobile — abscederent. 



XLVIII 



PROOEMIVM. 



oppidum Galliarum a Gothis multa vi op- 
pugnatum est, donec imminente Aetio non 
inpuniti abscederent. 

X Bonifatius inter haec apud Africam 
potentia gloriaque augebatur. mittuntur 
adversus eum Mabortius et Galbio: qui 
dum Bonifatium obsidere parant, ab eo 
interempti sunt. exinde gentibus, quae 
uti navibus nesciebant, dum a coneertan- 
tibus in auxilium vocantur, mare pervium 
factum est. rursus contra Bonifatium Si- 
gisvuldus comes dirigitur. Bonifatius vero 
sentiens se non posse tuto Africam tenere 
cernensque sibi periculum instare, in per- 
niciem totius rei publicae effervescens Wan- 
dalorum (Alanorumque e Beda) gentem cum 
Geiserieo suo rege ab Hispaniis evocatus 
Africae intromisit. 

XI eodem tempore pace totius orbis et 
consensione mirabili Bonifatius ab Africa 
ad Italiam per urbem rediit accepta ma- 
gistri militum dignitate. qui cum resi- 
stente sibi Aetio proelio superavisset, pau- 
cis interiectis diebus morbo extinctus est. 
Aetius vero cum deposita dignitate in agro 
suo degeret ibique eum quidam eius ae- 
mulus repentino incursu opprimere temp- 
tasset, profugus ad urbem atque illinc ad 
Dalmatiam, deinde Pannonias ad Hunnos 
pervenit, quorum amicitiis auxilioque usus 
pacem principum et ius interpolatae pote- 
statis obtinuit nec multo post patriciatus 
etiam dignitatem adeptus est. post eam 
igitur, quae praemissa est, Africae cla- 
dem data per Trigetium ad habitandum 
Wandalis Africae portione pax cum eis- 
dem necessaria magis quam ntilis facta est. 

XII his etiam temporibus Gundica- 
rium Burgundionum regem intra Gallias 
habitantem Aetius patricius bello obtrivit 
pacemque ei supplicanti concessit. interea 
Gothi pacis placita perturbant et plera- 
que municipia vicina suis sedibus occu- 
pant cumque essent maxime oppido Nar- 
bonensi infesti civesque eius longa obsi- 
dione et fame affligerent, adveniens co- 
mes Litorius hostes in fugam vertit et 
civitatem adlata frumenti copia a fame 
liberavit. 



427: Bonifacio, cuius potentia gloria- 
que in Africa augebatur, bellum .... 
illatum est ducibus Mavortio et Galbione 
et Sinoce, cuius proditione Mavortius et 
Galbio, dum Bonifatium obsiderent. inter- 
empti sunt . . . exinde gentibus — factum 
est bellique contra Bonifatium coepti in 
Sigisvultum comitem cura translata est. 



gens Vandalorum ab Hispaniis ad Afri- 
cam transiit. Tiro 751 VIII: Wandali in 
Africam transfretantes ingentem lacerata 
omni provincia Romanis cladem dedere. 

432 : totius orbis pace — venit — cum 
sibi resistentem Aetium paucos post dies 
— quidam inimicus eius — Pannoniam — 
amicitia — obtinuit. 



435 : pax facta cum Vandalis data eis 
ad habitandum per Trigetium Africae por- 
tione (iii Id. Febr. Hippone). 



435: eodem tempore Gundicarium 
supplicanti dedit. 



436: Gothi pacis — sedibus vicina 
suis occupant Narbonensi oppido maxime 
infesti. quod cum diu obsidione et fame 
laboraret, per Litorium comitem ab utro- 
que periculo liberatum est. siquidem per 
singulos equites binis tritici modiis ad- 
vectis strenuissime et hostes in fugam ver~ 
tit et civitatem annona adiuvit. 



PEOOEMIYM. 



XLIX 



dehine anno sequenti bellum adver- 
sum Gothos Humiis atixiliantibus gestum 
est. 

liac tempestate Geiserieus apud Afri- 
cam intra habitationis suae limites cupiens 
catholicam fidem Arriana inpietate sub- 
vertere quosdam nostrorum episcopos ea- 
tenus persecutus est, ut eos privatos iure 
basilicarum suarum etiam civitatibus pel- 
leret, cum ipsorum constantia nullis su- 
perbissimi regis terroribus cederet. 

his denique diebus Valentinianus Au- 
gustus ad Theodosium principem suum 
fratruelem Constantinopolim profectus est 
filiamque eius in matrimonium accepit. 

per idem tempus piratae multas in- 
sulas praecipueque Siciliam populati sunt. 

XIII inter haec Litorius, qui secunda 
ab Aetio patricio potestate Hunnis auxi- 
liantibus praeerat, dum Aetii gloriam su- 
perare appetit dumque aruspicum respon- 
sis et daemonum significationibus fidit, 
pugnam cum Gothis inprudenter conse- 
ruit. ac primum quidem magnam hostium 
stragem dedit, postmodum vero suis paene 
omnibus trucidatis ipse a Gothis turpiter 
captus est. 

postremo pax cum eisdem facta est, 
cum eam Romani post huius lacrimabilis 
belli perniciem humilius quam umquam 
antea poposcissent. 

XIIII Aetio itaque rebus quae in Gal- 
lis conponebantur intento Geisericus, de 
cuius amicitia nihil metuebatur, Cartha- 
ginem dolo pacis invadit omnesque opes 
eius excruciatis diverso tormentorum ge- 
nere civibus in ius suum vertit nec ab 
ecclesiarum despoliatione abstinens, quas 
sacris vasis exinanitas et sacerdotum ad- 
ministratione privatas non iam divini cul- 
tus loca sed suorum esse iussit habita- 
eula, in universum captivi populi ordinem 
saevus, sed praecipue nobilitati et reli- 
gioni infestus, ut discerni omnino non 
possit. hominibus magis an deo bellum 
intulisset. igitur Carthago a Wandalis hoc 
modo capta est annis dlxxx et v evolu- 
tis, postquam Roniano coeperat iuri parere. 

EvTJtOPIFS 



437: bellum — geritur. 



[in Africa add. Aug.) Geisericus rex 
Vandalorum intra h. s. limites volens cath. 
— episcoporum — cederet. 



Valentinianus Augustus ad. Th. pr. — 
proficiscitur filiamque — accipit. 



-138: hoc quoque anno iidem piratae 
multas insulas sed praecipue Siciliam va- 
stavere. 

439 : Litorius qui — conseruit fecitque 
intellegi, quantum illa, quae cum eodem 
periit, manus prodesse potuerit, si potio- 
ribus consiliis quam sua temeritate uti ma~ 
luisset; quando tantam ipse hostibus cla- 
dem intulit, ut nisi inconsideranter proe- 
lians in captivitatem incidisset, dubitan- 
dum foret, cui potius parti victoria adscri- 
beretur. 

439 : pax cum Gothis facta, cum eam 
post ancipitis pugnae lacrimabile experi- 
mentum humilius quam unquam ante po- 
poscissent. 

439 : Aetio rebus — Galliis — metueba- 
tur xiiii kal. Nov. Carthaginem — quas 
et sacris — iussit esse — infensus, ut 
non discerneretur, hominibus — intulisset. 
Carthago a Vandalis capta anno postquam 
Romana esse coeperat dlxxxv. 



PROOEMIVM. 



440 : Geisericus Siciliam graviter affli- 
gens, accepto nuntio de Sebastiano ab 
Hispania ad Africam transeunte celeriter 
— volens diversa omnia apud barbaros 
quam praesumpserat reperit eaque spes 
causa illi maximae calamitatis et infelicis- 
simae mortis fuit. 



441: Theodosius imperator bellum — 
movet — Anaxilla — cum magna — fuere. 



sequenti deinde anno Geisericus ad 
Siciliam transiens, dum magnis eam ca- 
lamitatibus affligeret, accepto nuntio de 
Sebastiano, qui ab Hispaniis ad Africam 
tenderet, celeriter Carthaginem rediit ra- 
tus periculosum sibi ac suis fore , si vir 
bellandi peritus recipiendae Carthagini in- 
cubuisset. verum ille amicum se magis 
quani hostem videri volens, dum de regis 
barbari amicitiis inprovise praesumit, in- 
felici morte peremptus est. 

XV post haec imperator Theodosius 
bellum contra Wandalos movit Ariovindo 
et Ansila atque Grermano ducibus magna 
cum classe directis, qui longis cunctatio- 
nibus negotium differentes Siciliae magis 
oneri quam Africae praesidio fuere. 

XVI per haec tempora Hunnis Tra- 
cias et Illyricum saeva populatione va- 
stantibus exercitus, qui in Sicilia mora- 
batur, ad defensionem Orientalium pro- 
vinciarum revertitur. 

XVIII at vero Theodosius dum abs- 
que viginti uno superioribus annis, quos 
cum Honorio patruo regnaverat, septem 
et viginti annis imperium gessisset, ex 
quibus cumValentiniano genero xxv trans- 
egit, apud Constantinopolim morbo con- 
sumptus obiit ibique sepultus est. 

Horum locorum cum magnam similitudinem quidem esse cum Prosperianis , quos 
adscripsimus, sed ex ipsis illis eos non petitos esse evidenter appareat, a chronicorum 
ratione autem non abhorreant, verisimile est Prosperi chronicon vere integrum, quale 
hodie non extat, a Paulo per hunc librum ita adhibitum esse, ut ubi defecit Orosius, 
hoc chronicon primas partes in Paulina narratione obtineat. 



442 : Hunnis — Orientalium partium 
(provinciarum Aug.) revertitur. 



Tiro 755. XXVII: Theodosius obiit 
septem super viginti annis in imperio 
exactis. 



Venimus ad libros Pauli tres extremos, quae est totius huius quaestionis pars longe 
gravissima. de eis qui disputaverunt viri docti, eos Paulum ex multis auctoribus 
eisque adhuc fere servatis conflasse statuerunt et ita quidem conflasse, ut quae apud 
eos legeret, ex ingenio amplificaret mutaret corrumperet, neque enim eos fugere potuit 
Paulum ab auctoribus, quos secutus esse dicitur, et rebus et verbis passim discrepare. 
at primum eiusmodi mutationis vel interpolationis certum exemplum nullum attulerunt, 
certum autem dico ex aliquo historiae Eomanae capite petitum, de cuius auctore con- 
stat, deinde Paulus quomodo auctores, quos habuit, tractaverit, cum tam ex libris x 
primis quam ex undecimo et duodecimo facili et certa ratione colligi queat, aut ad eam 
rem non attenderunt aut si attenderunt, inde de libris tribus extremis similiter iudi- 
candum esse non existimaverunt. sane Paulus haud raro auctorum, quos adhibuit, sen- 
tentiam haud ita accurate reddidit et quae apud eos legit, perperam consarcinavit ; sed 



PROOEMIVM. LI 

in hoc genere in crisi Paulina quid sumi possit, ut satis intellegatur , visum est eius- 
modi errores componere, quos in priore operis parte a Paulo commissos esse aut cer- 
tum est aut probabile. 

48, l haec leguntur: ' (bellum) contra Ligures gestum est. nam idem consules 
(L. Cornelius Lentulus, Fulvius Flaccus 46, 20) primi a trans Padum Romanos duxere 
legiones'. verba usque ad : 'gestum est' sunt Eutropii, 'nam — consules' Pauli, inde 
a: •primi' Orosii, qui (p. 250) Manlium Torquatum Fulvium Flaccum consules hoc bellum 
gessisse narrat. 

90, 16 Sullae cum Lamponio pugnam bis narrat Paulus post Romam captam Eutro- 
pium, ante captam Orosium secutus. 

J94, 13 (Romae a Gothis incendio facto est) 'sed ne tanto quidem, quantum olim 
a Caesare factum est'. apud Orosium sunt haec (575): 'facto quidem incendio sed 
ne tanto quidem, quantum dcc conditionis eius anno casus effecerat'. Paulus aut 
Caesarianum istud incendium ex annorum ab urbe condita numero finxit, ipse enim 
Caesaris res gestas inter annos dcxciii et dccviiii narraverat, aut in Orosii exemplari 
corrupta erat lectio e. gr. : anno Caesar effecerat. 

197, 31 'Honorius . . . apud urbem Romam vita exemptus est'. at Tiro et Ida- 
tius, qui loci, ubi Honorius mortuus est, mentionem servaverunt, Ravennam nominant. 

200, 27 Theodosium minorem viginti unum annos cum Honorio patruo regnasse 
scribit Paulus, at 197, 29 Honorium cum Theodosio minofe annis xv imperasse scrip- 
serat, quem numerum tuetur Prosper Vaticanus (709). duos fortasse auctores adhibuit 
Paulus, qui de Theodosii annis discrepabant. 

207, 23 (Leo imperator) . . . 'Leonem suum filium imperii consortem effecit' et 
210, 2 'Leonem itaque, de quo praemissum est, quem pater Leo in regni adsciverat 
potestatem'; falso adiecit Paulus vocabula 'filium suum' et 'pater'; nescio an recte 
coniecerint, qui eum haec addidisse statuerunt errore motum, quod apud Isidorum 
alterius narrationis (210, 2) fontem (cf. p. LIV) legerat: Leo maior cum Leone minore 
regnat annis xvi. 

215, 24 'Aurelianus, qui solus forte Romanae gentis Saxonum caedi superfuerat, 
'purpuram induit victoresque Saxones Brittonum ducens exercitum saepe superavit'. 
apud Bedam Pauli fontem haec leguntur: < (Brittones duce Ambrosio Aureliano, qui so- 
lus) superfuerat occisis in eadem parentibus purpura indutis, victricem eorum gentem 
provocantes ad proelium vincunt'. 'saepe' vocabulum interpolavit Paulus ; 'purpuram 
induit' ex prava codicis lectione videtur exortum: qui solus . . superfuerat occisis pa- 
rentibus purpura indutus victricem etqs. 

207, 12 (Geisericus Eudociam) 'Transamundo suo filio in matrimonium copulavit, 
ex qua videlicet Hildericus natus est', 218, 8. 9 'defuncto Transamundo . . Hildericus 
eius filius ex captiva Valentiniani filia ortus', 218, 10 <hunc (Hildericum) pater Tran- 
samundus' idemque 218, 12 'genitor' audit. confudit his locis Paulus in errore sibi 
constans Hunericum Geiserici filium Eudociae maritum Hilderici patrem et Transa- 
mundum, qui ante Hildericum regnavit. causa erroris non fuit locus Isidori (a. 457) . 
'post Trasemundum Hildericus ex Valentiniani imperatoris captiva filia genitus in 
'Wandalis regnum suscepit' nam quae de Geiserici ex Italia reditu Paulus refert, in 



LII PROOEMIVM. 

quibus primum is error invenitur, ea non ex Isidoro fluxisse constat. quid errori an- 
sam dederit, non liquet. 

209, 19 haec leguntur: 'exigit nunc locus dicere, quam ob causam Gothorum alii 
' Ostrogothae , alii vero Wisegothae sint dicti, oportunumque est aliquantulum ad su- 
'periora tempora regredi, quatenus horum ratio vocabulorum possit exponi (quae om- 
L nia ipsius Pauli esse patet) . temporibus Valentiniani superioris Augusti cum intra 
'Traciae fines Gothorum tunc populi communiter habitarent, bifarie per Alaricum ac 
' Fridigernum divisi decreverunt, ut utramque rempublicam id est Fridigernus cum 
'suis Orientalem, Alaricus vero cum suo exercitu Qceidentalem opprimeret. hi ergo, 
^qui culn Fridigerno in Orientali remanserant parte, lingua patria ab oriente Ostro- 
'gothae id est orientales Gothi sunt dicti, isti vero, qui occiduas petierant regiones, ab 
'occidente Wisigothae id est occidentales sunt appellati'. quae falsa esse manifestum 
est, cum Fridigernum Wisigothorum regulum fuisse et Valentiniani temporibus Gothos 
iam in duas Ostrogotharum et Wisigotharum partes divisos esse constet. quam ma- 
xime huic insistebant loco, qui Paulum maximae in adhibendis et corrumpendis fontibus 
levitatis arguerunt, scilicet usum eum esse Isidori fad a. 451) capite hoc: ' Valentinianus 
L et Valens frater eius regnant annis xim. Gothi apud Istrum bifarie in duobus Fridi- 
'gerno et Athalarico (vel Alarico) divisi sunt regibus', Paulum autem Alaricum hunc 
cum notissimo illo, qui Romam cepit, confudisse atque ideo eum ex Oriente adve- 
nientem facere, quamvis ipse paulo superius Alarici irruptionem Honorio imperante fac- 
tam narravisset. at primum verba 'ac Fridigernum — petierant' aliena ab optimis co- 
dicibus non servata sunt nisi libris deterioris ordinis et a Landolfo, qui ipse ea loco 
mota (344, 28) miro modo interpolavit (cf. p. XXXII adn. 14). deinde Paulum fon- 
tium textum ad verba plerumque describere cum constet, haec ipsa discrepantia su- 
specta est. concedendum fortasse erit Paulum, cum haec de Gothorum divisione scri- 
beret, Isidori chronicon inspexisse, negandum autem est et eum solo Isidori chronico 
usum esse et hoc uno loco praeter consuetudinem auctoris verba tam ampla interpo- 
latione adauxisse 25 ) . 

Haec qui expenderit, non negabit Paulum in contexendo centone historico sane 
aliquotiens errasse sed in universum cum fide et religione ea rettulisse, quae apud 
auctores, quos sequitur, repperisset et ut ultra compilatorem non adscendit, ita teme- 
rariae neglegentiae fideive corruptae crimen non recte ei imputari. 

Quaestionem ipsam de librorum xiiii xv xvi fontibus ordimur componendis, quae 
in eis libris insunt, excerptis certis e Beda, lordane (Romana scilicet eius historia), 
Prosperi chronico integro, Isidoro 26 ) desumptis adiectis ipsorum auctorum verbis : 



25) [Supra p. XXXII, not. 14 monui partem narrationis fortasse Landolfo magis deberi quain Paulo. ea au- 
tem quae Pauli esse constat, similiora sunt narrationi Historiae Tripertitae 8, 13 quam Isidorianae; nam Thra- 
ciae provinciae in illa sola mentio rit. ceterum ea historia Paulum usum esse aliunde non apparet. Th. M.] 

26) in ipsa editione minus recte Isidorum Pauli fontem fuisse negavimus. vita quoque S. Severini adhi- 
bita videtur esse : 

210, 13 cognita Severini fama Christi domini vit. S. Severini 7: quidam barbari cum ad Ita- 

servi, qui illis (Noricorum) tunc degebat in locis, ad liam pergerent, promerendae benedictionis ad eum 

eum sibi benedictionem petiturus accessit (Odovacer) ; mtuitu deverterunt. inter quos et Odoacer, qui po- 

qui dum benedictione percepta ab eius egredi cellula stea regnavit Italiae , vilissimo tunc habitu iuvenis 

vellet et caput, ne in superliminari ostii, eo quod statura procerus advenerat. qui dum se, humillimae 



PROOEMIVM. 



LIII 



20 1 , l Igitur Valentianus occidui rector 
imperii pacis ea tempestate foedera cum 
Geiserico Wandalorum rege firmavit eer- 
tisque spatiis Africa inter utrosque divisa 
est. Geisericus vero dum de rerum successu 
tumidus etiam apud suos superbiret, valida 
adversus eum suorum conspiratio facta est, 
quorum molitione detecta diversis ab eo 
excruciati periere suppliciis. horum siqui- 
dem funeribus non minus virium amisit, 
quam si exsuperatus belli certamine fuisset. 

201 , 9 Blebam suum germanum regni- 
que consortem peremit eiusque sibi parere 
populos conpulit. 

202, 3 quos omnes Aetius, ne impar At- 
tilae occurreret, ad belli adsciverat socie- 
tatem. 

202, 21 in quo proelio quamvis neuter 
cessisset exercitus, constat tamen Attilam 
fuisse superatum. 

205, 16 dum haec geruntur, apud Brit- 
taniam Pelagianae haereseos adsertores 
Brittanorum temptabant subvertere fidem ; 
qui a Gallorum episcopis auxilium petentes 
ad rectae fidei defensionem sanctissimum 
virum Germanum multisque iam virtutibus 
clarum Altiodorensis ecclesiae episcopum 
accipiunt et Lupum Trecasenum praesulem 
aeque apostolicae gratiae virum , qui non 
minus signorum miraculis quam doctrinae 
verbis omnes ad sanae fidei confessionem 
reduxere. ecce autem adliuc ibidem sanc- 
tis episcopis consistentibus valida Saxo- 
num Pictorumque manus Brittaniam adve- 
hitur. 

206, 8 ita vir bellicosissimus Aetius 
et quondam Attilae regis potentissimi ter- 
ror occubuit, cum quo pariter et Occiden- 
tis imperium salusque rei publicae corruit 
nec ultra hactenus valuit relevari. 



Prosp. 442 : cum Geiserico autem ab 
Augusto Valentiniano pax confirmata et 
certis spatiis Africa inter utrumque divisa 
est. in Geiserieum apud suos de successu 
rerum superbientem quidam optimates ip- 
sius conspiraverunt, sed molitione detecta 
multis ab eo suppliciis excruciati atque 
extincti sunt. cumque idem audendum 
aliis videretur, multis regis suspicio exitio 
fuit, ut hac sui cura plus virium perderet, 
quam si bello superaretur. 

Prosp. 444 : Attila rex Hunnorum Ble- 
dam fratrem et consortem suum peremit 
eiusque populos sibi parere compellit. 

451 : ut raptim congregatis undique 
bellatoribus viris adversae multitudini non 
impar occurreret. 

451 : in quo conflictu quamvis neutris 
cedentibus inaestimabiles strages commo- 
rientium factae sint, Chunos tamen . . . 
constat victos fuisse. 

Beda 459 : haeresis Pelagiana Britta- 
norum turbat fidem, qui a Gallicanis epi- 
scopis auxilium quaerentes Germanum 
Autisiodorensis ecclesiae episcopum et 
Lupum Trecasenum aeque apostolicae gra- 
tiae antistitem fidei defensores accipiunt. 
confirmant antistites fidem verbo veritatis 
simul et miraculorum signis . . gens An- 
glorum sive Saxonum Brittaniam tribus 
longis navibus advehitur. 

Tiro 752 : Germanus episcopus Anti- 
siodori virtutibus et vitae districtione cla- 
ruit. 



Beda 459 : Aetius patricius magna Oc- 
cidentalis rei publicae salus et regis quon- 
dam Attilae terror a Valentiniano occidi- 
tur, cum quo Hesperium cecidit regnum 
neque hactenus valuit relevari. 



proeerae esset staturae, adlideret, inclinasset , a dei 
viro futurorum praescio mox talia audivit : l vade nunc 
ad Italiam, vade Odovacer, vihssimis interim animan- 
tium pellibus indutus multis cito plura largiturus'. 
liaec ille verba rerum exitu comprobavit. nam ali- 
quantis postmodum annis totius Italiae insuper et 
urbis usus est potestate. 



tectum cellulae suo vertice ne contingeret, inclinas- 
set, a viro dei gloriosum se fore cognovit ; cui etiam 
valedicenti 'vade', inquit, 'ad Italiam vade vilissi- 
mis nunc pellibus coopertus, sed multis cito plurima 
largiturus'. 



LIV 



PKOOEMIVM. 



206, 11 (Valentinianus) a Transila Aetii 
milite . . confossus interiit. 

206, 18 perculsis itaque Romanis tam 
terribili nuntio nobilibusque simul ac po- 
pularibus ex urbe fugientibus urbem omni 
praesidio vacuam Geisericus obtinuit oc- 
currente sibi extra portam eodem sancto 
Leone episcopo, cuius supplicatio ita eum 
deo adiuvante linivit, ut cum omnia po- 
testati eius essent tradita, ab igni tamen 
et caede atque suppliciis abstineretur. quat- 
tuordecim interim dies secura et libera 
scrutatione omnibus opibus suis Koma va- 
cuata est multaque milia eaptivorum, prout 
cuique aetate aut arte placuerant, cum re- 
gina Eudoxia, quae Geiserieum ad hoc fa- 
cinus invitaverat, duabusque eius filiabus 
Carthaginem abducta sunt. 



209, 16 haud procul ab his temporibus 
Theodoricus cognomento Strabo Triarii 
filius cum magna Ostrogotharum multitu- 
dine usque ad quartum urbis miliarium 
armatus advenit nulli tamen Romanorum 
noxius continuoque in Illyricum reversus 
extinctus est. 

210, 2 Leonem itaque, de quo prae- 
missum est, quem pater Leo in regni ad- 
sciverat potestatem , mater sua Zenonis 
impetum formidans occulte clericum fecit 
exigentique vehementer Zenoni, ut filium 
proderet, pro eo alium forma similem ob- 
tulit. qui Leo deinceps in clericatu ad 
lustiniani usque tempora vixit. 

215, 20 at vero apud Africam Hunuri- 
,cus, qui mortuo Geiserico in regnum suc- 
cesserat, Arriana perfidia trusis in exilium 
effugatisque amplius quam cccxxxnn ca- 
tholicis episcopis ecclesias eorum clausit 
plebem variis suppliciis affecit et quidem 
innumeris manus abscidens linguas eorum 
praecidit nec tamen loquellam catholicae 
confessionis eripere potuit. apud Britta- 
nias quoque Ambrosius Aurelianus, qui 
solus forte Romanae gentis Saxonum caedi 
superfuerat, purpuram induit victoresque 
Saxones Brittonum ducens exercitum saepe 



lord. R. 239 : Valentinianus . . per Op- 
tilam et Thraufistilam Aetii satellites . . 
truncatus est. 

Prosp. 455 : nuntiato ex Africa Gense- 
rici regis adventu multisque nobilibus ac 
popularibus ex urbe fugientibus . . . et 
urbem omni praesidio vacuam Gensericus 
obtinuit occurrente sibi extra portas sanc- 
to Leone episcopo, cuius supplicatio ita 
eum deo agente lenivit, ut cum omnia po- 
testatis ipsius essent tradita sibi civitate, 
ab igne tamen et caede atque suppliciis 
abstineretur. per xim igitur dies secura 
et libera scrutatione omnibus opibus suis 
Roma vacuata est multaque milia capti- 
vorum, prout cuique aut aetate aut arte 
placuerunt, cum regina et filiabus eius 
Carthaginem abducta sunt. 

lord. R. 239 : Gizericus . . ab Eudoxia 
. . invitatus . . eandem Eudoxiam cum 
duabus filiabus secum in Africam reduxit. 

Iord. R. 239 : Theodericus autem Tria- 
rii filius cognomento Strabo rex Gothorum a 
Sciris suis usque ad Apulum quarto urbis 
miliario armatus advenit nullo tamen Ro- 
manorum noxius continuo est reversus; 
porro in Ilyricum properans . . . interiit. 

Isid. 455 : iste Zeno Leonem Augu- 
stum filium suum interficere quaerens, pro 
eo mater eius alium figura similem obtu- 
lit ipsumque Leonem occulte clericum fecit, 
qui in clericatu usque ad lustiniani tem- 
pora vixit. 



Beda 493 : Honoricus rex Vandalorum 
Arrianus in Africa exulatis diffugatisque 
plus quam cccxxxnn episcopis catholicis 
ecclesias eorum clausit plebem variis affecit 
suppliciis et quidem innumeris manus ab- 
scindens linguas praecidit nec tamen lo- 
quellam catholicae confessionis eripere po- 
tuit. Brittones duce Ambrosio Aureliano 
viro modesto, qui solus forte Romanae gen- 
tis Saxonum caedi superfuerat occisis in ea- 
dem parentibus purpura indutis, victricem 
eorum gentem provocantes ad proelium 
vincunt, et ex eo tempore nunc hi nunc 



PROOEMIVM. 



LV 



superavit atque ex eo tempore nunc hi 
nunc illi palmam habuerunt, donec Saxo- 
nes potentiores effecti tota per longum in- 
sula potirentur. 

217, l eo tempore Transamundus, qui 
fratri Hunurico apud Africam in Wanda- 
lorum regno successerat, fratris vel patris 
Geiserici secutus perfidiam clausis catho- 
licorum ecclesiis ccxx episcopos in Sardi- 
nia exilio religavit, quibus beatus papa 
Symmachus cotidiana subsidia ministrare 
non destitit. 

217,5 inter has tempestates beatus Ful- 
gentius in confessione fidei et scientia 
floruit. his ipsis apud Africam diebus 
dum Arrianus quidam Olympius nomine 
corpus aquis balnealibus abluens indigna 
quaedam et blasphema de sanctae trini- 
tatis fide verba evomeret, veniente subito 
ignito caelitus iaculo visibliter combustus 
est. Barbas quoque quidam Arrianus epi- 
scopus dum contra regulam fidei minorem 
scilicet patri filium sanctumque spiritum 
asserere cupiens baptizaturus dixisset : 
1 baptizo te, Barbas, in nomine patris per 
filium in spiritu sancto', statim aqua, quae 
ad baptizandum allata fuerat, nusquam 
conparuit ; quod aspiciens, qui baptizandus 
erat, confestim ad ecclesiam catholicam 
fugiens iuxta morem fidei baptismum 
Christi suscepit. 

218, 7 eo tempore apud Africam de- 
functo Transamundo Wandalorum rege 
Arrianae perfidiae Hildericus eius filius* 
ex captiva Valentiniani principis filia or- 
tus Wandalorum adeptus est regnum. qui 
non patrem haereticum sed matris catho- 
licae monita sequens rectae fidei cultor 
enituit. hunc pater Transamundus ad 
mortem veniens, quia cernebat eum catho- 
licae parti favere sacramenti nodis ad- 
stringere curavit, ne umquam in suo regno 
catholicis consuleret. qui mox, ut suus 
genitor vita caruit, prius etiam quam regni 
iura adsumeret, universos episcopos , quos 
Transamundus in exilium coegerat, re- 
gredi fecit eisque ecclesias reformare prae- 
cepit lxx iam et im annis evolutis, ex 
quo a Greiserico primitus apud Africam 
ecclesiae fuerant destructae. 



illi palmam habuerunt, donec advena po- 
tentior tota per longum potiretur insula. 



Beda 521 : Thrasamundus Vandalorum 
rex catholicas ecclesias clausit et ccxx 
episcopos exilio Sardiniam misit. Sym- 
machus papa . . omni anno per . . Sar- 
diniam episcopis, qui in exilio erant, pe- 
cunias et vestes ministrabat. 



Isid. 456: eo tempore Fulgentius epi- 
scopus in confessione dei et scientia cla- 
ruit (vel floruit). per idem tempus apud 
Carthaginem Olympus quidam Arrianus in 
balneis sanctam trinitatem blasphemans 
tribus igneis (vel ignitis) iaculis angelo 
immittente visibiliter est combustus. Bar- 
bas quoque quidam Arrianus episcopus 
dum contra regulam fidei quendam bapti- 
zans dixisset 'baptizat te Barbas in no- 
mine patris per filium (vel baptizo te in 
nomine patris et filii) in spiritu sancto', 
statim aqua [fontis illius] , quae fuerat ad 
baptizandum deportata, nusquam compa- 
ruit. quod aspiciens, qui baptizandus erat, 
confestim ad catholicam ecclesiam abiit et 
iuxta morem [evangelicae] fidei baptismum 
Christi suscepit. 

Isid. 457: huius tempore post Trase- 
mundum Hildericus ex Valentiniani impe- 
ratoris captiva filia genitus in Wandalis 
regnum suscepit, qui sacramento a Tra- 
semundo astrictus , ne catholicis in regno 
suo faveret, antequam regnum susciperet 
episcopos ab exilio reverti iussit eisque 
[proprias] ecclesias reformare praecepit. 



Beda 529 : Hildericus Wandalorum rex 
episcopos ab exilio reverti et ecclesias in- 
staurare (vel restaurare) praecepit post 
annos lxxiiii haereticae profanationis. 



LVI PROOEMIVM. 

219, 9 Iohannes vero pontifex rever- Beda529: qui (Iohannes pontifex) dum 

tens a Constantinopoli dum eum his, cum rediens Ravennam venisset, Theodoricus 

quibus ierat, profectus ad Theodericum eum cum eomitibus carceris afflictione 

Ravennam fuisset, Theodericus ductus ma- peremit invidia ductus , quia catholicae 

litia, quod eum Iustinus catholicae pietatis pietatis defensor Iustinus eum honorifice 

defensor honorifice suscepisset, eum simul suscepisset. 
cum sociis carceris afflictione peremit. 

221 , 3 interea ad Africam, quam iam Beda 567 : Belisarius patricius a lusti- 

multis labentibus annis Wandali posside- niano in Africam missus Vandalorum gen- 

bant, a Iustiniano cum exercitu Belisarius tum delevit. Carthago quoque anno ex- 

missus est, qui mox proelio cum Wanda- cessionis suae xcvi recepta est pulsis 

lis commisso eorum magnas copias fudit devictisque Vandalis et Gelismero rege 

regemque eorum Gelismerum vivum capiens eorum capto Constantinopolim misso. 
Constantinopolim misit. Carthago quoque 
post annum suae excisionis nonagesimum 
sextum recepta est. 

Vt hinc confirmatur, quod per se confirmatione nulla eget, Paulum in his tribus 
libris conscribendis talem se exhibere, qualem per reliquos omnes eum invenimus, 
ita id quoque evincitur auctorum , qui extant , locis supra conpositis primariam horum 
librorum narrationem non contineri, id est eam a Paulo desumptam esse ex fontibus 
deperditis 27 ) . ii qui fuerint, antequam indagemus, significabimus quaedam hic quoque 
inveniri manifesto scripta ab ipso Paulo nullo auctore adhibito. 

200, 34 'ceterum Valentiniani tempora huius vel superioris imperatoris curriculis 
'adscribuntur'. 

209, 19 L exigit nunc locus dicere, quam ob causam Grothorum alii Ostrogothae alii 
- vero Wisegothae sint dicti , oportunumque est aliquantulum ad superiora tempora re- 
'gredi, quatenus horum ratio vocabulorum possit exponi'. 

211, 16 'sed ut ad liquidum, quam ob causam vel unde advenerit, possit agnosci, 
'necesse est aliquantisper ad superiora repedare 7 . 

216, 10 ^cessante iam Eomanae urbis imperio utilius aptiusque mihi videtur ab 
•annis dominicae incarnationis supputationis lineam deducere, quo facilius, quid quo 
'tempore actum sit, possit agnosci'. 

224, 21 <quia vero restant adhuc, quae de lustiniani Augusti felicitate dicantur, 
'insequenti deo praesule libello promenda sunt'. 

haec ubi missa facimus, restant primum^ quae de Gothis narrantur Iordanis Geticis 
similia, deinde in libro xvi non pauca adfinia libro pontificali; accedunt his minora 
diversae originis scilicet quae narrantur de Digna (XIIII, 10), de Leone papa (XIIII, 
12), de Paulino episcopo (XIIII, 18), de anima Theoderici (XVI, 10), de Benedicto 
Casinoque (XVI, 20), de Benedicto et Totila (XVI, 22), fortasse ea quoque, quae le- 
guntur de Gothis XV, 6. 



27) cum nobis discedendum esset a iudicio, quod de librorum xiiii — xvi fontibus fem solet, editioni 
nostrae locos , quos Paulus secutus esse fertur , perscnptos adiecimus , ut de ea re commode iudicaretur. et- 
iam monere volumus, quod ratione liabita contaminationis narrationum diversarum, cuius documenta supra ap- 
posuimus , cautela opus esse visum est in secernendis eis, quae ex fontibus superstitibus hausta esse nobis 
quoque persuasum est, atque ideo nonnullos Prosperi aut Iordanis Romanorum locos, quos cum alienis com- 
miscm&se videtur Paulus, non in lpsius textus margine sed in ima pagina apposuimus. 



PROOEMIVM 



LVII 



Denique excerpta quaedam chronicoram speciem prae se ferunt, scilicet fortasse 
numeri annorum imperatorum Romanorum, certo autem quod ineunte libro xiiii con- 
tra morem solitum accurata temporum notione utitur Paulus : L tertio huius anno im- 
perii', 'sequenti anno', 'rursus annali emenso spatio', <anno deinde sequenti 1 , 'ipso 
denique anno', 'annali deinceps circulo evoluto'. 

Haec omnia aut egregie fallor aut petita sunt ex libris hodie deperditis. et chro- 
nica quidem illa equidem superesse nego nec recte statuerunt viri docti Cassiodori et 
Marcellini a Paulo usurpata esse. neque magis reliqua a Paulo relata conflari potue- 
runt ex Ennodii et Gregorii seriptis, quae opinio hodie fere obtinet. conferenda autem 
sunt, quae nuper de hac historiae Romanae parte exposuit Holder - Egger , qui Pauli- 
nam narrationem ad annalium Ravennatium scriptorem horum temporum longe gravissi- 
mum auctorem prope accedere demonstravit. 

Pauli de Gothis relationes , quibus adiungenda sunt , quae libris superioribus de 
Athalarico Alarico Athaulfo narrantur, qui diligenter cum Iordanis Geticis conferet, 
saepissime eadem eisdem verbis reperiet tradi, aliis autem locis legi apud Paulum, 
quae cum non sint apud lordanem, optime cum reliquis eonsentiant, ut ne intellegi 
quidem possit, cur Paulus ea comminisci voluerit. ratio autem, quae inter Paulum et 
Iordanem intercedere diximus, optime explicabitur locis nonnullis utriusque infra spe- 
ciminis causa adscriptis: 



188, 23 quem (Athanaricum) ille (Theo- 
dosius imperator) mira animi iocunditate 
et afTectione suscepit. denique cum ur- 
bem Athanaricus intrasset et tam aedifi- 
cia civitatis quamque exornati quasi ad 
diem festum populi frequentiam cerneret 
ac per singula mente inhaereret cumque 
deinceps imperatoris regiam ingressus ob- 
sequia officiaque diversa conspiceret • 'sine 
dubio', inquit, 'deus terrenus est impe- 
rator, contra quem quicunquc manum 
levare nisus fuerit, ipse sui sanguinis 
reus extistit 1 . nec mora tamen superve- 
niente valitudine rebus excessit humanis; 
cuius exequias imperator ipse praecedens 
dignae eum tradidit sepulturae. 



193, 24 interea Alaricus Italiam in- 
gressus cum ab Honorio sedes, quo cum 
suo exercitu consistere possit, expeteret, 
Honorius cleliberato consilio ei Gallias con- 
cessit; qui dum ad Gralliam pergens ob 

Eviropivs 



Iord. Get. 28: moribusque suis benig- 
nissimis ad se eum in Constantinopolim 
accedere invitavit: qui (Athanaricus) om- 
nino libenter adquiescens regiam urbem 
ingressus est miransque- 'en', inquit, 
'cerno, quod saepe incredulus audiebam , , 
famam videlicet tantae urbis, et huc illuc 
oculos volvens nunc situm urbis commea- 
tumque navium, nunc moenia clara pro- 
spectans miratur populosque diversarum 
gentium quasi fonte in uno e diversis par- 
tibus scaturriente unda, sic quoque milite 
ordinato aspiciens: 'deus 1 , inquit, 'sine 
dubio terrenus est imperator: et quisquis 
adversus eum manum moverit, ipse sui 
sanguinis reus existit'. in tali ergo ad- 
miratione maioreque a principe honore 
suffultus paucis mensibus interiectis ex 
hac luce migravit ; quem princeps affectio- 
nis gratia paene plus mortuum quam vi- 
vum honorans dignae tradidit sepulturae 
ipse quoque in exequiis feretrum eius 
praeiens. 

Iord. Get. 29 : Alaricus . . intravit Ita- 
liam . . 30: cum ad Honorium impera- 
torem . . legationem misisset, quatenus 
si permitteret, ut Gothi pacati in Italia 
residerent . , Honorius imperator . . suo 

h 



LVIII 



PKOOEMIVM. 



recuperationem iumentorum apud Pollen- 
tiam aliquantulum resedisset, Stilico co- 
mes in perniciem rei publicae Gothos per- 
temptans, dum eos insidiis adgredi cu- 
peret . . . Gothis nil tale suspicantibus 
super eos inruit magnamque eorum par- 
tem prostravit, nam primum perturbati 
Gothi . . . cedentes demum arma cor- 
ripiunt; more se solito cohortantur victo- 
remque virtute potiori (pugnantes vicimus, 
victores victi sumus Or.j prosternunt exer- 
citum. hinc in rabiem furoris excitati 
coeptum iter deserentes Romam conten- 
dunt petere, cuncta, per quae ierant, igni 
ferfoque vastantes. nec mora venientes 
urbem capiunt, devastant, incendunt. 



194, 13 deinde per Campaniam Luca- 
niam Britiamque simili strage bacchantes 
Regium pervenere in Siciliam transfre- 
tare cupientes. quo cum transmeare ascen- 
sis navibus vellent, perpessi naufragium 
plures suorum amisere. Alaricus inter 
haec dum, quid ageret, deliberaret, apud 
Consentiam subita morte defunctus est. 
Gothi Basentum amnem de alveo suo 
captivorum labore derivantes Alaricum in 
medio eius alveo cum multis opibus sepe- 
liunt amnemque meatui proprio reddentes, 
ne quis locum scire possit, captivos, qui 
interfuerant, extingunt. 



regem deinceps Athaulfum Alarici ad- 
finem Gothi constituentes Romam redeunt: 
siquid residui fuit, more lucustarum eva- 



. . . cum senatu inito consilio, quotnodo 
eos fines Italiae expelleret, deliberabat ; 
cui ad postremum sententia sedit, quate- 
nus provincias longe positas id est Gal- 
lias Spaniaisque . . . Alaricus sua cum 
gente sibi tamquam Lares proprios vindi- 
caret . . (Gothi) ad patriam sibi traditam 
proficiscuntur. post quorum discessum nec 
quidquam mali in Italia perpetrato Stilico 
. . ad Pollentiam civitatem in Alpes Cot- 
tiarum locatam dolose accedens nihilque 
mali suspicantibus Gothis ad necem totius 
Italiae suamque deformitatem ruit in bello. 
quem ex improviso Gothi cernentes pri- 
mum perterriti sunt, sed mox recollectis 
animis et, ut solebant, hortatibus excitati 
omnem paene exercitum Stiliconis in fu- 
gam conversum usque ad internicionem 
deiciunt furibundoque animo arreptum iter 
deserunt et . . praedis spoliisque potiti 
. . Aemiliam pari tenore devastant . . 
usque ad urbem Romam discurrentes, 
quidquid in utrumque latus fuit, in praeda 
diripiunt. ad postremum Romae ingressi 
Alarico iubente spoliant tantum, non au- 
tem . . ignem supponunt. 

Iord. Get. 30. exindeque egressi per 
Campaniam et Lucaniam simili clade per- 
acta Brittios accesserunt ; ubi diu residen- 
tes ad Siciliam et exinde ad Africae terras 
ire deliberabant . . ibi ergo veniens Ala- 
ricus . . per Siciliam ad Africam quie- 
tam patriam transire disponens, cuius . . 
fretus ille horribilis aliquantas naves sub- 
mersit, plurimas conturbavit; qua adver- 
sitate depulsus Alaricus, dum secum, quid 
ageret, deliberaret, subito inmatura morte 
praeventus rebus humanis excessit ; quem 
nimia sui dilectione lugentes Basento amne 
iuxta Consentinam civitatem de alveo suo 
derivato . . in medio alvei collecta capti- 
vorum agmina sepulturae locum effodiunt, 
in cuius foveae gremium Halaricum cum 
multas opes obruunt rursusque aquas in 
suo alveo reducentes , et ne a quoquam 
quandoque locus cognosceretur , fossores 
omnes interemerunt. 

lord. Get. 30: regnumque Wesegotha- 
rum Ataulfo eius consanguineo . . tra- 
dent . . 31 : qui suscepto regno revertens 



PROOEMIVM. 



LIX 



dunt auferentes exincle Gallam, (quam . . 
Athaulfus) apud Forum Cornelii (coniugio 
sociavit) . 



203, 17 ac primum Aquileiam civita- 
tem in ipso Italiae sitam principio ex- 
pugnare adgressus est (Attila) ; quam con- 
tinuo triennio obsidens, cum adversus eam 
strenue civibus repugnantibus nihil prae- 
valeret iamque murmur sui exercitus non 
valentis famis tolerare penuriam audiret, 
cum die-quadam civitatem circuit, ut ex 
qua parte eam facilius posset expugnare, 
inquireret, cernit repente aves in aedifi- 
ciorum fastigiis nidificare solitas, quae ci- 
coniae vocantur, uno impetu ex urbe mi- 
grare fetusque suos sublatos rostris per 
rura forinsecus deportare. 'aspicite', in- 
quit ad suos, 'aves futurorum praescias 
perituram relinquere civitatem 7 . statim- 
que adhibitis machinis tormentisque horta- 
tur suos, acriter expugnat urbem ac sine 
mora capit: diripiuntur opes, captivantur 
vel trucidantur cives, residuum direptioni 
igni supposito flamma consumit. 

204, n plura praeterea eiusdem re- 
gionis castella inmanis hostis extinctis 
vel captivatis civibus succendit ac diruit, 
Concordiam, Altinum sive Patavium, vi- 
cinas Aquileiae civitates, illius instar de- 
moliens solo coaequavit. exinde per uni- 
versas Venetiarum urbes, hoc est Vicetiam 
Veronam Brixiam Pergamum seu reliquas 
nullo resistente Hunni bacchantur, Medio- 
lanium Ticinumque pari sorte diripiunt 
ab igni tamen abstinentes et ferro. deinde 
Aemiliae civitatibus similiter expoliatis 
novissime eo loco, quo Mincius fluvius in 
Padum influit, castra metati sunt. ubi 
Attila consistens dum ? utrum adiret Eo- 
mam an desisteret, animo fluctuaret, non 
urbi, cui infestus erat, consulens, sed Ala- 
rici exemplum pavens , qui captae a se 
urbi non diutius supervixit, dum ergo has 
animo tempestates revolveret, repente illi 
legatio placidissima a Roma advenit. nam 
per se vir sanctissimus Leo papa ad eum 
accessit. 



iterum ad Romam , si quid primum re- 
manserat, more lucustarum erasit . . Pla- 
cidiam . . . ab urbe captivam abduxit, 
quam . . . in Foro Iuli Aemiliae civitate 
suo matrimonio legitime copulavit. 

Iord. Get. 42 : primaque adgressione 
Aquileiensem obsedit civitatem (Attila) . . 
in mucrone . . Hadriatici posita sinus . . 
ibique cum diu multumque obsidens nihil 
penitus praevaleret fortissimis intrinsecus 
Romanorum militibus resistentibus exercitu 
iam murmurante et discedere cupiente At- 
tila deambulans circa muros, dum, utrum 
solveret castra an adhuc remoraretur, de- 
liberat, animadvertit candidas aves id est 
ciconias, qui in fastigia domorum nidifi- 
cant, de civitate fetus suos trahere atque 
. . per rura forinsecus conportare . . ad 
suos: 'respicite', inquit, 'aves futurarum 
rerum providas perituram relinquere civi- 
tatem' . . animos suorum rursus ad op- 
pugnandum Aquileiam inflammat. qui ma- 
chinis constructis omniaque genera tor- 
mentorum adhibita nec mora et invadunt 
civitatem spoliant dividunt vastantque cru- 
deliter ita, ut vix eius vestigia ut appa- 
reant reliquerint. 

Iord. Get. 42: exhinc . . per reliquas 
Venetum civitates Hunni bacchantur. Me- 
diolanum quoque . . pari tenore devastant 
nec non et Ticinum aequali sorte deiciunt 
vicinaque loca saevientes allidunt demo- 
liuntque paene totam Italiam. cumque 
ad Romam animus fuisset eius adtentus 
accedere , sui eum removerunt non urbi, 
cui inimici erant, consulentes, sed Alarici 
. . obicientes exemplum, veriti regis sui 
fortunam, quia ille post fractam Romam 
non diu supervixerat sed protinus rebus 
humanis excessit. igitur dum eius ani- 
mus ancipiti negotio inter ire et non ire 
fluctuaret secumque deliberans tardaret, 
placida ei legatio a Roma advenit; nam 
Leo papa per se ad eum accedens in agro 
Venetum Ambuleio, ubi Mincius amnis 
commeantium frequentatione transitur. 



LX 



PKOOEMIVM. 



2 1 2 ; 16 (Theodericum regni guberna- 
cula succepisse) dum ad Zenonem Augu- 
stum perlatum esset, gratanter accepit 
eumque ad se rursus evocatum Constan- 
tinopolim magno simul honore et divitiis ex- 
tulit in tantum, ut etiam consularibus eum 
fascibus sublimaret, quae dignitas post im- 
periale fastigium prima est, aereamque 
illi equestrem statuam ante suum pala- 
tium collocaret. at vero dum huiuscemodi 
Theodericus deliciis apud Constantinopo- 
lim afflueret, gens illius id est Ostro- 
gothae, dum eis propter fidei sanctionem 
praedas agere more solito non liceret 
nec tamen ab imperatore oblata stipendia 
sufficere possint, coepere non minimam 
egestatis penuriam pati, execrantur foe- 
dus compositum, vituperant inutilem pac- 
tionem, mittuntque continuo ad Theoderi- 
cum qui dicerent, quas, dum ipse Grae- 
corum epulis superflueret, inopiae miserias 
sustinerent; hortantur, ut si suis sibique 
consulere velit, citius redeat, quatenus, 
ne cuncta gens pessumdetur, novas ad 
habitandum terras exquirant. his Theo- 
dericus cognitis ad Augustum Zenonem 
accedit, questus penuriamque suorum ex- 
ponit; Italiam sibi dari postulat, absolu- 
tionem efflagitat adiciens, quia, si supe- 
rare Odovacrem possit Italiamque obti- 
nere, ad eius redundaret gloriam, a quo 
directus fuisset, sin bello superatus fo- 
ret, eius nihilo minus lucris adcresceret, 
quandoquidem cotidianorum stipendiorum 
exactoribus careret. talia Zeno audiens 
contristatus quidem est eo quod eum nol- 
let amittere, at tamen deliberato consilio 
rei publicae utilitati prospiciens eius pe- 
titionibus adnuit Italiamque ei per prag- 
maticum tribuens sacri etiam velaminis 
dono confirmavit, senatum illi populum- 
que commendans abire permisit. 



Iorcl. Gel. 57 . Theodoricum vero gentis 
suae regem audiens ordinatum imperator 
Zeno grate suscepit eique evocatoria de- 
stinata ad se in urbem venire praecepit 
dignoque suscipiens honore . . factusque 
consul ordinarius, quod summum bonum 
primumque in mundo decus edicitur . , 
etiam equestrem statuam . . ante regiam 
collocavit . . dum ipse (Theodericus) in 
urbe omnibus bonis frueretur . . (52 : 
consueta dum tardarent dona . . quae 
ad instar strenae acciperent et pacis foe- 
dera custodirent . . 53: videntes Gothi 
non sibi sufficere ea, quae ab imperatore 
acciperent) gentemque suam in Illyrico . . 
residentem non omnino idoneam aut re- 
fertum audiret . , 



ad principem ait: . . cum . . facul- 
tas fuisset loquendi concessa . . 'Hespe- 
ria . . plaga . . quare nunc sub regis 
Torcilingorum Eugorumque tyrrannide fluc- 
tuatur? dirige me cum gente mea . . ut 
et hic expensarum pondere careas et ibi 
si . . vicero , fama vestrae pietatis inra- 
diet; expedit namque, ut . . si vicero, vo- 
bis donantibus regnum illud possideam . . 
si victus fuero, vestra pietas . . lucratur 
expensas'. quo audito quamvis aegre 
ferret imperator discessum eius, nolens 
tamen eum contristare, annuit, quae posce- 
bat, magnisque ditatum muneribus dimi- 
sit a se senatum populumque ei commen- 
dans Komanum. 



Denique eadem fere et similitudo et differentia inter Pauli librum xvi et pontificalem 
qui dicitur librum deprehenditur ; cuius rei unum apponere exemplum satis habui, cum 
reliqua ratio ex editione appareat. 



218, 16 at vero in Orientis partibus, 
dum adhuc eo tempore per loca singula 
Arriana haeresis vigeret, Iustinus ardore 
orthodoxae fidei omnimodis satagere coe- 



vid. lohann. 87 : eodem tempore Iusti- 
nus imperator vir religiosus summo ardo- 
ris amore religionis Christianae voluit 
haereticos extricare; nam summo fervore 



PROOEMIVM. 



LXI 



pit, ut haereticorum nomen extingueret, 
statuitque, ut ubique eorum eeclesias ca- 
tholica religione consecraret. quod dum 
in Italia rex Theodericus Arriana lue 
pollutus audisset, Iohannem papam simul- 
que cum eo Theodorum Inportunum at- 
que Agapitum consulares viros aliumque 
Agapitum patricium Constantinopolim ad 
Iustinum principem dirigit- mandat per 
eos interminans. ut, nisi quantocius hae- 
reticis suas ecclesias redderet eosque in 
pace degere sineret, universos Italiae po- 
pulos ipse gladio extingueret. qui per- 
venientes ad Augustum cum ab eo digne, 
ut competebat, suscepti essent, magnis 
eum de sua suorumque salute solliciti 
fletibus postulant, ut suae legationis se- 
riem, quamquam esset iniusta, libenter 
exciperet Italiaeque periturae consuleret. 
quorum fletibus Iustinus permotus eis, quod 
petebatur, concessit Arrianosque suo iuri 
reliquit. 



Christianitatis hoc consilio usus est, ut 
ecclesias Arianorum catholicas consecra- 
ret. pro hac causa haereticus rex Theo- 
doricus audiens hoc exarsit et voluit to- 
tam Italiam extinguere. eodem tempore 
Ioannes papa aegrotus infirmitate cum 
fletu ambulavit et senatores et consules 
cum eo, id est Theodorus Importunus Aga- 
pitus exconsul et alius Agapitus patricius, 
qui hoc accipientes in mandatis legatio- 
nem, ut redderentur ecclesiae haereticis 
in partibus Orientis, quod si non, omnem 
Italiam gladio perderet. qui dum am- 
bulassent cum Ioanne papa . . 88 : tunc 
Iustinus Augustus . . adoravit beatissi- 
mum papam Ioannem. eodem tempore 
beatus Ioannes papa cum senatoribus su- 
prascriptis cum grandi fletu rogaverunt 
Iustinum Augustum, ut legatio accepta- 
bilis esset in conspectu eius. qui vero 
papa Ioannes vel senatores viri religiosi 
omnia meruerunt et liberata est Italia a 



rege Theodorico haeretico. 
Itaque cum Paulina haec simillima quidem sint locis appositis, sed ut subinde ab 
iis recedant, Paulus autem in hac operis parte aliter versatus esse nequeat atque in 
reliqua, aut Iordanem librumque pontificalem auxit ex aliis fontibus deperditis, fortasse 
ex epitome aliqua maximam partem ex Iordanis Geticis conflata aut neque Iordanis 
neque libri pontificalis recensionem eam quam libri nostri exhibent, adhibuit. utra 
opinio magis probanda sit et quos auctores Paulus in his usurpaverit, quaerere cum 
aliorum sit, nos satis habuimus adnotare, quae Paulus ex auctoribus, quorum libri 
aetatem tulerunt, desumpserit. 



IIIL DE LiNDOLFI SAGACIS HISTORIA ROMAM. 

Pauli Historia Eomana ut supra monuimus a Landolfo Sagace aucta interpolata- 
que est, et adiectis octo integris libris usque ad Leonis imperatoris tempora deducta, 
ut Pauli libris septimo et decimo sexto bipertitis ex sedecim duodeviginti fierent. e 
re visum est libris iis, quos adiecit totos, omissis additamenta, quae Landolfus sede- 
cim libris Paulinis inseruit, in hac editione p. 225 — 376 proponere Eutropianis et 
Paulinis subiuncta et ita disposita, ut facile suis locis inserantur. 

De auctore huius ut vastae ita futilis fere excerptorum farraginis, quam Pithoeo 
ut videtur auctore Historiam Miscellam appellare soliti sunt viri docti, constat ex in- 
scriptione libri primi, quae post Eutropi et Pauli mentionem ita pergit: 'quern (Pau- 
• lum) Landolfus Sagax secutus plura et ipse e diversis auctoribus colligens in eadem 
•historia addidit et perduxit eam usque ad imperium Leonis, quod est annus dominicae 



LXII PEOOEMIVM. 



'incarnationis dcccvi'. Landolfus Sagax vir alias prorsus ignotus seeundum nomen 
Langobardus origine fuisse videtur. codex eius Palatinus, quem infra ab ipso scrip- 
tum esse demonstrabimus , cum post Historiam catalogum imperatorum exhibeat per- 
ductum ad Constantinum et Basilium imperatores, ut eis non adscriptum sit, quot an- 
nis regnaverint. prolbabiliter Papencordt coniecit scriptum esse eum his imperantibus id 
est inter annos 977 et 1026. 

Codex Palatino-Vaticanus , de quo diximus, descriptus antea a Papencordt (Gesch. 
der Vandal. Herrsch p. 406) et a Langio (in praefatione edttionis Vegetn p. XXIV) mem- 
branaceus formae maioris continet Landolfi Historiam Romanam foliis 1 — 302, impera- 
torum catalogum supra laudatum et recensum Augustarum inde a Fausta usque ad 
Eudoxiam Michaelis coniugem foliis 303 — 305, deinde Vegetium. primo folio in- 
scripta sunt haec : ' hic liber gesta narrat | Romanorum | heinricus imperator istum 
' dedere | dinoscitur librum monasterio | sanctorum martyrum Stephani | Viti Iustini at- 
'que Dionysii \\ cui Germaniae monasterio Heinricus imperator huius, ut Lang vult, 
nominis tertius , dono dederit codicem , dubium est ; fuere qui de monasterio Lauria- 
censi cogitaverunt (Rhein. Mus. XXIII, 406) , sed probabilius fortasse intellegitur 
Corbeiense. postea fuit Heidelbergae , ubi a. 1611 Gruterus eum excussit; mox a. 
1622 cum reliqua bibliotheca Palatina Romam translatus est. ipsa Historia Romana 
eleganter et diligenter litteris Langobardicis quas vocant scripta est, eademque manus 
subinde quaedam emendavit. eadem aut certe aequalis (certa ratione utramque ut 
distingueremus , nec mihi successit nec Mauio, qui post me additamenta contulit) et 
ipsa usa litteris Langobardicis atramento autem subfusco plura correxit mutavit addidit. 
post multum tempus corrector recentior litteris rudibus neque Langobardicis pauca 
emendavit et addidit. verba inscriptionis : 'heinricus — librum' litteris nitidis a 
librario ineuntis saeculi duodecimi ut videtur exarata sunt, qui et in ipsius historiae 
margine, ubi laudabilia aut foeda dicta factaque narrantur, iudicium suum adiecit e. gr. : 
'optima sententia', 'cave princeps', 'himitare princeps', 'attende princeps', 'nihil 
spurcius'. reliqua pars inscriptionis supra relatae scripta est ab alio quodam emenda- 
tore recentiore eo de quo diximus. 

Quod solum codicem Palatinum ad hanc editionem adhibuimus, factum est prop- 
terea , quod inter conferendum librum opinio nobis nata est , paucis Hermae volumine 
XIII (p. 387) exposita, eum ab ipso Landolfo aut scriptum esse aut emendatum 28 ) . 
is enim, qui librum emendavit 29 ) , decem locis addidit haec infra uncis inclusa: 



28) reliquonim Historiae Romanae codicum conspectum edidit post Papencordtum Bethmann (Archw X, 
312). nos praeter codicem Vaticamim inspeximus codicem Bernensem saec. XII (Hagen Catal. codd. Bernens. 
i, 29) olim Bongarsii et Bainbergensem E III 13 (514) saecuh XI ex ipso codice Palatino descriptum, unde 
Vaticani hiatum (p. 326, 9 omnibus — 327, 2 fastigium eve) folio evtilso exortum supplevimus. integram 
Historiam Romanam XXVI librornm primus edidit Eyssenhardt (Historia Miscella 1869), editiones reliquae 
pmnes^nde a principe, quam curavit Gelenius Basileae 1552, ad codices factae sunt, quibus Landolii histoiia 
propter hiatum magnum, quo praeter librorum XV et XVII partes totus liber XVI intercidei;at, non nisi XXHII 
libris componebatur ; Gruterus in notis editionis (Scriptores Historiae Augustae 1611) e codice Palatino 909 
tunc Heidelbergensi genuinum eius hiatus gupplementum apposuerat. 

29) duo aln loci similes occurrunt eo certe scripti atramento, quo usus est qui textum exaravit 245, 19 
'igni aceto', ubi Mgnia' est in htura, 'ceto' in margine et 371,' 13 ' Beta Gamma. quod videtur'. utrum- 
que additamentum alienum cst ab auctoribus, quibus rehqua, quae his locis leguntur, debentur. 



317, 


38 


318, 


8 


318, 


20 


361, 


8 


362, 


26 


367, 


11 



PEOOEMIVM. LXIII 

234 , 18 censor [ingens] aquam 

270, 10 isque [cum] exereitum 

276, 44 Lentuli [effracto Capu] in margine 

295, 5 ingressus est [ducti ante eius curru Sol et Luna Cleopatrae liveri] in 

margine 
302, 27 saxo [cuius hoc (super lineam) ante portenderat signitm : fulmen ante eius 
mensam cecidit. itaque desertus undique] e palatio 
unice pius [fuit et ob id cunctis amabilis] haec eo 
filio [Diadumeno nomine] adhuc 
exercitio fuit [idest plus fere laetus quam sufficiebat et plus verecundus 

quam rei publicae intererat] in spatio vacuo post ftnem libri. 
autem [episcopus] ac 
rabie [ut dictum est] devastarent 
Ennodium [ut supra memorabi] Ticinensem. 

Quod si iam additamenta haec magis auctorem prae se ferunt, qui inchoatum opus 
augeat et perficiat, quam emendatorem libri alieni, etiam magis id confirmatur lituris. 
ita enim sunt comparat&e, ut prima lectio integra sit et bona, altera autem ex ipsius 
auctoris additamento exorta esse videatur vocabulo aliquo pro re adiecto eoque saepe 
hausto ex alio auctore atque is est, qui singulis locis adhibetur. graviora exempla liaec 
sunt, in quibus, quae in litura sunt, litteris inclinatis impressa sunt, ea autem quae 
ad priorem lectionem adiecta sunt, uncis inclusimus: 

248, 8 Africam quam tenere Afri ceperant et novilissima [ut dixi] urbs 8/racusana 

259, 25 exercuit [deinde] omnia quae 

263, 5 Bituitus [a Domitio sub dolo pacis captus] atque ; — quae adiecta sunt, 
veniunt e Nepotiano, reliqua ex Orosio 

268, 11 cruor e [mediis] panibus — ; 'mediis' adiectum est ex Orosio 

286, 42 [mterea] anno ab urbe condita; 'interea' vocabulum Landolfus Orosianis 
addit. 

289, 22 mde Romam regressus tertio se [dictator et] consul fecd cum M. Aemiho Le- 
pido , qui ei magister equitum dictatori [causa] ante annum fuerat ; de- 
inde — 'dictator' venit ex Orosio 

291, 9 reconciliata est gratia Dinae ftliae eius , quam matrimonio sortitus est. — 
1 reconciliatae gratia filiam eius matrimonio s. e. 7 Orosius; reliqua 
nescio unde accesserint 

301, 2 continuit. [igitur Claudius] medie imperavit. multa 

304, 33 opus fuit; [nam infra biginti diebus capta est] quod tamen 35 — incen- 
deret — Orosiana sunt praeter verba: 'nam — capta est' 

306, l duobus versibus scriptum erat- ('victoriam repoijtassent Romae se in im- 
perio moderatissime gessit pecuniae ' ; vocabula ' victoriam reportas- 
sent' (Vespasianus et Titus) sunt Orosiana, reliqua Paulina. nunc 
legitur in litura tribus versibus manu altera exaratum: 'tassent igitur 
Vespasianus Eomae — pecuniae'; adiecit igitur 'igitur Vespasianus', 
cum 'gessit' quod est, de solo Vespasiano dictum sit. 

308, 29 scriptum erat in ultimi versus fine: 'biblio' ||, quo eraso manus altera in 
litura et in margine posuit- 'orrea piperataria, Vespasiani templum, 
Minervam Chalcidicam, Ludum matutinum, Micam auream, Metam su- 
dantem, biblio' || L biblio (thecas) est ex epitoma, reliqua adiecta ex 
Hieronymo. 



LXIV PROOEMIVM 

312, 38 fuerat- 'obiit in Campania' exPaulo; manus altera scripsit in litura 'iit 
in Campania apud Baias', ubi 'apud Baias' sumpsit ex Anastasio. 

314, 5 profectus est. qui clum Athenis sacrificaret , ignis in celo ab occidente acl 
orientem ferri visus est. qui Antiochiae et circa Armeniam agens. — ' pro- 
fectus est' et 'qui Antiochiae — agens' Paulina sunt 7 c dum — visns' 
venit ex Hieronymo, reliqua addidit Landolfus. 

323, 39 attulit. fuit hcet inculta — 45 semet concepisse. mterea res publica tum a 

novis quattuor /mperatoribus. — L fuit — concepisse' venit ex epitoma, 
inde a 'res publica' sunt Paulina, 'interea' addidit Landolfus. 

324, 25 fudit. [tamen] propter magicas artes eum valde metuebat. fertur. — 'prop- 

ter — metuebat' ex Historia Tripartita, reliqua ex Paulo et Rufino. 
328, 9 fatigabant secundo et tricesimo anno imperii etatis anno sexto et sexa- 
gesimo egritudine captus ex urbe Constantinopohtana quasi ad calidas 
aquas egressus est Nicomediam m villa pubhca morbo consumptus est 
facto testamento tribus filiis consulatu Fehciam et Tatiani xi kl. ivn. 
fuit enim irrisor potius. — Paulina sunt : L fatigabant', 'tricesimo — 
sexagesimo', ' Mcomediam — publica' ; ex Anastasio venit: 'secundo', 
ex epitoma: 'irrisor potius', reliqua ex Historia Tripartita nisi quod 
' fuit enim ' addidit ipse Landolfus : 

328, 15 mors eius ante biennium denuntiata est per crinitam sellam , quae inusita- 

tem. — 'ante biennium' ex Anastasio Paulinis insertum est. 

329, 3 Magnentius quasi ad ventris sohta secedens apud Agustodunum habitum 

venerabilem capit — 'apud Agustodunum' venit ex Orosio. 

330, 43 nunc igitur de [Claudio] Iuliano — 'Claudio' adiectum est ex epitoma 
339, 5 corpore validus quidem sed brevis fuit barba prolixa oculi currentes huc 

illucque directi, in provinciales mstissimus et; — Paulina sunt : 'corpore' 
et l m provinciales iustissimus et', ex epitoma: L corpore — fuit', 
reliquorum origo incerta. 
357, 1 reliqui Historiae Romanae codices a nobis inspecti, qui ea quoque, quae 
modo in codice Palatino in litura adiecta esse diximus, in textum re- 
ceperunt nullius aut liturae aut prioris lectionis vestigio relicto, post Bo- 
mae a Gothis devastatae narrationem ita pergunt: ' discedunt. fertur 
• itaque, quia cum Alaricus pergeret Romam, vir quidam venerabilis con- 
' versatione monachus eum monuisset, ut mala talia facere non auderet 
1 neque necibus gauderet aut sanguini. at ille, non, inquit, ego volens 
'Eomam proficiscor sed quidam cotidie mihi molestus est torquens et 
'dicens: perge et Romanam destrue civitate. deinde per Campaniam ' 
etqs. in his 'fertur — civitate' ex Historia Tripartita in Paulinam 
de Alarico narrationem inserta sunt. leguntur quidem eadem in codice 
Palatino, in litura autem et a manu altera suppleta, cum manus prior 
scripsisset sic: 'discedunt facto aliquantarum edium incendio sed ne 
tanto quidem, quantum olim a Cesare factum est. deinde', quae eodem 
loco ad verbum apud Paulum leguntur. atque hic locus rem prorsus 
decidit; nam has Paulini textus reliquias in Landolfi codice nullo de- 
prehendi posse manifestum est nisi eo quem ipse Landolfus ita exara- 
vit, ut per gradus locis additis et mutatis ex Pauli Historia Romana 
suam efficeret. 
365, 35 ammittere [id est) qui est crucifixus pro nobis, ita ut multitudmes indign&tae. 
— 'id est' addidit Landolfus de suo, <qui — nobis' ex Anastasio 
p. 83, cui (p. 87) reliqua debentur, adiecta. 



PROOEMIVM. LXV 

Plura se ex diversis auctoribus collecta Pauli libri addidisse ipse Landolfus 
scribit idque verum esse auctorum nomina editionis margini apposita probant. opus 
est vastum quidem et laboriosum sed exigui pretii; sartori similis vestimentum quon- 
dam haud inelegans foede discissum pannis variis undique conquisitis interpolanti Lan- 
dolfus ex Pauli historia suam eoncinnavit. auctorum, quos adhibuit, verba nonnunquam 
in conpendium redigit, quod in Paulinis quoque haud raro facit, saepius ad verba recipit 
modo capita integra exscribens modo frustula exigua rudi opera consarciens ne eis qui- 
dem additis aut mutatis, quae requirebantur, ut excerpta apte et recte inter se cohaererent. 

Auctores , qui Landolfo additamenta subministrarunt per libros i— vn , eidem fere 
fuerunt, quibus Paulus usus est ad Eutropii breviarium interpolandum. ex iis, quae 
Paulus in brevius contracta excerpserat, Landolfus passim integra descripsit; exempli 
gratia, ut uno defungar, de Caesaris in Gallia rebus gestis septem Orosii capita Pau- 
lus compendiata Eutropio inseruit (102, l — 103, 6), Landolfus integra apposuit (279, 
32 — 286, 14). primarium in libris septem primis Landolfus adhibuit Orosium, ex quo 
omnia fere, quae de liberae rei publicae temporibus narrantur, deprompta sunt. deinde 
in initio libri primi nonnulla ex libro de origine gentis Romanae non eo, quem ha- 
bemus, sed aucto, qualem ipse Paulus habuit, ab hoc omissa supplevit (227, io, 17; 
228, 5). tertius ei auctor fuit Hieronymus, cuius verba praeter 230, 16, 322, 27 manus 
altera in litura adiecit (295, 5; 308, 28; 314, 5; 317, 38). quartus accedit, quem 
non adhibuit Paulus, Nepotianus epitomator Valerii Maximi, cuius narratiunculas quasi 
lumina historiae suae Landolfus inseruit, eaque excerpta sola fere inter Landolfiana 
hodie aliquam utilitatem habent. nam epitomae, cuius qui hodie extat codex unicus 
in fine mutilus est, codicem integrum adhibuit Landolfus et ita quadraginta fere eius 
capita aut integra aut epitomata, quae composuimus in Hermae volumine xin (122 sq.), 
solus servavit. inde a libro septimo praeter Orosium et Hieronymum epitoma usurpatur 
de vita et moribus imperatorum inscripta, item Anastasius, qui cum additamenta ad 
Pauli libros xiii— xvi (xiiii — xvm Land.) omnia fere subministravit tum in ea, quam 
nos omisimus, Historiae Eomanae parte solus fere expilatur; a libro suo vm prae- 
terea Rufini Historiam Ecclesiasticam Landolfus exscribit, a libro xi Historiam Tri- 
partitam ; praeterea quater Iordanis Getica expilavit (203, 9 ; 219, 8 ; 344, 33 ; 362, 27) so) ? 
singulis locis Bedam (356, 46) , Gregorii dialogos (374 , 12) , Pauli Historiam Lango- 
bardorum (374, 18. 28) , ad quam in operis parte nobis praetermissa aliquotiens rediit 
(v. p. 375. 376). 

Ex his auctoribus non descripta quae leguntur apud Landolfum, composuimus, ut recte 
et facile de Landolfiani operis auctoritate iudicari possit et si quid nos fugit , a doctioribus 
expleatur. e glossis ad auctorum, quos adhibuit, marginem adscriptis orta videntur haec : 

279, 5 alii dicunt triginta (annos bellum Mithridati contra Romanos fuisse). 

353, 30 nomine Claudianus (ubi agitur de versibus in honorem Theodosii: o ni- 
mium etqs.). 



30) de prmio secundoque Ioco dubitari potest, num Landolfus Iordanis Getica usurparit: illo (203, 9) 
Theoderico, quem Paulus nominat, recte Thorismundum substituit aut Iordane inspecto aut seeundum ipsa 
Paulina, quae praecedunt 203, 2; similiter 219, 8 verba 'generi tutorem Athalarici' in Paulinis codieibus, de 
quibus nobis quidem constat, omissa recte adiecit aut ex Iordane aut facili sane coniectura et 'generi' vocis 
interpolatione. 

EVTKOPIVS. i 



LXVI PEOOEMIVM. 

quae sequuntur uncis inclusa ab ipso Landolfo ratiocinatione effecta esse videntur : 

317 7 32 'Taurinus [in Oriente] Augustus effectus ipse se Eufrate fluvio abiecit. 
tunc etiam Iulius Maximinus [apud Gallias) regnum arripuit'. Orientem ex Eufratis, 
Gallias ex Aquileiae, quae subsequitur, mentione collegit. 

318, 8 'Maximinus cum filio [Diadumeno nomine] 1 e superioribus repetita 'Dia- 
dumeno nomine' inepte adiecit manus altera. 

321, 16 'contra quosdam imperatores [ab exercitu] creatos' et 325, 43 'Valens [in 
Oriente ab exercitu) imperator appellatus ' ; imperatores ab exercitu creari vel appel- 
lari in superioribus passim legerat Landolfus. Orientis mentionem ex eis, quae ante- 
cedunt, falso coniiciendo interpolavit. 

257, 38 'puer natus [quadripes] quadrimanus' (quaternis oculis auribusque) et 
353, 36 (puer sursum in duos divisus) c quorum unus dormiebat et alter vigilabat non- 
nunquam iiisimul [dormiebant insimul tamen) ludebant ad alterutrum'. monstris quae 
deesse videbantur, adiecit Landolfus. 

320, 25 ' (G-othos) [qui sub Decio dispersi) Illyricum Macedoniamque per xv annos 
vastantes Claudius delevit'; Decio cum Gothis rem fuisse scripsit ipse p. 319, 12. 

371, 13 'vetus de Cartagine dictum Gamma persequebatur Beta [nunc Beta Gamma 
quodvidetur) esse perfectum'; verba: ^nunc — videtur' ab Anastasio aliena, cuius tex- 
tus hiare videbatur, Landolfus de suo supplevit. 

denique de suo addidit: 

234, 17 l Appius Claudius censor [mgens] aquam Claudiam induxit', in quibus 4n- 
gens ' vox a Landolfo addita utrum ad c censor ' an ad L aquam ' vocem referenda sit, 
propter barbarum Landolfi sermonem in medio est relinquendum. 

291, 9 [Dinae) filiae eius (M. Antoni). 

301, 36 (Agrippina Claudi uxor) privignum Brittannicum (e Paulo) [in palaiio) in- 
sidiis (interemit). 

308, 12 Domitianus eunuchizari viros iussit [et in palatio haberet). 
316, 8 (Iulianus tyrannus) victus [et fugiens] in palatio [captus et) decollatus est. 
355, 2 Stilico [patricms], quem Paulus nominat comitem. 
Ex libris qui aetatem non tulisse videntur, quae venerint haec fere sunt: 
300. 10 4s (Philo Iudaeus) Romam veniens locutus est cum apostolo Petro eius- 
'que habuisse amicitias'. 

302, 27 'cuius (Neronis) hoc ante portenderat signum: fulmen ante eius mensam 
'cecidit'. 

304, 33 'nam infra biginti diebus capta est (interior templi Hierosolymis munitio) '. 

304, 36 4taque cum nuntiatum ei (Tito) a Roma fuisset, quod pater eius imperium 
'potiretur, ex hilaritate nimia crura eius dextra crementum carnis accepit ita, ut cal- 
'ciamentum non reciperet. quem Iosephi duci Iudaeorum consilio ut alia restituta est, 
'qui iusserat ante eum hominem transire, in quem plurimum odio habebat'. similia in 
Talmud babylon. tractat. Gittim fol. 56& de Vespasiano et Iudaeo sapiente narrari mo- 
nuit Bernays epistula ad Mommsenum data. 

327, 26 (sepulcrum Christi Helena Augusta invenit) "sordibus coopertum et desuper 
L templum Veneris aedificatum, ubi virgines cantibus insultabant, (praecepit destrui sce- 



PROOEMIVM. LXVII 

k leratissimum templum) ipsumque pulverem funestis sacrificiis violatum eici et procul a 
'eivitate dispergi. exin locum purgari praecepit' cf. quae narrat Rufinus X, 7. qui 
(locus ubi crucifixus est Christus) idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab anti- 
quis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum . . et ob hoc infrequens 
et paene oblivioni datus fuerat locus . . cuncta ex eo profana . . deturbans (Helena) 
in altum purgatis ruderibus etqs. 

328, 22 (Constantinus Magnus sepultus est) 4n sepulcro porphiretico ' ; huius etiam 
alii meminerunt auctores cf. du Cange urb. Cstpt. descriptio 1, 4. p. 109 (Paris 1680). 

339, 6 (Iuliano fuit) 'barba prolixa oculi currentes huc illucque directi'. 

344. 39 vocibus Iordaneis: 'spiritus inmundi 1 supposuit 'silvestres homines quos 
'nonnullos phaunos phicarios vocant'. 

355, 12 'interea ingens terremotum Constantinopolim factum est ita ut subtus terra 
' tremeret et desuper fusa celitus flamma penderet tamdiuque, donec orationibus Archadii 
'principis et populi Christiani praesentem perditionem deus exoratus averteret probans 
4 se solum esse et conservatorem humilium et punitorem malorum'. similia leguntur 
apud Augustinum de excidio urbis 7. 

356, 20 (Antiochus tutor Theodosii minoris) ' cum Constantinopolim venisset, ab Hono- 
c rio imperatore libenter susceptusV Anastasius habet . ' Antiochus cum imperatore veneraf. 

364, 21 (per pragmaticum sacri etiam velaminis dono) 4d est per prandium sa- 
cratum' (Italiam Zeno imperator Theoderico confirmavit). 

367, 16 (Iustinus imperator) ' Curopalates ' (Illyricus genere). 

denique verba de Neapoli. maximi inter omnia, quae congessit Landolfus, facienda : 

373, 41 (Bilisarius vero) 'sedule a papa Silverio acriter increpatus, cur tanta ac 
'talia homicidia Neapolim perpetrasset , tandem correptus et penitens rursus proficiens 
' Neapolim et videns domos civitatis depopulatas ac vacuas , tandem reperto consilio 
' recuperandi populi colligens per diversas villas Neapolitane civitatis viros ac mulieres 
'domibus habitaturos immisit idest Cumanos Puteolanos et alios plurimos Liburia de- 
' gentes et Plaia et Sola et Piscinula et loco Troccla et Summa aliisque villis nec non 
^Nolanos et Syrentinos et de villa, que Stabi dicitur, adiungens viros ac mulieres 
' simulque et de populis Cimiterii adiunxit. non post longum tempus rursus Africam 
'pugnaturus cum Wandalis pergens victoriam de eis adeptus est. ex quorum reliquus 
L captivorum Africe terrae nec non et Siciliae et Syracuse civitatis simulque civitatum 
c Calabrie id est Regium Maluitum Consentiam villarumque earum populos atque totius 
'Apulie colligens depopulatam civitatem implevit. tamen sepissime in collectione po- 
'pulorum de singulis urbibus venientium solet accrescere stultiloquium ; annualiter il- 
'lis dirigebat pretor Sicilie virum novilem ac sapientem, qui iudicaret et discerneret 
'ea, que illi minime sciebant'. cum haec qui scripsit, agri Campani, maxime Nea- 
politani accuratissimajm habuerit notitiam necesse sit, L^ndolfum Campaniae vel Nea- 
polis incolam fuisse quam maximam habet veri speciem 31 ) 



31) [Scripta haec esse ab homine Oampano liquet, sed non minus liquet ab homine Campano saeculi de- 
cimi exeuntis ex memoria ea scribi non potuisse; neque alio ullo loco - Landolfus de suo quidquam inserait. 
taque haec quoque crediderim ahcubi ab eo lecta esse. Th. M.] 



APPENDIX AD P. XXV: DE EVTROPIAWS APVD PLANVDEM. 



Inter excerpta Maximi Planudis, quae extant alia in codice Vaticano a Maio (Seriptt. II 552) inter 
fragmenta Dionea edita et a Dindorfio repetita, alia in codice Heidelbergensi (H) CXXIX (cf. Haupt 
Hermes XIV 36) leguntur nonnulla ex Eutropi versionibus Graecis desumpta. sunt autem alia Pae- 
aniana, alia profecta ex interpretatione diversa. 

Paeaniana agnovit in Vaticanis Pirogoff in dissertatione saepe laudata p. 90, in Heidelbergensibus 
Haupt (1. L p. 59). sunt autem haec. 



4 (Dio 13, l Dindorf.) : oti 66o %axd t-qv c Pu>- 
[AT]v Tcpoexetpi£ovTO ^TcaTot, (hc, ei au^rAri tov fepov 
cpauXov eivat zaTacpe^Yetv £tz\ tov sTepov. 



(H) tov 6e TToXefjiov T]TTT]$7]aav ot AaTivot %at 
$pia[j,[3ov eaxev -q vixT]. 

(H) Sp6(xo; tjv auTou £Tct KapyT]66va. 

(H) ouo*£v o° av iztoXuae 6ouXouaftat tots tou? 
Acppou?, ei fXTj Xt[/.os £TceXfrtbv TCpoaTrf]YaY£ ttjv aTpandv 
tou TeXou?. 

(H) ^evet [jiiv ou Xaovrcpo; dp£T'?]v oe oto<; toTs 
acp66pa dpiaTots aup.cpepea^at. 

(Anon. p. Dion. V, 236 D.) : oti -xoivov fptoTa 
t6v TtTOV tovofxaaav. 

0Tt %a\ TpaYcpotav 6 Titos c EAXdot cpoovr) ^eQvptEV. 

OTt to cptX66topov auTou tocoutov tjv, u>aT£ a-jTtj) 
Ttva? e6%oXtav CY^aXetv, tov he aTcoXuofxevov tt]v %a- 
TYjYoptav etTcetv ovr]6£va y^pTJvat aTUYVOTepav eyetv aTco 
^aatXeto? ttjv dvaxtopiqatv. 

0Tt SeiTcvtov TcoTe zat XoYiad[j!.£vo;, to^ ouBev ou6£ts 
izetVT]V eu Tcdftot ttjv Tjpiipav , ayeTXtdaaG xa^d-rcep 
auTtp ttj<; T][A£pa? dTCoXtoXutac etTcev 'out, S^aatXsuaa 
tt]V aT](xepov Tjpipav, ouBet? y«P ^ ^ ^ £ ^ TceTcovfre 
a7]fj.epov\ 

0Tt fi.6vos 6 TtTO? ftavtbv 1% TcdvTtov TcXetou; £0£- 
£?to iSepaireia? £% Xoywv r) C<ovt££ £T£pot. 

(Anon. post Dion. V, 233 1, D.) : oti TcptoTos 
Ma£touavo; i{ATC£pdT(op IxXtj^y], 8 vuv [X£V iwv fiaai- 
Xstov 6'vojj.d daTt, tot£ 6e r]ppoTie toT? dptaTa aTpaTT]- 
Youatv. 

(H) ouSap.oftev ou6evl YVtopt[j.os tcXtjv £% TcoXepuK&v 
epYcov. 

(Anon. p. Dion. 1. 1.) Sti KtovaTavTto? 6 XXtopos 
ekeyev, tos ap.£tvov Tcapd toi? tSttoTat? tt^v tou ^aat- 
Xssws £U7topiav £tvat r\ [xt^ptp TC£pt*£ttX£tafrat X^P^- 
(ff) t6^t]^ ^£ Ty*oXo6&£i [jiv auTou toi; dYX^ 1 ?^^ 01 
^E^td Ta? dpeTac ^£ o6x !xpuTCT£v dXX 1 £-/t£tv(ov £vo- 
[xiCeto xal TauTT]? t^v. 



Paean. 17, l Ivt£u^£v to [i.£Td Ttov ^aatXdtov 
£Tca6qaTO, [i.£TT]vex^iQ ^e eU tt]v tojv UTcaTtov dpx'QV. 
66o 6e TJaav ouTOt %at £TT]atof toaTe %dv £Tepov cpau- 
Xov [aujx^atT]] etvat, -/.aTacpe^Yetv ^tcI tov £Tepov, t(]I 
6e XP^ VI P 7iepaT0U[jt.£VT]V [i.£TpttoT£pav £tvat T'?]v 6uva- 
aT£tav. 

29, 10 xat toutov [A£v YjTTTj^aav ot AaTtvot *m\ 
^ptajJL^ov lax^v r\ vt%T]. 

41, 9 6pdfjL0c 6e tjv auTotc £tcI tt]v Kapx/]66va. 

41, 29 ou6£V 6' dv £%t6Xua£ SouX^uaat tot£ tou? 
"Acppouc, £i \sA\ Xt[j.6^ dTc^X^tbv TcpoaTCT]YaY£ ttjv aTpa- 
Ttdv tou TeXou;. 

131, 2 Yev£t [X£V ou XapiTcpo? dp£TT]v 6e otos; toTc 
acp66pa dpiaTOt? au[xcp£p£aQ-at. 

133, 8 sequ. to tcX-^o? y°^ v wjtov Kotvov 
'EptoTa Tcpoay]Y6p£U£v. 

oj? Ttat TpaYtpoiav r EXXd6t cptov^ auv^£Tvai. 

to [X£YaX6d»uyov 0£ auTOU xat cptXootopov ToaouTov 
rp, ojaT£ a^Ttp Ttva? su%oXiav ^Y^aX^Tv tov 6£ aTcoXuo- 
[j.£vov tt]v 7.aTT]Yoptav £iTC£Tv ovy]0£va XP^ val aTlJ 7 V0 - 
T£pav §x£tv aTco ^aatXlax; t-?jv dvaxtopTjatv. 

6£t7rvouvTa 6e tcot£ xat XoYtad[j.evov , to? ouO£v 
ou6eU £xetvY]V £u Tcdfrot ttjv T][j.£pav , ax^TXtdaat y.at 
*/.a&dTC£p auTtp xt]c -r][j.£pa^ aTcoXtoXuta? £tTC£Tv, ou% 
i^aatX£uaa tt]v Tcapouaav Tjptipav, ou6£is; y^P e| £[j.ou 

£U TC£TCOV^£ OT][JL£pOV. 

p.6vos; T£ outos ir. TcdvTtov TcX^ious £6£^aTO ^£pa- 
7t£ta? iv. Xoy«)V tj C«>vt£<; £T£pot. 

151, 11 TCpOaaYOp£U^£U T[Jt.TC£pdTtOp (8 VUV [X£V T(OV 

paatXdtov daTtv ovo[j.a, tot£ 6£ T]p[j.0TT£ toTs dptaTa aTpa- 
TYjYOuatv) . 

163, 18 ou6a[x6$£v ouSevI Y^top^o^ £VO ? t&ty ^ 

TCoX£(J.t1ti&V £pYtOV. 

169, 16 cpaat y ^>v a^Tov X^Y^tv, oj? otfjLEivov Tcapd 
toT? tSttoTat? ttjv tou ^aatX^oj? £uicopiav £tvat r) uuxpoj 
TC£pt7.£%X£Ta^at x^P^- 

175, 10 t6x^] 6£ T]7.oXou^£t [xev a^Tou toTc £Y~ 
X£tpY][xaat 6£^td Ta? dp£Tac 61 out. £7puTCT£V, dXX 

£X£ivt»V £VO[Jt.iC£TO %at TaUT'Q? '?]V. 



DE EVTK0PIANI3 APVD PLANVDEM. 



LXIX 



Plura autem ex eis, quae ex Eutropio hausta inter Planudea leguntur, lohanni Antioeheno 
Capitonis versione uso recte adiudicavisse Mommsenum, quem nos secuti ea in editione inter Ca- 
pitoniana recepimus, demonstrant cum verba adscripta Iohannis a Suida servata et Paeani, quae 
singulis locis respondent, tum loci duo ad fragmenta 59 et 66 appositi, qui in excerptis Constanti- 
nianis sub ipso Iohannis nomine leguntur. attamen quomodo factum sit, ut post fragmentum 
Paeanianum secundum: tov oe TcoXepiov in codice Heidelbergensi sequantur verba: eU e^eTvov to tyjs 
TcapaoTcov6-/]aeoj<; ayoc, dTcoTpt£io[j.evY] , quae eadem leguntur in fragmento Iohanneo 22 (Mai) , item qua 
ratione in codice Vaticano fragmentum, quod primum inter Paeaniana posuimus, inter media Iohan- 
nea legatur, nobis, ut expediremus, non contigit. 



12 M. (31 D.): 6 MdXXtos Ttp ftaatXet (i.ovop.a^aas 
KeXT&v 7at toutov 7aTa(3aXojv tov ve7pov laxuXeuae 
7,al tov Tcept tov TpdyY]Xov CTpeitTov aveXopievo? , 8? 
iTtiyojpto? ecTi KeXToTs 7oapt.os, auTo? TtepiefreTO. xal 
dTio ToDoe Top^ouaTO? izobc, tojv tcoXitojv eTte^Xiq&Y], 
oitep av eiTj aTpeTCTOcpopoc;, 7at ty]v £7tt7XY]atv TaoTYjv 
tois dcp 1 eauTou 7aTeXute p.vY]p.etov tyjs dptoTeia?. 

Suid. s. v. Top%ouaTo? : 7tvY]$ev ^dp tq KeXT&v 
19-vos xaToc T7js 'iTaXtas eppUY] 7at dvTi7a$eCopt.eva)V 
dXXifjXot? tojv aTpaTOTteocov MdXXtos dvrjp tojv dizb 
[3ouXyj<; erctcpavY]? tov (3aatXea tojv KeXTwv Ta Te aXXa 
}j.eYaXY)YOpoufj.evov y.at Tcpoatevat ot tov dptaTOv tojv 
c Pojpt.aiojv eic, t6tdCouaav aup.TcXo7Y]v TCpoy.aXoujj.evov 
UTcoa-d? £Tct7atpitp -xaTapdXXet Tpa6pt.aTt a7uXeuaa; 
Te tov vexpov 7at tov Tcept tov TpdyY]Xov OTpeTCTov 
&vek6ii.£Vo$, Ss eTCtyojptos lort KeXToTs %6ap.oc, auTo? 
Tcepid^eTo 7at aTco Tou6e Top7oudro<; Tcpos tojv TtoXt- 
tojv eTctxXYjQ-et?, oTtep av e\r\ OTpeTtTocpopos, pt,VY]fJ.eTov 
tyjs dptoTeias ty^v eTti^XYjatv t^6ty]v toT<; dcp' eauTou 
7aTaX£Xot7te. 

Paean. 27, 3 : TdXXojv 6e TcoXepiov eVt tyjv 'ka- 
Xiav ztVYjadvTOJV oTpaTOTceBeuaaptivojv 6e dvTtTclpa 
tou ^AvtYjvou 7toTap.ou Tito? K6vTto? 6t7TaTojp dva- 
6ety$ets e^XQ-ev £Tct tou? TcoXeptAou?. dXX' IXuoe tyjv 
p.dyY]v ouy^ Y] au{j.TcXo-/.Y] tojv aTpaTeup.dTojv, dXX 1 dvYjp 
veavia? MaviXto<;* ucp' evo? yao to -> v TdXXojv et? p.o- 
vopt-ay^iav Tcpo7XY]$etc; exetvov Te 7a&eTXev 7at Ttp tco- 
Xepitp TeXo? eSojxe* tov OTpeTcrov xe, tp 7e7oapiY]To 
tov TpdyYjXov 6 TdXXoc, eauT^) Tcept^eU £*• to6tou 
Top7ouaTO? auTOc Te TcpoaY]Yope69-Y] %at oi l| auTou 
TcaVres jxYjvuovTec t^ TCpoaYjYOpia tov aTco tou Xacpu- 
pou 7oa[j.ov. Topitu? yao eTCt^ojpioj^ 6 OTpenTo^ -/.a- 
XetTat. 

18 M (34 D.) : oTt OuaXepiou (xeXXovTo; Y]Yepi6vt 
tojv KcXtojv pt.ovopi.a^etv 7opa$ TcpoatCdvet Ttp Be^toj 
toutou ^pa^iovt 7,at dvTtTcpoaojTco? to> KeXTip toT? Te 
ovu^tv dpi.uTTOJV to TtpoaojTcov 7.at Tatc TCTepu|tv -/.a- 
X6tctojv tou? 6cp^aX[xou; dcpuXa7T0v auTov to} OuaXe- 
pioj Tcape6oj7ev %a\ 6 OuaXepios Kopoutvo? dTce7Xif]0Y]. 
7opouoc ydp 6 70pa£. 

Suid. s. v. KeXToi: oti KsXtoi 7aTa To/[J.aiojv 
eaTpaTeuaav • dv?]p 6e tic, tojv KeXTojv y]fe[j.ovt76<; to 
Te aa>y.a £77tpeTCY]? 7al tov ^u[j.6v dX-AtptojTaToi; TcpoeX- 
$ojv tou ot7eiou tcXy]9-ou? ec [xovo{j.ayiav Tcpou^aXetTO 
tojv evavTiojv tov dptaTov. BaXepto; oe tic 'qyepiMV 
cpdXa^Y ? UTceaTY] to aYOJVta[j.a 7at #eia 6e Ttvt [xoipa 
7aTa yvoj{j.y]v aTto^dvTO? eTuy^e tou pouXeujxaTo?. eTtet 
^dp TcpOY^XQ^ tou oi-/.eiou TaYpt-aTOc 07cXtadpi.evo(;, 7opa^ 
TcpoatCdvet toj 6e£u» tou dv6po? Ppa^iovt * dvTutpoat»- 
tzoc, he toj KsXtoj 7aTa tov aYtwva cpep6[J.£V0<; 7at toic 



Te 6 ; vu|tv d{j.UTTojv to Tcpoaojitov 7at TaT? TCTepu?t 
e7ti7aXuTCTojv tou? ocp^aXptouf; dcp6Xa7T0V to} BaXepitp 
tov TcoXep.iov 7tape6oj7ev 6{j.ou ty]V Te vi7Y]V toj dv6pl 
7at tyjv aTCo tou au[j.pepY]76T0? eTtojvujxiav yaptad[j.e- 
vo?' 7opPTvo? y^P 6yj TouvTeu&ev enevlr\$ri tyj? Te 
{j.apTupY]^eiaY]t; dpeTYJs eve^a Tcapd Ta 7a^e3TY]70Ta 
c Poj[J.atois v6[J.t[j.a t?J« UTcaTrAYJ^; dpy^Y]c; ert [j.etpa7io^ 
6jv TUYydvet. cf. s. vv. d[j.6TTojv, £tcojvu[j.ov. 

Paean. 27, 22 dXXd Ttc e7 tou TdXXojv 0Tpaxe6- 
[xaTO? Ttplv r) oupi.pi.iiat Ta tcXy]^Y] £% TCpo^XiqaeoJC tov 
dptaTov tojv c Pojpi.aioJv eic, pi.ovopi.ayiav e-^dXet. TOTe 
Toivuv efreXovTYjc; e^aveoTY] Mdp70? OuaXepto? dv tok 
dpyouat tojv OTpaTtojTojv TeTaY{J.evoc 7al 07euaad- 
[j.evoc; eitYjX^ev * opptojvTt oe auTo) 7aTa tou 7toXe{j.iou 
76pag eTctTCTac; y.aTa tov 6e£t6v eaTY] ^pay^iova 7at 
fj.eTd touto ot [j.ev dv^pe? ouve{J.t|av • 6 6e 70pa? toTc 
Te o^ugt 7at toT? TCTepoT? eTtate tou TdXXou Ta o^aio. 
7ojX6ojv eu^u Ttjj TcoXefxouvTt TcpocpXsTcetv • 7at outoj 
TcirtTei [j.ev 6 FdXXo;, to) 06aXepiip 6e 6 tyj? vt77]c; 
Tpouo? 6d6oj7e tyjv TcpoaYjYOptav • Kop^Tvoc; Y^p ojvo- 
[j.da^Y] [aTCo] tou 7opa70c; oStoj 7aTa tyjv tojv 'Ixa- 
Xojv 6vopiaCopt.evou ccojvyjv * 7at ou6e p^eypt to6tojv Ta 
ty^? e6Y]pieptac; eaTY] aXKa TpiTov 7at efocooTov Y e " 
Yovojc; £to? ItcI ty]V UTcaTeiav e^XYj^Y]. 

22 M. (39, 9 D.) : oti EauviTat r Poj[j.atou<; a6Xojat 
aTevoTc dTcoXaPovTe? dc 6taXXaYa? eX^etv aiay^pd? Y^vaY" 
7aaav y^P-vou? StcXojv C^YH* %a ^ e^aaTOV u7to6uo[j.evou? 
dcpt^vTe? * i\ 6e TtoXtc; tolc, pi.£V TotcuTac OTcov6ds hii- 
Xuae, tous 6e TauTac TcotY]aapt.evou? uTtaTou<; tou tco- 
Xept.ioi<; £76t6ojatv ec, £7£tvou? to tyj<; TcapaoTCOV^Yjaeojc; 
aYO^ aTC0Tpt^0[j.evY]. 

Heid. f. 31 : eU e^eTvov to tyjc Tcapaarcov6Y|oeojc 
aYO? d7toTptPopt.evY]. 

Paean. 31, 10 : pt.eTd TauTa ot 2apt.vTTat tou? c Poj- 
[xaiou? UTtaTeuoVTOJV Tkou BeTOUpiou 7at STtoupiou 
IIoaTOupt.iou pt.eTa tcoXXyj? 7aTeTcoXept.Y]aav tyj? atayu- 
vy]C. xal -/.uptot 7aTaaTavTe? auTwv eO-evTO OTtovodc toT? 
-rjTTYjpt-evoic; ditpeTteTc; dXX' '/] o^y^Xyjtoc ^at 6'6f][j.oc; 
Ta? piev aTCOvSdc; TcapeadXeuaav ojc ev SuoTcpaYia y £ ~ 
YevY]pt.eva?. 

27 M. (39, 2 D.): oTt dTco tojv I^PoXojv Tipepew? 
ps.eypt c Pojpt.Y]«; OTaotot vauatTCOpot vq. 

Suid. S. v. 'QaTta: . . 7at TCpos TaTc i-A^oXaTc 
tou Tt^&ptSos TCOTapiou eTeiy^toe tcoXiv . . tc tcou 

OY]pt.eiotc dcpeoTojoav tyj^ 'Pdipt.Yjc. 

Paean. 13, 6 : . . Tcpos TaTc tou 66pippt6oc £7- 
poXaTc;, at tyj? l Po>pt.Y]c; i| 7at 0£7a 6t£0T-/]7aat oyj- 
pt.eiot<;. 



LXX 



DEE.YTROPIANISAP.YD PUANXDEM. 



33 M. (40, 17 D.) : oti IloitXioc OuaXlpto? dv- 
6pa; £7il /C7.Tcta^07iY]v Tzpbc, tou Huppou GTOtAeVTa? 
iyeipmaoiTo, oOc Tt£ptvoaTYJaat xeXeuaac; to CTpaTOTte- 
6ov dcpY]7.ev a7ta$eU aTtaYYeXouvTae; T(p n6ppoj tov te 
%oa{j.ov tyjs aTpaTia? 7.at Ttpoc; otous xal OTtojc; Y]ct.y]- 
fxdvou? dv6pas dYiovietrai, 

Paean. 33, 13 . iizl toutoj uTtaTo? ey^etpoTov/j^Y] 
IloupXto? OuaXeptoc Aeutvo; outo<; Iluppoi) -/axa- 
azoTtouc sXojv Ttpocera^ev drcav auToU STttBstyjOrjvat 
to aTpaTOTteoov £tTa dcp£$Yjvat 7.at toj II6ppoj yevi- 
crtat [AYjvuTa? , (6v dOedaavro. 



34 M. (40, 20 D.) . oti JQuppoc tou? 7.aTa ty)v 
p.d^Y]v 7r£7tTarx.6Tas c Pwp.atou? impek&c, e$a<be xat 
i)c/ufj.d£oJV to cpofkpov tou et6ou<; tojv dv6po>v Iti 6ta- 
ao)£o{i.evov 7.at oTtojc svavTta 7tdvT£<; fcpepov TpaujxaTa, 
Xi^eTat dvaTetva? £? oupav&v tolc, yeipac, toio6touc 
eu£ac$ai ot Yev£C$at aup,pi.dy;ou? * pa5tw? ^dp dv xpa- 

TY]C£t£ TYJS Ot7.0U[J.£VY]c;. 

Paean. 33, 21 : tous 6e 7t£a6vTa? i% auToJv tojv 
Poj(j.aiojv Tacp^ 7tapa6£6oj7.£v. t6d>v he auTou; %al dv 
v£-/,pots toU cojfxaatv cpoftepou? TtdvTojv t£ Ta<; tcXy]- 
yd; £{j.7tpoa&tou? , Ta? yeipa? eU tov oupavov dva- 
ayojv ecpY] 7tdaY]? dv -xpaTYJaat tyj<; y'^ , et TotouTOt? 
auTcjj xpYJa&at CTpaTtojTatc £<;£y£V£to. 



35 M. (40 r 4 1 D.) : OTt Ktveac 6 pY]Tojp Ttpeajku- 
rqc, ic, c Paj t aY]V Ttapd II6ppou CTaXeU w? £7tavYjX9ev, 

£pOJTOJfJ.£VQ<; Ttap' aUToO 7t£pt TOU TY]? 'PojfXY]? 7.0C(J.OU 

7.at tojv dXXojv a7t£zptvaTo tcoXXojv 7taTpi6a ^aatXeojv 
£ojpa%£vat, B£t-/cvu? t(Tj X6y«J TotouTou? aTtavTa? £tvat 
Poj[j.atou?, oto? auTo? Ttapd toU 'EXXyjci Ta ic, dp£- 

TY]V U7t£tXY]7tTat. 

Paean. 35, 7 et 17- -xat Ttpecftet; 6 v£vt7.Y]7.oj; 
7t£[j.7t£t 7ta.pd tojv '/]tty](A£vojv a7tov6d; iiza^ikkeiv taa<; 
£7.aT£pot? • tyj? 6£ Ttpeafteta? £|YJpy_£V dvY]p,» £7ttCpaVY]C 
Ktvla? . . . OUTOJ [X£V OUV £7taVY^X^£V dnoaxToc, '/] 7tp£C- 

(kta. 7tuv^avop.£vqj 0£ to) Huppoj Ttapd tojv 7tp£- 
Peojv, otav £upot£v tyjv TtoXtv, cpaat tov Ktvlav £t7t£tv 
7taTpt6a paatXlojv £ojpa^evat touto 6Y]XouvTa, oj? ot 

TYJ; TtoX^OJ? £VOl-AOl 7tdVT£? TOtOUTOt VJ^ydvOUGW, OtOC, . 

auxos 6 I16ppoc "/.aTa tyjv ;/ H7t£tpov •ml tyjv c EXXd6a 

TtdcaV U7t£tXY]7tTat. 

37 M. (40, 44 D.) : oti dvTi*a$££o(jivojv (j.£Td 
CTpaT£U|i.dTojv dkhqkoic, Oapptztou xal Huppou dvVjp 
Ttc tojv Tt£pt tyjv ^£pa7t£tav tou pactXeoj? (hc, TOV 
^a^pt-xtov dcpt-/£To 6Y]XY]TY]ptot; cpappidxoi? dv£X£tv tov 
I16ppov ucpiaTd[j.evo?, ei ot tU 6o^£tY]J Ttap 1 auTou y;pY]- 
p.dTojv ojcpeXfita • 6v 6 Oapptatos aTtocTUYYjcas aTto- 
7t£(j.7t£t Tcp I16ppoj §£C(Atov. 6 6e IIuppo<; aYac^eU 
dvapo-^cat XeY£Tat, ' outos £CTt [%a\ ou% dXXo?] <Pa- 
^pr/vios, Sv 6uay£peaT£pov dv tic, 7tapaTp£d;£ie (Tta- 
paTpe^ot cod. Heid.) tyj? o^eta? dpeTY]? r) tfjs cuvyj- 
^•ou? Ttopeiac tov y]Xiov'. 

Suid. s. v. OaPpi^to?: oTt Oappizto? tyj^ £tci tov 
nuppov CTaXEtaY]? Suvd(ji£oj? a7to6£i7wVUTat yjys^ojv dvYjp 
TtdXat £yvojc(j.£vo? tc]j ^aatX£t xat tyjs auTou (i.£YaXo- 
cppoauvY]? £VapY£? ^evyjvo^oj? auptPoXov * dvTt-yta^Co- 
(Aevojv Y«p dXXVjXot? tojv CTpaT07t£6ojv v6-ATa cpuXdia? 



dv/^p TtC £t,T£ taTpO? £tT£ £T£pO<; t6jV 7t£pt TY]V TpaTte- 

'Crw tou ^ciXeoj? T£TaY(J-£vojv ojc tov Oappi-/wtov dcpi- 
-X£to 6Y]XY]TY]pioi<; cpap(ji.d7.ot(; dveX^tv tov Huppov 

UCpiOTd[A£VOS, YJV 01 Tt? OO^fiiY] TtpO? aUTOU y^pY]p.aTOJV 

djcpeXEia* ov 6 Oafipi-Ato? aTtocTUY^cac; z-qc, i^yeior\- 

aeojc; a7t07t£(j.7t£t T(p Huppoj 6£cp(.iov dYaafrfiU 6y] 
oOv to Ttpa^iv 6 nuppoc dva^oY^aat X^ETat ' outo<; 
£CTt 7,at ou-/. dXXo? OaPpt7to<;, Sy 6uay^£p£aT£pov dv Tt<; 
7tapaTp£^ot Tfj? oizeiac dp£TY]? yj tyj? ouvy]9-ou; tto- 
peia^ tov yjXiov . 6 0£ n6ppo? tov 7t£pt tou 7tavTO<; 
dvappidia? z6j3ov toU oXot? £acpdXY]. — s. v, aTtocTU- 
Y0UVT£<;: Oa^ptTvtoc; 'qyep<hv za^iaTaTai tou 7tp6<; tov 

II6ppOV 7toX£(XOU. aVTl7ai}£C0[J-£V0JV TOV Y]XtOV. 

S. V. UCptCTd^VO?' OYjXYJTYJpiot? — UCpiaTdfJl£VOC. 

Paean. 35, 26 • CTpaT07te6£uad(jt.evot 6e i% tou 
TtXYjaiov auToc T£ -/.at 6 Huppo? dv£[j.£VOV tyjv [xdy/]v. 
(j.ta 0£ tojv vu7.t6jv taTpo<; Tt<; T(p Huppoj cuvojv Ttpoc- 
cpeuYet T(jj Oa^ptxiqj uTttay^voupi.evoc cpap[id7(ij tov 

IIuppOV dvatp'/]C£lV , £t Tl? aUTOJ TOU £pYOU TOUTOU 
'/.apTtOc; YSVOITO. TOLJTOV 6 QafipCAlOC, SlojXtOV £77t£[X- 

Ttet Tqj Huppqj CY]t/.dva<;, oj; out. £OTt c Poj[xaiojv 66Xoj 
tou; iyftpobc, dXX oTtXot? dvatp£tv. tot£ tov Oappi- 
-/.tov UTtepaYaa^U 6 n6ppo<;, outo<; Ictiv , fcpY] , Oa- 

'3pt7ao; , OV OU7 £CTtV dcp£X-/tua9-?]Vat TOU 7tp£7tOVTO? 

oJCTtep o66e tov Y]Xtov tyjs auTou cpopa?. 



43 M. (43, 28 D.) : oti 'PyjyouXov tov OTpaTYjYov 
Pojp.aiojv £aXoj7,oTa KapyY]66vtot Ttp£Cp£ctv djxa ot- 

7.eiotC 7tp6e T-?]V f P0J(XY]V £|£7t£(J.7tOV Ot6(Jl-£VOt (X£Tpiav Ttva 

toj TtoXep^ou £6pY]C£tv ;caTd$£aiv -/cat tojv aiypiaXojTojv 

dvTi6oatv Tij) au(X7tpd|£t tou dv6po<;. 6 6' £X$cbv Ta<; (j.£v 

CUV'/]^£t? TOU U7taTl7,0lc; Tl(XaS 6l£OJCaTO OU (J.£T£lVat 
T'rjc; 7toXlT£,iaC aUT(p XeYOJV, dcp 1 OU7t£p Y] t6^Y] 6£C7t6- 

Ta; a^Toj Kapy^Y]6oviouc; £Tt£CTY]C£, TtapYJv£t 6£ zdc, 
hiakkaydc, dTt£i7tac^at elc, to dvfiXTttCTOV y]6yj dcptY(J.£- 
vojv tojv TtoX£[j.iojv. ot 6,£ r Poj[xaiot aYaa$£VT£s au- 
tov tou? fj.£v Ttp£a£tei<; aTtoTt£[j.Ttouctv, a^Tov 6e 7.aT£- 
yetv -^PouXovto. 6 he pu (j.£V£T£ov auT(p cpYjaac; £V 
•TtoXet, dv tjj tt]<; icy]c ou [A£#£££t -/.aTa touc; TtaTpiouc; 
^£afj.ou<; TtoXtTeia? TtoX£fj.ou v6fj.qj 6ouX£uetv £T£pot? 
Y]vaY*/.acfj.£vo<;, £tTt£T0 toU Kapy;Y]6oviot? £7o6ato<;, £v9a 
TtoXXatc; -/.at 0£ivat<; at7iat<; y.aTavaXoj$eU £T£X£6ty]C£V. 
Suid. s. v. c Py]youXo? : oTt ol Kap^Y]66vtoi TtoXXoU 
aTU)(Y][j.act 6ouXoj^£vt£c; to cppovY][j.a ^PyjyouXov tov CTpa- 

TYJYOV r PoJ[XaioJV, 6V (J.l7,pU) 7tpOC^£V UTtO X £ ^P a 7t£aovTa 

acpiat Tttxpojc- t£ xal ^appaptzojc; exoXaCov, tot£ tojv 
6£C(x6jv dv£vT£<; Ta T£ dXXa ^£paTt£6aavT£c; Ttpoc; touc; 
ot7£iou; £c^£7t£(j.7tov EijpacQ-ai Ttva fj;£Tpiav tou TtoXefxou 
-/.aTa^eciv 7at tojv atX(j,aXojTojv dvTi6oatv t^ cu(j.7tpdc;£t 
tou dvopoc; ot6(j.£voi. 6 0£ Ttpoc tyjv r Poj(j/rjV d[j.a 
Ttpeafteiatc; KapxY]6ovtojv dcpi76(j.£Voc; ic, ze to auvl- 
6ptov Ttap^X^ojv Ta<; fj.£v auv/]9-£t? toU U7taTt7.oU Tt- 
fj.d; 6toj^'/]caTo ou fxeTetvat tyj<; 7toXtTeia<; auTo) XI- 
Yojv, dcp ou7t£p r\ t6^y] 6£C7t6Ta<; auT(|j Kap)(Y]6oviouc; 

£7t£CTY]C£. TtapY]V£t ^e fJ.Y]V TOl<; £V T£X£t TY^c; ^OuXy]? 

aTt£iTtaa$at TtavT^Xojc zdc, hiakkaydc, %al [J.Y] dv£tvat 
tou? £va.VTiou; £; to dv^XTttCTov y]6yj dcptYfxevouc * ou 
Yap etvai tcojc; dc;tov dv6po? £v6c; p.6vou y.at rfir] yt\- 
patou oXiyojv T£ dXXojv UTtoX£X£tfj.fj.£voJV ic, t-?]v Kap- 
XY]6oviojv TtoXXd? yikidhac, dXXa?a(j.£Vouc; aui^cat tyjv 



DE EVTROPIANIS APVD PLANVDEM. 



LXXI 



tojv £V7VTiwv 66vafj.iv. £cp' otc dYaa$£VT£? auTov ot Poj- 
[j-aioi ty]V p.£v Tcpsafkiav aTtpaxTov tojv Kapyqooviojv 
dTcoTC£fj.Ttouatv, auTov 6s Tcpoc piav dcpatp£Ta$at tojv dyov- 

TOJV £7T£^£tpOUV. 6 6£ 01) [A£V£T£0V aUTOJ CpY]CaC £V TtoXet, 
£V fl TY]C tCY]C OU [X£^£i££, y.aTa touc TcaTpiouc $£a[j.ou; 
TtoXtT£ta? tcoX£[aou v6[J.cp 6ouX£U£iv £T£potc Y]vaY7.aa[j.£voc, 
£tTC£TO toTc KapyY]6oviotc £%ouctoc Ta T£ 6d*pua tojv 
otxetojv %a\ touc 6Xocpupfi.ouc aTvXtvoJc 6toj$Y]ad[jL£Voc. 
£Tcav£XQ-ojv oy] ouv irpoc TiQv Kapyiqoova TcavTt 7-0X0.- 
asojv £t6et 7vaTavaXia7,£Tat. 

Paean. 43, 23: outoc 6 tc6X£[j.oc -rpa^mQe 
touc Acppouc ^aTacpuyetv stci tov 'PyjyouXov, ov dv 
6£C[j.oTc efyov, TcapeTvdXouv T£ auTov aufj.Tcpeapeuaat 

ToTc UTC 1 aUTOJV TtpOC f PoJfJ.aioUC £7vTt£fJ.TtOfJlivotC, OJ0T£ 

auToTc Y £v ^ a ^ at aTtovodc %a\ touc sxaTspojv atyfxa- 

XoJTOUC dVTl6o&YJVat TOTc Ot7.£vOtC. TO fl.£V 0'JV TCpOJ- 

tov dvTtpoXouvTrcc auTouc 6 c Py]youXos -AatTot Ofafxto? 
ojv aTceojQ-fiTTO , vt7.Y]$£tc 0£ tt^ Tcpoa£6peta TcapaY.ve- 
Tat [J.£V elc, tyjv f Poj[XY]V, 6o$£Vto? 6£ auTcjj Xoyou 
o66£v Y^V£a^£To *aTa c Pojfjt.aTov 7,at UTcaTi7v6v dv6pa 
Ttpa^at cpda^ojv, dcp' y]c f]fj.£pac utco toTc TtoX£fj.iotc 

£Y£V£T0 , TY]C r PoJ[Xat-/CY]C £7.Tt£TtT0J7.£Vat TtoXlT£ta? * 

out£ ouv tyjv y ^ 6 '^ £6dc;aTo TcepiTcXottd? CYjnqaa- 
aav • 7,at a6fj.[3ouXos Y^ £Tal c P«J[/.atot? fj.Y] TcpoaeoOat 
touc "Acppouc iicaYYsXXoVTas £ip-/]VY]V. TC£piK£x6cpftat 
^dp auToTc Tac 6uvdfj.£tc %at [j.y]ts auTov }j.Y]T£ touc 
auv£tXY][X[j.£Vous auTo) dv*toyp£OU<; uTC£tXf]cpa}ai ypYJvat 
Tcpo? toco6tojv aty[j.aXojTOJV tojv i% AcpptTvYJc wzeyo- 
[j.£Vojv dvTtooatv. Tatka cu(J.[3ouX£6aa<; IzpaTYjae, 

TCaVTOJV TOJV aUTOU Ta TOU 6'/][X0U TCpO^eU. OU OY] 

v.a\ touto Y £VVat o TaTOV T "J V £pY«J v « tojv Y a p Tcpec- 
^euTojv aTcpd^TOJV dTC0TC£[xcp^£VT0JV cuvaTCYjXQ-e %at 6 
'PyjyouXo? xal PouXo[X£Vojv a^Tov tojv tcoXitojv %aT£-^ 

)(£tV OUX Etfev, OJC OU OUVd[JL£VOC TCpSTCOV d£lOJ[J.a TCO- 

XtTTf] f Poj[J-aiqj £y^£tv [X£Ta ty]v Tcapd toT? Acppott; 
6ouX£tav. tocoutov yjv to cpp6vY][j.a tojv r Poj[xaiojv * 

£TC£t TO TOJV OpXOJV , oQ? £6£6(WX£t TOT? AcppOl?, Y^ 

fj.Y]v sTcav/j^iv, effXT) xaTaTCpd^at Ta? aTcov6d?, oii6£V 
£%ojXu£ [j.£V£tv. 6 Y a P dpyi£p£Uc;, 6 xaXo6[j.£voc; Tcap 1 
auToTs Tc6vTtcp£|, oux £tvat to TcpdYfxa STCtopxiav i% 

TOJV t£pOJV £d>Y]CpiaaTO v6[J.0JV. £TCaV£X^OJV OUV TCpO? 

ty]V 'AcpptxYjv TcoXuTpoTCot? £|e66^y] xoXdcectv, otc, dX- 
Xot dXXojc dxB^^ojxaatv. xat Tcap 1 auTaTc tov ^iov 

£T£X£UTY]C£V. 

54 M. (57, 27 D.): grt 'Avvi^a? Ta? f Pojfj.atojv 
aujj.cpopd; utc* 6 7 6tv dYaY^Tv toT^ otxot Kap^Y]6oviot? 
[j.Y]yavoj[X£VOc; Tp£T<; [X£oi[xvouc 'Attixouc; TcX-/]p£tc; ypu- 
cojv 6a%TuXiojv ic, tyjv Ai^uyjv dTCSTcejxTcev , ou? toTc 
tTCTCtxoTc; Te xal PouXeuTtxoT<; dv6pdat xaTa tov Tca- 
Tptov v6[j.ov TC£pt%£t[j.£votc; axuX£uaac- Ta aoj[j.aTa tojv 

TC£TCTOJX0T0JV aVTQpYJTO. 

Paean. 55, 13: Tp£Ts t£ [X£oifj.vouc 6a%TuXt6iojv 
etc; aTCooeiliv tojv dv^]pY][j.£Vojv toTc Kapyjfooviotc 
i|£TC£[j.4'ev, ou? tojv vexpojv d^eTXe coj[j.dTOJV. 



Paean 59, 19 . 6 o£ SxrjTciojv TcpocaYopievo? 
tou? c IaTcavouc; aTcactv dTC£Oojy.£ tou? 6 t aY]pouc; xat 
touto TcdvTat; £tcoiy]C£ touc c IcTcavouc; a»CTC£p ir. [liolc, 
YVojfj.Y]? TcpoaJjiaftat Ey.Y]Tctojvi T£ xat r Poj[jt.aioic. 



58 M. (57, 44 D.) : oti 6 tojv ip-iqpojv ^actXeuc; dXou? 
utco ExtTciojvo? Ta r Poj[j.aiojv etXeTo £7Ut6v t£ v.a\ 
t-?]v oixeiav eTtt-/paTeiav 6t6ou<; 6fj.Y]"pou? Te Tcap£yetv 
£Totfj<oc; ojv. 6 o£ 2xY]Tciojv TYjv ou [X[j.ay iav tou dv- 
6p6; aTco6£|d[j.£vo? 6[J.Y]pojv oux ecpY] o£Tci}ai , to Y a P 
Tot tcictov £V toT? ot%£iot<; £y£tv otcXoic;. 

Paean. 61, 5: tov Y a P paatXsa tojv c IcTcav6jv 
[XEYaXY] vtv.Y]aa? f^d^if] [j.£Ta TauTa Tcpo? auTov laTcei- 
aaTo. , xat TcpojTo? outo<; 6[j.Y]pojv 067 £0£Y]$y]" to- 
coutov £Q-dpp£t toT? £pYotc;. 



Iohannes Antiochenus exc. de virtt. 790 (57 
M.) oTt Atfj.iXtoc; 6 UTcaTOc; 6 tov llEpala tov tojv 
Ma7v£o6vojv [3aciX£a y£tpojod[j.£voc; dv?]p Y^v cojcppojv 

%at cp£p£tv £UTCpc>Yia? £t6ojc; %at tTvavoc; ojv. d[j.a [^dp] 
PaatXt-x^ ftepaTteia tov dv6pa uTce6lc;aT0 TceceTv T£ 
PouXy]9-£VTa Tcpoc; toT? Y^ acw auTou dvacTY]aac; xal 
£TC£itcojv ' dv$pojTt£ ti [j.ou y.aTapdXX£i<; to y.aTopftojpt.a 1 
£7ti Ttvoc PaatXtzou ^povou Tcdp£6pov §aUT(jj y,aT£- 

CTY]CaTO. 

59 M. (66, 5 D.): oti Uepaeuc, SaTaTOc; ^aciXEu^ 
Maye6ovia<; 7waTaXt[j.Tcav6[j.evoc; dv to) Tcpo? r Poj[Jt.atouc; 
TtoXefxqj uTto tojv ot"/C£iojv aTCOYVouc; cp£pojv £V£y£ipt- 
c£v sauTov Ai[j.tXi(|j IIa6Xqj. 6 0£ Tteaelv pouXY]^£VTa 
Ttpoc; toTc; Y^aatv auTOU dvacTYjcac; xal £Tt£iTtojv r dv- 
$pojTt£ ti [j-ou 7wa^atp£Tc; to -AaTopQ-ojfj.a' £Tci Ttvo<; ^a- 

CtXtZOU ^pOVOU TCap£6pOV aUTtp 7aT£CTY]CaTO. 

Suid. s. v. AifjiXtoc;: 6 ^jizaToc, 6 tov Ilepada 
tov tojv Ma7e66vojv ^aatXla yetpojcd[j.evoc dvY]p f^v 
aojcppojv 7at cplpetv £UTtpaYiac; etocbc; y.a\ htavoc; ojv : 
d\xa Y«p j3aatXi7^j ^epaTceia tov dv6pa UTce6£c;aTO Tt£- 
a£Tv t£ PouXY]^£VTa Ttpo? toTc Yovaatv auTou dvaaTY]- 
aac; 7*at £Tt£tTtojv c dv^pojTt£ Ti pt.ou 7aTa[3dXX£ic; to 
7aTop^oj[j.a 1 £Tti Ttvoc ^aatXtTvOU ^povou Ttdp£6pov 

£aUTCp 7waT£CTY]aaT0. 

Paean. 69, 23 : 6 n^pceuc; hk UTto tojv au[j.Tt£- 
cpeuYOTOJV yaTaX£tcp&£tc; sauTov Ttap£6oj7£ r Poj[j.aioic; * 
7,at 6 IlauXoc; ouy ojc; y]tty][j.£Vov oI6£v dXKa 7at 
TcpoaTtiTtTovTa Tcpo<; Ta YQ vaTa dvojp^oja£ xal 7va$£- 
6pac -r]|ioja£ ty^c auTou *al ty]<; dXXY]? fj.£Tg6oj7v£ ti^c;. 



60 M. (66, 6 D.) : oTt Il£pc£uc; vauv TaXXa T£ [j.£- 
YaXoTcp£Tcojc %at TC£pa tou auvifj^ouc £c;-/]a%Y]C£ ty]v 
£tpeaiav iizi i%Y.aioe"/.a aTiyouc Ttot'/]aa<;. 

Suid. S. v. Il£pa£uc : oti Y] tou IlepaEojc; vau<; Ta 
ts dXXa £c;'/]C7vY]to [le^oko^uibc, %a\ ty]V £tpeatav £Ttt 
tc' CToiyojv el^e TceTCOtY]fj.£VY]v. 

Paean. 71, 9 : v£ojc £TctpepY]7ojc Ma7e6ovt7Y^c, y) 
tou [3actXe6cavTOc Y]V nepclojc icafXfj.£Y£^Y]c, ojc 6£7»a- 

TC£VT£ ^Ojp£Tv £p£TaC £| dfXCpOT£pOJV TOJV TcX£Uptt»V. ** 



57 M. (57, 41 D.) : oTt Syaitiojv ypY]CTOTY]Tt Tpo- 
itojv oi)0£V fj.£Tov y) toTc otcXoic d&poov aTCOTvXTvat 
rcpoc auTov drcacav c)r£66v t-?]v l^Yjpiav Tcap£C7ve6acev. 



Iohannes Antiochenus exc. de ins. 11 : 6jv 
fxdXtaTa TcdvTojv £ve-Aa 6eiaavTec ot pdppapot 7.Teivouat 
tov Bopiav^ov Tsaaapa %a\ hi%a c Pojfj.aiot; £t-/j dvav- 
Tiojc TtoX£{j.Y]cavTa TauTTQ TcpoaaYea^at tov fjYOUfj.evov 



LXXII 



DE EVTROPIANIS APVD PLANVDEM. 



TYJs c P(wfxaittYJs CTpaTtd? elc, £uvotav auTtov yat cpeiScb 
XoYtcdfjt.£vot. yat Syj dcpntoM.evoi Ttov au$£VTtov tou 
Boptdvftou tiv£? d$Xa Ttov TC£pt tov dvopa 7i£TcpaYfJti- 
vtov Y^iouv Tcapd tou uirdTou %o\j.i£ ) eG$ai. olc, 6 Sxyj- 
Tcitov aTCoy.piv£Tat {xrjoafjittx; £tvat c Ptofjt.aioi; £WOfxov 
£7raiV£ia$at Ta? yaTa Ttov CTpaTYjY&v TOt? dpy^ofjtivotc 
£TCiy£ipou{X£va? £TCt[3ouXds. 

64 M. (80 D.) : oTt SxYjTCtoovo? fxayofjtivou toi? 
I(3Y]patv ot (3dp(3apot toutov §£taavT£? aTCoy.T£ivouaiv 
tov auTtov (3aatX£a Bopiav&ov, tov dcpty.6f/.£Voi Ttvec 
Tcpos S^YjTctoova d$Xa Tcap 1 airrou Ttov TC£TcpaYfJ>iv(ov 
Xaftetv Y^touv * 6 hk dTcoy.piv£Tat fjt/yjBafxtb? £ivat c Pto- 
fjt-aiots £vvofxov ev drcaivtp TCOt£tc$at Ta; yaTa t&v 
aTpaTYjY&v TOt? dpyofjtivoi? £Tcty;£ipou{jiva? eTctPouXd?. 



Suid. s. v. Bopiavfto? : oti [3dp(3apoi Ttv££ %T£t- 
vouat Boptav^ov TupavvYjaavTa TauTrj TCpocaY£a$at tov 
Ttbv c Ptofxaitov CTpaTYjYov YjYOUfxevot ic, Euvotav yat oyj 
dcptx6fji£vot t<ov tou Boptdv^ou au^evTcov Ttv£? d$Xa 
tcov TC£pt t6v dv^pa TC£TCpaY^£Vc»v rj^iouv Tcapd 2xt- 
tcioovo? yofi.i££C$at • 6 hk SytTcitov aTcoypiv£Tat {XYjBa- 
fxto; £ivat c Pa)fji.aioic IvvofJiov dv £Tcaivtp Tcot£ta$at zac, 

7.aTa Ttt>V OTpaTYJYWV TOt? dpyOfJtivOl? £TCty£lpOUfJ!ivaS 

£TciPouXdc- 

Paean. 77, l 6 fxev ouv utco t&v oty^uov dvrj- 
p£^Yj, KatTcioov hk toi? dv^Xouat (xta$6v iTcaYY^XXouatv 
aTcey.pivaTO fXYjEafxa)? dp£ay£iv c Ptofxaiots dvatp£ta$at 

TOV YJYOUfX£VOV UTCO TtOV UTCYjy.6(OV. 



Haupt inter Eutropiana rettulit haec quoque excerpta Planudea Eutropianis tamen similia magis 
quam inde petita: 



oTt aYj{jt.£iov to {xiXtov X£Y £Tat ytXiois fHjfjiaciv 
(jt.£TpoufjL£vov. fj^iXta Y^p Ta /tXta (3 M. 11, 9 D.). 

OTt Tpt^ouvo? 6 SYj{j.c/py^o? X^YETat, 6 hk otXTaTtup 
(Tp. X. 6. Byj(x. BtVvT. o*£ oHeid.) dcYjYYjTYjs, 6 hk TcpaiTtop 

aTpaTYJYO?, 6 0£ y.YjVCtOp Tt(Jt,YJTYJS. y.Yjvaos y^P 'h T0U " 

tcXyj&ous aTcapi^(J(.Yjct<; (5 M. 17, 14 D.). 



Paean. 11, 22: (xiXta yaXouctv auTa c Pto(jt.aiot. 
Ta x^ ta 7 a P P'^ aTa oSt(o« 6vo(jt.dCouat toooutoi^ 

^YJfXaat CU(J.(JL£TpOU(JI.£VOt TO OYJ(Jt.£tOV. 

21, 3 otk SYj(j.dpy^ouc ev-dXscE TptPouvou? tcXyj[3is 
yaTa tyjv auTtov cptovYjv. de dictatura et censura 
Paeanius alia profert 19, 14. 31, 17; de praetura 
tacet. 



Absoluto opere restat, ut non solum iis viris, qui liberaliter atque benevole copias 
ad hoc opus adhibitas auxerunt, verum etiam iis ? qui egregia et voluntate et peritia 
huius voluminis typis exprimendi laborem propter auctorum varietatem arduum et tae- 
diosum perfecerunt, gratias agam. 

Berolini Fest. Nativ. Dom. 1878. 

H. Droysen. 



EVTROPI 

BREVIARIYM 
AB VRBE CONDITA 

CVM 

PAVLT AUUITAMENTIS ET VERSIONIE-VS 
GRAECIS. 



EVTKOPIVS. 



CONSPECTVS CODICVM. 



Eutropi : 

G = cod. Gothanus 101 membr. saec. X vel IX. 
F = cod. Fuldensis , quo usus est Sylburg. 
L = cod. Leydensis 141 membr. saec. X. 
O = cod. Bertinianus S. Omer 697 membr. saec. X. 
8 = lectiones cod. Burdigalensis , quas laudat Vinetus. 
P = codd. Pauli. 

E = epistulae apographum quod exhibet cod. Barnbergeusis E III, 22 membr. saec. X. 
D = cod. Vaticanus 1860 scriptus anno 1313. 

Pauli : 



H = cod. Bambergensis 513 membr. saec. X vtl IX. 

V = cod. Vaticanus 3339 membr. saec. XI. 

N — cod. Laurentianus 65, 35 membr. saec. XT. 

Z = cod. Vaticanus 7312 membr. saec. XII. 

L = cod. Palatinus 909 Landolfl 

Paeani : 

L = cod. Laurentianus 70, 5 chart. saec. XV. 
5 = textus Sylburgi. 

Landolfi Sagacis 

L = cod. Palatinus 909. 



* adhibiti in hist I — XVI libios. 



DOMINO VALENTI MAXIMO 

PERPETVO AVGVSTO 
EVTROPIVS V. C. MAGISTER MEMORIAE. 



xVes Romanas ex voluntate mansuetudinis tuae ab urbe condita ad nostram 

5 memoriam quae in negotiis vel bellicis vel civilibus eminebant per ordinem temporum 

brevi narratione collegi strictim, additis etiam his quae in principum vita egregia 

extiterunt, ut tranquillitatis tuae possit mens divina laetari prius se inlustrium virorum 

facta in administrando imperio secutam quam cognosceret lectione. 

incipit breviarius eutropi GF, incipit eutropium LO, breuiani titulum toti operi et singulis libris prae- 
mittit S || 1 domino om. E \\ ualenti gothico maximo LO \\ 3 eutropius — memoriae solus habet E || 
6 principium E, principio LO || uitae grecia G \\ 7 ut] tot LO \\ tuae quo possit LO \\ in inlustrium G II 
virum G 1 \\ 8 administrandum LO \\ secitui E || legationem G lectionem | lege censonne c^m liberis tuis 
propitio do '/po semper | ordo imperii romani a rege romulo usque ualentiniano et ualente augusti lib. X. E. 



PAVLI HISTORIA ROMANA. 



Dominae Adelpergtfe eximiae summaeque ductrici Paulus exiguus et supplex. 

cum ad imitationem excellentissimi comparis, qui nostra aetate solus paene principum 
sapientiae palmam tenet, ipsa quoque subtili ingenio et sagacissimo studio prudentium arcana 
rimeris, ita ut philosophorum aurata eloquia poetarumque gemmea dicta tibi in promptu sint, 5 
historiis etiam seu commentis tam divinis inhaereas quam mundanis, ipse, qui elegantiae tuae 
studiis semper fautor extiti, legendam tibi Eutropii historiam tripudians optuli. quam cum avido 
ut tibi moris est animo perlustrasses , hoc tibi in eius textu praeter immodicam etiam brevi- 
tatem displicuit, quia utpofce vir gentilis in nullo divinae historiae cultusque nostri fecerit 
mentionem; placuit itaque tuae excellentiae, ut eandem historiam paulo latius congruis in locis 10 
extenderem eique aliquid ex sacrae textu scripturae, quo eius narrationis tempora evidentius 
clarerent, aptarem. at ego, qui semper tuis venerandis imperiis parere desidero, utinam 

Pauli ad Adelpergam epistulam primus edidit Champollion 1'ystoire de li Normans prolegom. 
p. XXIV e codicibus Parisinis 5800. 4960 B. 2320, eodem fere tempore Endlicher in catalogo librorum 
manuscriptorum Vindobonensium p. 305 e codice Vindobonensi 404 eam proposuit. Papencordt m libro 
Geschichte der vandalischen Herrschaft in Africa inscnpto Champollioni editionem repetiit adiecta codicum 
Vaticani 4853 et . Ottoboniani 4*10% lectione, Papencordti editionem Hartel in libello de Eutropio et Paulo 
Diacono scripto addita codicum Parisinorum et Vaticanorum et Vindobonensium 404 et 438 lectione. Ad 
hanc editionem adhibiti sunt codices : 

A = Perusinus H 75 membr. saec. XIV. 

B = Vmdobonensis 404 membr. saec. XIV — XV. 

C = Laurentianus 89 inf. 44 membr. saec. XIII. 



1 historie romane a paulo diacone ordinis scti BC || prudentum B || archana A \\ 5 gemea C \\ tibi 

benedicti monasterii montis cassini edite ex historiis dicta C || 6 seu] et A || quia A \\ 7 studiis om. A || 

eutropii ad Adelbergam ducis comparis coningem pro- factor B \\ obtuli B \\ 8 tibi ut C \\ testu A [| 10 men- 

logus et liber primus mcipit praem. B || 2 domnae sionem A \\ loco C* || 11 testu scripturae A, textus 

A || adelbergae B j| et supplex om. B || 3 paene om. scripturae C*, scripturae textu B jj tp* d, tpc^ C2 
B || principium A \\ 4 suptih C 1 , snctih A || et om. 



PAVLI HISTORIA ROMANA. 5 

tam efficaciter imperata facturus quam libenter arripui. ac primo pauio superius ab eiusdem 

textu historiae narrationem capiens eamque pro loci merito extendens quaedam etiam tempo- 

ribus eius congruentia ex divina lege interserens eandem sacratissimae historiae consonam 

reddidi. et quia Eutropius usque ad Valentis tantummodo imperium narrationis suae in ea 

5 seriem deduxit, ego deinceps meo ex maiorum dictis stilo subsecutus sex in libellis superioribus 

in quantum potui haud dissimilibus usque ad Iustiniani Augusti tempora perveni , promittens 

deo prae-ule, si tamen aut vestrae sederit voluntati aut mihi vita comite ad huius modi labo- 

rem maiorum dicta suffragium tulerint, ad nostram usque aetatem eandem historiam protelare. 

vale divinis domina mater fulta praesidiis celso cum compare tribusque natis et 

10 utere felix. 



1 arripuit O 1 || 2 testu A || excedens A || et A || modi A || 8 uestram C || em historiam — 9 mater 

4 eutopius A 1 |! in eam B |j 5 subsequutus A || add. C 2 i. r. \\ fulta — felix add. C 2 i. m. || suf- 

6 tempora augusti C \\ 7 praeside A || sededent fulcta B || celo B || tnbus A || cum compare tribusque] 

£1 || comite] sospite com. Hartel || ad] a* C 1 1| huiusce cum comparentibusque C 



HISTOBIAE ROMANAE LIBER I. 

ongo Primus in Italia, ut quibusdam placet, regnavit Ianus, 

deinde Satufnus Iovem filium e Graecia fugiens in civitate, quae ex eius nomine Saturnia 
dicta est 7 cuius ruinae haetenus cernuntur in finibus Tusciae haud procul ab urbe. hic Sa- 
turnus quia in Italia latuit, ab eius latebra Latium appellata est. ipse enim adhuc rudes 5 
populos domos aedificare, terras incolere, plantare vineas docuit atque humanis moribus 
vivere, cum antea semiferi glandium tantummodo alimentis vitam sustentarent et aut in 
speluncis aut frondibus virgultisque contextis casulis habitarent. ipse etiam eis nummos aereos 
primus instituit. pro quibus meritis ab indocili et rustica multitudine deus appellatus est. 

post hunc Picus eius filius, de quo fabulose dicitur, quod a quadam famosissima maga 10 
Circe nomine ob contemptum eius amorem in avem sui nominis sit mutatus. 

post hunc eius filius Faunus, qui fuit pater Latini, cuius mater Carmentis Nicostrata 
Hier. 839 creditur Latinis litteras repperisse; || quibus regnantibus centum quinquaginta anni re- 

feruntur evoluti. || 
Ongo regnante tamen Latino, qui Latinam linguam correxit et Latinos de suo nomine ap- 15 

Hiei. 835 pellavit, || Troia a Graecis capta est, cum apud Hebraeos Labdon tertium sui principatus annum 
Hier 9S5 ageret, et apud Assyrios Tautanes, apud Aegyptios Thous regnaret, expletis || a mundi prin- 
Hier. 835 cipio annis quattuor milibus xvmi, a diluvio annis mille dcclxxvii, || a natiyitate Abraham 
et quadragesimo tertio anno Nini regis Assyriorum annis dcccxxxv, a nativitate Moysi 
Hiel" 835 annis ccccx, || ante urbem autem conditam annis cccciiii, || ante primam quoque olympiadem 20 

annis ccccvi. || 

Hief ? 838 capta igitur Troia Aeneas Veneris et Anchisae filius ad Italiam venit || anno tertio post 

Troiae excidium. || cum Turno Dauni Tuscorum regis filio dimicans eum interemit eiusque 

sponsam Laviniam Latini regis filiam in coniugium accepit, de cuius etiam nomine Lavinium 

Hier 838 oppidum, quod construxerat, appellavit. || regnavit igitur Aeneas Latinis annis tribus. || 25 

OrTo 841 ^ 110 v ^ a decedente regnum snscepit Ascanius , || qui et Iulius, eiusdem Aeneae filius, 

Hier. &5i quem apud Troiam ex Creusa coniuge genuerat et secum in Italiam veniens adduxerat || qui 

Ascanius derelicto novercae suae Laviniae regno Albam Longam condidit et Silvium Postumum 

Hier. 875 fratrem suum Aeneae ex Lavinia filium summa pietate educavit. || deinde Ascanius Iulium 

1 incipit storiae romanae llber primvs H, 18 septingenti NZL^ || sexaginta septem NZ \\ 

in nomine bni (nri ihs xri add. V) incipit abrahae ZL \\ 19 et om. L || annis] anni H, anno L || 

giSTORiAE (storiae N) romanae liber (lib N) octingenti xxxv Z \\ 20 anni H* \\ quadringenti x 

primvs (evtropii add. N) VN , nihil praemittit Z || NZL^ || anni H || quadringenti im TA || 21 anni 

3 e] a HL || ex om. V || eius om. V 1 \\ 4 cernitur H || quadringenti vi NZH || 23 filios H* [| 24 con- 

V || 5 qui Fi || etenim VNZ || 9 indocile L || iugio L || 26 decidente L || iulus H2 L \\ 27 quam 

et om. L || io quo om. N 1 \\ quod a om. N l \\ N 1 || ueniens om. H \\ 28 posthumum L semper (| 

11 ceirce V \\ ob] hoc L || contemptu H || amore 29 lauiniam J/ 1 || filiam H || summa] roma N, nimia 

H || 13 latinas NZL |) 15 que iV 1 || 16 tertius 7 1 || Z* add. i. r. || iulum L || 



PAVLI HISTORIA KOMANA. 



qui Capuam in Cani- ^ ier - 1053 



filium procreavit, a quo familia Iuliorum exorta est. parvulus quia necdum regendis civibus 
idoneus erat, || Ascanius , cum xxxvrn annis regnasset, || Silvium Postumum fratrem suumHier.84i.875 
regni reliquit heredem. || 

Silvius igitur Postumus regnavit annis xxviiii, || qui Postumus ideo est appellatus, Hier.879.877 
5 quia post mortem patris est editus, Silvius, quia ruri fuerat educatus ; a quo omnes Albanorum 
reges Silvii vocati sunt. || 

post quem regnavit Aeneas Silvius annis xxxi. || Hier. 909 

deinde Latinus Silvius annis quinquaginta , || quo etiam tempore apud Hebraeos H1er.940.941 
David regnabat || 
10 post cuius obitum regnavit Alba Silvius annis xxxix. || mer. 990 

post hunc Aegyptus sive Atys eius filius annis xxiiii. || Hier. 1029 

deinde Capys Silvius superioris regis filius annis xxvm, 
pania condidit. || 

item Carpentus Silvius Capis filius, annis tredecim. || Hier. iosi 

15 post quem Tiberinus Carpenti filius annis novem. ab huius nomine Tiberinus fluvius mer. 1094 

dictus est II eo, quod in eum decidens extinctus sit, II qui prius Albula dicebatur. II ° T rig0 , 

11 a ... " Hier !• c - 

successit huic Agrippa Silvius regnans annis quadraginta , cuius temporibus Homerus Hier. 1102 

fuisse in Graecia perhibetur. || 

dehinc Aremus Silvius Agrippae superioris filius regnavit annis xviiii. iste prae- Hier. 1142 
20 sidium Albanorum inter montes, ubi nunc Roma est, posuit; qui ob impietatem fulmine 

ictus interiit. || 

post hunc regnavit Aventinus Silvius annis xxxvn, qui fuit Aremuli superioris Hier. ii6i 

regis filius quique in eo monte, qui nunc pars urbis est, mortuus ac sepultus aeternum loco 

vocabulum dedit. || 
25 successor extitit Procas Silvius eiusdem Aventini filius, qui regnavit annis xxiii. || Hier 1198 

quo regnante Phidon Argivus mensuras et pondera repperit, cum apud Hebraeos Azarias in Hier. 1220 

Iuda et ITieroboam in Israel regnarent. || 

isti quoque Amulius succedens eius iunior filius regnavit annos quadraginta tres. mer. 1221 

Numitor Procae regis maior filius a fratre Amulio regno pulsus in agro suo vixit; filia eius 
30 adimendi partus gratia virgo Vestalis electa est; quae cum septimo patrui anno geininos 

edidisset infantes , iuxta legem in terra viva defossa est. verum - parvulos prope ripam 

Tiberis expositos Faustulus regii pastor armenti ad Accam Laurentiam uxorem suam detulit, 

quae ob pulchritudinem et rapacitatem corporis quaestuosi lupa a vicinis appellabatur ; 

unde et ad nostram usque memoriam meretricum cellulae lupanaria dicuntur. pueri cum 
35 adolevissent, collecta pastorum et latronum manu interfecto apud Albam Amulio avum Numi- 

torem in regnum restituunt. 



1 filium] suum HV\\ familia] et familia 7|| 4 po- 
stumius N l bis \\ anni L 1 1| xxx vim HV || 6 regis silui 
IV 1 || 7 quam JV 1 || annos L 2 \\ triginta unum L || 
8 regnauit post siluius NZL || annos NZL || 9 regnauit 
H || 10 annos H \\ 11 atyr NZ \\ annos NZ, anni H \\ 
1 2 - campis N l Z \\ annos NZ || xxvim H || cam- 
paniam P || 14 capi H || 15 carpentis VL || tiberius 
IV 1 || ab] ad IV 1 || 16 extinctum IV* || sit] est L || 
albola L || 19 remus V 2 \\ superioris regis filius NL \\ 
decem et nouem NZL II 22 annos H \\ aremi Z 2 , 



romuli V 2 , aremulis L || 23 eo om NZ [| sepultus 
est H || locuin L [| 24 uocabulo Z 1 || 25 annos H || 
viginti duobus L || 26 mensura V 1 || acanas Z || 27 et 
L 2 i. r. || hieroboam in om. L || ierobohan Z || israel] 
hierusalem H || 28 annis V || tribus HV || 29 maior 
regis HV || emulio NZ || 30 uestali V, uastalis Z || 
annos L 1 || 31 defessa IV 1 || prope] iuxta H \\ 32 ti- 
beris] fluminis HV \\ 33 lupa a] lup V 1 \\ 3 5 ma- 
num N 1 || interfectum a. a. amulium HVNZ l L \\ 
nomitorem N 1 . 



EVTROPI 

BREYIARIVM 

AB VRBE CONDITA. 



LIBEE PKIMVS. 

1 ttomanum imperium, quo neque ab exordio ullum fere minus neque incrementis 5 
toto orbe amplius humana potest memoria recordari, a Eomulo exordium habet, qui 
Eeae Silviae Vestalis virginis filius et quantum putatus est Martis cum Eemo fratre 

2 uno partu editus est. is cum inter pastores latrocinaretur, decem et octo annos natus 
urbem exiguam in Palatino monte constituit, xi Kal. Maias, Olympiadis sextae 
anno tertio, post Troiae excidium, ut qui plurimum minimumque tradunt, anno tre- 10 
centesimo nonagesimo quarto. 

II Condita civitate quam ex nomine suo Eomam vocavit haec fere egit. mul- 

titudinem finitimorum in civitatem recepit, centum ex senioribus legit, quorum 

1 — i eutropius uic (uo O) peculiariter suus praemittunt LO, om. FG || 6 huna O l || 7 putatu* O 1 \\ marti* L || 
8 decem et octo annos natus (rratus om. O 1 )] xvm anno natiuitatis suae LO || 9 x PL>, Tipcw-nfl tou 
aatou p.7]vo? Paean. \\ mai L |) 10 ut] aut O || trecentesimo] tncesimo L 2 \\ 12 ferme LO || 13 elegit LO 

I. Liviana pleraque [praef. I, 3 — 7) . aliena v. 8 aetas Romuli [cf. Solin. 4 , 48), v. 9 dies urbis conditae 
et annus olympiadis (cf. Solin. 4, %7 ] , v. 40 annus post Troiam captam [nusquam ahbi ita relatus). 

II. Liviana pleraque [I, 7 — 47) • alienum p. 40 v 4 veriloquium de senatu. 



p a v l v s. 

5 Romanum igitur imperium 
7 virgmis, ut praemissum est, filius 
Paui.? 9 sextae anno (annis L) || ccccxix (ccccxiiii NZ , quadringenti decem et novem L) post Troiae 
Hier." 1270 excidium || sive ut placet Orosio (orisio N) ccccmi (quadringenti quattuor L), \\ ante sex annos 

quam decem tribus Israel (Israhel L) a Sennacherib (sennacherim N 1 , sennacerib H) rege 5 
Chaldaeorum transferrentur (transfererentur NZ, tranferentur V, transferentur HL) in montes 
Medorum. || condita ergo civitate 
Origo 12 vocavit, a qua et Romanis nomen inditum est, haec fere egit. condito templo, quod asylum ap- 
pellavit, pollicitus est (erat L) cunctis ad eum confugientibus (fugientibus NZ) inpunitatem (in- 
punitate L) ; quam ob causam multitudmem finitimorum, qui aliquam apud suos cives (cives suos 10 
R 226 M. NZ "> offensam contraxerant , ad se confugientem in civitatem recepit. || Latini denique Tuscique 

pastores, etiam transmarini Phryges qui sub Aenea, Arcades qui sub Euandro duce, (ducem H l ) 
influxerant. ita ex variis quasi elementis congregavit corpus unum (unum corpus Z) populumque 
Eomanum effecit. || centum 



IIAIANIOY META<MPA2I2 

TH2 

ETTPOniOY 

PQMAIKH2 I2T0PIA2. 



5 BIB A I ON A. 

Tyjc, c Pojpiatxrj<; (3aatXetac, ev Tcpootfxtotc; ob§ev eyevsTo [Jietov ts xotl Taicstvo- I 
Tepov ttj §e xaTot (Jiixpbv ab&fjasi xai Tatc; dsi TcpoaijWjxaic; xaTa tyjv otxoopiivYjv 
oncaaav obSsv o5ts fistCov oSts SovaTorcspov yj jxv^ [jiyj tojv dvdpojTcojv cpspsr TaoTYjc; 
tyjv TcpojTYjv xpY]ictoa xaTs(3dXsTo 'PojjjloXoc; • oc, sx c Peac; 2tX[3tac;, ootoj xaXoojJisvY]<; 

10 c EaTtaxrjc; TcapQevoo, toj "Apet aovsX&ooaYjc;, ojc, 6 tcoXoc; xaTst)(s Xo-foc;, ex 8t8b[Jioo 
•yovyjc; aov dSsXcptp c Ps[jioj TcporjXOsv stc, cpok;* ootoc; bxTorxatbsxa ysyovco; styj 2 
[3tov ts I^ojv Totc, Tcotpteat aoXXirjaTebstv sXdytaTov Tt TcoXfyvtov eTci too bpouc, too 
HaXXavTtoo xaTeaTYjaaTo TcpojTYj too Matoo [XY]vbc, STet TptTa> tyjc sxtyjc, oXojji- 
Tctdbo^' tyjc; §e 'IXtoo xaTaaTpocpYJc; xaTa tooc; to tcXsiotov ts xai sXdytaTov Tcapa- 

15 SsSojxoTac; eTst TSTapTcp xai svvsvyjxooto) xai TptaxoatoaToj. 

Otxtaac; §s tyjv tcoXlv xai xaXeaac; aorrjv eE eaoToo c Poj[xyjv, icporcov piev tcoXo II 
TcXyjdos ex tojv Tcsptotxojv stasbsEaTo, sicstTa oe tooc, Tcpoj3ej3Y]xoTac; sic; Y]Xtxtav 
exXs^dptsvoc; tootooc eiceaTYjas toFc; XotTcor<; ^YSfxbvac, tojv TcpaxTsojv , asvaTojpac; 
aoTobc, xaXsaac; xaTa ty]v haXojv cpojvYjv * stcsiStj asvYjc; sxstvot xaXooat tooc; yspov- 

20^^:;* aoyxXr^Tov 8s EXXyjvsc; exdXeaav to aovebptov, ex too icpoTSpov [jiev tooc; 
(3aatXsbovTa<; ptsTa Ss TaoTa tooc OTcaTooc; aoyxaXstv ts aoTobc, sTci ~d<; (3ooXd<; 

J — 4 Ttatavtoo fxsTacppaat? elc, ty]V tou euTpoTrtou poufxatttTjV taToptav S || 5 hbrorum numeros om. L } om. S \\ 
9 y.aT£J3aA.X£TO poo{x6XXos L || 12 Tiotfxaivouai L, »pro Tiotfxatvooat vetus liber aliam quoque scripturam 
habet: Tiotfxsatv. recte« S || 15 Tpta^oaTOj L 1 || 18 cevaTopac L, asvaTojpa? »S^ 



KAniTQN. 

17 b c Po)[aoAo; [jLsta tt^v too aSsXcpob c Pojjjloo avaipsaiv sx twv Trspioixojv 7:6Xsa>v apt&[xbv 

avSpwv icpetXxoaaTO xai tootojv tooc Trpea^OTSpooc; xai s^scppovac p r STrtAsc;a[xsvoc irpo^oo- 
Aooc ts aoTobc; xai irposBpoo; toW xotvtov dirscpYjve 7rpaY[xaT(DV aevdtTopdc; Te xai pooAeoTac 
8td ttjV YjXtxtav tooc avBpa; bvojxdaac. Suid. s. v. asvaTopec. 

EVTKOPIVS. 2 



10 EVTROPIVS. I. 

2 consilio omnia ageret, quos senatores nominavit propter senectutem. cum uxores 
ipse et populus suus non haberent, invitavit acl spectacuhim ludorum vicinas urbis 
Komae nationes atque earum virgines rapuit. commotis bellis propter raptarum in- 
iuriam Caeninenses vicit, Antemnates, Crastuminos, Sabinos, Fidenates, Veientes. 
haec omnia oppida urbem cingunt. et cum orta subito tempestate non comparuisset, 5 

B anno regni tricesimo septimo ad deos transisse creditus est. deinde Romae per quinos 
dies senatores imperaverunt et his regnantibus unus annus completus est. 
III Postea Numa Pompilius rex creatus est, qui bellum quidem nullum gessit, sed 

non minus civitati quam Eomulus profuit. nam et leges Eomanis moresque constituit, 
qui consuetudine proeliorum iam latrones ac semibarbari putabantur, et annum descripsit 10 
in decem menses prius sihe aliqua supputatione confusum et infinita Romae sacra ac 
templa constituit. morbo decessit quadragesimo et tertio imperii anno. 
IIII Huic successit Tullus Hostilius. hic bella reparavit, Albanos vicit qui ab urbe 

Eoma duodecimo miliario sunt, Veientes et Fidenates, quorum alii sexto miliario absunt 

1 agerent G 2 || praeter G 1 || cum G^F, tunc cum LO, tum cum G 2 PD || uxores] uxorem G 2 \\ 3 romae orn. 
LO \\ nationis G\ natione* G 2 || adque (corr. in atque) earum uirgmes add. G 2 [| raptorum LO || 4 caeci- 
nenses LOPD, caenienses G || antenates LO || crustominos FG 2 , crustommus G 1 , crustumios PD || be- 
zentes G l F ubique, bizentes P (| 5 tempestatem (?* || 6 trecentesimo septimo L l , tncesimo [om. septimo) 
G 1 , xxxvmi PD || et consecratus post est exh. G 2 LOPD || 7 impetrauerunt G || annus unus LOPD || 
8 rex] le G*F \\ 9 romolus G 1 || 10 consuetudinem G || uidebantur PD || 11 duodecim menses Capito \\ 
suppotatione Qi, disputatione LO romane O \\ 12 xli PD \\ 13 tullius L \\ quia G 1 \\ 14 septimo P \\ 

III. Liviana pleraque {I, 13 — %4) praeter 'annum X menstum [hist. lat. Hieronym %%) et morbum Numae 

(Victor. v. ill. 3). 
IIII. Liviana pleraque (I, %% — 31) praeter mihariorum numerum. 



p a v l v s. 

Ori^o 89 * senectutem \\ patres (patrem V 1 ) ob similitudinem curae nominavit, || mille etiam pugnatores (pro- 
pngnatores V) delegit (elegit LV 2 ), quos a numero milites appellavit. || cum 
Hier. 1268 3 rapuit || anno ^annos L) ab urbe (romae addit V) condita quarto (quattuor L, iii NZ). tunc una 
virginum pulcherrima cunctorum (cunctarum L) adclamatione rapientium Talasso (talosso N) duci 
Romuli (romulo L) decernitur , unde in nuptiarum sollemnitatibus Talasso vulgo clamitant quod 5 
scilicet talis (tali N) nupta sit, quaejTalassum habere mereatur. || commotis 
Hier. 1274 5 cmgunt. tunc etiam || Tarpeia (carpeia H^V 1 ) virgo Sabinorum clipeis in monte obruta est, qui ab 
Ongo eius nomine Tarpeius est appellatus, in quo (que NZ 1 ) postea Capitolium est constructum. || pepi- 

gere (pepigerant JV, pepigerunt Z 1 ) tamen Romani (romanis H^V 1 ) cum Sabinis, quorum filias 
rapuerant [ex rapuerat H [ ), amicitias adeo, ut Sabinorum rex Tatius pariter regnaret cum Romulo 10 
Sabinique et Romani unus populus efficerentur quo tempore Romani ad confirmandam coniunctionem 
nomina illorum (suis add. NZL) praeponebant nominibus etinvicem Sabinis (sabini N 2 ) Romanorum, 
et ex illo consuetudo tenuit, ut nemo Romanus sit absque praenomine. propter hanc etiam so- 
cietatem, cum Sabinorum more Romulus hastam ferret, quae eorum lingua cyris (cyribs H ) appel- 
labatur, Quirinus (cyrinus HV) est dictus, || Romani vero (u V 1 ) sive a cyribus || id est hastis || 15 
sive a Quirino || Quirites nominari coeperunt (coeperant NZ). || Remus denique a Fabio duce 
Romuli || dubium an fratris [post duce Romuli pergunt NZL fratris [eris N 1 , eri iV 2 , seri Z] sui 
eiusdem ut fertur) voluntate || rutro (rastro V 2 ; pastorali extinctus est, || causa autem eius 
interitus haec fuit, || quod ad tutelam novae urbis vallum non posse sufficere increpaverit eiusque 
angustias saltu transilierit (transilieris V 1 ) . \\ Romulus vero cum apud paludem Caprae (capream 20 
N 2 Z) nusquam comparuisset 
6 est [et] || Quirini nomine || [consecratus] 

8 creatus est, || cum apud Hebraeos Ezechias (hiezechias V, hezechias H) regnaret || qut 
12 anno. \\ regnante Numa Glaucus primus ferri (aeris et ferri Zj inter se glutinum excogitavit. || huic 
14 Hostilius. || hic (qui L) primus Romanorum purpura et fascibus usus est, Manasse in Iudaea reg- 25 
nante. II hic 



Hier. 


1274 et 




1266 


Iord. 


225 


Hier 
Iord. 


1266 
225 


Hier. 


1300 


Hier. 


1300 


Hier. 


1276 


Hier. 


1325 : 


Hier. 


1339 



IIAIANIOr METACDPA2IS. A. 11 

xal TaW dr/)<pto\> TOtsradat xoptooc;. dXX' sitstoT) xb TuXvjdoc; aocr/j&sv ^Syj aovoixcov 2 
saTspyjTo fOvaixuW xat cpopoc, vjv smXtTcstv too<; av§pa<; 5 ts^vtq §s§(dxs otaSo^Yjv 
tco ysvst. rcapaxaXsaac; yap <*>£ ^t TlV0t ^ av T <* YStTtvtiovTa tcov s&/cov dpTOqrjv 
-ysvsafrat Trapsaxsoaas tcov irap&svcov, a<; ot TcpoxXrjfrsvTsc; stu tyjv xsp'j>LV eTCYjYaYovxo. 
5 xat xdc; [Jtsv sa/ov Yap<"*] T d; dpTcdaavTs^* toXsjjlov os to spyov sxtvrjasv, oo aoaTav- 
toc; YjTTcovTai Katvtvatbt xat 'AvTSjJtvaTai, KpooaToojJttvot, 2a[3tvot, ^tSrjvaTat, Bsstot. 
aovotxtat 8s yjaav aSxat, xat xaT otxstav dp^rjv sxdaTY) * xat [j.sTa TaoTa 
sTcoXta&^aav xat xaoTatc; stl xal vov rj c Pu>[jtr) xatc; iroXsat TtsptaTscpavooTat. 
tootcov ootco Trpa^frsvTiov, ^stjjtibv sEatcpvvjc stusX&cov dcpavrj t6v PcofjtoXov sirotYjasv. 
10 i% sxstvoo Ss stc; to§s TcsTuaTsoTat icpb; dsoo; dvstXrjcpfrat. xa&tspco&Y] oov Tcapd 
Ttov dp^ojjtsvtov sty] paatXsoaac; aoTcov sicTa xatTptdxovTa. xat tscoc; fjtsv tyjv TcoXtv 3 
StstTCov xat ty]v [BaatXstav sTcsxpOTCsoov ot xaXoojxsvot asvaTcopsc;, stcI svtaoTbv oXov s£ 
d[Jtot(3rjc; hi ^[Jtspcov tcsvts ttjc, sTctTpoTCStac; diz dXXcov stc; dXXooc oisihaTajxsvrjc;. 

MsTa Ss t6v svtaoTbv Noojjtdc; riofXTctXto; dvsxXrj&rj [BaatXsoc;. ooto; tcoXs- III 
15 u,oo ptsv djcs^STo TcavTo<; 5 xig 'Pcojjlyj 8s oo^ tjttov rj c Pojli6Xoc sjsvsto ^pyjatjjtoc;. vo- 
jjtooc ts ydp aoTo^ sfrvjxsv s&rj ts TcapsStoxsv, dcp' cov XrjaTat Ttvsc; upQTspov OTtstXrjpt- 
jj-svot xat jJtt£o(3dp[3apot d[xstv6vcov dv§pcov §6£av sxTrjaavTo. tspd Ss aoTotc, sTsXsas 
vaooc; ts xaTsaxsoaasv. ootco 3s Sta&sk tyjv rcoXtv, TsaaapaxoaTcp xat TptTcp r/jc; 
(3aatXstac. stsl voa^aac sTsXsoTY]asv. 

20 TptTo<; StaSs^sTat r/]v paatXstav TooXXo; OaTtXXto;. 6tc6 tootci) irdXtv ~q irspt IIII 

too^ TcoXs[jtooc sTcav^X&s a7coo§Y]. vtxcovTat yoov AX^avot p-d^Y], tyjc/Pc6[xy]<; Sooxat- 
Ssxa StsaTcoTS^ a^txstot<; (cuXta xaXooatv aoTa c Pcou.atot* Ta yi^ ia T^P P^ u -^ Ta oot(o; 
ovojjtdCooat , ToaooTot^ p^ptaat ao[jtp.sTpo6[Jtsvot to aYju.stov), sru' scpsE^c -/jTTcovTat 
Bsstot xat ot aTcb OlS^vy]<;, ol [jlsv sc; ^coptC6u.svot aYjtistotc, ot Ss oxxtoxatosxa. 



3 Ta om. S || 6 xal vivalot L \\ 7 ap^Y] L 1 || 8 TiepiCTecpa^ojTai L || 9 pw^jXXov L || 12 asvva TOps? L || 
14 TtofjjnfjXio? X || dvexX^^Y] 5, aveppl&Y] L || 15 p(»p.6XXoc 1« || 19 ei in Itei L 2 || 20 ocTtXXioc L || 
22 (j.iXia — 23 CT]p.£iov laudatur apud Steph. Le Moyne Var. Sacr. I, 502 



KAniTQN. 

11 [xsxa &avaxov c Pa>}xoXoo avap^tac oooy)c, sv t^ Fio\i-q svtaorov (yoov add. Ioh.) oXov 
7] ao-fxXYjToc to xopoc twv xoivwv st^c TTpayixaTwv irsv&T^aspov ap^v toTc smcpavsaTspotc 
(sTricpavsaTaToic Ioh.) twv PooXsotcov sx StaSo^c xaTavs[iooaa ooc [xsaopaatXstc covojjiaaav 
(oJvojxaasv loh.). 

Suid. s. v. jxsaoPaatXsTc, Ioh. exc. de ins. 5 (32 M) svtaoTov-civojxaaav. 

16 xal Ta 7roXtTi7wa s&rj ootoc St(pxTQaaTO svtaoTov ts TrpdiToc sopaTO sic t^ [xr^vac tiqv 
TjXtaxTjV xaTavsLjxac irsptoSov x^ 7 ]^ T£ %ai axaxavoTQTOc icavTaTuaat Ttpo aoToo irapa C P«)- 
jxaiotc cpspojxsvr^v. tspa ts xat ts^xsvt] tSpoaaTo. " Suid. s. v. Noojxac Ilo|x7rtXtoc. 

2* 



12 EVTKOPIVS. I. 

ab urbe Eoma , alii octayo decimo , bello superavit. urbem ampliavit adiecto Caelio 
monte. cum triginta et duos annos regnasset, fulmine ictus cum domo sua arsit. 
V Post liunc Ancus Marcius Numae ex filia nepos suscepit imperium. contra Latinos 

dimicavit, Aventinum montem civitati adiecit et Ianiculum, apud ostium Tiberis Ostiam 
civitatem supra mare sexto decimo miliario ab urbe Eoma condidit. vicesimo et 5 
quarto anno imperii morbo periit. 
VI Deinde regnum Priscus Tarquinius accepit. hic numerum senatorum duplieavit, 

circum Eomae aedificavit, ludos Eomanos instituit qui ad nostram memoriam perma- 
nent. vicit idem etiam Sabinos et non parum agrorum sublatum isdem urbis Eomae 
territorio iunxit primusque triumphans urbem intravit. muros fecit et cloacas, Capi- 10 
tolium inchoavit. tricesimo octavo imperii anno per Anci filios occisus est regis eius 
cui ipse successerat. 
VII Post hunc Servius Tullius suscepit imperium, genitus ex nobili femina, captiva 

tamen et ancilla. hic quoque Sabinos subegit, montes tres Quirinalem Viminalem 
Esquilinum urbi adiunxit, fossas circum murum duxit. primus omnium censum ordi- 15 
navit, qui adhuc per orbem terrarum incognitus erat. sub eo Eoma omnibus in 
censum delatis habuit capita lxxxiii milia civium Eomanorum cum his qui in agris 
erant. occisus est scelere generi sui Tarquini Superbi, filii eius regis cui ipse suc- 
cesserat, et filiae quam Tarquinius habebat uxorem. 

2 munte O || triginta et duo F, xxxii OPD, xxii L || annis LO || 3 marcius om. FG 1 , marcus Paean. \\ ne- 
pus G || 4 apud hostiam ciuitatem LOGSPD , apud ostium tiberis ciuitatem Paeanius et Verheyck , apud 
ostium tiberis ostiam oiuitatem Hartel || 5 xxiii P \\ uicesimo — periit om. D || 8 quia G 1 || 9 paruum 
LO || orbis romae G, romae urbis P \\ 10 priusque G 1 || urbem] romam PD \\ et om. LO \\ capitulium L, 
capitulum || 11 xxxvn PD \\ anno imperii LO || 12 cui] cuius O || 13 seruius tullius] tullius serums L 1 , 
tullius seruilius L 2 Paean., tullius G \\ 14 regnauitque annos xxxim add. post ancilla PD (ex Hier. 1436) || 
sabmos] sanos G 1 \\ 15 aescylinum G \\ fossas — duxit om. LO || fossam G 2 \\ citra PD || census FG^PD || 
17 capitum LO \\ lxxiii G 1 , lxxxiiii P \\ milia om. G \\ ciuium] uirorum LO \\ 18 est om. LO, qui ad- 
dunt ante scelere: xlii imperiL anno || sceleri G || tarquinnii LO (semper nn), tarquinii G 2 PD \\ cuipse G 1 \\ 
19 quem L { 

V Liviana pleraque (I, 3% — 35) absque miliariorum numeris et morbo Anci. 

VI Liviana pleraque (I, 35 — 40) ; aliena : v. 7 senatorum numerus duplicatus (cf. Cic. de rep. II, 20, 25) 
et verba: v. 8 qui — permanent, v. 40 primusque. 

VII. Liviana pleraque (1 , 39 — 48); aliena : v. 44 hic — subegit, v. 46 qui adhuc — erat, v. 47 
lxxxiii (lxxx Liv. I, 44; lxxxiiii DCC Dion. IV, %4), v. 47 cum his — erant (cf. Dion IV, 45). 



P A V L V S. 

Oros*. 175 9 2 arsit. || his (istem N) temporibus Byzantium civitas est condita, || quae postea Constantinopolis 

(constantinopoli N 1 ) est appellata || post 
Hier. 1372 3 imperium, \\ quo etiam tempore Iosias regnabat apud Hebraeos. || contra 
Hier. 1391 6 pertit. || hoc tamen regnante Epidamnus (epidaurus HVN 2 Z) est condita, quae postea Dyrrhachium 

(dyracium PL) est nominata. || demde 5 

Hier. 1400 12 successerat. || regnante Tarquinio Arion (orion L) Methymnaeus a delphino in Taenarum (inter- 

narum N, in thermarum HV, in terrenum Z) dicitur transportatus || ; tunc est (eius 2V, is Z) 
1426. 1420 etiam Massilia condita. || eodemque (eo L) tempore Hierusalem a (a om. N 1 ) Nabuchodonosor rege 

(Chaldaeorum add. NZ 2 L) subrersa (om. Z 1 ) . || post hunc 
ier i44i ' I 4 ancilla. || regnavitque (regnabatque N ] ) annis (annos L) triginta quattuor || , quo regnante Balthasar 10 

imperabat Chaldaeis, sub quo Danihel seripturam (scriptura V^L) mysticam (mystica L, musicam 

V 1 ) in pariete (parietem V 1 ) legit et interpretatus est. || hic 



nAIANlOT METAOPA2I2. A. 13 

jjlsto. TaoTac, §s zac, vtxac; xat ty]v TcoXtv Yjo^Yjas tov KsXXtov aoTY) Tcpoa&stc; X6- 
cpov. sict TooTotc; tqIc; spyotc; TpidxovTa xat ouo tyjv ap)r/]v xaTaa^obv svtaoTooc; xs- 
paovoo TcsaovToc; aoyxaTScpXsy{bj ttj [SaatXtxYj aTS"p[]. 

TsTapToc; TcapYjXSsv sTct tyjv dpyrp "Ayxoc; Mdpxtoc;, sx-yavoc; dico do-faTpoc; too V 
5 Naofjia riojJiTCtXtoo. ootoc; rjpaTo tcoXsjxov Tcpo; AaTtvooc; xat xyj TcoXst aovfj r ];s tyjv 
A(3avTtvov Xocpov IavtxooXov ts* 7roXfyvY]v sSstjxaTo STCt OaXdaarjc; rcpoc; Tatc; too 
06[jippt3o^ sx(3oXarc;, at tyjc, Pc6|J!,yjc; sc; xat hixa otsaTYjxaat aYjfxstotc;. TSTapTcp ts xat 
stxoaTcp tyjc; (3aatXstac sTst voatp otscpOdpYj. 

AtsSs^aTo 6s tyjv [SaatXstav Tapxovtoc, 6 Optaxoc; dvojxaCojJisvoc;* ootoc; t6 jjlsv VI 

10 T7jc ao-pXfjToo aovsSptov otTcXdatov sTcotYjas tco tcjov acojjtaTcav dptdpiu) xat ttq TcoXst 
os tov t7T7c6Spo 4 aov tpxoBoaYjas* tteaTpcov ts svsaTfjaaTo TSp];tv 'PtoadvYjv xaXsaac; tyjv 
dsav * rjTtc, s£ sxstvoo xat stc, toSs TsXsrcat tyjv aoTYjv s^ooaa Tcpoa^yoptav. sTt Ss 
SajBtvooc; stXs |xd)(Yj, xat TcoXXrjc; aoTooc; dcpsXoasvoc; pfc Tcpoasxoptoas tyj Ptoaifj. 
TiptoToc; 8s &ptaapsotov stc; tyjv PtoaYjv starjX&s. TSt^Yj ts sSstaaTo xat Tac, 65po- 

15 poac; rj*yoov dadpac;* xat tyjc; too KaTcrccoXtoo xaTaaxsorjc, rjpS-aTo. oxTto ts stcI 
Totc; TptdxovTa (3aatXsoaa<; svtaoTooc; otco Ttbv "Ayxoo Tcat^tov dvYjps&Yj , Tcap' oo 
ty]v (3aatXstav aoToc; dvsSs^aTo. 

Extoc; OTcbSs^STat tyjv dp^Yjv Sspootoc; TouXXtoc;, s£ sTctaVjaoo YS-yovtbc; aY]Tp6c;• VII 
Y] xal at^aaXtoafac; xat SooXstac, TcsptsTcsas to^yj. ootoc; OTCYjYaysTo 2a(3tvooc; xat Tptat 

20 Xocpotc; 7)5StjO£ tyjv TCoXtv, Tto KoptvaXto) xat Ttp BtatvaXttp xat Ttp EaxoXtvtp* Ta- 
cppooc; ts topoc^s Tcpb too Tsfyooc xoxXtp • xat Tatc; diroYpacpatc; Ttov atoaaTtov sStoxsv 
&PTW 007rt0 ^p' °8 £Vl T( ^ v sdvtov syvtoaasvatc;. aTCoypacpsvTsc; oov ot ty]v PtoaYjv 
otxoovxsc; biz aoTtp aov^&Yjaav stc dpt&abv 6Y§o^xovTa Tpttbv ^tXtdStov, asTa Ttbv sv 
Totc; dyporc; otxoovTtov. tsXsotyjv asvTot too ptoo sBs^aTo Tcapd too yaappoo Tapxovtoo 

25 2oo-rcsp[3oo' §Y]Xot 8s tooto sirtovoaov OTrsp^cpavov TcaFc; 8s "^v ootoc; Tapxovtoo too 
jTIptaxoo, Tcap' oo ty]V ^aatXstav 6 acpa^stc; ootoc; sSsc]aTo. 

1 Tauxa jL 1 II 4 fj.apy.os L, p.apxio? 8 \\ 10 xal] %av vult Sylb. || 14 Be] s«c S, t£ -L || 16 utco tojv — 17 auTo? 
om. Sylburgi codex \\ 18 cepoutXXio? 1/, aepo6io? <S || 20 sayuXXtvoj L || 26 acpaYSO^ ^ 



K A n I T Q N. 

6 'Ayxo^ Mdpxtoc (BaatXsoaac c Pa>|xata)v irpoc toT? XotTcoT^ xat irpo^ xalc sxpoAaT^ tob 

TtpsptSo? TroxajjLob sTst^tas TcoXtv yjv 'QaTtav arco t^c ftsascoc TcpoavjYopsoasv mc, av ewroiev 

f/ EXXrjVe<; &opav iq tcoo aTjfjietotc acpeaTwaav ttjc c Po)|jlyjc. Suid. s. v. 'QaTta. 

15 otl Ilptaxoc Tapxovto;; o t^c Po)[jly]c ^aatXeoc TptaxoaTcp xat oyBotp t% ^aatXstac 
eTet otco tc5v Mapxtoo Tcat6a>v too TcpoTepov BovaaTeoaavTot; ttjc c Po)|xy]c avatpe&et^ ojxou te 
Tffi paatXetac xat too ptoo icaoeTat. /o/i. ^4n^. exc. de ins. 6 (34) . 

24 Stacp&etpeTat [2ep(3tos TooXXtoc] SoXocpovr^&eic 6tco Tapxovtoo 2ooTceppoo aovotxoovTo^ 
jxev tyj aoToo 2ep^too &oyaTpt TooXXta, eXxovTOc 8e to yevoc otico Tapxovtoo Ilptaxoo tqo icpo 
2ep[3too paatXeoaavToc. Ioh. Ant. de ins. 6 (35). 



14 EVTKOPIVS. I. 

VIII Lucius Tarquinius Superbus septimus atque ultimus regum Volscos 7 quae gens ad 

Campaniam euntibus non longe ab urbe est, vicit, Gabios civitatem et Suessam Po- 
metiam subegit, cum Tuscis pacem fecit et templum lovi in Capitolio aedificavit. 
postea Ardeam obpugnans in octavo decimo miliario ab urbe Eoma positam civitatem 

2 imperium perdidit. nam cum filius eius et ipse Tarquinius nobilissimam feminam Lucre- 5 
tiam eandemque pudicissimam Collatini uxorem stuprasset eaque de iniuria marito et 
patri et amicis questa fuisset, in omnium conspectu se occidit. propter quam causam 
Brutus parens et ipse Tarquini populum concitavit et Tarquinio ademit imperium. 

3 mox exercitus quoque eum, qui civitatem Ardeam cum ipso rege oppugnabat, reli- 
quit; veniensque ad urbem rex portis clausis exclusus est, cumque imperasset annos 10 

4 quattuor et viginti, cum uxore et liberis suis fugit. ita Romae regnatum est per 
septem reges annis ducentis quadraginta tribus, cum adhuc Roma ubi plurimum vix 
usque ad quintum decimum miliarium possideret. 



1 lucius dehinc P || uulscos GPD semper L 2 , uulgus L } \\ 2 gabinios 6r 2 || pumetiara O || 3 louis iO || 
5 iunior post tarqumius habent codd. et Hier. 1478, omittunt Graeci, seclusit Heumann || nobilissimi (nobi- 
lissimam PD) conlatini uxorem [om. feminam — pudicissimam) LOPD, eandemque pudicissimam om. Ca- 
pito || conlatini codd semper || 6 stuprassent 0, struprassent L \\ marito est patn L^, marito patri L 2 \\ 
7 conspecto G || 8 et om. LO \\ ipsi LO \\ et om. LO \\ tarquinio] tarquinii FG 1 , contra tarqumium G 2 || 
9 qui] quo G l \\ cum ipso rege reiecit Hartel || 11 xxxv PD (ex Hier. 1470) || 12 ccxliiii L l O Hier. 1505, 
ccxcm G 2 II 13 xv mo G 1 



VIII. 4) Liviana pleraque (1 , 48 — 57); aliena: v. 4 quae — % ab urbe est, v. 4 in octavo — ci- 
vitatem. 

2) Liviana (I, 58. 59). 

3) Liviana pleraque [I, 59. 60); aliena: v. 40 cumque — 44 viginti. 

4) ahena a Liv. [cf. Ruf. 3) 



P A V L V S. 

ign. 1 regum \\ (regum om. L, rognum N^Z 1 ) invasit imperium. quo tempore ad relaxationem Cyri regis 
Persarum reversi sunt Hierosolymam (hierosolyma L, in hierosolima NZ) Iudaei quadraginta 
Hier. 1470 duo milia (milia om. HV^L) quadringenti. || iste primus excogitavit vincla (vincula N) taureas 

fustes lautumias carceres compedes catenas exilia metalla. || Volscos 

ign. 13 possideret. Tarquinii (tarquinis N, tranquinii V 1 ) sane (ante NZ 2 , * an * Z 1 ) temporibus castis- 5 
iustm xx 4? sima Iudith Holofernem (olofernen N) peremit. || isdemque temporibus Pythagoras (phitha- 
goras NZ) philosophus (philosophis iV 1 ) claruit, qui Samo oriundus (oriundos H) Crotone do- 
cuit (cotrone deguit PL) novissime Metapontum (in metapontum L) adiit ibique sepultus 
est. || htnc 



IIAIANIOY METAOPA2I2. A. 15 

'ETctXapi[3dvsTat §7) tyjc; [3aatXsta<; outo^; 6 2ooTcspj3oc Tapxovtoc;, s(3§o[x6<; ts cov VIII 
tcov [BaatXscov xat oaTaToc; ■ xat vtxcj [Jtsv BoXouoxooc, s&voc, ov STit ttjv KapiTravtav, 
oi) TOppco ttjc; Pc6(AY]c;• atpst §s stti toutol; Taptav xat Sosaaav tyjv riociYjTtav TCoXst;' 
I&sto ts [xsTa Tooaxcov oirovoa^* vaov ts cpxo56[r/]as [ev] tco xaXouctsvcp KamTcoXtcp. 

5 LtsTa TauTa TtoXtopxcov tyjv "ApBsav, iroXt^VTjv 8sxa xat oxtco aYjptstotc; TOppco tyjc; 
Pcolitjc;, [tyjv ap^Tjv] aTcsXa(3sv. 6 ydp ofxcovofxo; auToo icatc, STCtcpavvj -y ova ^ xa Aou- 2 
xp7]Ttav, ^; ttoXu; rjv sirt ococppoouvYj Xo-foc;, Tapxovtcp KoXXaTtvcp ouvotxouoav sj3td- 
oaTo. touto s&rj-pfsiXev tj AouxpvjTta tco t£~ avSpt xai tco TcaTpt* xal Ltyjvuoaoa t6 
Tcddoc, sv 6cp&aX[j,otc; auTcov sauTTjv Sts^pTjaaTo. svTau&a 8s BpouTo;, ysvst irpoa^xcov 

1Q tco Tapxuvtcp, t6v Stjjjiov d&potoa; dcpatpstrat tyjc, paotXsta; tov Tapxuvtov, TcXstto 
Tiot7]od|JLSVo<; tou xotvou Xoyov 7) tou ysvou;. TouTcp §s xat tou Sfjptoo tco SoyLtaTt 7j 3 
oTpaTtd auv7]xoXou&7jas, Lts& :> ^; sTcoXtopxst tyjv ApSsav TSTapTcp ts xat stxoaTcp stsl 
(BaatXstac, LtsTa tyjc; YajxeTYJc; xat tcov Tcatocov cpo-frjv sauTou xaTS^YjcptaaTo. ootcoc; 4 
utto (BaatXsoatv sTCTa Tot; oXot; sTsat ckaxoatotc; TsaaapdxovTa xat Tptat Ta tyjc, Pco- 

15 LtY]; StcpxTrjdrj TcpaYLtaTa. pttxpd 8s ^v stl Ta tyj; Bovdfxscoc, aoryjc;, tcov 6p(cov aorJjc; 
ouSactoOsv uTcsp TcsvTsxa(8sxa a/jjxstcov sxTstvoLtsvcov. 

3 atpei L, aipeT S || TtofnqTiav xal ouecaav L, corr. Sylb. || 4 sv addidit Sylb. || 5 ap5sa)V L, apBsav S || 
post apBeav add. Sylb. dcpeaTwcav || 6 ty]V dpyrp om. L, supplevit Sylb. || airspaXXev L, aTtipaXev S || 
15 outy)? L, auTfj; apogr. Venetum et Monacense, 8v tyj? corf. Sylb., ovTa /6^ 



RAniTQN. 

1 ooto); sxXt^&y^ Tapxovtoc 2ooTT£ppo; ipBojjioc xal lo^aro; c Pa)[xat«JV ^aatXsoc. 

Sm(i. s. v. 2oo7r£ppo;. 

6 oTt Tapxovto; SooTrsppo; tjStj yspwv oiv sxTrtVcsi t% Sovaorefa? 7:dXat [xsv dSrjXooc 
8td tov TpoTrov [xtao6[jL£Vo; tots 8t^ xal vsoaavTo; (xtvsoaa; cod.) too ttXt^&ooc s; cpavspdv 
dTroaTaatv t^ too 6[jlo>vo[jloo TiatSoc dxoXaatcf. 6 [jlsv ydp sto^sv tyjv 'ApSsaTcov Tcsptxa&rjjxsvo; 
TcoXtv x' (Mommsen, xat cod.) Tupo; toT; p' aTaStot; tt^; c Pwjjltjc d7:(pxta[ASvrjV . Tapxovto; 8s 6 
too ^aatXscDc 6[aoSvo[xo; Aooxpr^Ttav yovaTxa ^svooc Tcapd Po>jxato>v -yvcoptjxcDTdxoo KoXXaTtvo> 
aovotxooaav sjxtavsv. STravsX&ovxt (Cedr., sTravs^Oooar^ exc.) xat T(|) icaTpt t^ ts XotTr^ xaTs- 
[xr^voas aoyYsvsta T(p ts dv8pt [s7rapaaa[xsVYj rs TioMd toTc dcp' atjxaTOc st tyjv aojxcpopdv aoTr^c 
xaTaXstTiotsv aTtjxoipr^Tov aTraaajxsvT] to Et<poc oTisp otto toTc xoXTcotc dcpavwc scpspsv] saoT^v 
sv o^st tcov 7iapovTo>v xaTstpYaaaTo. tooto 8s tooc ts aXXooc stc opyrjV dvr^sv sXsoj t% 
dv&po)7coo (Tiapr^aav ydp oox bki^oi c Pw[xato>v stci &sav too Trd&ooc) xat 007* TjxtaTa BpooTov 
Tcpoar^xovTa [xsv xaTa ysvoc sxstv^ dvopa 6*s BvjjxoTtxov ts xal [xtaoTopavvov , oc [xdXtaTa to 
ttX^&oc stc tiqv Ttov |3aatXso)v rjystpsv a7r6aTaatv dcpstXsTo ts t% iiooatac 7ravTsXo>c tov Tap- 
xovtov. a[xa ydp t^ xaTa tyjv TioXtv STravaaTaast xal r^ Trpoc T7]V 'ApBsav (dvBpa cod.) ooaa 
aTpaTta to>v Po)[xato)v aTroXtTcooaa tov Topavvov o)y^sto ooSsv oots dvaxaXooVTOc oo8s [xsvstv 
Ssojxsvoo TrscppovTtxoTa. Tapxovtoc 8s toTc Trapooatv djxr^avwv r^Xaovsv stcI tyjv c Po)jxr^v o>c 
TraoacDV ttj TcapoBo^) tt^v Tapa^v xat ttt^v BovaaTstav [xsTa Trst&ooc dvaXr^ojxsvoc. aTcscoa&stc 
(a7rsao)a&stc cod.) 8s otto twv TroXtroiv aTrsy^oipst aov toTc otxstotc ^aaiXsoaac sty] 8' Trpoc 
toTc x • xa& ov 8y) y^povov y^ TroXtc aTrsXo&Y] ty^c TOpavvt8oc, S7TTa jxsv SovaaTtov scps^YJc dva- 
ay7)[xsVY], Tpta 8s xat jx' xat o xaTa jxovapy^tav styj TroXtTsoaajxsvYj aovsoTaXjxsvwv aoTYj twv 

TYjC dpV^YJC OpO)V STt (6pO)V STYj Cod.) 00 TTSpa TS OTa8tO)V p' SV&a 8y^ JXYjXtOTOV SXTtOJXSVCDV. 

Ioh. exe. de ins. 7 (37). 



16 EVTROPIVS. I. 

VIIII Hinc eonsules coepere, pro uno rege duo hac causa ereati, ut, si unus malus esse 

voluisset, alter eum habens potestatem similem eoerceret. et placuit, ne imperium 
longius quam annuum haberent, ne per diuturnitatem potestatis insolentiores redde- 
rentur, sed civiles semper essent, qui se post annum scirent futuros esse privatos. 

2 fuerunt igitur anno primo expulsis regibus consules Lucius Iunius Brutus, qui maxime 5 

3 egerat, ut Tarquinius pelleretur, et Tarquinius Collatinus maritus Lucretiae. sed Tar- 
quinio Collatino statim sublata est dignitas. placuerat enim ne quisquam in urbe 

4 maneret qui Tarquinius vocaretur. ergo accepto omni patrimonio suo ex urbe migravit 
et loco ipsius factus est Lucius Valerius Publicola consul. commovit tamen bellum 
urbi Romae rex Tarquinius qui fuerat expulsus et collectis multis gentibus, ut in 10 

X regnum posset restitui, dimicavit. In prima pugna Brutus consul et Arruns Tarquini 
fllius in vicem se occiderunt, Eomani tamen ex ea pugna victores recesserunt. Bru- 
tum matronae Romanae defensorem pudicitiae suae quasi communem patrem per an- 

2 num luxerunt. Valerius Publicola Spurium Lucretium Tricipitinum collegam sibi 
fecit Lucretiae patrem, quo morbo mortuo iterum Horatium Pulvillum collegam sibi 15 

3 sumpsit. ita primus annus quinque consules habuit, cum Tarquinius Collatinus prop- 
ter nomen urbe cessisset, Brutus in proelio perisset, Spurius Lucretius morbo mor- 
tuus esset. 

XI Secundo quoque anno iterum Tarquinius ut reciperetur in regnum bellum Ro- 

manis intulit, auxilium ei ferente Porsenna Tusciae rege, et Romam paene cepit. 20 
verum tum quoque victus est. 



2 alter eum] alterum L^O, alter eam G- || 3 annum LOP, annum unum S || habeant LO \\ neque L^O || 
4 futuros om PD || 5 lucius om LD , -1- || 6 egerant G l [| pelleretur et tarquinius om G 1 \\ conla- 
tinum G l || 7 statim om LO \\ sublata] conlata G 1 || ne om. G 1 || 8 remaneret PD || ergo] qui LO || 
9 in loco PD || lucius om. LO \\ 10 urbe L l O \\ il possit LW \\ arrus O J| tarquinn G 2 LO (| 13 ro- 
manae matronae PD || 14 spunrium || tripitinum G || 1 5 quo] qu* G 1 \\ 16 habuit quinque consules G [| 
cum] cun O || urbe cessisset propter nomen LO || 17 m om. LO || spumus O || lucretio LO || 18 esset 
ex est || 21 uerum tum] uerbum O, uerum tunc L~, uerum tamen D Paean. 



VIIII. 7) akena a Liv. 

%) Liviana (I, 57 — 60). 

3) aliena a Liv. 

4) Liviana {II, % — 6) 

X. 1) Liviana {II, 6 7). 

2) ahena a Liv. praeter verba : v. 15 Horatium — 16 sumpsit (II, 8). 

5) e superioribus colligit Eutropius 

XI. 4) Liviana {II, 9 — H) additis annorum post reges exactos numens. 



IIAIANIOr METAGPA2I2. A. 17 

'Evxsodsv xo jxsxd tcov [3aatXscov sTrauaaio, [xsTTjvs^drj 8s st<; tyjv tcov oicdTcov VIIII 
vpTV- ^° ^ Tjaav ooxoi xoti sTTjator coaTS xdv sTSpov cpaoXov [aofx(3at7]] stvat, 
xaTacpsuystv iizl xov sTspov, tco 8s /povcp TuspaToojjtsvYjv tisTptcoTspav stvat xyjv 8ova- 
axciav. dvdyxYj ydp vjv dpiaxoo; stvat ?Y]jJiaY(OYo6c st8oTa<; cbc, xaxd xov /povov 
5 saovxai tcov dp^ocisvcov. ytvovTat xoivov oTuaxoi tco TcpcoTcp sTSt [xsxd too<; [3aatXst; 2 
Aooxto<; 'Ioovto^ Bpooxo^ 6 ttj; Tapxovtoo [JidXtaxa xa&atpsasco; atxtcoxaxo^; xat Tap- 
xovtoc; KoXXaxtvo:; 6 tyjc; AooxprjTtac, dvrjp, yjc, oppta&staYjc, sirpd^&Y] xd irspt Tap- 
xovtov dXX 6 KoXXaxtvo<; so&o;; tyjc; s£ooata<; dcpYjpsi)/] * (soo;s -fdp [^Ssva stu tyj; 3 
Pc6|X7]<; sfvat Tapxovtov ovociaCoctsvov) xat r/j^ ooatac, Trpoaacpatps&sl; dicscoa&Y] r/js ^ 

10 ttoXsco^. dvxtxaxsaxY] 8e aoxcp Aooxtoc; OoaXspto; IIoo[3Xtx6Xac;. 

Tooxcov oov xyjv oixaxov s^ovxcov dp^Yjv 6 r?jc [SaatXstac; dcpatpsi)st<; Tapxovtoc; X 
i%*qya^t~o xy] 'Pcoovyj tuoXsliov. xat aovaystpac; s&vyj icoXXd 8t ottXcov saicso8sv sTcav- 
sX&stv stc; tyjv paatXstav. cbc; 8s xo TupcoTov aovsctt^av, 6 [jlsv BpooToc, xat 6 Tapxovtoo 
Tca?<; dXXifjXooc; dvstXov ot 8s Xotirot 'PcojJtarot xaoxY] tyj ^d^Y] vtxvjaavTsc, dvs^copYj- 

i5 aav stc or/oo. at xotvov yovarxsc, cbc; r/j<; asjJtvoxYjxoc; xat acocppoaovY]c; oTcspcta^ov xs 
xat irpoaxdxYjv svtaoatatcp Tcsv&st xa&dirsp Tcaxspa xotvov sxtct/jaav. llooj5Xtx6Xa<; 8s 2 
Sirooptov Aooxp^xtov TptxtTCtTtvov xotvcovov saoxcp xat aovoTcaxov s^stpoTovTjas, xov 
Tcarspa rpjc, AooxpYjTtac;. xooxoo 8s otcs^sX&ovxo; voacp xov [3tov aoihc, Opdxtov IIooX- 
jStXXov aovrjc^sv saoxcp Trpoc, xyjv OTraxov dp^v. 6 ydp 8*/] XstTcoctsvoc; dst xoptoc; yjv 

20 Tq^ xoo xotvcovoo )(stpoxovtac;. ooxco 8*?] aovs^/] xbv Tcpcoxov xcov OTcdxcov svtaoxbv 3 
tcsvxs o^stv OTcdxoo; Tapxovtoo ctsv KoXXaxtvoo otd xyjv irpoa/jYoptav aTccoa&svxoc;, 
Bpooxoo 8s irsaovxoc; ev x^ [J-dyY], Aooxpr^xtoo os xyjv sx xyjc; dppcoaxtac; xsXsoxyjv 
OTioctstvavxoc;. 

Tcp 8soxspq> 8s [Jisxd xooc; paatXsac; sxst Tapxovtoc; ao&tc; sxtv/jasv oTrXa xaxd xyjc; XI 

25 Pcojji/jc; oTrsp x^c; [3aatXsta<; icpbc; aojjtjjta^tav sirtxaXsadctsvoc; xbv IIopaYjvav ooxoc; 8s 
^v Tooaxcov paatXsoc; • xat (jttxpoo lisv xyj<; 'Pcoli^ xaxsxpdx/jasv -/jxx*/;&stc; 8s o[Jtcoc; 

2 au^ai-q suppl. Sylb. \\ 3 tiij os ojcts X?^ u ? ^, toj Bs XP^M^ & II ^£pato^f^£VY]V jL*S, corr. Kaltwasser || 
9 d7T(()a^Y] L || 14 Ta^TT^ om. S \\ 18 opaTtov L, opaTtov £ || 21 airecwa^s^TO^ LS \\ 25 -nopauvvav L, corr. S 

K A n I T Q N. 

1 oTraxoi ot tyjv Twv c Pa>|xaia)V iroXiTsiav 8ioixoovTSc. diroastaajxsvY] ydp tyjv 8ooXstav 
7] TToXtrsta [xstoc OavaTov Tapxovtoo 800 oTpaTYjyoTc svtaoatatav s^ooatv dp^v tyjv s^ooatav 
STTSTps^s* T(p |xsv dpt&jxtt) Ttt>v dv8pwv tov t% [xovap)(tac ot«)&o6jxsVY] cpopov T(p 8s aovsaraX- 
jxsvtt) ty^c s^ooatac [xsrptooc to6c sv tyj Tcpoaraata tc5v xotvwv dirspYaCojxlvY]. 6 ydp vov 
otco TcsXsxsat ts xat pd^8otc Sopocpopoojxsvoc xat aTpaTOTcsocov s^Yjyoojxsvoc t% [xst' oXtyov 
|xsTapoXY]c stc svvotav xa&taTajxsvoc jxsTptov ts xat 8Y][xoTtxov irapsT^sv saoTov toIc dp^ojxsvotc. 
st 8' dpa Ttc [3apso)c ts xat dXaCovtxwc XPT 70 T fi 8ovaaT£ta pa6t«)c ootoc otto OaTspoo twv 
7]YS[x6vo)V taoTcaXr^ 86va[xtv s^ovtoc yojxvooTat too cppoVY]jxaToc. tootci) oov oyj t«) TpoTCtt) ty^c 
iioXtTstac cpoyooar^c Topavvt8oc papoTr^Ta xat 8r^[xoxpaTtac dxoAaatay Tcpo^stptCsTat Tcpo)Totc 
aTpaT^yooc aoTOxpaTopac dvBpac 800 xovaooXooc aoTOoc ovojxdaaaa ota 8yj TcpopooXooc xat 
Ttporjyopooc Ttvdc^ ooc c/ EXXrjVsc [xsTa TaoTa (jx. t. om. Ioh.) Sia tyjv oirspo^Yjv ty]c s^ooatac 
(t. s. om. Ioh.) oTcaTooc (ante 8td /b/i.) irpoar^opsoxaai (sxdXsaav /0/1.). Sw/d. 5. v. 

oiraTot. svtso&sv sysvovTo $ xovaooXot ooc — sxdXsaav Ioh. exc. de ins. 7 (37 M). 

2 excerpta Planud. 4 1/ (13, 1 Z)) : 060 xaTa tyjv c P«)[xy]v irpos^stptCovro oiraTot (i)c si 
aojxpatYj tov sTspov cpaoXov stvat xaTacpsoystv stcI tov sTspov e Paeanio , non e Capitone de- 
sumpta videntur. 

Evikopivs. 3 



18 EVTBOPIVS. I. 

2 tertio anno post reges exactos Tarquinius cum suscipi non posset in regnum neque 
ei Porsenna, qui pacem cum Komanis fecerat, praestaret auxilium, Tusculum se con- 
tulit, quae civitas non longe ab urbe est, atque ibi per quattuordecim annos privatus 
cum uxore consenuit. 

3 quarto anno post reges exactos cum Sabini Romanis bellum intulissent, victi sunt 5 
et de is triumphatum est. 

4 quinto anno Lucius Valerius, ille Bruti collega et quater consul, fataliter mortuus 
est, adeo pauper ut collatis a populo nummis sumptum habuerit sepulturae. quem 
matronae sicuti Brutum annum luxerunt. 

XII Nono anno post reges exactos cum gener Tarquini ad iniuriam soceri vindican- 10 

dam ingentem collegisset exercitum, nova Bomae dignitas est creata, quae dictatura 
appellatur, maior quam consulatus. eodem anno etiam magister equitum factus est 

2 qui dictatori obsequeretur. neque quicquam similius potest dici quam dictatura anti- 
qua huic imperii potestati quam nunc tranquillitas vestra habet, maxime cum Augustus 
quoque Octavius, de quo postea dicemus, et ante eum Gaius Caesar sub dictaturae 15 

3 nomine atque honore regnaverint. dictator autem Bomae primus fuit Larcius, magister 
equitum primus Spurius Cassius. 

XIII Sexto decimo anno post reges exactos seditionem populus Bomae fecit, tamquam 



1 tranquinius G \\ 2 ei om. LO \\ possenna G 1 || rumanis (? l || praestare IJO || 3 quattuordecem G || 4 per- 
senuit LO || 5 anno] autem O || 6 his codd. \\ 7 quinto] qun G 1 || lucius om. LO Paean, || 8 post 
pauper add. factus est JJO, factus X 2 || ut* L, cito || 9 secuti L J ? secutae L 2 || per annum PD || 
10 tarquinii G 2 LO || socri G || uidicandam G l || 12 moior O || quam om. LO \\ consolatus L \\ 13 ne- 
que] ne (r 1 || antiquam i^O || 14 potestate GLO || 15 octauius G Capito, octauianus LO Paean. || quo 
om. O || eum om. || dita*turae L \\ 16 honorem 6? 1 || regnauerit G 1 , regnauerunt LO \\ titus ante 
larcius add. Eussner || largius FG^LO , 1. artius G 2 \\ 17 spurius] papirius LO \\ 18 romanae L0 7 
romanus L% 



XI. 2) Liuana pleraqae [II, 13 — 43) 7 aliena . v. 3 quae — 4 consenuit; eadem repetit Augustmus 

de civ. dei 3,45 omnmo ex Eutropw Lwius %, %4 aliter refert de Tarquimi obttu. 

3) Liviana [II, 46). 

4) Liviana pleraque [II, 46), ahena' v. 8 eollatis — nummis. 

XII. 4) Liviana [II, 48). 
%) aliena a Liv. 

3) Liviana 'II, 48). 

XIII. Liviana [II, %3—33). 



OAIANIOY META<DPA2IZ. A. 19 

dTCTjXds- xat xpixo) fxsTa touc fiaaikiac, svtauTO) cbc; stosv aoTU) Ta Tcspl ttjc; paatXstac; 2 
06 ^topoovTa xaTa vouv, TJdrj -fbtp *at IIopaTjvac; aTtovSdc; stottoCtjto Ttpos PcofJtatouc, 
sv TooaxbXo) txoXi^vico ttjc; PuifATjc; ou iroppa) [xaTaTcXaysic t6v Mouxiov £7rtj3dXXovTa 
ttj cpXoft TTjv 8s£idv stxbva ts ysvofxsvov dvSpstac; ts xai xapTsptac; tuW Pcojxatojv], 
5 [i£TaaTa<; auv ttj Ya[x«Tig xat Tot; cptXTaTotc, TsaaapsaxatbV/a StsTsXsasv svtauTou; sxst 
ts xaTsyTjpaas. TSTapToo 8s p.sTa tou; ^aatXsa; stsi 2a[3tvot Pcojiatotc; stc^y^Y ^ tco " ^ 

XsjJLOV. YjTT7]&SVT0)V §S aUTWV TCaVOTpaTt Ot PtOfJtatbt T7JV VtXTJV S&ptd»Jl[3sU0aV. STSt 4 
TOpVTCTO) OuaXsptO^, 6 BpOUTOU OUVUTCaTOC, TSTdpT7]V 7}§7] TTSTcXTjpU) /(*)<; UTcaTstav t6 

xotvov uTCSfxstvs tsXoc; sv TooauTTj Tusvta xat dfcopta T(jov dvayxatojv, (oots sx auvsta- 

10 cpopac tou 8t^[xou ttjv Tacpvjv auTou ysvsa&at. xat toutov 8s at yuvaFxs^; (SoTcsp tov 
BpouTov xaTa tov taov ^povov sTcsv&vjoav. 

EvaT(p jjtsTa tou<; [3aatXsa; sTst 6 tou paatXsuaavTo^ Tapxuvtou 2ouTcsp(3ou ya[Jt- XII 
Pp6<; Tt[Jt(op7jaat to) xrjSsaTTJ pouX7]&st; Tca;ji[JiSYS&*/] oTpaTtdv aovsXeSje. tots toCvuv 
TcpoasTcsvo^&Tj ts xat r)ps&7) xaTa ttjv 'Pc&jatjv dpjr/j • otxTaToupav aoTTjv sxdXouv stcl- 

15 ^a)pta>c/ 07jp.atvst 8s dvayopsuatv q cpo)v^ rj Std to Xsystv [JtSTa tov Stjjaov, ou ^vjcpTj- 
cpopstv 8s ax stcI T(j5v uicaTojv, toj p^aTt 8s dxoXoo&stv ttjv s^ouatav. auTT] Ss 8u- 
vaTO)Tspa [Jtsv ttjc; [xsytaTTjc; uTcaTStac tjv, s£ (jltjo! 8s TcapsTStvsTo [xovov. toooutov -yap 
I8o£sv aor/jv auoTstXat xaTa tov /pbvov, oaov uTcspspatvs to) [jtsYS&st. xaTa 8s tov 
auTov toutov ^povov xat dp)((ov tTCTcsojv dvs8st^&7j * dxoXou&st 6s xat auTo^ to) 8txTa- 

20 T(opt xa&a7csp Tt<; d^to^psox; uTcoupyo^;. auvsXovTt 8s etTcstv, ou8s[Jtta tcov stc! t^<; 2 
P(6[Jt7j£ dp^ojv (b<; irj 8txTaToupa t*^ vuv paatXsta Tcpoasoixst. jxsTa Taup/j^ youv, [jtaX- 
Xov Ss utco TauTTj T"g Tcpoo^yopta xat A&yo^^^ ^ OxTaptav6<; (Tcspt ou [Jttxpov uaTspov 
spoujjtsv) xat Tcpo sxstvou rdto^; KaFaap, xaTa [Jttxpov ttjv ^tsv TcoXtTstav xaTaXuovTs<; 
dpTcdCovTS^ Ss ttjv ^aatXstav StsXa&ov. icpojToc ouv sysvsTo 8txTaT(op Adpxto<; • \id- 3 

25 ytoTpoc Ss Td)V tTC7cso)V TcpojTo; STCouptoc Kdato;. 

Exto) Ss xat SsxaTO) [xsTa tou^ (3aatXsa; svtauToi aTaotc stcstcsos to) 8^[jlo) tojv XIII 

1 IviauTcj) — ftaaiXetas -L i. w. || 2 Tiopcuva? L, corr. S \\ 3 Xou^tov L cod. Sylb. , fjiouxtov *S || 4 tou- 
axa>Xqj L || 11 iirl^TQaa^ L \\ 15 'uerfta cpwvT] tj 5td — 6iidT(»^ sic restituit Kaltwasser: cpcovY] Std t6 \iyew 
(= dicere) p.ev tov (jTiaTOV ou ^rjcp^cpopetv Se t6v Byjjjlov cj; £7tt %tX., Mommsen: j^cdvy] Std to fji£Td to Xe- 
-^etv tov Syjfxov ou ^cpYjcpopstv tbc, iizi t.tX. || <];r]cpocpop£Tv S || 19 auTTj Z#, auTO? propos. Sylb. \\ hi%zd- 

TOpt -L || 21 TT]V VUV -L, TTJ) vuv <S 

R A n I T Q N. 

8 bn Aooxio; BaXspio; IIoTrXixoXa; oTcato; xaraXsiTcsi cbv j3tov ooto> 8^ [xsTatTo; ts 
}(pY][xaTa>v aicopoc a>c xotvotc otto too 8y][xoo Tacpr^vai ypr]|xaai cdc ts ywaTa tt^v ttoXiv yoval- 
xac TrapairXYjota); aoTov airo&prjV^aai T(p BpooTq), licstSav xal aovrjpc^sv aoT(p ttjc to>v Topdv- 
va>v iilb8oo. Ioh. exc. de virt. 788 (43 M). ooto> 8s [xsTatTo; STsXsbnrjas xat — xotvoTc 

Tacpyjvat ^prjjxaat aSw^o^. 5. y." jxsTatToc. 

14 fj |3ooXtj xatvbv Tjysjxovtac eoptaxei (avsoptaxst Ioh.) ysvoc Trpo^stptaajxevY] tots 
TipouTov 8tXTa.Ta)pa b; xaT 5 c EXXa8a yXa)TTav xXrj&str] av eio7]Y7]T^? tcjuv XoatTeXaiv OTrsps^ov 
[xsv tt^c tcuv birdtTwv ap^c toTc 8s ^aatXeoat irpoacpepeaTaToc. avoireb&ovbv ts yap to>v oXcov 
st)(s tc xpdtToc xal taoTopavvov ev T(p xa&eoTr^xoTt XP° V( P T1 ^ v e^ooatav. Totyapoov Tatoc 
Kataap irpoTepov xat jxeTa tootov AbyooaTOc 'OxTaootoc, a)V boTepov xaTa tooc otxetooc XP^" 
vooc [xvrj(xovebao|X£v, otco Ta}be T(j> bvb[xaTt t% (xovap^tac avTtXa^avsa&at bteyva>aav. 
Sw/d. 5. v. btxTaTcop, 7o/i. e^cc. 6/6 ins. 8 (45) -7] ^ooXt] — BtxTdtTopa. 

24 icpwTOc atpe&etc btXTOtTcup Mdpxtoc irpoaatpstTat nnrapxov Siibptov 7ipaYcov xaTOt too- 
tov xat TTjc tTCTcapxtxr^c e7ctvor^9eta7]c ^yejxovtac beoTepeoobar^ xa/ra tyjv oTcepo^rjV too btxTa- 
Topoc. Suid. s. v. tTCTcapxoc. 

3* 



20 EVTROPIVS. I. 

a senatu atque consulibus premeretur. tum et ipse sibi tribunos plebi quasi proprios 
iudices et defensores creavit, per quos contra senatum et consules tutus esse posset. 
XIIII Sequenti anno Volsci bellum reparaverunt et victi acie etiam Coriolos civitatem 

quam habebant optimam perdiderunt. 
XV Octavo decimo anno postquam reges eiecti erant, expulsus ex urbe Quintus Mar- 5 

cius, dux Romanus qui Coriolos ceperat Volscorum civitatem, ad ipsos Volscos con- 

2 tendit iratus et auxilia contra Eomanos accepit. Romanos saepe vicit, usque ad quin- 
tum miliarium urbis accessit, obpugnaturus etiam patriam, legatis qui pacem petebant 
repudiatis, nisi ad eum mater Veturia et uxor Volumnia ex urbe venissent, quarum 

3 fletu et deprecatione superatus removit exercitum. atque hic secundus post Tarquinium 10 
fuit, qui dux contra patriam suam esset. 

XVI Gaio Fabio et Lucio Virginio consulibus trecenti nobiles homines, qui ex Fabia 

familia erant, contra Veientes bellum soli susceperunt, promittentes senatui et populo 

2 per se omne certamen implendum. itaque profecti omnes nobiles et qui singuli mag- 

3 norum exercituum duces esse deberent in proelio conciderunt. unus omnino superavit 15 
ex tanta familia, qui propter aetatem puerilem duci non potuerat ad pugnam. post 
haec census in urbe habitus est et inventa sunt civium capita cxvn milia cccxvmi. 

XVII Sequenti anno cum in Algido monte ab urbe duodecimo fere miliario Romanus 

obsideretur exercitus, Lucius Quintius Cincinnatus dictator est factus, qui agrum 
quattuor iugerum possidens manibus suis colebat. is cum in opere et arans esset in- 20 
ventus, sudore deterso togam praetextam accepit et caesis hostibus liberavit exercitum. 

1 senatui L 1 || adque G 1 || a consuhbus P || tnbunus LW || plebis L 2 P Paean. || 2 senatu || 3 se- 
quente G^F \\ uulcis L l , uulscis || contra romanos add. post uolsci FGPD || et om. LO \\ acie] et 
capti LO || coriblos G 1 || 4 opimam GF || 5 anno post reges eiectos LO || ex] ab O || 6 romanorum 
LO || 7 romanosque saepe LO || 8 patnam suam LOPD || quiqu G 1 || 9 et om. G \\ dolumma FG, 
uolumia L, uolumina 0, uelumnia PD || quorum PD \\ 1 tletu om. PD || et om. O || precationem L 1 , 
praecatione L%OP || ronouit G 1 || 12 gaio] graio GS \\ flauio PD \\ et om. G \\ uergilio S, uerginio L 2 
Paean. || nobiles humiles (homiles O) hommes (homiles O) LO || 13 bezentes G^F || 15 exercitum G 1 \\ 
ceciderunt S \\ superauit FG, superfuit LODP || 16 poterat LO Paean. )| 17 censum L^O || est om. 
PD || ta in muenta m ras. G 2 \\ capita om. PD || cxvn milia] centum milia FG || 18 anno tamen G, 
tamen anno PD || monte] munde || ferme LOPD || romanus] magnus LO || 19 obsederetur G^L^O || 
quintus LO || dictor G l \\ est] esse TJO || 20 m om. G || 21 sudure G || praetextatam FGPD || 
et om. LO 

XIIII. Liviana [II, 33). 

XV. /) Liviana [II, 35—39). 
%} Liviana [II, 39. 40). 
3) aliena a Liv. 

XVI. / ; %) Liviana [II, 48 — 50i. 
3) Ltvtana [III, %4). 

XVII. Liviana pleraque [III, %5 — 30) absque mikanorum numeris v. 48. 



P A V L V S. 

Hier 15(9 2 posset. \\ eodem tempore concedente Xerxe (xerse HV, xerxen L 1 ) Persarum rege (regem X 1 , Nee- 
mias 'neemias ante concedente L) ludaeam venit muros urbemque restituit || sequenti 

Orob. 141 21 exercitum \\ iugumque boum Aequis imposuit (posuit H) victoriamque quasi stivam tenens sub- 
iugatos hoste& prae se (prae esse Z, praesse N, per se L) primus egit. || anno 



nAIANIOT METAOPASI2. A. 21 

'Pcoptatcov dyavaxToovTt, xai Seivd Tcda^etv otco ts tyj<; ao*pXY]Too xat xwv oTcaTcov 
[atTtcofxevco] xat 06 irpoxepov eTceay-ev ooto; 6 &6po(3o; 5 ?cptv xat aoTo<; aoTtp xaTeaTYj- 
aev dp^ovTa; otxetoo; xat otovet Ttva; exStxoo; too tcXyjOoo;, 00; §Y]fxdp)(oo; exdXeae, 
Tptpoovooc, uXY]j3t; xaTa tyjv aoTcov cpcovYjv. eTctoTeoae 8e 6 oyj[xo; §td tootcov dacpd- 

5 Xetav aoTco icpo; tyjv tyj; aoyxXYJToo xat tcov dpy^ovTcov e£ooa(av oicdp^etv. 

Tcp 8e e£?j; evtaoTco BooXooaxot tov TcoXeptov dvevecoaavTo xat ao[xptt£avTe; XIIII 
/]TTVj&Yjaav xat ty]v [xeYtaTYjv eaoTcov TcoXtv Koopt6Xoo<; aTccoXeaav tcov vtxYjadvTcov -ye- 
vojxevYjv. 

'OxTcoxatoexaTcp 8e jxeTa too; ^aatXea; stsi Kovto; Mdpxto; 6 too TcoXejxoo too XV 

10 xaTa BooXooaxcov aTpaTYj-fo;, 6 xat tyjv TcoXtv aoTcov eXcov too; KooptoXoo;, aTcoXtTccov 
tyjv Pcojxyjv Tcpoae^copYjae Tof; BooXooaxot;, otco Ttvo; 6p-p]; tooto Tcafrcov xat tcoXo 
aov^Y^T^ ao[X[xa^txov xat TcoXXdxt; evCxyjae TcoXejxtp too; otxetoo;. xat TcXr^atov aoryj; 2 
e^eveTo tyj; TcoXeco; aTco TcevTe OYjjxetcov co; aoTtxa TroXtopxVjacov * Tcpea(3eoaa[xevcov Se 
tcov Pcojxatcov 06 TcpoTepov IcpY] tyj; oppj; XV]£etv ^ tyjv aoToo [XYjTepa BeTooptav xat 

15 tyjv ya[xeTY]v BooXoojxvtav icpo; aoTov eXdetv. Y l 'v £Tat ^ touTo* xat Tot; 68op[xot; tcov 
fovatxcov entxXaa&et; direxivYjoe tov oTpaTov. xat SeoTepo; ooto; [xeTa tov ^aatXea 3 
Tapxovtov oTcXa xaTa ttj; TcaTptSo; extvYjaev. 

®a[3too 8e xal Bepytvtoo tyjv oTcaTstav ey;6vTcov Tptaxoatot tyj; Pc6[xy]; dvSpe; XVI 
e-rctcpavet; ex tyj<; <t>a[3too xaTay6[xevot ao-fY^veta; aoTot xafr' eaoToo; xaTa tcov Beet- 

20 evTcov e^eaTpaTeoaav , 6iroa^6[xevot xat tco SVjjxco xat tq ooyxX^tco tov TcdvTa xa&op- 
dcoaetv iroXe^ov. ooTot 8e icdvTe;, d^toy^peco; exaaTo; [xeydXYj; Yj-f^cb^ etvat OTpaTta;, 2 
icavcoXe&pta Stecp&dp^aav. ex tooootoo 8e too $a(3too yevoo; et; oiceXetcpO^ [xovo;, 8; B 
06% oto<; Te eyeveTo 8td tyjv veoTYjTa uapaYSveo&at t*^ [Jtd^. [xeTa TaoTa YLvexat tcov 
acojxaTcov TcdXtv aTroypacpY] xaTa tyjv TcoXtv, xat aov Yjptdjxi^&Y] tcXyjOoc; dvSpcov exaTov 

25 8exa xat eircd ^tXtdSe; xat Tptaxoatot xat Sexa xat evvea. 

Tco 8e 4£yj; evtaoTco xaTa to AX^tSov opo; ScoSexaTcp t^; icoXeco; aY][xetcp eve- XVII 
8peo&et; 6 'Pcojxatxoc; aTpaTo; aovexXefa&Y]. ^etpoTovetrat Totvov StxTaTcop Aooxto; 
KovTto; KtxtvvaTo;* ev -yap Taf; p-eftoTat; dvdyxatc; eiul TaoTYjv ecpepovTo tyjv dp^v. 
d^pov Se I^cov 6 KtxtvvaTo; xat tootov aoTcp ac6[xaTt y^^pT^ ecpear/jxco; Te dpoTpcp 

30 TcapeXape tyjv e^ooatav xai tov tSpcoTa tov dico tyj; t^]^ ov ^ (xeTapaXcov eve3o to 
a^Yj[xa, Tpapeav tot^v aorrjv ovojxdCoootv, ex t^; o-jrXtaeco; r/]; Pco[xoXoo [xeTeve^det- 
aav et; cpdpo;. xat too; TroXejxtoo; aTcoXeaa; ^Xeo&epcooe tyjv OTpaTtdv. 

2 aLTiw^svqj supplevit Sylb. \\ dTziayev L, liziayzv S || aux(|) L, auTip Sylb. || 4 i-itiGTeue S || 14 fte- 
TouXiav L, psToupta\» S || 19 ^££y^ T(dV c °dd. || 21 d^io^piwc L, diio^peco? S || 26 aX^iBov L, akfihov S || 
30 post yiQTcovtac : dTCOfj.op£ap,£vo<; vel simile quid desiderari recte vidit Sylb. || 32 cpdpas L 



K A n I T Q N. 

29 oc StxTotTcop TtpopaXXofxsvoc sto^s Trpo; dpoTpcp 7rovoo[xsvoc ' ots 8' dcptxovTo Trpoc 
auTov 01 Ta 7capdav][jLa t^c dp^c xojxtCovTs; d:rovt^a[jL£Voc ts [xal S£Ed|X£Voc add. Vales.) Ta 
a6[x[5oXa [irpo £aTtda£o>c ajxa t^ ot>t£ta Sovd[X£t toTc TcoX£[xtotc iTriyiyv^Tai] cpovov T£ tcoXov to>v 
£vavTtcov £pyaad[X£voc £7rdv£tatv [exxaiBexaTTf] [x£Ta tt^v I|o8ov Y][X£pa] tooc jx£V otx£iooc too 
TteptaTavTOc xtvoovoo Xoad[X£voc. 

Suid. s. v. KovTtoc KivxtvvaToc [brevius s. v. XoTrp^)^ Ioh. exc. de virt. 789 (48). 



22 EVTROPIVS. I. 

XVIII Anno trecentesimo et altero ab urbe condita imperium consulare cessavit et pro 

duobus consulibus decem facti sunt, qui summam potestatem haberent, decemviri 
nominati. sed cum primo anno bene egissent 7 secundo unus ex is Appius Claudius 
Virgini cuiusdam, qui honestis iam stipendiis contra Latinos in monte Algido militabat, 
filiam virginem corrumpere voluit; quam pater oecidit, ne stuprum a decemviro susti- 5 
neret, et regressus ad milites movit tumultum. sublata est decemviris potestas ipsi- 
que damnati sunt. 

XVIIII Anno trecentesimo et quinto decimo ab urbe condita Fidenates contra JKomanos 

rebellaverunt. auxilium his praestabant Veientes et rex Veientium Tolumnius, quae 
ambae civitates tam vicinae urbi sunt, ut Fidenae sexto, Veii octavo decimo miliario 10 
absint. coniunxerunt se his et Volsci. sed Mamerco Aemilio dictatore et Lucio 
Quintio Cincinnato magistro equitum victi etiam regem perdiderunt. Fidenae captae 
et excisae. 

XX Post viginti annos Veientani rebellaverunt. dictator contra ipsos missus est Furius 

Camillus, qui primum eos vicit acie 7 mox etiam civitatem diu obsid^ns cepit antiquis- 15 
simam Italiae atque ditissimam. post eam cepit et Faliscos, non minus nobilem civi- 
tatem. sed commota est ei invidia, quasi praedam male divisisset, damnatusque ob 
2 eam causam et expulsus civitate. statim Galli Senones ad urbem venerunt et victos 
Romanos undecimo miliario a Eoma apud flumen Alliam secuti etiam urbem occupa- 
verunt. neque defendi quicquam nisi Capitolium potuit , quod cum diu obsedissent et 20 
iam Eomani fame laborarent, a Camillo qui in vicina civitate exulabat Gallis super- 

1 altero] primo Graeci || 2 decem uiris nominatis G, ac decemuiri nominati sunt PD fortasse delenda || 
3 sed] et coni. Hartel || unus om. PD || his codd. \\ 4 uirginum IAO, uerginii L 2 || sd in cuiusdam 
add. G 2 i. ras. \\ iam] tum coni. Hearne \\ mihtarat legit Paeanius et scripsit fortasse Eutropius : cf. 
p. 20, 18 || 5 ad decemuiros LO, a x uiris PD, a decimo uiro G || sustiret (x 1 || 6 egressus PD || 
sublatus L l O \\ 9 bellauerunt LO Paean. || bezentes G, uenientes IAO l || et om. LO \\ bezentium G || 
tolomunius LO \\ 10 tam om. LO \\ sexto] uel LOPD || ueii] bezi G, ueientum PD || octouo G || 
11 obsint G || hic coniunxerunt LO, conduxerunt sed (sec G 1 ) his G \\ dictatore add. G 2 s. I. \\ 13 ex- 
scisae G^F || 14 uiginti deinde LO, uiginti inde DVH (SoTSpov Paean.) || bezentani G, uehientani L l O || 
lpsos] missos G l , eos G 2 || 15 uicit om. G \\ 16 italiaeque ditissimam GLO || postea G 2 DP \\ 17 ei] et 
G || ab ea causa PD || 18 alterum et om. LO || expulsus est PD || ciuitatem L^O || 21 laboroarent 
G^ || verba inde a laborarent sic transponit Ruhl : laborarent accepto auTO n. c. o. recesserunt, sed a camillo 
q. i. v. c. e. g. s. e. g. uicti sunt, postea tamen etiam secutus eos et q. s. »at peruertuntur ita, quae per 
se probabilia et cum Liuio consentientia ab Eutropio referuntur , scilicet Gallos primum ad urbem , deinde 
iustiore proelio post recessionem uictos esse, nam si post recessionem utrumque proehum commissum est quo- 
modo fieri potuit, ut posterioris solius causa Camillus eos abeuntes sequeretur? immo uerba recte tradita sunt, 
sed corrupit Eutropius Liuianam narrationem inserta altera de auro armis Camilh recuperato«. Mommsen || 
uicinia L l O II exultabat 



XVIII. Liviana pleraque (III, 33 — 59); aliena v. 4 contra Latinos, v. 6 sublata — potestas (cf. 
Zonar. VII , 18. B) , de chronologia Eutropiana cf. Pirogoff p. 4%. 

XVIIII. Liviana pteraque (IIII, 17 — %3)\ aliena. v. 9 quae ambae — 11 absint. 

XX. /) Liviana pleraque (IIII, %3 — V, 3%) ; aliena . v. 47 sed conimota — v divisisset (cf. Serv. ad 
Aen. VI, %85), v. 17 ob eam causam. 
2) Liviana pleraque (V, 36 — 45). 



FIAIANIOY METAOPA212. A. 23 

TptaxoatoaT(j> oe xat svt [xsxa t6v tyjc, Pcojayjc, aovotxtajJtbv svtairccp t6 tu>v oicd- XVIII 
to>v jxsTs[3dXsTo stc, sTspav dp^/jv. dvTt ydp tu>v oTcdTujv 8sxa xaTsar/jaav, olc; icaaa 
tyjc; tcoAsuk sTUSTpaTTYj SiotxYjotc. sxaAouvTo os ooTot SsxavSptxot. opihoc; he 8taysv6- 
jxsvot xaTa to Tcpu>Tov stoc; stra |xsTSJ3AY]ibjaav. v ATCTCtoc; "fdp KAauStoc;, stc; sx tujv 
5 osxa, Bspytvtoo Ttvoc; OoYaTspa Tcap&svov, oc; sv T(5 tcoAs[A(i> xaTa to AX-pSov opoc; 
Tcpoc, AaTtvooc; ixoy^aviv dvSpstoiaxa [jtsjjta^rjjjtsvoc;, y^(3qoAyj{}y] 8ta r >pdstpat irpoc; [3tav • 
dAA' 6 iraTYjp aoiTjv Tcp6 tyj<; o[3pS(oc; dvstXs. tooto aovsxtvYjas tov aTpaTov, xat tooc; 
Ssxa Tt[xa)pta TtapaSovTsc; xat aor/jv aoTote; aovavstXov tyjv dp/Yjv. 

Ta> os scr?jc; svtaoTa} Ot§Y}vaTat Tcpoc; tyjv c Pc6jxy]v YjpavTo tcoAsjaov, aofjtjjtd^otc; xs- XVIIII 

10 xpY];xsvot Bsstotc; xat to> tooto>v (SaatAst TooXoojxvtcp. Bsstot 6s xat OtSYjvaTat, xa&d- 
Tcsp sv Totc; Tcpoa&sv stpYjTat, tyjc; c P(6[jtY]c; sx ystTovtov otxooat, OtSYjvaTat [xsv e£ xs^io- 
ptajxsvot oYjjxstotc* Bsstot os 6xT(oxat8sxa. aoveTcrj)u%v §s xat BoXooaxot. tots Tot- 
vov Mdfjtepxoc; AtjxtAtoc; otxTaTiop ystpoTovYj&stc; xat Aa(3u>v dpyovTa tu>v tTC7csu>v Aoo- 
xtov KotvTtov KtxtvvaTov tov ts tcoXsjxov sXoas xat tov (3aatAsa ToXoo;xvtov dvstXs* 

15 <t>t§Yjvat ts yj TcoXts sdX(o xal xaTsaxdcprj. 

Etxoat Ss oaTSpov Tatiryjc; tyjc; f^dy/jc; svtaoTotc; Bsstot TcdXtv sxtVYjaav tov TcoAsjJtov XX 
xat ystpoTovstrat xaT aoT(ov otxTaTu>p $oopto; KdjxtXXo^, oc; TcpoTspov [xsv aoToo; 
xaTSTcoXspz/jas. [xsTa TaoTa 8s tyjv TcoAtv Tcsptxadtaac; xat aoTYjv stAev, dpyatoTar/]v 
ts tyjc, lraAtac, xat Totc, irdatv dcp0ov(OTaTY]v. jxsTa TaoTYjv atpst <&aXtaxoo<; 5 iroXtv ooy 

20 ^TTa> t^<; TrpoTspa^. dXX' eTcaveoTYj cpfrovo; sx TaoTYjc aoTo> t^c soY][xsptac, atTtav t' 
eoj(£v, (o^ oo TcpoaY]x6vTa>; StsXot tyj aTpaTt^ Ta too tcoXsjxoo Xdcpopa, xaTSxp(&Y] ts xat 
aTcs(6a&Y] t^ c P(6[x/]c;. xaTa oe tootov tov ypovov TdXXot 2sva>ve<; (opjx/jaav sTct tyjv 2 
c P(6[xy]v xat ysvo[xsvYjc [^d^Yjc sv§sxaT(p t^c; 7c6Xsu><; oYj[xsto> Tcapd tov AXXtov TcoTa- 
[xov stcso^X&ov cpsoyooat Tot^ Pa>jxatot(;, ooSsvoc dvTapavTo^, [J^XP 1 T ^ ^6Xso><; aor^* 

25 xaTacpso^ovTs^; 8s st^ to Ka7CST(6Xtov sxst aovsa«>Cov saoTooc. Xt[xoo 8s Xoticov aovs- 
^ovto^; aoToo^, scptaTaTat xdjxvooatv 6 Ooopto^ Kd[xtXXoc sxto^ ttj<; tcoXscoc sx t^ 

1 evi L, evl -S || 2 p.eT6pdXXeT0 L, [jieTe^dXeTo S \\ 3 BtaYWOfi-evot X, 5taYev6fxevot aS || 5 aX^tfj.ov L, dX- 
■ytEov 5 || 10 [teetoi? — TouXoup.viqj L i. m. • || 12 PouXo5o%ot ^ || 13 atfx6Xto? 1/ semper || 20 t^ttov L 1 || 
21 ecyov L, ea^ev 8 || 23 dvosxdx^ L*S , corr. Cellar. || 24 eTreofjXOov Mommsen , erre^XOov codd. || 
dvTapaTO? L, dvTapavTo? *S || 25 Xoticov] Xotzou L 1 || 26 cppouptoc L, cpoupto? -S 

KAniTQN. 

3 irapd c Po>}jLatot? Tptaxoatoara) 7rpa>Ta> svtaoTcp jjLsrd tov aovotxtajxov t% ttoAsok Trapa- 

Xo&star^; t^; to>v uiraTCDV dp^c 1 vojjioypdcpot tt^v twv xotvaiv sTrtTpsirovTat irpoaTaatav , 0? 
^povov 6r] Ttva irpoc to XoatTsXsc xal 7]8o tcov TioXtTcov i^youfxsvot ptSTptot ts sSoxoov xal ap^stv 
|xdXtaTa 7raVTa>v STrtTrjBstot [ouTot ydp tcoo xat Tac 1 SsXtooc S7rt^a>ptot; ts xat c EXXy]VtxoTc 
v6[xot; dvaypd^avTs; s; Tac xaXoopivac xop^st; dvs&r^xav.] osoTSpu> 6s STSt t% vjysjxovtac 
PapoTrjToc Topavvtx^c atTtav aTrsvsYxdjxsvot otsXo&r^aav 'Attttioo [xdXtaTa to tcX^Boc stc dirs^dstav 
t9)c osxap^tac xtvr^aavTo;_, 0; OospYtvtoo Ttvo; dvopoc oox dayj[xoo Ta TroXsixtxd &uyaTspa cp&sTpat 
irapdsvov stcsvosi spo>Tt ys^ovwc &sp{xa> t9]c xopY]; xaTaa^STo;. r)v b TcaTr^p aoTo^stpt Bts^pY]- 
aaTO Bstaac tt]V too AirTrtoo oovaaT&tav ata^ovat tiqv xopr^v irpoc ptav a>p[xr^svoo. Icp' a> 
xtvr^&sv to aTpaTta>Ttxov dirav dcpstXsTO tooc 1 Ta ttj; s^ooata; Btxa; ts aTcoTtaat to>v xaTa 
ty^v dp^v TC£TrXrj!X[xsAY]jx£va>v r^vd^xaas. Smd. s. 1;. vojxoYpacpot. 

20 (I>o6ptoc Kd[xtXXoc otxTaTa>p sv iroXs[xotc dptaTSoaac to> toTc aptaTotc TcapojxapToovTt 
TceptTctTCTSt cp&6va> * atTtav ydp Brj Tcpoc Ttva>v stcI Tcapov6[xa> 6tavs[xY]ast tyjc Xstac dvaSsld- 

[XSVOC cpoydc SXTCtTCTSt T7]C Tc6Xsa>C [&SOOC taTOpaC OTCSp 0)V dotXCOC STCSTCOV&St TCOtOO[XSVOc]. 

Suid. s. v. Oooptoc. 



24 EVTEOPIVS. II. 

3 ventum est gravissimeque vieti sunt. postea tamen etiam accepto auro, ne Capitolium 
obsiderent, recesserunt, sed secutus eos Camillus ita cecidit, ut et aurum quod is 
datum fuerat et omnia quae ceperant militaria signa revocaret. ita tertio triumphans 
urbem ingressus est et appellatus secundus Eomulus quasi et ipse patriae conditor. 



LIBER SECVNDVS. 5 

1 Anno trecentesimo sexagesimo quinto ab urbe condita, post captam autem primo, 
dignitates mutatae sunt, et pro duobus consulibus facti tribuni militares consulari po- 
testate. hinc iam coepit Eomana res crescere. nam Camillus eo anno Volscorum civi- 
tatem quae-per septuaginta annos bellum gesserat vicit et Aequorum urbem et Sutri- 
norum atque omnibus deletis earundem exercitibus tres simul triumprios egit. 10 

II Titus etiam Quintius Cincinnatus Praenestinos qui usque ad urbis Romae portas cum 

bello venerant persecutus ad flumen Alliam vicit, octo civitates quae sub ipsis agebant 
Eomanis adiunxit, ipsam Praeneste adgressus in deditionem accepit. quae omnia ab 
eo gesta sunt viginti diebus, triumphusque ipsi decretus. 
III Verum dignitas tribunorum militarium non diu perseveravit. nam post aliquantum 15 

nullos placuit fieri, et quadriennium in urbe ita fhixit, ut potestates ibi maiores non 

2 essent. resumpserunt tamen tribuni militares consulari potestate iterum dignitatem et 
triennium perseveraverunt ; rursus consules faQti. 

1 accepto etiam P || post auro add, DP mille librarum ex Oros 141 || 2 obsiderent ex obsiderant O (| his 
codd. || 3 datum] tatum (r l \\ 5 breviarivm ab vbbe condita libee (lib* O) primvs explioit inctpit 
secvndvs FO, pinit LiBER primvs incipit liber secvndvs LO || 6 tricentesimo G 1 || -7 et om. LO || 
tribunus L^O || consulare potestati LO || 8 romana res] roma GF || 10 exercitus LONZ \\ ante tres 
addunt eodices occupauit et, Hartel legit : sutrinorum occupauit atque o. d. e. e. tres simul tr. e. || earum- 
dem G || egit om. L || 12 uenerunt PD || uincit G l || octo] et LO \\ 13 praeneste $, praenestem 
GFLOPD || dedicationem L 4 O l semper pro deditionem, plerumque correct. \\ 14 ipse G^LO || 15 uerum] 
uirorum L, uirom || diu om. G^ \\ 16 fl iri flen G i. ras. || ibi G i. ras. \\ 17 esse G l || prae- 
sumpserunt G^FPD Paean. || consularis potestatis 8 || potestati LO || 18 triennio LOPDO 2 

XX. 3) Liviana pleraque {V, 48. 49); aliena • v. % recesserunt sed secutus [cf. Zonar. VII, %5. D) , 
ut et aurum — 5 tertio. 

I. Liviana pleraque (VI, i — 4) absque anno post captam urbem Sutrmos errore inter hostes rettulit 
Eutropius. 

II. Liviana [VI, 28. %9). 

III. /) Liviana [V, i. 55. qumquennium) 
2) Liviana (VI, 36 — 42), 



P A V L V S. 

putatu 
losophus his fuisse temporibus perhibetur. 



mer. 1628 ^ conditor. || circa haec tempora Hester putatur historia eonscripta (scripta L)\ || Plato quoque phi- 



nAIANIOY METAQPASIS. B. 25 

stpY][A£VYj<; xpiaeux; otdycov. xat vtxa fiev aircoo; tyj TcpeoTY] aofnrXox^. ok §s oox e£- 3 
e^oopoov too aaTso;, (jovYjaavTo 'Poofxatot tyjv dvaj((6pY]aiv aoTu>v ^poatcp. tqoto oox 
Y^veyxs [xsTptcoc; 6 KdjjttXXoc * Trapa/pYJjJta §s stcs^sXOwv tyj tcjov rdXXu>v aTpaTta aoTYjv 
ts Stscpdstps xat to oodsv ,dveXa(3e ^puaiov xal Ta ay]\xtia ia aTpaTtamxd, aTcep Yjaav 
5 iv tyj irpoT£pa p-d^Yj icapd tu>v c Pa)[xat(ov acpvjpYjfxsvot (atyva xaXooatv aoTa c Pa>|Jtatot), 
TcdvTa dvaXaj3u>v xpiTov ev tyj TcaTptSt dpta[x[3ov £0ptdfxj3eoaev eTcexXYjib] ts SsoTspoc, 
P(o[x6Xo(; ax; otxtaTY]<; xat aoTo<; tyj^ Pa>fJtY]<; -fsysvYjfJtsvoc;. 



B I B A I N B. 



ETSt TptaxoatoaTco xat s^Y]xoaTa> TcsfJtTCTcp fjtSTa tqv tyjc P(6[xy]c; aovotxtafJtov, I 

10 7cpa)T(p 8s [JtsTa tyjv otco rdXXot; ysvofxsvYjv aXwatv, svY]XXdyY]aav at SovaaTstat. dvTi 
ydp T(ov o7caT(ov dp)(0VTs<; eyevovTo aTpaTtarctxot tyjv T(ov OTcaTcov I^ovts; SovafJttv. 
EvTsSdsv xat Ta tyj<; c Pt6fJtY]c, yjo^Oyj TcpdyfJtaTa. KdtxtXXo; ydp BoXooaxtov icoXtv 
s[38o[XY]xovTa toi<; Tcaatv evtaoTot,; oox aTcoa^ojxsvYjv too xaTa tyj<; Pcoixyj; tcoXsjxoo 
aoTYjv ts stXs xat TcoXtv sTipav ETpooaxcov xat SooTptvcov oEXXyjv. Tcdaac, ts aoTa; 6<p' 

15 saoTov^TCotr^adtxsvo; xat tooq icoXsjxtoo; §taj(pY]ad[xsvo(; Tpst^ stcI tois Tptatv sdvsatv 
STcsTsXsas &ptd[X|3oo;. 

Kat TtToc, §s KovTtoc; KtxtvvaToc IlpatvsaTtvooc, o? fJte^pt T( ^ v TcpoTcoXatcov aoTcov II 
TcoXsjxoovTsc s^copYjaav, cfypt; 'AXXtoo TcoTajxoo Stco^a^; vt/Yjv ts iflpaTo xa^' aoTcov 
xat TcoXst^ aoTcov sircd tyj Pcojxir] Tcpoasvstjxs • xat aoToo<; 8s tooc IIpatvsaTtvoo^ ica- 

20 paSovTac; saoToo^ sxTYjaaTo. icav 8s tooto to spyov stxoatv sicsTsXsasv Tatc, Tcdaat; 
Y][xspat(; xat £7ct TooTot^ £dptd[x|3soasv. 

'AXX' oox stcI tcoXo [StsysvsTo] tcov aTpaTtcoTtxcov dp^ovTcov ~q SovaaTSta* jxtxpcp III 
-ydp oaTepov xaTeXo&Yj^ xat a)(e8ov s^co TcdaYjc; dp^^ Y] Pcojxyj 8tsTsXsasv. efua tcov 
aTpaTtcoTtxcov dp^ovTcov Ttvsc xat [xeTa tyjv xaTaXoatv t^ dpx^ ^P^Covto 86vaa&at 

25 xat to xopo^; e^etv dXX' oo^ oTcep Tpet^ evtaoTooc tooto d8oviQ&Y]aav * £Tcav^X&s ydp 2 
Tcpb^ tooc OTcaTooc; ^ s^ooata. 

8 pt^Xtov p add. Sylb. \\ 9 Tpta-itocT(|) L 1 || 14 ty]v poXouaxajv tp addunt ante y,a! TtoXtv sTSpav codd., (3o- 
Xo6cy.wv 7co>av delevit Cellar., eike t. p. tcoXiv y.at £T3pav £Tpo6cy.ajv (vei atyavcuv) prop. -Si/?6. || 17 Tipeve- 
CTtvous L, TrpaivecTtvoix; *S || TcpoTruXayajv X 1 || 18 7]|aTO L, irfpaTO /S || 19 TrpevscTTjVouc L, Tupaivs- 
ctivou? ^S 22 6*i£Y^ £T0 $uppl. Sylb. || tojv om. corf. *SyZ&. || 23 £iTa Mommsen, el yal codd. [| 24 jxeTd 



K A n I T Q N. 

11 ts Tzpoz toT; xptaxoatot? scdiv aTto too TcpwToo aovotxtafxoo too aaTSo^ 8taysyovoTa>v 
p(tXiap)(ot ty]v c Pa>[i.ata>v dp^Yjv irapstX^cpaat. Suid. s. v. ^tXtap^oc. 

26 {xsTa too; ^tXtap^oo? ao&t? sttI too; oTrdroo^ sicavYjX&ov ot c Paj[xaTot. 

Stad. s. v. irpatTwp. 

EVTROPIVS. 4 



26 EVTEOPIVS. II. 

IIII Lucio Genucio et Quinto Servilio consulibus mortuus est Camillus. honor ei post 

Eomulum secundus delatus est. 

V Titus Quintius dictator adversus Gallos qui ad Italiam venerant missus est. hi 

ab urbe quarto miliario trans Anienem fluvium consederant. ibi nobilissimus de sena- 
toribus iuvenis Manlius provocantem Gallum ad singulare certamen progressus occidit 5 
et sublato torque aureo colloque suo inposito in perpetuum Torquati et sibi et posteris 

2 cognomen accepit. Galli fugati sunt, mox per Gaium Sulpicium dictatorem etiam victi. 
non multo post a Gaio Marcio Tusci victi sunt et octo milia captivorum ex his in 
triumphum ducta. 

VI Census iterum habitus est. et cum Latini qui a Romanis subacti erant milites 10 

praestare nollent, ex Romanis tantum tirones lecti sunt, factaeque legiones decem, 
qui modus sexaginta vel amplius armatorum milia efficiebat. parvis adhuc Romanis 

2 rebus tanta tamen in re militari virtus erat. quae cum profectae essent adversum 
Gallos duce Lucio Furio , quidam ex Gallis unum ex Romanis qui esset optimus pro- 
vocavit. tum se Marcus Valerius tribunus militum obtulit, et cum processisset armatus, 15 

3 corvus ei supra dextrum brachium sedit. mox commissa adversum Gallum pugna idem 



1 lucio om. LO || camillius G 2 || 2 adlatus FG || 3 tititus G 1 \\ quintus LO \\ aduersum LO || hi ab] 
h* *b G 1 || 4 quinto LO || anienum S \\ consederunt PD || ibi om. LO || 5 iuuenis lucius mallius 
(manilius P) FGDP , 1. iuuenis manilius LO, Lucius om. Paean. et Cap. || sigulare G 1 \\ 6 perpe- 
tuo G || et sibi om. LO || 7 mcto (r 1 || 8 a om. Qi \\ et om. LO [[ vn milia LOS \\ 9 ducta om. L, 
adducta OG^ ducti 8 || 12 efflebat LO \\ 13 profecta GPD || 15 optulit GDP || 16 dexteram L 1 -, 
textrum G 1 || aduersus G 2 



IIII. Liviana (VII, /). 

V. /) Liviana [VII, 9. 40); v. 4 qnarto] ad tertium Liv. VII, 9. 6. 

2) Lwiana [VII, 42 — 17). 

VI. /) Liviana pleraque (VII, %% — 23), aliena : v. 4% qui modus — efficiebat. 
%) Liviana pleraque [VII, %5. %6) , aliena v. 46 supra dextrum brachium. 

3) Liviana (VII, %6). 



P A V L V S. 

r °i S 58 157 2 delatus est \\ his temporibus inmensa per continuum biennium Romanos pestis afflixit || sequen- 
tique anno secutum (secutus V^H 1 ) est satis triste prodigium, si quidem in medio urbis (urbem 
A M ) terra dissiluit (terram dissoluit NZ) vastoque praeruptu (praerupto PL) hiantia subito in- 
ferna patuerunt. quod cum (dum VZL) diutius ita maneret cunctisque terrorem (terrore V 1 ) in- 
ferret, taudem interpretantibus haruspicibus, quod vivi hominis sepulturam expeteret (ex- 5 
peret N 1 ), Marcus Curtius eques Romanus (romanos HV 1 ) se in id (it N, om. Z 1 , illum Z 2 ) ba- 
ratrum armatus iniecit sicque conclusum est interea || Titus 



IIAIANIOY METAOPA2I2. B. 27 

Aooxtoo xoivov revooxtoo xai K6vtoo 2ep(3tXtoo yevojxevoov uTrdtTtov TeXeoTcx Kd- IIII 
jxtXXo^ Ti[xat ts aoTtp SsoTspat jjtsTa xbv c Pa)[x6Xov ec^cptatbjaav. 

TdXXoav oe ttoXsjjlov Itci tyjv 'PraXtav xtvvjadvTcov aTpaTorackoaajxevcov §e dvTt- V 
rapa too AvtVjvoo 7roTa[xoo TtToc; KovTto^ 8txTaTa>p dvaSet^dek e£rjXdev eicl too; tto- 
5 Xejxtoo^. dXX IXoae tyjv (id^Yjv oo^ yj aojxirXoxY] tiov aTpaTeojxaTcov, dXX dvYjp veavtac, 
MavOaoc;- ocp evo^ y^P T( *> v TdXXtov etc; [xovojxa^tav icpoxXvjOek exeivov Te xadeilev 
xai to) 7loXs[X(i) tsXoq eS&r/e • xbv aTpe7rc6v Te, a> xexoafxvjTo tov Tpd^vjXov 6 TdXXoc, 
eaoT(p Tuepi&eic; ex tootoo TopxooaToc; aoTo^; Te 7rpoaY]Yopeo&Y] xai ot e£ aoToo TrdvTsc; 
[xyjvoovTec; tyj TrpoaYjyopta tov aTto too Xacpopoo xoajxov. Topxoc; -^p eTTt^iopuoc; 6 aTpe- 2 

10 tcto; xaXeirat. TOTe [xev oov ^oyYj TcapeSoaav eaoTooc;. [xeTa §e TaoTa xai xaTeTcoXe- 
[x^&Y]aav OTcb too StxTaToopoc; SooXTCtxtoo. xai Tooaxoi §e otco Tatoo Mapxtoo aovexo- 
Tryjaav. etc; oxtco §e ^tXtdSac; atyjxaXcoTtov tco Sptd[xj3tt> Ttonrjaac; tcXyjOo^ 6 vtxvjaac; 
e&ptd[x[3eoae. 

MeTa tooto ytveTat tcov P(ojxat(ov aTcoypacp^. xat T(ov AaTtvtov T(ov ottq P(o- VI 

15 jxatotc; y^Syj YeyevY][xev(ov a(6[xaTa Tcape^etv etc; aTpaTtdv oo pooXojxevwv, e£ aoTtov to>v 
7coXtT(ov aoveXeyY] tq aTpaTeo^ta. xai §exa e£ aoT(ov aovTa^etc; eyevovTo, XeyecSvec; xaTa 
tyjv aoT(ov xaXoojxevat <jxovyjv ex ttjc; yevojxevTjc; T(ov veeov sTctXoy^c • Xeyepe ydp Tcap' 
aoTotc; to £7ctXe^aa9at XeyeTat. ai oexa §e aoTat Xeyetovec; e^YjxovTa ^tXtdSac; dvBpiov 
et^ov, (bc exdaTYjv etc; e^axta^tXtooc; TeXeiv • xal ootodc 6 tocootoc aov^&Y] aTpaTo^; 

20 ootc(o T(ov c Pu)[xatx(ov TcpayjxaTwv et<; to tcSv £7ct8e8(oxoT(ov * Toaaor/] T(ov aTpaTta>Tt- 
x(ov Yjv £7ct9o[xta xat T(ov 7coXtT(ov dvSpeta. tooto oyj to aTpaTeojxa T(ov 7coXtT(ov e^cf- 2 
pav £7ct tooc TdXXoo<; e^aip^aev, Yj^oojxevoo tyjc aTpaTtac $ooptoo. dXXd Ttc ex too 
rdXXwv aTpaTe6[xaToc, Tcptv ^j aopt[xt?at Ta tcXt^Oyj, ex TcpoxX^aecoc tov dptaTov T(ov 
P(ojxat(ov et£ [xovo[xa^tav exdXet. TOTe Totvov e&eXovTYjc eSaveaTYj Mdpxo<; OoaXlpto^ 

25 £V to^ dp^ooat T(ov aTpaTta)T(ov T£Tay[xevo<; xai axeoaadjxevo<; eTC^Xdev. op^iwvTt Se 
aoT(p xaTa too 7coXe[xtoo x6pa£ eTctTCTa; xaTa tov Se^tbv eaTYj ppa^tova. xai [xeTa 3 

1 ttivrou i, "/6vtoU <S || 3 ydXkwv] -^a\az(bs L \\ 4 avrfjNou /S, dv*ou i» 1 , txt i. r. L 2 || fj-aviQXios X, 
[xavtXto? /Si/^. II 11 6tXTdtTopo? L \\ 12 eU Mommsen, (hc, codd. \\ Tip ^ptdp.^i|i dc?et Mommsen || 
16 TroXiTi-/wv cuXXey^^a 1 codd., corr. Sylb. \\ %al oexa] %al Ss%dl5es L, 6ey.a 6e Sylb., 6e 6e7.d6e? cod. 
/S'?/^. || 22 OTpaTiwTtTvWV aS II cppouptou L, CpOUplOD /S 



K A II I T Q N. 

5 xtVY]&sv yap to KsAtcov sfrvoc xaTa t^? 'IraXtas sppoY] xat avTtxa&£Co[X£va>v aXXVj- 

Xotc t«>v aTpaTOTrsSov MaXXto? av^p twv airo PooXtjc £7rtcpav^c tov paatXia Ttov K^Xtcov Ta 
T£ aXXa [X£yaX^yopo6[X£Vov xal Trpoatsvat ot tov aptaTov to>v c Pa)[xatcov £tc tStaCooaav ao|x- 
ttXoxtjV 7rpoxaXoo[jL£vov OTuoaTac £7rtxatpt(p xaxa^aXXsi TpaojxaTt. axoX^oaac 0£ (daxoXeooe 
Plan.) tov vexpov xat tov 7cepi"(Tov add. Plan.) Tpa^YjXov aTpeTUTov av£X6[X£voc oc. £7cty;copt6c 

£OTt K^XtoTc XOO[XOC aOTOC 7T£pt£&£TO. Xat OtTCO TOoBs TopXOOOtTOC TCpOC TCOV TCoXtTCOV ^TCtxX^- 

$£tCj 07C£p av stvj aTpsTCTOcpopoc, [xvY]|X£tov TT|C aptaT£tac tyjv £7ctxX.Y]atv TaoTYjV toTc acp 5 £ao- 

too xaTaXiXotTc^. 

Suid. s. v. TopxooaToc. exc. Plan. 12 M (31 D) : o MaXXtoc Ttp ^aatX^t [xovo- 
jxa^Tjoac K^Xtcov xat tootoo xaTapaXcov tov V£Xpov iaxuXsoas — xaT£Xt7C£ jxvY]jx£tov 

tyjc a.ptaT£tac. 

21 OTt K^XTOt XaTOt C PcO[XatCOV £OTpOT£OaaV ' aVTQp h£ TtC TCOV K^XTCOV YJY£[XOVtXOC TO T£ 

acojxa £X7cp£7CYjc xat tov Sojxov dXxtjxcoTaTOc Tcpo^XOcov too otx£too tcXyj&ooc £c [xovojxa^tav 
TcpooxaX^iTO tcov svavTtcov tov aptaTov. BaX^ptoc 0£ Ttc Y)y£[xcov cpdXayyoc otc£otyj to dycovtajxa 

4* 



28 EVTROPIVS. II. 

corvus alis et ungiribus Galli oculos verberavit, ne rectum posset aspicere. ita a tri- 
Tbimo Valerio interfectus noii solum victoriam ei, sed etiam nomen dedit. nam postea 
idem Corvinus est dictus. ac propter lioc meritum annorum trium et viginti consul est 
factus. 
VII Latini qui noluerant milites dare hoc quoque a Romanis exigere coeperunt, ut 5 

2 unus consul ex eorum, alter ex Eomanorum populo crearetur. quod cum esset nega- 
tum, bellum contra eos susceptum est, et ingenti pugna superati sunt; ac de his per- 

3 domitis triumphatum est. ,statuae consulibus ob meritum victoriae in rostris positae 
sunt. eo anno etiam Alexandria ab Alexandro Macedone condita est. 

VIII lam Eomani potentes esse coeperunt. bellum enim in centesimo et tricesimo fere 10 

miliario ab urbe apud Samnitas gerebatur, qui medii sunt inter Picenum Campaniam 
2 Apuliam. Lucius Papirius Cursor cum lionore dictatoris ad id bellum profectus est. 

1 eoruus om. G l || possit OPD || 3 est (ante dictus) sup. scr. G || 5 exigere] exiere G 1 , exire LO || 
ut om. LO \\ 6 negat LO \\ 9 eo anno — condita est seclusit Vinetus \\ 10 coeperant DNHZ || cen- 
tesimo et tr fere GPD, centesimo ferme et tr. LO || 11 samanitas LO \\ 12 apuham] et apulia m LOPD || 
lucius om. LO Paean. || dictatores G l || est] erat LO 

VII. /) Liviana [VII, 23. VIII, A — 6). 

2) Liviana pleraque (VIII, 9 — 13), ahena v. 8 in rostris. 

3) aliena a Liv.? (cf. VIII, 24. 4). 

VIII. 4) aliena a Liv. (cf. VII, %9. 4). 
%) Liviana (VIII, 25 — 30). 



P A V L V S. 

Oros. 161 4 factus. || tunc siqnidem dilata (dilatata VNZL) nox usque ad plurimam diei partem tendi visa 
est. tunc etiam saxa de (de om. L) nubibus cecidere eodemque tempore Magnus Alexander 
natus est (est natus L). || Latim 

iorn E 228 12 ApuUam , || gentem, si opulentiam quaeras, aureis et argenteis armis et discolori veste usque ad 

ambitum ornatam (ornatum EVZ) , si insidiarum fallaciam (fallacia L), saltibus fere et montium 5 
fraude grassantem (crassantem V, cransantem Z) , si rabiem ac furorem (furores V 1 ) , sacrilegis 
(sacris legibus P, sacrilegibus X) humanisque (humanis V) hostiis in exitium (innoxium NZ 1 ) 
orbis (morbis F 1 ) agitatam (agitata L) , si pertinaciam (pertinatium F 1 ] , sexies rupto foedere 
Oros 166 ipsis hostibus (hostiis 2V 1 ) animosiorem. || denique (denique — extinctus est om. L) priusquam 

cum Romanis confligerent (configerent V) , Alexandrum regem Epirotarum germanum Olympiae 10 
matris Alexandri magni, qui traiectis in Italiam copiis bellum adversus Romanos parabat (pa- 
ravit V) , Lucanis suffragium ferentes maximo bello in Lucania vicere (vigere V 1 ) , in quo et 
Oros 162 ipse Alexander Epirota extinctus est. || Romani igitur adversum (adversus NZ) Samnitas (san- 
nitas Z, samnites N) pro Campanis et Sidicinis (sedicinis HVL) bellum suscepere (suscipere 

iorn. R 228 HVL). || omnium siquidem (omnium siquidem om. H) non modo Italiae (italia H) tantum sed 15 

paene toto orbe terrarum pulcherrima Campaniae plaga est nihil hospitalius (hospitalis Z 1 ) 
mari (maris L) , hic (om. iV 1 ) ilii (illic NZ) nobiles portus Caieta Misenus , tepentes fontibus 
Baiae (bagae L) , Lucrinus et Avernus , quaedam maris ostia (hostiae NZ) , hic amici vitibus 
(viribus V 1 ) montes Gaurus (caurus P, scaurus L) Falernus Massicus (marsicus N) et pulcherri- 
mus cunctorum Vesuvius, nrbes ad mare Formiae (formicae HV) Cumae Puteoli (poteoli V) 20 
Herculanium (hircolanum HV, hirculanium LN) Pompeia et ipsa caput urbium Capua quondam 
inter tres maximas Romam (roma L) Carthaginemque nominata. pro hac (hanc L, his V) urbe 
(et pro ms. L) his regionibus populus Romanus Samnitas (samnites HV, sannitas Z) invadit 
(invasit N 1 ). \\ Lucius (et Lucius Z) 



nAIANIOT METAGPAZI2. B. 29 

tooto 01 [xsv dv8pe; oovl[xt£av * 6 8s xopa£ to£; ts ovo£t xai Tot; Trrspot; sTcats too 
TdXXoo Ta 6[x;xaTa xcoXocov so&o T(5 TcoXejxoovTt Tepoo(3XsTcetv * xat ootio TctTrcet [xsv 
6 TdXXo;, T(5 OoaXepta) 8s 6 tyj; vtxrj; Tpoico; osoorxs tyjv icpooTjfoptav • Kop[3tvo; 
fdp (ovoptdodYj [aTcb] too xopaxo; ootcd xaTa tyjv twv lraXcov ovofxaCojxsvoo cpcoviqv * 
5 xat oti8s jxs^pt toot(ov Ta tyj; eoY][xepta; sotyj * dXXd TptTov xat etxooTov -yvfovibc, sto;- 

STci TY]V OTOTStaV sxXyjOyj. 

Aaxtvot 8s oi tt]v oTpaToXoytav dpvY]od|xevot xaftaTcep sx Ttvo; (xsXstyj; stcI VII 
jxstCov s^wpYjoav • scpaoxov ^dp tov sTSpov t<ov oTcaTtov sx ocpwv aoT(ov ^p-yjvat x £L P "" 
Tovsto&at. T(ov f P(ojxat(ov 8s oo oovdsjxevoov dvfjcpih] TcoXspto; [xsytoTo;, sncep Tt; 2 

10 dXXo;. xat tootov [xsv rjTTYjxhjoav ot AaTtvot xat 0ptafx[3ov so^sv fj vt/Y]** Tot; oTcd- 
Tot; 8s (b^ OTisp spyoo [xsydXoo xaTa Tt ^(optov , o 'PwoTpa xaXoootv, dvSptdvTa; 
dvsoTYjaav. tooto Ss to ^(optov Ta; Tcpo; tov 8rj[xov s6s^sto tcov OTcaTtov ts xat 
T(j5v XotiKov dp^6vT(ov 6Y)[XY)Yopta;. sxet&ev ~fdp ^v Tat; xaTaXa[x(3avo6aat; /pstat; 
SteXs^ovxo T(p 6^[X(p. xaTa Ss tov aoTov svtaoTov AXe£dv8psta fcapd too Maxs- 3 

15 86vo; 'AXeSdv8poo oovcoxto&Y] xat TaoTYjv ISsEaTo tyjv TcpooYjyoptav q tyj;, AqoTCToo 

TcdoYJC [XY]TY)p. 

'Evtso&sv Srj.xat Ta tyj; 8ovd[xeo); yjo^Oy] Pcojxatot; xat 7cpo; dxpov dcptxovTo VIII 

SovaoTeta;. djxsXet TcoppcoTaTco XotTcov aoTof; ot TcoXejxot oovexpoToovTo. stcI 2a[xvtTa; 2 
-pov Tptaxoototc dic(pxto[xsvoo; oY][xstot; tyjv oTpaTtdv sxtVYjoav, ^; dcpYj-yetTo IlaTctpto; 

3 o6aXXepiq) L, ouaXepitp S \\ 4 dTTo om. L, add. Sylb. e Suida || 11 dvSpiavts? L 



K A n i T Q N. 

-xai B-sia 8s Ttvt [xotpa xaxd ^vo^yjv aTtopdvTo^ eto^s tou PooXeojxaToc. ercei 8e (ydp Plan.) 
irpoYJX&e too or/etoo xdYjiaTo; xopa^ oTcXtadjjtevoc; (ottX. xop. Plan.) TrpoatCdvet T(p 8e£t(p too 
(tootoo Plan.) dvSpo^ (om. Plan.) ppa^fovt, dvTtTipoacoTro^ 8e [om. Plan.) T(p KeXTcp xaTa 
tov dyaiva cpepoji-evoc xai (xard — xat om. Plan.) toT^ Te ovo^tv d|ioTT«>v to irpoaoirov xai 
Tat; TCTepo^tv eTTtxaXoTtToov tooc ocp&aXjjiooc dcpoXaxTov (aoTov ins. Plan.) T(p BaXeptq) t6v 
iroXe[xtov (t. tc. om. Plan.) Tuapeocoxev ojxoo tt^v vtxrjv T(j> dv8pi (tc{> dv8pi om. Suid.) xai tyjv 
aTto too oo|xpepYjxoTO? eTrcovojjLiav ^aptadjxevoc (6{xoo — ^aptadjxevoc] xai 6 BaXeptoc Plan.). 
Kop^Tvoc; ydp (om. Plan.) 8yj (om. Plan.) ToovTeo&ev (om. Dio) eTrexXr^&Y] (ixX^&rj Plan.) r/jc 
Te [xapTopY]&etaYjc dperr^ evexa Trapd Ta xa&eoTr^xoTa 'PcDjxatotc: v6[xt[xa ty)c OTtaTtx^ dpyr^ 
ett [xetpdxtov ojv Toy^dvet. 

Sutd. 5. y. KeXTot. s. v. djxoaaetv : eTcet 8e — exXYj&Y]. om. v. 2 oTcXtadjxevoc^ v. 3 8e, 
v. 6 Ttp dv8pi^ v. 7 aTco too ao^e^xoToc^ v. 8 8iq : c/*. s. v. xopjBIvoc, xop^oc. 
exc. Plan. 18 M (34 Dj : oti BaXXeptoo [xeXXovTo; Y]ye[xovt twv KeXTa>v |xovoixa/eTv 
xopa^ TcpoatCdvet tu> 8e$ta> tootoo — eTcexXr^&rj^ qui addit : xop^oc ydp 6 xopa£. 

3 lTca>vo[xiav &e[xevot Mdpxtp Kop(3Ivov eTci too aovaycovtCojxevoo s xaTa xrp [xovoua/tav 
Ccpoo. xop^oo; yap tooc xopaxd; cpaat ^Pwjxatot. Suid. s. v. eTcoJvoaov. 



30 EVTKOPIVS. II. 

qui cuni Roniam redisset, Quinto Fabio Maximo magistro equitum quem apud exer- 
3 eitum reliquit praecepit, ne se absente pugnaret. ille occasione reperta felicissime 
dimicavit et Samnitas delevit. ob quam rem a dictatore capitis danmatus , quod se 
vetante pugnasset, ingenti favore militum et populi liberatus est., tanta Papirio sedi- 
tione commota, ut paene ipse interficeretur. 5 

VIIII Postea Samnites Eomanos Tito Veturio et Spurio Postumio consulibus ingenti de- 

2 decore vicerunt et sub iugum miserunt. pax tamen a senatu et populo soluta est, 
quae cum ipsis propter necessitatem facta fuerat. postea Samnites victi sunt a Lucio 
Papirio consule, septem milia eorum sub iugum missa. Papirius de Samnitibus 

3 triumphavit. eo tempore Appius Claudius censor aquam Claudiam induxit et viam 10 
Appiam stravit. Samnites reparato bello Quintum Fabium Maximum vicerunt tribus 
milibus hominum occisis. postea cum pater ei Fabius Maximus legatus fuisset, et 
Samnitas vicit et plurima ipsorum oppida cepit. deinde Publius Cornelius Rufinus, 
Marcus Curius Dentatus, ambo consules, contra Samnitas missi ingentibus proeliis eos 

1 redisset] resedisset L || quinto] que i»0 [| 3 samanitas LO \\ capite PD || 4 papirio] pirio G 1 \\ 
6 saruanitae LO || et om. LO \\ 7 iugo LO \\ 8 samanites iO || 9 da samanitibus LO \\ 10 duxit 
— 11 fabium add. G 2 || 11 samamtae LO \\ 12 ei f m. legatus FG 1 , ei datus f. m. legatus LO , ei 
f. m. legatus datus G 2 DP |) 13 samnites G, samanitas LO || ipsorum] eorum LO || opid G 1 || pu- 
bhus] post LO, plnblius G || cormlium L, cornehum O \\ 14 marcus om. L, delet O 2 || denatus G 1 || 
ambo — 32, 1 confecere om. G 1 \\ sammtes L 

VIII. 3) Liviana {VIII, 30 — 35). 

VIIII. I) Liviana {VIIII , 1 — 6). 

2) Liviana [VIIII, 8 — 29). 

3) e dep. Liv. • per. H , Oros. 3, %%; Zon. 8, I p. 173. 



P A V L V S. 

Oros. 178 6 consukhus || apud Caudinas furculas angustiis locoruni conclusos || ingenh dedecore vicerunt. || quo- 
rum dux Pontius in tantum usus est victoriae securitate , ut Herennium patrem consulendum 
putaret, utrum clausos occideret an parceret subiugatis. ut vivos (victos V) tamen dedecori 
(dedecore L) servaret elegit (elegitur L) , nam (nam om. L) universum Romanum exercitum tur- 
piter captum armis etiam vestimentisque nudatum tantum singulis vilioribus operimentis (aperi- 5 
mentis N [ ) ob verecundiam corporum tegendam (tegenda N) concessis (concessit NZ) sub iugo 
missum servitioque subiectum (subectum H) longum agere pompae ordinem (ordine V) prae- 
ceperunt (praecepere H). sexcentis (sescentis V, sescenti NZ 1 , sexcenti Z 2 ) autem equitibus 
Romanis in obsidatum (obsidatu L, obsidiohe Z 2 ) receptis oneratos (oneratus HV 1 ) ignominia, ce- 

Pauius? teris (cum ceteris H) rebus vacuos (vacuos om. iV 1 ) consules remiserunt, || sub tali tamen con- 10 

Oros. 179 dicione pacis, qualis facienda Samnitibus placuit. || sed si (si om. NZ l ) fldem foederis, quam 
sibi Eomani servari a subiectis (subiecti L) volunt, ipsi subiecti (subiectis Z) Samnitibus (sam- 
natibus IV 1 ) servavissent , hodie (sed hodie L) aut omnino (omnono IV 1 ) non essent aut Samnio 
(sannio Z) dominante (dominantes L) servirent. posteriore (posteriorem L) siquidem anno iu- 
bente senatu pax cum Samnitibus firmata soluta est Luciusque Papirius consul adversus eos directus 15 

Oros 180 est, qui adeo tunc apud Eomanos bellicosissimus (bellicosissimos H l J n ) habebatur, ut cum di- 

ceretur (duceretur NZ) Alexander in Italiam (italia VNZ) transgredi (transvehi LZ). Eomani 

(romanos IV 1 , romam HV l ) inter ceteros duces hunc praecipue eligerent, qui Alexandri (alexan- 

Oros. 179? dro F 1 ) impetum sustineret (sustinerent IV 1 V 1 ). || congressi (congressi — missis om. L) itaque 

Samnites (samnitas N 1 ) cum Papirio superati sunt, quorum septem milibus suh tugum (iugo HV) 20 
missis Papirius 

Hiei 1678 11 stravit. || circa haec tempora Iaddus apud Hierosolymam (hierusolymam L) pontifex extitit, || 
1681 cuius frater Manasses templum in monte (montem Z) Garizim (garizi HV) construxit. || Samnites 



IIAIANIOY METAOPA2I2. B. 31 

Ko6pao)p tyjv tvjc SixTaTcopiac s^cov ^ooatav. /pstac; os aoTov stu ttjv Pc&jjitjv xa- 
Xoogtjc; tov ap^ovTa rrjc; itcttoo Odj3iov Md^tjxov (r^xoXou&st §s aoTYj, xa&aTOp sv Totc; 
Iji/jrpoafrsv eip^xajjtev, tj SovaaTSta tco StxTaTwpt) xaTsXtTOv sTttTpoTtsostv too aTpaToo 
TcpoaYopsoaa^ (xyj ai>fjt|Ai£ai [jiyjts stc; ystpac; sXOstv, Tcptv av sx tyjc c Pc&[xyj<; sTcav^xYj. 
5 Xapojjisvoc; §s 6 Odptoc; xatpoo xat [Jttxpd cppovTtaac; xaiv too St/TaToopoc; svtqXuW sjxa- 3 
y^aaTo [xsv [xsTa Xa[x?cpa; ty^c, Toyrjc; xat too; SajxvtTac; aTruiXsas TravaTpaTta. hd 
TooTot<; ^rjcpov stc^y^Y^ & StxTaTtop aorai &avaToir 6tsaco&Yj Ss ttj ts too aTpaTs6[xa- 
toc; Tcspt aoTov aysast xat ttj too Syjjxoo airooS^ * ToaaoTYj ts sxtvfj&rj xaTa too Ha- 
ictptoo aTaatc*, tbc; icapd [xtxpov sXdstv aoTov SavaToo. 

!0 MsTa TaoTa ot Saptvtrat too<; c Ptojxatoo; oTcaTsoovTcov TtToo BsTooptoo xat Stcoo- VIIII 

ptoo rioaToofxtoo jxsTa tcoXXyjc; xaTSTCoXsjxYjaav tyj<; atayovYj^* xat xoptot xaTaaTavTSc; 
aoT(ov sOsvto aicovSdc; Totc; rjTTTjjxsvotc; aTrpSTtstc;- dXX' yj aoyxXYjToc; xat 6 Syjjxoc; Tac, 2 
[xsv aicovSdc; TcapsadXsoaav toc; sv SoaTcpaYta *ysYSVY](xsvac;, dvsXa[3ov 5s tt^v [xdyYjv. 
xal ot TcpoTspov vsvtxYjxoTsc; YjTT^dYjaav FlaTctptoo too OTcaToo tyj [xdyYj aTpaTYJYOOVTOC;. 

15 TcsaovTa>v Ss T(ov TcXstovtov sTCTa ytXtdSsc; dvop(ov aty|JtaXuraov otco toTc; vsvtxvjxoatv 
sysvovTo* xat icpwToc; ootoc xaid 2a[xvtT(ov sS69yj t<3 IlaTctpta) &ptajJtj3oc. xaid Ss 
tov aoTov tootov ypovov "AiCTCtoc; KXaoStoc; xirjvawp atpstrat. dp^Yj Ss yjv aory) T(ov 
[xsytaT(ov xat yjv sp^ov aoTYj tooc; T(ov TtoXtTojv otspsovaa&at ts xat xptvstv (3too<; • Tt- 
[xwptac; ts xaTa Tcda*/jc; ^oovaTo SovaaTstac; xat oo8st<; -^v s<;(o t^c; too xVjvaoapoc; s?oo- 

20 atac;. xoptot 8s ^aav ot c x^vawpsc; xat sp^otc; xatvotc; xaTaxoa^sfv tyjv TioXtv. 6 KXao- 3 
Sto^ yoov tcyjyyjv to^sTsoasv stc; tyjv 'P(6[xyjv, YjTtc; aoTo} [xsypt vov sTcovo[xdCsTat KXao- 
8ta ' 6S6v ts saTopsasv, -Jjtk; stcsxX^^/j xat aoTYj T(5 tusttolyjxoti 'Aicirta Tcpoaayopso- 
dstaa. oot(oc; yj [xsv to stccovojxov say^s too tcstco^xotoc;, *rj Ss aoTo Toovojxa. tootcov 
d)8s TcsTcpayjxsvcov SajxvfTat tyjv [xd^Yjv dvsvstoaavTo Kovtoo Oa^too Ma£t[xoo tyjv 

25 oTcaTStav I^ovto^. Tcatc; 8s ^v ootoc; too [xtxpoo irpoaOsv stp*/j[xsvoo Oa^too Ma?t[xoo. 
ooto^ YjTTaTat tyjv [xd/Yjv xal Tpta^tXtooc; [diropdXXst tcov [xa/t[xcoTaTtov. Xii^aToc, Ss 
aoTco ystpoTovYj&stc; 6 TiaTYjp <M[3toc; svtxYjas ts tooc; 2a[xvtTac; xal TcoXXdc; aoTcov tco- 
Xstc; sIXsv. STcstTa StaSsyovTat tyjv onaTov dp^Yjv IloopXtoc; Kopv^Xtoc 'Poocptvoc; xat 
Mdpxoc; Kooptoc; AsvTaToc; xat aovdcpavTec; Tipoc; tooc; SajxvtTac tcoXsjxov icoXXatc; ts 

1 Er/xaTopta? L \\ 3 yj om. 8 || 5r/TotTopi L || 5 oi7.TaTopo? L \\ 7 ttq hk L l || 9 Trepl L , Ttapa S \\ 

10 tittou X, titou S \\ 17 posi aipeiTai add. L 2 t^youv ti^tqttjc || apx^] *7^1 ^ 1 II 19 xsvaopo; -L || 

20 7v£vaop£? L || 7£vot? -L, TvatvoT? S || 23 [asmtoi £7rajv6{J-(wc £, corr. %?&. || auTa) -L, auTo ^j/ifr. || 
26 xat om. cod. Sylb. || X'/]TaTO? 1/ 

KAniTQN. 

4 oiappr^o^v dTrsiTroiv jx^ts [acx^yjv aova7tT£tv [atjts TrspatTspco isvat [Ar^Ts,aXXo TipaTTStv 
[ir^sv. Suid. s. v. oiappr^r^v. 

22 ooto; IxaXstTo aTro 'A7t7ttoo PwjjLatoo Tt{i//]TOo oc, At&q) [ioAta Taorr^v xaTsaTpa>as xat 
oBaTo; 6)(£Xooc xaTsaxsoaasv. Suid. s. v. 'ATTTtta hhoc, cf. Xt&ojioXta. 

25 oTt Oapto^ MaEtjxo? oTtaTO? c P«){xato>v vstoTspo? oiv xat t6v Trpo? SaoviTa? tcoXsjjlov 
spts^stptajxsvo^ 0-paaoTspov r^ aacpaXsaTspov too spyoo 7rpoaa^ajJLSVo<; sacpaXr] Tpta^tXtcov vsxpwv 
arrojJLa^ov ts TrXstaTwv ToT? c Pojjxatot^ y^T 8 ^ 7 ]^^^ 7 ^ K ^^ ^ooXrj tootov TrapaXost ttj^ Tjysjxovta?' 
6 Bs tootoo Trarfjp ojxoivojxo? toj Tratot 7roXXaT<; sv7j&X7jxoj^ avsxa&sv aTpaTstatc sSsTto t% 
(3ooXrjs avsTvat to} Oaptoj Ta syxXrJjxaTa aoTo? avajxa^sa&at to too TratSo^ TrTaTajxa xpstTToatv 
spyot^ ocptaTajxsvoc.] st|aaa o6v 7] pooXv] [atooT too avSpoc] STriTpsTrsi ao&tc to> vstp T7jV too 
ttoXsjxoo TjYSjxovtav TrpsapsoTTjv aoTo} tov 7raTspa Booaa [o>c av jxr] Tt hC arrstpiav acpaXXotTo] 
xat oc acpr/ojxsvoc ic ttjv TroXsjxtav aptaTsost [xal &ptajxj3ov xaTayst]. Suid. s. v. Oaptoc. 



32 EVTKOPIVS. II. 

confecere. tum bellum cum Samnitibus per annos quadraginta novem actum sustule- 
runt. neque ullus hostis fuit intra Italiam qui Romanam virtutem magis fatigaverit. 

X Interiectis aliquot annis iterum se Gallorum copiae contra Romanos Tuscis Samni- 

tibusque iunxerunt, sed cum Romam tenderent, a Gnaeo Cornelio Dolabella consule 
deletae sunt. 5 

XI Eodem tempore Tarentinis qui iam in ultima Italia sunt bellum indictum est, quia 

legatis Romanorum iniuriam fecissent. ii Pyrrum Epiri regem contra Romanos auxi- 
lium poposcerunt, qui ex genere Achillis originem trahebat. is mox ad Italiam venit, 

2 tumque primum Romani cum transmarino hoste dimicaverunt. missus est contra eum 
consul Publius Valerius Laevinus, qui cum exploratores Pyrri cepisset, iussit eos per 10 
castra duci 7 ostendi omnem exercitum tumque dimitti, ut renuntiarent Pyrro quaecum- 

3 que a Romanis agerentur. commissa mox pugna cum iam Pyrrus fugeret, elephantorum 
auxilio vicit quos incognitos Romani expaverunt. sed nox proelio finem dedit: Lae- 
vinus tamen per noctem fugit. Pyrrus Romanos mille octingentos cepit et eos summo 
honore tractavit, occisos sepelivit. quos cum adverso vulnere et truci vultu etiam 15 
mortuos iacere vidisset, tulisse ad caelum manus dicitur cum hac yoce : se totius orbis 
dominum esse potuisse. si tales sibi milites contigissent. 

XII Postea Pyrrus coniunctis sibi Samnitibus Lucanis Brittiis Romam perrexit, omnia 

ferro ignique vastavit, Campaniam populatus est atque ad Praeneste venit miliario ab 

2 urbe octavo decimo. mox terrore exercitus qui eum cum consule sequebatur in Cam- 20 

3 paniam se recepit. legati ad Pyrrum de redimendis captivis missi ab eo honorifice 

1 conficere LO || litura ante tum G || samanitibus L, samanitibus O || sublatum est P || 4 roma LO || 
a om. G l [| 5 delicti LO \\ 6 inductum L \\ quia] quare LO || 7 hy codd. || in auxilium Sylb. || 
8 is] hic LO || 10 publius] prae LO l \\ leuius L \\ explotores G l || 11 tunique] cumque L \\ 
quaecum romanis codd., corr. Vinetus || 12 iam] tamen LO \\ 13 auxilium LO \\ laeuius X || 14 et 
eos] eosque LO || 15 aduerso] atro i/O || 16 manibus O 1 || 17 potuisse om. LO \\ 18 post id PD || 
britiis G, bricciis L, bricens O || 19 igneque LO || campiniam 6r l || depopulatus LO \\ praenestem 
FG || 20 eum om. LO || 21 redimendis om. FG l S \\ missi om. LO 

X. e dep. Liv.; Flor. 1, 8 (24). 

XI. /) e dep. Liv.. per. 4%; Flor. 4, 43 (5), Oros. 4, 4 , Zon. 8, 2 p. 47 £. 

2) e dep. Liv. : per. 43; Frontm. 4, 7, 7; Zon. 8, 3 p. 479, cf. Dion. 49, 44. 

3) e dep. Liv.: per. 43, Oros. 4, 4 ; Zon. 8, 3 p. 484. 

XII. 4) e dep. Liv. : per. 43; Flor. 4, 43 (24). 

2) (cf. Zon. 8, 4 p. 482). 

3) e dep. Liv. • per. 43, Flor. 4, 43 (24), Val. Max. 5, 4 ext. 3, Zon. 8, 4 p. 482. 483. 



P A V L V S. 

iorn R 228 1 confecere || ita (et ita L) ruinas ipsas urbium diruentes , ut hodie Samnium in ipso Samnio (san- 
nio NZ) requiratur nee inveniri facile possit. || tum 



IIAIANIOY META<DPAZI2. B. 33 

\idyaic, XaaTtpot oirspsa^ov xai TravidTraatv aoiooc sxTro)aopx7jaavTS£ §t sxcov svvsa 
xal xsaaapdxovta tsXo<; I§oaav tcd TroXsacp. coc stuoc os situsiv, o68sv tcov svtoc, ttjc, 
'kaXtac sdvcov ootco Tac, Pcoaatxdc, oovdastc, xaTstpYaaaTo. 

IloXXoH; §s oaTspov sviaoToi^ tuXtj&o<; TdXXtov d£toady7]Tov Tooaxotc, ts xat 2a- X 
5 avtTat<; xaTa tyj<; c Pc6fX7]<; sxotvc6v7]aav* xat tqv opoaov stt' aoTTjv Ttotooasvot Tcapa 
rvsoo KopvvjXioo AoXo^sXXou tqo uTcaToo TtavcoXsdpta otscpddpvjaav. 

c Ytto tqotooc, tooc, ^povoo^ TapavTivoi; sv oaTaTcp tyjc; TraXiac TcdaY)<; xstasvotc; XI 
sttyj^&tj Tcapd Pcoaatcov TtoXsaoc. atTta os yjv too TtoXsaoo icapotvta xai dasXysta 
Tiapd too Stjjxoo too TapavTtvoo xaTa tcov 7rpsa[3soTcov sx tyj<; Pcojxyj^ TSToXaTjasvTj. 

10 dxaaCovTcov os tcov xaTa ttjv [xdyTjv IIoppov sTtsxaXsaavTo aoaaa^ov TapavTtvot, ys- 
vo<; asv tcov aTc' 'A^tXXscoc^ j3aaiXs6ovxa 8s tcov 'Hjcstpcov. xaTaXaa[3dvst Totvov ttjv 
iTaXtav 6 Hoppoc* xat tootov TupcoTov iroXsaov sTtoXsaTjaav Pcoaarot itpb<; aTpaTtdv 
s£ OTrspoptcov yjxooaav. sTtt TooTcp OTiaToc s^stpQTov/jd/] ]To6pXto<; OoaXsptoc, Asotvo<;. 2 
qotoc, Iloppoo xaTaaxo7roo<; sXcbv TtpoasTa^sv ditav aoTot<; sTrtSst^Sr^vat t6 aTpaToits- 

15 oov, sira dcpsftyjvat xat tco lloppcp ysvsa&at aTjvoTac, wv s&sdaavTo. asTa TaoTa ytvs- 3 
Tat [Jtd)(Y] xat TpaTrsvTot; too IIoppoo asTa[3oXY]v sa^sv §td tooc sXscpavTa<; yj too tco- 
Xsaoo Toyr r dyvcoTS^ -yap ovtsc, tqotcov ot Pcoaatot tcov &Y]ptcov xat tcov [titccov 7rp6<; 
tt]V dx)poav oditv sxTrXaysvTcov cpo^OsvTSc; sa^ov IXaTTov. xaxcoc, oyj tcov Pcoaatxcov 
sx tootoo Staxstasvcov yj vo£ IScoxs ttj aoairXox^ tsXoc;* tj ^pTjadasvoc; 6 Asotvo; 

20 oTce^copTjasv. xaTa or\ xa6t7]V ttjv [xd^/jv ^tXtooc; oxTaxoatooc; 6 Hoppoc; at^aaXcoTooc; 
sIXsv xat tcov asytaTcov aoTooc; ^tcoas Ttacov * tooc; 8s TicsaovTac; sE aoTcov tcov Pco- 
aatcov Tacp^ 7rapa3s8coxsv. tScbv 8s aoTooc; xat sv vsxpotc; Totc; ac6aaatv cpopspooc; 
TrdvTcov ts Tac; TcXTjydc; saTCpoa&tooc;, Tac; /stpac; stc; tov oopavov dvaaycbv IcpT] TrdaTjc; 
dv xpaT^aat t^c; y^, st TotooTotc; aoTcp ^p^a&at aTpaTtakatc; sSsysvsTo. 

25 Msxa TaoTa aovaTrcooatv saoTooc; tco Iloppcp Saavtrat xat Aooxavot xat BpooT- XII 

Ttot xat Y^>STat 8p6ao<; aTrdvTcov iizl ttjv c Pcoa7]V Tcav ts to TcpoaTO)(6v ^ Tropoc; ^v 
spyov •?) at8"^poo xat ttjv asv KaaTuavtav sc;sTcoXt6px7]aav • ^xov 8s sttI ttjv IIpatvsaTov 
t^c; ttoXscoc; 6xTcoxat8sxaTcp aTjastcp dcpsaTcoaav. cpopTjdstc; 8s 6 Iloppoc; tov OTuaxov xat 2 
tt]v aov aoTcp aTpaTtdv 07cta&sv aoTcp xaTaxoXoo&^aaaav stc; ttjv KaaTcavtav otts^co- 

30 pTjasv * xat Tuapa-ftvovTat Trpoc; aoTov Tcpsa^stc; Pcoaatcov sc;covi^aaa&at ^ooXoasvot 3 



L, outoj S || 4 he] T£ L \\ 6 vAofiiKkou L, SoXo^XXou S || 12 kaXiav] paciXsiav L, corr. Sylb. || 
6twv L, corr. Sylb. \\ Xeouiavo; L, XsuTvo? S \\ 14 tou 7:uppou L, tou? ?:uppou vult Sylb. \\ auTou 
toTs S || 19 Xouivio? L, XeuTvos ^ || 27 TtpeveaTov -L, TipaiveaTOV /S 



3 TOUTCO i, OUTOJ aS 
13 TOUT03V 

L, auTO 



KAniTQN. 

14 oti rioTrXio? BaXXspto? av8pa<; sirl 7waTaaxo7tstv icpoc; too IIoppoo oraXsvTa? sj^sipcoaaTo 
oo^ TrsptvoaTYJaat xsXsoaac to aTpaTOTrsSov dcpfjxsv aTra&stc diraYysXoovTac Tcp Iloppcp tov ts 
aoajxov Tr^c aTpaTtac xal Trpoc otooc xat ottcoc TQax7]jxsvooc avBpac aycovtsTTat. 

exc. Plan. 33 M (40. 17 D) . 

22 oTt IIoppoc tooc xaTa ttqv fxaj(7jv TrsirTcoxoTac 'PcojAatooc STrtjxsXcoc s&a^s xat Saojjia- 
Ccov to cpo^spov too stBooc tcov avBpcov sTt BtaacoCojJisvov xal bircoc svavTta ttolvtsc scpspov 
TpaojxaTa XsysTat avaTstvac stc oopavov tocc X £ ^P a ^ TotooTooc so^aa&at ot ysvsa&at aop-jxcr^ooc * 
paBtcoc yap av xpaTYjasts t% otxoofxsvyjc. ^c. P/an. 34 if (40. 20 D) . 

Evtbopivs. 5 



34 



EYTEOPIVS. II. 



suscepti sunt. captivos sine pretio Romam misit, unum ex legatis Romanorum Fabri- 
cium sic admiratus, cum eum pauperem esse cognovisset, ut quarta parte regni pro- 
4 missa sollicitare voluerit ut ad se transiret, contemptusque est a Fabricio. quare cum 
Pyrrus Romanorum ingenti admiratione teneretur, legatum misit, qui pacem aequis 
condicionibus peteret, praecipuum virum Cineam nomine, ita ut Pyrrus partem Italiae 5 
XIII quam iam armis occupaverat obtineret. Pax displicuit: remandatum Pyrro a senatu 

2 eum cum Romanis, nisi ex Italia recessisset, pacem habere non posse. tum Eomani 
iusserunt captivos omnes quos Pyrrus reddiderat infames haberi, quod armati capti 
fuissent, nec ante eos ad veterem statum reverti, quam si binorum hostium occisorum 

3 spolia retulissent. ita legatus Pyrri reversus est. a quo cum quaereret Pyrrus qualem 10 
Eomam comperisset, Cineas dixit, regum se patriam vidisse; scilicet tales illic fere 
omnes esse, qualis unus Pyrrus apud Epirum et reliquam Graeciam putaretur. 

4 missi sunt contra Pyrrum duces Publius Sulpiciup et Decius consules. certamine 
commisso Pyrrus vulneratus est, elephanti interfecti, viginti milia caesa hostium, et 
ex Eomanis tantum quinque milia: Pyrrus Tarentum fugatus. 15 

XIIII Interiecto anno contra Pyrrum Fabricius est missus, qui prius inter legatos solli- 

citari non potuerat quarta regni parte promissa. tum cum vicina castra ipse et rex 



2 quartam partem LO || 3 sollecitare G 1 || ut om. FG \\ transire G 2 \\ est] est eum G 1 \\ quare] ob 
quae P || 4 pyrros LO || admiratione mgenti LO || ligatum 01 || 5 petierit LO || praecipuum] praetium 
praecipuum Z/ || ciniam LO \\ 6 iam] in LO || remandatumque LO \\ est a senatu FGPD, a senatu 
est LO \\ 8 omnes captiuos LO |[ quod armati capti fuissent] sic LO, potuissent G 1 (de F tacet Sylb.), 
quod armati capi potuissent G 2 PD Schonhov., qui se armis defendere potuissent S Lincoln. Paris. || 9 sibi 
notorum FGPD Paean. , sabinorum LO , corr. Verheyck collatis locis Valera Maximi 2, 7, 15 et Frontini 
strat. 4, 1, 18 || 11 ferme LO \\ 12 esse om. LO || unius L^O || pyrrus] pyrrum G 1 \\ 13 duces] 
decem D, ducem P || 13 decius G^PD, decius mus G 2 , decius numimus L, decius mummius O || 14 et 
del. Hartel || 15 tarentum G 2 , tamen FG 1 || 16 interiecto] intergento O 1 || qui — 17 poterat bis G l || 
17 poterat GPD || quartam £* 



XII. 4) cf. per 13; Zon. 8, 4 p. /84 [Pirogoff p 77). 

XIII. 7) cf. Zon. 8, 5 p. 487, %4 . 

%) e dep. Liv. Val. Max. %, 7 , 45. 

3) e dep. Liv. Flor. 4, 43 (%0). 

4) e dep. Liv • per. 43; Zon. 8, 5 p. 485. 486; Frontin. 
44 milia Oros. 4, 4 ex Eutr. 



%, 3, %4 , verba v. 43 certamine — 



XIIII. /; e dep. Liv . per. 43 (Pirogoff p. 78) . 



p a v l v s. 



Sohims 1,109 6 optmeret. || Cineas legatus postero die, quam ingressus Romam fuerat, et equestrem ordinem et 
Pauius senatum propriis nominibus salutavit. || pax tamen quam offerebat disphcmt 



IJAIANIOY METAOPA2I2. B. 35 

tooc; afyaaXokooc. tootooc; Std izaTr^ atoooc; xat Ttarjc; sTcotYjaaTo eiyi ts ojc; svt {Jtdt— 
XtaTa cptXocppovox;, xa XoTpa ts aTCojadasvoc Tcpotxa tooc; atyaaXorrooc; aTCSTCsaisv. 
sva os sx tojv Tcpsapsojv ®a(3ptxtov ootojc; rjdadv] xal dOaoa/xasv, waTS, stusiqtj Tcsvta 
aoOgv auTov syvoj, tqoc; ibjaaopooc; sTctSstcac; to TSTapTov aoTO) TcpoodYjxsv aoToov ts 
5 xat TTfi dpyrfa st ty]v Tcpoc aoTov sXorco aovooatav xat xaTa tojv TcoXtTojv aoTO) Tcpoa- 
TsdstYj. xaTacppovYjitetaYjc; Ss tyjc; oTcoa/sasox; 7]6^&7] toS IIoppoj to icspi TYjv^PojaYjv 4 
ts xat too; s| aoryjc; daoaa xat 7cpsa[3stc 6 vsvtxYjxox; TcsaTcst Tcapd tojv tjttyjjjisvojv 
aicovSdc; sTca-f-fsXXstv taac; sxaTspotc;- xyj<; Ss Tcpsapstac; s^p^sv dvyjp s7ctcpavY]<; Ktvsac. 
tojv aicovSojv Ss aspo<; rjv xat toSs • tyj<; IxaXia; oaov yjSyj sSsSsxto tov Hoppov f t 

10 TcoXtopxTjOsv fj sxooatov, tyjc aoToo osaTcoTsta^; stvat. TaoTYjv oox sSs^avTo tyjv aov- XIII 
iWjxyjv ot Pojaatot, aTcsxptvavTo Ss Totc; 7cpsa(3sat aTcovSdc; ooSaaoj; sasa&at IIoppo) 
ts xat aoTotc, st arj Tcdarjc; tyjc, lraXtac, sxvxopYJasts* asya ts a*/]8sv Tjysta&at acpac; 
Tcapsapjxsvat IIoppov to xaTa too; afyaaXojTouc; • tootoo Ss stvat aYjastov to too; 2 
dcpsdsvTac; aTtaooc, stvat Tcap' aoTot; ox; dva^tooc; r?}<; Pojaatxrjc; TcoXrcstac;, hi dXXo 

15 asv ooSsv, oTt Ss TCoXsaoovTSc; XrjCpdstsv. Xoatv ts aoTotc; oox sasafrat too xaxoo, Tcptv 
av tojv Stsyvojaasvajv dvSpojv sx too aTpaTSoaaTo; tojv TcoXsatojv Xdcpopa xoataotsv. 
o8x(o asv oov sTcavYjX&sv aTcpaxToc; y] Tcpsapsta. Tcov&avoasvo) Ss to) lloppoj Tcapd 3 
tojv 7cpsaj3sojv , otav sopotsv tyjv TcoXtv , cpaat tov Ktvsav stTcstv TcaTptSa ^aatXsojv 
sojpaxsvaf tooto S^XoovTa, ojc; ot t^; tcoXsoj; svotxot TidvTSc; TotooTot Toy/dvooatv, 

20 otoc; aoToc; 6 Iloppoc; xaTa tyjv v H7cstpov xat tyjv 'EXXdSa Tcaaav oTcstX^TCTat. 

svtso&sv sxaTpaTsoooat TcdXtv stcI tov Hoppov ocp' fjsaoatv oTcaTotc; IloopXto) 4 
2ooX7Ctxtoj xat Asxtoj. xat ysvoasvYjc; [Jtd)(Y]c; TtTptoaxsTat IIoppoc; xat tojv sXscpdvTOJV 
dvatpstrat t6 TcXstaTov TctTCTooat ts tojv asTa IIoppoo ^tXtdSsc; stxoat, c Pojaatojv 
Ss TCSVTaxta/tXtot aovot. cpsoyet Totvov 6 IIoppoc; stcI ty]v TdpavTa. 

25 Kat StsXdovToc; svtaoToo asTa TaoTYjv tyjv ^dyy]^ ^a^ptxtoc; aoihc; sTctTcsaTcsTat XIIII 

to) IIoppoj asTa aTpaTtac;, d> to TSTapTov tyj; [SaatXstac; ^v o7csa)(Y]asvoc;. aTpaTOTcs- 
Ssoadasvot Ss sx too 7cXY]atov aoTo; ts xat 6 IIoppo; dvsasvov tyjv [idyr^' ata 8s 

1 eihe L, corr. Cell. || 3 r.eviq gu^t^ Mommsen confeft Alciphr. ep. 1, 8 irsvia auCwvra || 5 y.ocTa coni. 
Haverc, ^eza. LS \\ aoxcj)] auxov L, corr. Sylb. || 8 %iw£rjc, L, %w£ac, S \\ 13 touto L } toutou prop. 
Sylb. || 14 dcpsMTa; L , dcpe^svTa; S || 18 y„ivv£av L, -/.tvsav S || 22 osy.siw L, her.iy S || 23 T£ 
add L 2 



K A n I T Q N. 

18 oTt Ktvvsa; o pr^Top irp£o[3soTYj? sc c Po)|jlyjv Trapd IIoppoo oraXsU «>C STiavYjXdsv spa>- 
T(i)[xsvoc Tiap' aoToo irspl tou tt^c c Po>[xy]c xoojxoo xat twv aXXa>v a7rsxptvaTo ttoXXcov TiacptSa 
PaoiXsov scopaxsvat, ostxvoc to> Xoya) TotooToo^ aTravcac stvat ^Pojxatooc otoc aococ Tuapa 
toTc c/ EXXvjot Ta sc dpsTYjv OTustXr^-at. exc. Plan. 35 M (40. 41 D). 

5* 



36 EVTROPIVS. II. 

haberent, medicus Pyrri nocte ad eum venit promittens veneno se Pyrrum occisurum, 
si sibi aliquid polliceretur. quem Fabricius vinctum reduci iussit ad dominum Pyrro- 

2 que dici quae contra caput eius medicus spopondisset. tum rex admiratus eum dixisse 
fertur: ille est Fabricius, qui difficilius ab honestate quam sol a cursu suo averti po- 
test.. tum rex ad Siciliam profectus est. Fabricius victis Lucanis et Samnitibus trium- 5 
phavit. 

3 consules deinde Marcus Curius Dentatus et Cornelius Lentulus adversum Pyrrum 
missi sunt. Curius contra eum pugnavit, exercitum eius cecidit, ipsum Tarentum fu- 
gavit, castra cepit. ea die caesa hostium viginti tria milia. Curius in consulatu trium- 
phavit. primus Romam elephantos quattuor duxit. Pyrrus etiam a Tarento mox recessit 10 
et apud Argos Graeciae civitatem occisus est. 

XV Gaio Fabio Licinio, Gaio Claudio Canina consulibus anno urbis conditae quadrin- 

gentesimo sexagesimo primo legati Alexandrini a Ptolemaeo missi Eomam venere et 
a Romanis amicitiam quam petierant obtinuerunt. 

XVI Quinto Ogulnio, Gaio Fabio Pictore consulibus Picentes bellum commovere, et ab 15 

insequentibus consulibus Publio Sempronio, Appio Claudio victi sunt; et de is trium- 
phatum est. conditae a Eomanis civitates Ariminus in Gallia et Beneventum in Samnio. 

XVII Marco Atilio Eegulo , Lucio lunio Libone consulibus Sallentinis in Apulia 

J haberet LO || nectu L, noctu || 2 iussit] *ssit G 1 \\ 3 que dici om. G 1 || spospondisset G || ad- 
miratus eum] admiratus LO, admiratu cum G 1 || 5 samitibus L || 7 marcus om GDP \\ denatus LO \\ 
aduersus G 2 \\ 8 et curius LO || pugnauit] pugnauit pugnauit et LO || exercitus LO ~\\ 9 eam G^ || 
xxiiii milia L || 10 a] e O || taranto DHV || 11 ciuita G 1 |) 12 licinio et claudio LO, licino emend. 
Sylburg || canino FG, camna L, cannia P, connio 8 \\ 13 legati om. LO || alexandria LO Paean. \\ 
a om.^L || ptholomaeo G 2 L, ptliol*maeo G l , ptolomaeo DP, tbolomaeo O || uemre LO || 14 petierat 
LO || 15 ogulnio] gulinio FG , ttuXXy^ioo Paean. , galinio S, culnio LO , gulone PD , corr. Vinetus || 
gaio om. P \\ picientes L || 16 semfronio LO \\ triumfactum G \\ 18 marco om. L || lanio FGS, 
iuho PD 

XIIII. %) ab excerptis Livtanis aliis abest. 

3) e dep. Liv. per. 4% et U, Oros. 4, %, Zon. 8, 5 p. 187, 6 ; 489. 490, Frontin. %, %, 4. 

XV. e dep. Liv. per. 46, Zon. 8, 6 p. 494, 44. 

XVI. e dep. Liv. • per. 45, Flor. 4, 4A, Frontin. 4, 44, 3. 

XVII. e dep. Liv. per. 45, Flor. 4, 45. 



P A V L V S. 

Hier. 1717 11 occtsus est. || apud Iudaeos hoc tempore pontifex maximus Simon Oniae filius claruit, cui cogno- 
Oros. 220 mentum Iusto fuit. || dehinc (dehinc orn. L) Tarentini (tarentino A^Z 1 ) Pyrri morte comperta 

iterum nova arma adversum Romanos (adversum [adversus L 1 ] Eomanos arma L) sollicitant. 

Carthaginiensium (cartaginensium NZL) auxilia per, legatos poscunt atque accipiunt (acci- 

pient N l Z l ). Carthaginienses a Eomanis vincuntur, quamvis nondum hostes iudicati (adiudi- 5 

cati L) senserunt tamen se posse a Eomanis superari. || Gaio 
Oros. 222 4 17 Sammo. || tunc etfam a Eomanis Cotrona (cothrona V, cratona NZ) invaditur. || eo tempore 

pluribus locis e (e om. N 1 , de iV 2 ) fontibus cruor (cruore L) fluxit et de nubibus in specie 

(speciem L) pluviae lac descendit. || Marco 



IIAIANIOY META0>PA2I2. B. 37 

tu>v voxtcov iaxpoc, Ttc; T(p Hoppcp aovtbv TCpoacpsoyst jcp Oapptxto) oTCta/voufJtsvoc; 
cpapptdxcp tov riuppov dvatpVjastv, ei Ttc; aoTtp too Ipyoo tootoo xapiroc; -fsvotT^. too- 
tov 6 Oapptxioc; Ssapttov £X7csfX7cst tco IIoppo:) aTjptdvac; (bc; oox saTt Pcojiaicov SoXtp 
too^ s^dpooc; dXX' otcXoic; dvatpstv. tots tov $a|3ptxtov orcspaYaa&stc; 6 Hoppoc;, oo- 2 
5 to<; Iotlv, Icprj, Oapptxtoc, ov oox iaxtv dcpsXxoafrrjvat too TcpsicovToc; toaTCSp ooSs t6v 
fjXtov tvjc; aoToo cpopac;. xat TaoTa stTnbv stcI tyjv StxsXtav dTcs^topTjasv. <&a[3ptxto<; 
§s Aooxavouc; ts xal Saptvrcac; sXcbv OTcsp ttjc; vixyjc; s&ptdfx(3soas. Ss^ovTat 8s ttjv 3 
orcaTStav Mdpxo<; Kooptoc, AsvTaToc; xat KopvTjXtoc; AsvtooXo<;' so&oc, §s stcI t6v IIop- 
pov IxaTpaTSoooaLV. 6 tolvov KoopLQc; aovTJcps Tcpoc; aoTov |i.d^7jv xat to jxsv aTpaTSopta 
10 a/s§ov airav diucoXsas too IIoppoo, aoTov §s irj Tdpa; OTrsSs^aTo cpsoyovTa xat ytvsTat 
ttjc; 7capspt(3oX7J<; tiov TCoXsfiuov 6 Kooptoc; s-fxpaT7)<;. 6 8s tojv ttsoovtcov TcoXsfJttcov 
dpt&jJtoc, stxoat Tpst; -yjaav ^tXtdBsc;. ootoc; 6 TcoXsjJtoc, socoxs tco Kooptcp &ptafx(3ov. 

STCtOTJCXOTaTOC; TS OOTOC; SfSVSTO TCOV TCCOTCOTS, TSOadpOJV sXscpaVTOJV TOTS TCpOJTOV SV T7J 
PojjJtTj CpaVSVTOJV. TOOTO)V OOTO) TCpa^&SVTtOV Xat T7]V TdpaVTa dlI0Xt7C(bv 6 Iloppoc; STCt 

15 tq Apyoc; s^coprjasv * sv&a to tsXoc; too j3too sSsc^aTo Tisacbv sv TcoXsjJttp. 

'Evtso&sv Tdtoc; ®d[3to<; Atxtvvto; xat Tdtoc; KXaoSto; Kavtvac; OTcaTot ^stpoTo- XV 
voovTat TSTpaxoatooTcp xat s^tjxootco xat TcpcoTcp ttj<; Pcojj-tjc; sTst. xaTa tootov tov 
svtaoTov 7rpsoj3stc; aTcb ttjc; AXs^avSpstac; Tcsfxcp9ivTS<; Tcpbc; too paotXsojc; riToXsttaLOO 
xaTsXa^ov ttjv c Pcb[X7)v atTooctsvot Tiap 3 aoTcbv sip^vYjv ts xat cptXtav. 

20 ExSs^ajJtsvcov 8s tyjv OTiaTstav Kovtoo KoXX/jvtoo xat Tatoo $a^too IltxTcopoc; XVI 

IltxsvTat TToXsjJtov sxtvTjaav. ^povoo 8s StsXdovToc; oo ttoXXoo Tcapd tcov sEtjc; oTraTcov 
IloopXtoo 2s[JL7cpcovtoo xat ' ATCTctoo KXaoStoo xaT£TroXs[Jt^&7jaav ? cbaTS xat &ptd[xpcp ^s- 
vsaOat /cbpav. tots 8yj xat TcoXstc; Tuapd c Pco[xatotc; cpxo8o[JL^&7]aav 'Aptcxtvoc; ts sv 
TdXXotc; xat Bsvsj3svto<; sv 2actvtcp. 

25 Mdpxoo 8s 'ATtXtoo P/jyooXoo xai Aooxtoo Ioovtoo Atpcovo; sXOovtcov S7rt ttjv XVII 

dp^v, xaTa SaXsvTtvcov s8oY[JtaTta&7] tcoXscxo^ • ^TT^&Tjaav 8s xal tqq tcoXsco; s^stts- 

7 x£ L, lh S || 16 XrAtvvto?] Xi-aivo? S \\ v.a^ikiac, L, corr. Sylb. || 20 iziATOpoc, L, Tir/wTwpos S \\ 

22 ep-Tipovtou L, a£[X7Tpa)Viou S || c&cts] cb; LS \\ 22 ihc, %ai — 23 ip'%o^o {/.'/] ^Yjaav add. X 2 i. m. || 

23 dptjj/rjvo? L, dpt^vo? cod. Sylb., dpi[jt,ivoc S || 24 fisvefievhbc, L, (kvejitevTos S \\ 25 y.at pr]Yo6Xou L, 
corr. S || Xouxtou touvtou S, vrxtou utouvtou codd. \\ 26 xaTa] '*Ta L 1 \\ aeXXavTtvwv L, aaXevTtvcav S 

K A n I T Q N. 

1 oxt Oapptxto^ t% STTt tov IIoppoo oTaXstoY]? Bovdfxso)^ aTroSsixvoTai ^Y£[JLCOV dv7jp 

TtdXat syvooojjisvoc; to> jBaotXsT xai t% aoToo jxsYaXocppooovvjc svapysc s^sv*/jvo^a>c oojxpoXov 
avTtxa^sCo[xsvcov yap aXXv]Xotc tcov oTpaTOTcsScov voxta cpoXa^ac av^p ti? [sIts] taTpoc [sIts 
STspoc tcuv Ttspi TYjV TpaicsCav too paotXso)^ TSTayjASVCDv] toc tov <I)appt7.tov acptxsTo StjXtjty]- 
ptotc cpapjxazotc avsXstv tov IIoppov ocptoTajxsvoc,, 7^v ot Ttc 8o&si7] irpoc aoToo ^p7]jxaTcov cocps- 
Xsta * ov o Oa[3ptxtoc aTrooToy^oac ttjc £YX £l p r i a£a)C aTioTrsjjLiist t(j> Ilopptp osojxtov. ayao&sic 
Brj oov to irpa^&sv o IIoppoc avapo^oat XsysTat^ outoc soTt xai oox aXXoc OaJBptxtocj ov 
Soo^spsoTspov av Ttc irapaTps^ot t9]c or/stac apsT% 7] ttjc ooV7]&ooc iropstac tov -^Xtov. 

Suid. s. v. Oapptxtoc. exc. Plan. 37 M (40. 44 D) : oTt avTtxa9sCojxsvo>v jxstoc (avxi 
jxsvTot cod.) oTpaTsojxaTcuv aXX7]Xotc Oapptxtoo xai IIoppoo a. t. tu>v Tuspi ttjv dspa- 
Tcstav too ^aotXstoc wc t. — aTrooToyrjoac aTcoTrsjxTrst. o 8s IIoppoc ay. avapor^oat X. 
— 7]Xtov. Suid. s. v. ucptoTajxsvoc: STjXr^TTjptotc — ocptoTajxsvoc. Suicl. s. v. arco- 
oto^wvtoc : <Da[3ptxtoc 7]ysjxa>v xa&ioTaTat too rrpoc tov IIoppov tcoXsjxoo avTtxa&sCo- 

JXSVCOV TOV 7]XtOV. 

4 c Pa>jxatotc jxsv yap sxTcafXoojxsvoc o IIoppoc Taora cpr^otv. Suicl. s. v. ixiraYXoojxsvoc. 



38 EVTEOPIVS. II. 

bellum indictum est, captique sunt cum civitate simul Brundisini, et de his trium- 
phatum est. 

XVIII Anno quadringentesimo septuagesimo septimo cum nim clarum urbis Eomae nomen 

2 esset, arma tamen extra Italiam mota non fuerant. ut igitur cognosceretur quae copiae 
Eomanorum essent , census est liabitus : inventa sunt civium capita ducenta nonaginta 5 
duo milia trecenta triginta quattuor, quamquam a condita urbe numquam bella cessas- 

3 sent. et contra Afros bellum susceptum est primum Appio Claudio, Quinto Fulvio 
consulibus. in Sicilia contra eos pugnatum est et Appius Claudius de Afris et rege 
Siciliae Hierone triumphavit. 

XVIIII Insequenti anno Valerio Marco et Otacilio consulibus in Sicilia a Eomanis res 10 

magnae gestae sunt. Tauromenitani Catinenses et praeterea quinquaginta civitates in 
fidem acceptae. 

2 tertio anno in Sicilia contra Hieronem bellum paratum est. cum omni nobilitate 

3 Syracusanorum pacem a Eomanis impetravit deditque argenti ducenta talenta. Afri 
in Sicilia victi sunt, et de his secundo Eomae triumphatum est. 15 

XX Quinto anno Punici belli quod contra Afros gerebatur primum Eomani Gaio Duillio 

et Gnaeo Cornelio Asina consulibus in mari dimicaverunt paratis navibus rostratis quas 
2 Liburnas vocant. consul Cornelius fraude deceptus est. Duillius commisso proelio 
Carthaginiensium ducem vicit, triginta et unam navem cepit, quattuordecim mersit, 
septem milia hostium cepit, tria milia occidit. neque ulla victoria Eomanis gratior 20 
fuit, quod invicti terra iam etiam mari plurimum possent. 



et om. LO || 3 septimo om. D Paean. || 4 motae L, motam O || fuerat O || 5 tum muenta G^LOPD || 
ciuium om. LO \\ ccxc milia (milia om. L) ccccxxxim LO, ccxcn ccxxxmi Paean. || 6 bello LO || 
7 bellum om. G^ || q. fuuio exc. Petropol., q. fabio Oros. et Paean. \\ 8 et rege om. G^ || 9 siciliae] 
scilicet L \\ 10 anno om. LO || marco et] maximo et manio coni. Baumgarten-Crusius || consule L || 
11 catenienses LO || praeteTia || ^ flde L || acceptae] ceptae Q\ acceptae sunt LO || 13 contra] a 
romanis G^ || post hieronem add. regem siculorum FGPD || paratum] »gestum m textu, paratum i. m.« 
F, paratum gestum G, patratum coni. Glarean. || cum] is cum O, hic cum L || 14 a romanis impe- 
trauit om. G 1 || 16 agebatur LO || romani om. G^ || duellio LOS Paean., duileo G^, duillo FG^PD || 
17 asena LO || 18 duelhus LO Paean. \\ 19 cartaginensium G*LO , cartagiensium Qi || uic*t G^ || 
et unam om. LO || naues LO || 21 terram L [| possint LO 



XVIII. 4) e dep. Liv. : Flor. 4, 48 (2, 2) ; Zon. 8, 8 p. 495, 9. 

2) e dep. Liv.: per. 46 (ccclxxxii ccxxxim). 

3) e dep. Liv.: per. 46; Oros. A, 7; Flor. 4, 48 {2, %, 5), Zon. 8, 9 p. 498. 499. 

XVIIII. 4) cf. Zon. 8, 9 p. %00, 4 (Maximus Valerius). 

2) e dep. Liv.: per. 46; Flor. 4, 48 {%, %, 5), Zon. 8, 9 p. %00 ; Oros. 4, 7 ex Eutr. 

3) cf. Pol. 4, 4%. 

XX. /) e dep. Liv.: per. 47; Flor. 4, 48 {%, %, 7 — 44); Zon. 8, 40 p. %0% (G. Cornelius) 203; 

Oros. 4, 7; Val. Max. 6, 9, 44. 

%) e dep. Liv.: Zon. 8, 9 p. %03. 204. Oros. 4, 7 ex Eutr. (xm mersae). 



ILAIANIOX METAOPA2I2. B. 39 

aav Tvj<; eaoTuto xal jxexa toutcov Bpoovotavjvot. xad (Lv aTtdviojv ot vtxTJaaviec, 
e'&ptd[x(3eoaav. 

Texpaxoatoaio) 5e xat e{3oofX7jxoaT(5 tyj^ TtoXeux; enrl tuoXo Xotiuov tjv xai Tuapa XVIII 
Tuaai Xapvrupbv to ttj<; c Pa>[X7j<; ovojxa • ootuco oe ttj<; 'fraXtac exTo^ aoTo^ aovexexpo- 

5 tt]To TuoXepio;. tots Totvov [3ooX7]&evTe<; to tojv TuoXtTcov yvcovat tuXtj&o<; a7U0Ypacp7]v 2 
eiuotTjaavTo xai aov7jpti)|X7]&7]aav dvopoxv evvea xai etxoat fxoptdSec xai Sta^tXtot 
otaxoatot TptdxovTa Teaaapec;' xatTot ruapd TudvTa tov ejxTupoa&ev ^povov ouoe- 
|xta<; YSvo|xev7]<; dvaxco^; TuoXepioo. ev TauTTj ttj 8uvd[xet ttjc, TuoXeax; Tupb;"Acppou; 3 
auTot; 6 icpoTepo; xtvetrat TuoXejxo;, 'Atutuioo KXaootoo xai Ruvtou <I>a[3too ttjv oiuaTov 

10 ejj6vT(ov dp^v. pveTat Totvuv ev ttj StxeXta aufXTuXoxV] * xai vtxi^aa; 6 KXau8to; 
v Acppou; Te xai tov |3aatXsa 2txeXta; 'Iepcova xa& exaTepa>v e&ptd[x[3eoae. 

Teo 6e e£yj<; evtauTco OuaXepto; Mdpxoc; xai 'QTaxtXtoc, Kpdao<; UTuaTot ixeYaXa XVIIII 
xaTa tt]v StxeXtav etpydaavTo. Taupojxeviov yap xai KaTavTjv xai Tuevr/jxovTa Tupb; 
TauTat; eTepac TcoXet; ttj c Pa)fxatx7J aovTj^av dp^. TptTcp 6e sTet tou Tupb; Acppou; 2 

15 TcoXe[xou Tcapaaxeu7j<; eTui tov [3aatXea ysvQp&Tqz 'Iepoxva cp&dvet ttjv fxd^Tjv Iepcov 
xai [xeTa ttj; aoyxXfjToo t^; ex Sopaxooauov atTet Tcapd T(ov 'Ptojxauov etpVjvTjV eici 
Staxoatotc, dp^uptou TaXdvTot; xai Xafx[3dvet. TpeiueTat Totvov tj TuapaaxeoTj eiui tooc, 3 
'Acppou; xai ^rutovTat * xai &pta;x[3e6et xaT* auTcov 6 vevtxTjxoSc 

E^et 8e iuejx7UT(j) tou TupoTepoo Tupb; Acppou; TUoXejxoo, Tatou AoueXXtou xai Tveou XX 

20 KopvTjXtou 'Aatavoo xaTear/]/oTcov uTuaTtov evaofxd^Tjaav 'Ptoptatot touto TupcoTov ev 
&aXaTT7j TuoXefxoovTec, * vaoat Te e^pcovTo fxaxpat;, a; aoToi fxev exdXoov po^aTpaTa; 
dicb too Ta<; Tupcopa; aoTcov opvecov Ttvcov jxtu.era&at pdfxcp-/] • Xt^opva 8e ^ aov^&eta 
lupoaa-copeoet. xaTa Taur/]v Se r/]v vao[xa^tav e^ a7udr/]<; oiub to?<; 7uoXejxtot<; e-(eveTo 
KopvTjXto^* xpaTcov Y^p T0 ^ oiuXot; SoXcp tcov Acppcov (baavei aiuovSd; atToovTcov 

25 t^; aoTcov e-rctpd; Tpr/jpoo; aoveX^cp&Tj Te xai Sedet; aTCTj^xb]. AooeXXto; 8e eTue^eX- 2 
&cbv t^ p&XTl VIX ^ T ^ v Gtpar/jYov tcov TcoXejxtcov pttav Te xai jTptdxovTa vao; atpet, 
§exa xai Teaaapa; eTepa; xaTaiuovTtaa; * eTCTa §e ^tXtd§ac at^ctaXcoTcov ocp eaoTov 
xaTear^aaTo, Tpet^ 8e otecpdetpe %tXtd§a; at§i^po) Te xai Tot<; 66aatv vtx7]v Te xaTe- 
TUpd^avTo 'Pcojxatot, ^; dXXTjv oo^ ^fqaavTQ XajxiupoTepav ooS' ao ^apteaTepav, eicet- 

30 STjTuep cbtxoXoY7][xevoo too xaTa -pjv xpaToo; xpetTToo<; xat xaTa OdXarcav cbcp&7]aav, 
ev 7] TcXeovexTetv v Acppot to Tupiv evopitCovTo. Tatoo 6e'AxoXtoo $Xc&poo xai Aooxtoo 3 

4 os 8, Syj L II 4 cuve"/poT7]TO L x || 10 i% ty^s aizeXia? L, em. Sylb. || 11 e^aTepo^ L, ixaTspcuv S \\ 
19 £Ti .L 1 || super acppou? sup. scr. L 2 /cap^Y]Boviou? || 20 touto] tot^ coni. Cell. || 21 paiGTpa codd., 
corr. Sylb. \\ 22 .[j.£[ji^0ai codd., p.ip,eta^ai Sylb. \\ 31 r] S, ip L \\ dx%uXiou L, dr/.uXiou S 

KAniTQN. 

4 xal c Po)[xy] 7] TtoXt? ^tt? oltto too Tcpo>Tou aovotxtajxoo 8taY£Y 0V Q Ta>v ^ xa>l °' xai a ' 
£T(j5v airetpatot i^oav oirepoptoiv ttoXsjjlwv^ tov Ss Trpoc Kap^oovtoo? ooov outcw icapsoeo&at 
7roX£|xov 7rpooS£^o[jL£V7] l^xaotv eitotetTO too tcX^&oo^ xat £op£V apt&aov T(ov TroXtTcuv- oo tcoXo 
aTtoXetTco[x£Vov X' [xoptaBo>v. 

Sutd. s. v . c Poi)[X7]. s. v. c Pa>[xata>v TcoXt<; : oTt 7] c Po>[xato)v TcoXtc dtTretpaTO? 07repopia>v 
exoTpaTetoiv Toy^avoooa i^Taotv too tcX^&oo^ Tcotr^oajxivT] xaT£txa&£ tov apt&jxov to>v 
TcoXtToiv oo tcoXo TptaxoVTa aoptaScuv aTcoX£tTcojx£Vov , xat TaoTa oov£}(£ot Tpt|3oo£V7] 
TcoX^aotc^ oo8£tco)tcot£ §£ oaxpa^ xal Pe^ata? £tp7]vr^ aTcoX^XaoxoTa. 5. f. oTC£poptov: 
7] 61 c Po)[X7] aTceipaTo? r^v OTcepopuov ixoTparstaiv. 



40 EVTEOPIYS. II. 

3 Gaio Aquilio Floro . Lucio Scipione consulibus Scipio Corsicam et Sardiniam va 

stavit, multa milia inde captivorum adduxit, triumplium egit. 
XXI Lucio Manlio Vulsone , Marco Atilio Kegulo consulibus bellum in Africam trans- 

latum est. contra Hamilcarem Carthaginiensium ducem in mari pugnatum, victusque 
est. nam perditis sexaginta quattuor navibus retro se recepit. Romani viginti duas 5 

2 amiserunt. sed cum in Africam transissent, primam Clypeam Africae civitatem in 
deditionem acceperunt. consules usque ad Carthaginem processerunt, multisque vastatis 
Manlius victor Komam rediit, et viginti septem milia captivorum reduxit, Atilius Re- 

3 gulus in Africa remansit. is contra Afros aciem instruxit. contra tres Carthaginien- 
sium duces dimicans victor fuit, decem et octo milia hostium cecidit, quinque milia 10 

4 cum decem et octo elephantis cepit, septuaginta quattuor civitates in fidem accepit. tum 
victi Carthaginienses pacem a Romanis petiverunt. quam cum Regulus nollet nisi 
durissimis condicionibus dare, Afri auxilium a Lacedaemoniis petiverunt. et duce 
Xanthippo qui a Lacedaemoniis missus fuerat Romanorum dux Regulus victus est ul- 
tima pernicie. nam duo milia tantum ex omni exercitu refugerunt, quingenti cum im- 15 
peratore Regulo capti sunt, triginta milia occisa, Regulus ipse in catenas coniectus. 

XXII Marco Aemilio Paulo, Servio Fulvio Nobiliore consulibus ambo Romani consules 

ad Africam profecti sunt cum trecentarum navium classe. primum Afros navali cer- 

tamine superant. Aemilius consul centum et quattuor naves hostium demersit, tri- 

ginta cum pugnatoribus cepit, quindecim milia hostium aut occidit aut cepit, militem 20 

2 suum ingenti praeda ditavit. et subacta Africa tunc fuisset, nisi quod tanta fames 

1 aquilo G 1 , aquiloo O 1 || 2 triumph**t (fuit fortasse triumphauit) G 1 \\ 3 uulscone FGLO, uulsone DP || 
altilio LO (| 4 amilcarem regem cartagmiensium ducem FG 1 , regem del. G 2 \\ 5 perditus O 1 || recipit 
G 1 || 6 clypeiam 8 || ciuitatis L || 7 ditionem LO || usque om. G^S || 8 et om. LO || ccxxvn 
(om. milia) LO || captiuo reduxit G 1 , captiuorum duxit G 2 LO \\ 9 carthaginensium LG 2 \\ 10 decem et 
octo milia] vn milia LO \\ 11 decem et octo] xviiii LO \\ 12 cartagin*ensens G, carthaginensium L || 
petierunt LO || cum om. G 1 \\ 13 durissimus G 1 \\ afri] per afncam LO || lacedaemoniis] lacedaemo- 
niis missis (ex missus) G 1 || petierunt LO, peti*t G 1 || duxe G 1 \\ 14 lacedemonis G 1 \\ missis fuarat 
G 1 || 15 milia om. PD || tantum hominum LOG 2 || omni exercitu] exercitu FG ] , omni (om. Z) ro- 
manu (romano PD) exercitu LOPDG 2 || 16 m milia Paean. , ducenta milia F \\ 17 seruilio FG, ipp[- 
Xio? Paean. || 18 ad om. LO || cccc O 1 || nauale O 1 || 19 et om. LO || 21 ingente O 1 

XX. 3) e dep. Liv. : per. 47; Flor. 4, 18 [2, %, 15); Zon. 8, 9 p. 204-. 205; Oros. 4, 7. 

XXI. 4) e dep. Liv.: per. 47; Zon. 8, 4% p. 207 ; Oros. 4, 8 ex Eutr. ; cf. Pol. 4, 38. 

2) e dep. Lw. : per. 47 et 48, Flor. 4, 48 (2, 2, 49) , Zon. 8, 42 p. 208. 209 , Oros. 4, 8 ex Eutr. 

3) e dep. Liv.: Flor. 4, 48 (2, 2, 24), Zon. 8, 43 p. 209, Oros. 4, 8 ex Eutr.9 

4) e dep. Liv. per. 48, Flor. 4, 48 (2, 2, 23), Zon. 8, 43 p. 209 — 244, Val. Max. 9, 6 ext. 4 , 
Oros. 4, 9 ex Eutr. ; (cf. Pol. 4, 35). 

XXII. 4) e dep. Liv.: per. 48; Zon. 8, 44 p. 244 (Fulvius Plaetinus). 242, Oros. 4 , 9 ex Eutr. 

(xxxv occisa). 
2) ab excerptis Livianis aliis abest. 

P A V L V S. 

Oros 236 11 accepit. || inter haec apud fluvium Bagrada (bagadra V) Eegulus serpentem mirae magnitudinis 
occidit (accepit H), cuius corium centum viginti pedum longitudinem habuit Romamque dela- 
tum aliquandiu cunctis miraculo (miraculum H) fuit. || tum 

Hier. 1736 16 coniectus. || hac tempestate Ptolomaeus Philadelphus Iudaeos, qui in Aegypto erant, liberos esse 

permisit et vasa (vas N 1 ) Eleazaro pontifici Hierosolymorum votiva transmittens divinas (divina 5 
L) scripturas in Graecam vocem (graeca voce L) ex Hebraea lingua per septuaginta interpretes 
transferre curavit, quas In Alexandrina bibliotheca habuit, quam sibi ex omni genere littera- 
turae (litterae V) comparaverat. || Marco 



nAIANIOY METAGPA2I2. B. 41 

Sx^tuuovoc, 8ta8sEaasvojv xtjv uTuaxstav KopatxY] xat 2ap8(b Trdvxa xpoTuov TroXtopxv]- 
dstaat tuqXu xs a7uo(3aXouaat tuXyj&o<; dvSpiov afyaaXoixojv utuo xot<; uTudxot-; i[^)0[Li- 
vojv dcpopavj &ptd 4 a[3oo xot<; vsvtxvjxoatv iysvovxo. 

Aouxtou 8s MavtXtou BquXoojvo<; xat Mdpxoo 'AxtXtou ^PTj-youXou xyjv dp^7]v utuo- XXI 
5 8s£a t asvojv sx xrj<; 'IxaXtac; xs xat 2txsXta<; S7ut xtjv ' Acpptxvjv 6 7i6Xsao<; asxyjvsx&v] * 
xat ytvsxat vaoaa^ta xapxspd 7up6<; 'AatXxdpTjv xov xojv TUoXsatojv axpax/j-pv. xai> 

-^v xsaaapac xat s^vjxovxa vaoc; ot 'Pojaatot xaxaTuovxtaavxs^ xov asv axpaxYj^ov sxps- 
iav sU cpoyYjv, a7us(3aXov Ss xat auxot 86o xat stxoat vauc aTuo(3dvxs; 8s st<; rijv tuo- 2 
Xsatav pjv suduc, asv KXtTUsav stXov STUtcpavyj xiov "Acppojv TUoXtv * Spoaoc, Ss yjv au- 

10 xou; stu xy]v Rap/YjSova* Tuav 8s o 8tyjX&ov sx7uoXtopx^aavxs<; s^ojpta&Yjaav • xal Ma- 
vtXto; asv st<; xyjv c Pt6aY]v sTuavrjxs ^xd XaaTupac; vtxYj<; suxd xat stxoat ^tXtd8a; 
at^aaX(6xo)v dyojv. c PyjyquXo<; Ss Tupoaastva; sxt xo?<; Tupd^aaatv STuavsXapsv stu' au- 3 
xyj<; xyj; 'AcpptxYj<; xyjv ad/Y)v xptat xojv TuoXsattov axpaxY)Yot<; dvxauapaxa^dasvoc. 
7usptY£voasvo<; 8s xou TUoXsaou 6xxo> xs xat 8sxa /tXtdSa; dvsXibv xat 7usvxs C^vxojv 

15 sXojv sXscpavxd<; xs oxxoj xat 8sxa XY]tadasvo<; s(38oa-/jxovxa xal xsaaapac, TuoXst^ utco- 
aTu6v8ou; xyj 'Poia^ auvjjcpe xd£a; auxatc ou; s(3ooXyj&y) ' cpopou^. svxau&a Xotitov ot 4 
"Acppot xsxaYjxoxojv aoxot^ xojv Tupayadxojv stp^VYjv atxouatv * ou Ss^aasvou Ss xyjv 
txsxstav c PY]"fouXou auv&Vjxac, Ss diratxouvxo; xojv otuovSojv aTUYjvstc, xs xal xpay^sta<;, 
Aaxs8ataovtou<; sTusxaXsaavxo Tupo^; au|j.aa^tav. xat TusaTusxat auxot^ axpdxsuaa Aa- 

20 xojvtxov ucp' Y]Y £aoV( - Sav&tTTTcor auYxpox^&svxoc; ouv TroXsaou asxaiutTcxst xoVPyj^ouXoj 
xd x^<; xu^; • Yjxxaxat ydp ^xxav ouxoj asydXYjv, tSaxs 7cdaY]<; asv x^; axpaxtac 8ta- 
ytXtou; Stacpuystv aovou;, auxov 8s asxd Tusvxaxoatojv utco xot<; TCoXsatot<; ysvoasvov 
osQ^vat, xpstc 8s }(tXtd8a<; dvSpojv aa^tacoxdxojv Tcsastv. 

'AXX' -ot asxd xouxou; UTcaxot Mdpxoc AtatXto<; FlauXoc xat Ssp^toc; $ouXpto<; xyjv XXII 
25 asv xaxd xov TuoXsaov SuaTcpaytav s7UY]vojp&ojaav, ou8s auxot 8s auacpopd<; I^oj xaxs- 
axYjaav xptaxoatat-; fdp vauat auaatSavxs<; xot^ 'Acppotc; uTTSpsa/ov, ojoxs xsaaapac, 
asv xat sxaxov v^a<; xaxaTcovxtaat, xptdxovxa Ss asxd xojv sv auxat<; aayoasvojv sXstv, 
dvSpojv 8i 8sxa7usvxs ytXtdSa; xd^ asv Stacp&stpat xd<; 8s at/aaXojxou<; dTidystv, xo 
8s axpdxsuaa xo oixsiov Tudat yp^aaat xot<; sx x^<; Xsta<; TuXouatoSxaxov aTuocp-^jvat. ou- 2 
30 8sv 8' av sxojXuos 8ouXsuaat xoxs xou<; ^Acppouc, st a"rj Xtaoc stusX^&ojv TupoaTuVjyaYS xyjv 



7 tlaaaps? L 1 ]] 10 Kaikyrfiova L, %ap)(Tq56va 8 \\ ^avY]Xto<; L, p.av[Xto? 8 \\ 12 auxotc L, auxT]? 8 
14 T£ L, he S || 15 XYjtaapivotc L 1 || 23 yt>aaoa<;] pjpidhac, Cell. \\ 24 ep^tXto? -L, asp^tof; 8 
26 aup.[At£avT£ -L 1 || 3 BouXeuaat] SouXouaOat Cell. 



EVTROPIVS. 



42 EVTEOPIVS. II. 

3 erat, ut diutius exercitus exspectare non posset. consules cum victrici classe rede.un- 
tes circa Sieiliam naufragium passi sunt. et tanta tempestas fuit, ut ex quadringentis 
sexaginta quattuor navibus octoginta servari potuerint, neque ullo tempore tanta ma- 

4 ritima tempestas audita est. Eomani tamen statim ducentas naves reparaverunt 7 ne- 
que in aliquo animus is infractus fuit. 5 

XXIII Gnaeus Servilius Caepio, Gaius Sempronius Blaesus consules cum ducentis sexa- 

ginta navibus ad Africam profecti sunt. aliquot civitates ceperunt. praedam ingentem 
reducentes naufragium passi sunt. itaque cum continuae calamitates Eomanis displi- 
cerent, decrevit senatus, ut a maritimis proeliis recederetur et tantum sexaginta naves 
ad praesidium Italiae salvae essent. JO 

XXIIII Lucio Caecilio Metello, Gaio Furio Placido cpnsulibus Metellus in Sicilia Afrorum 

ducem cum cxxx elephantis et magnis copiis venientem superavit, xx milia hostium 
cecidit, sex et viginti elephantos cepit, reliquos errantes per Numidas quos in auxilium 
habebat collegit et Romam deduxit ingenti pompa, cum elephantorum numerus omnia iti- 
nera conpleret. post haec mala Carthaginienses Regulum ducem quem ceperant petive- 15 
runt, ut Romam proficisceretur et pacem a Romanis obtineret ac permutationem captivo- 



1 possit P || uictnce LO || 3 quattuor om. PD || potuerunt GPD \\ 4 ducentas] et LO || 5 his codd. || 
fractus LO \\ fuit om. G l || 6 scaepio G 1 , scipio (?2 || et gaius LO || blaeses LO || 7 ad om. LO, 
del. G 2 || 8 conlinae G 1 || 10 saluae om. Paean. , del. Phil. Anz. IV, 351 || 11 placido] pacilo Oros. 
itaque esse debuit || siciliam G { PD || 12 cxxx] triginta FG || elefantes LO || xx] ducenta G \\ 13 cue- 
cidit G || elefantes L \\ quos om. G* || 14 pompam G^ || cum] cum cxxx LOPD, cum triginta G^F, 
cum tantus G 2 ex con., delevit numerum Hartel ; tuw sXecpd^Toov \f.e^i%ei T£ %a\ TcX^ftet tac, bhouc, TrXirjpouv- 
tcov Paean. || numeros LO || 15 regululum (r 1 || ducem * G || petierunt LO \\ 16 ut om. PD \\ 
romam * G (| pronceretur LOG 1 || et de permutationem L 



XXII. 3) e dep. Liv. . per. 48, Zon. 8, 44 p. %4%; Oros. 4, 9 (cf Pol. 4, 38). 
4) cf. Zon. 8, 44 p. 24%, 48. 

XXIII. e dep. Ltv. per. 48, Zon. 8, 4% p. %4%. %43, Oros 4, 9. 

XXIIII. e dep. Ltv. per. 48, Flor 4, 48 (%, %, %7) , Zon 8, 14 p. %43. %44; Oros. 4, 9 ex Eutr.? 



P A V L V S. 

Hier. 1747 5 fuit. || hoc tempore argenteus nummus (nummus argenteus L) primum in urbe (urbem V) figuratus 
est. || Gnaeus 



nAIANIOT METAGPA2I2. B. 43 

crcpaTtav too tsXou;. ev ootoj XaptTupot; Tot; xaTa tyjv [xd^YjV xat jxsTa ToaooT(ov Xa- 3 
cpupcov sTuavtovTa tov otoXov a^sSov aTuavTa daXdaato; xX6§(ov xaTStpydaaTo xai to- 
aooTov sysvsTo vaodytov, coaTS sx TSTpaxoat(ov xat s^fjXovTa xat Tsaadpwv vyjuW oySoV]- 
xovTa [xova; d&Xt(o; §taa(orHjvat. ooost; ts /povo; tooootov ^stjxwva [xvy)|xy) TuapaSs- 
5 8a>x£V dv&pa)TC(ov o68s tooootov a6[XTCT(0(xa daXdaatov. 06 jxyjv tooto TcapsXoas to 4 
cppovv][xa to c P(o(xatxbv oo§s dcpstXs Tt tyj; dxptYj;* Tuapa^pYJjxd ts Staxoata; sTutaxsoa- 
adptsvot vao; Tupb; sTspa; TuapsaxsodaavTo vaoptayta;. 

Ot oov s£yj; oTuaTot Tvato; 2sp(3tXto; Kyjtuojv xat Tdto; SsptTupuivto; BXatao; XXIII 
s;Y]xovTa xat Staxoatat; vaoatv sTct tyjv 'AcpptxYjv s^STuXsoaav xat Ttvd; fxsv tu>v tuoXswv 

10 stXov, Xacpopcov 8s sjxTuXYJaavTs; Ta; vao; dtangsaav. dXXd xat TooTot; ^stjxcbv Stscpdstpsv 
tyjv soTcpaytav vaoayto) Tuspt to TuXstaTov too otoXoo ^pyjoajxsvot;. aoTat Totvov at 
oofxcpopat dXXrjXat; scpdpttXXot ts xat aovYjptfxsvat tyjv Tuspt to vaopta^stv Tupofrojxtav 
s£sj3aXov Tc5v c P(o[xata)v • 86y[xa ts yj oo^xXyjto; sTuotirjaaTo [XYjxsTt Tat; xaTa ddXaT- 
Tav ypYjodat [xd^at; jxyjSs vao; s^stv tuXyjv s^xovTa, cpoXaxYj; svsxa tu>v 'iTaXwv 

15 6pt(ov Tupo; Ta; s£(odsv sx daXdrcY]; scp68oo;. 

Aooxtoo 8s KatxtXtoo MstsXXoo xat Tatoo <Dooptoo ElXaxtSoo Tcpb; tyjv oTcaTstav XXIIII 
xXy]i)svt(ov, ytvsTat [xd)(Y] Tuspt tyjv StxsXtav Tupo; v Acppoo;, svo; T(ov oTcaTojv MstsXXoo 
oTpaTYj^oovTo;' sv TaoTY] vtxaTat T(5v 'Acppaxv 6 aTpaTYjyb; TptdxovTa jxsv xat sxaTov 
sXscpavTa; oTuXrua; dyojv, oTpaTtdv 8s Tuaaajv tcov sptTcpoa&sv jxsytaTYjv * xai, TctTurooat 

20 [jlsv stxoat 5(tXtd8s; dvSpcov, sXscpavTs; 6s sCcoyp^&^oav Tcap' aoTov jxsv tov tc6Xs(xov 
s£ xat stxoot, too; XotTuoo; Ss ot oo[xp-a/oovTs; aoTO) Noo[xt8at TuXava)[xsvoo; oovsXa- 
[36v ts xat Tuapsor/joavTo to) oTcaTO). jxsTa OaojxaoT^; oov TcojxTusta; st; tyjv 'Pc&jxyjv 
stoYjXds, Tc5v sXscpdvT(ov [xsY£&£t ts xat TuXigOst Ta; 6§oo; TuXrjpoovT(ov. ooto; 6 tioXs- 
[xo; ^vdyxaos too; ''Acppoo; xaTacpoysfv STUt tov 'Pyj^ooXov, ov sv 8so;xot; st^ov, Tuaps- 

25 xdXoov ts ucotov oo[XTupso[3s6oat Tot; otu aoTtov 7up6; c P(o[xatoo; sx7ts[X7uo[xsvot;, (oots 
aoTof; ysvso&at OTuovSd; xat too; sxaTspcov at^jxaXc&Too; dvTt8o&^vat Tot; otxstot;. to 
[xsv oov 7upd)Tov dvTtpoXoovTa; aoToo; 6 c Pyjyo5Xo; xatTot Ssojxto; (ov aTCS(o&stTo, 
vtx*/]&st; 6s rg TcpoosSpsta TuapaytvsTat [xsv st; tyjv c P(jo[xyjv. So&svto; 8s aoTo) XXV 
X6yoo ooSsv t^vso^sto xaTa ' P(o;xatov xat oTcaTtxov dvSpa Tupa^at cpdox(ov, dcp' ^; -yj[xs- 

30 pot; otuo Tot; TuoXs t atot; sysvsTo, t^; PwuatxYJ; sx7US7UT(oxsvat TcoXtTsta; * oots oov tyjv 

8 o5v] auv L || ^ioc, LS semper \\ ay.^ntwv L ut Eutropu eod^ G, y.Y]Tc£u>v 8 || $\iaoc, LS \\ 12 aXXr]Xot? LS \\ 
13 i%£$vle L, l^s^aXov S || 16 v.at y.iXtou L semper || cppouptou L, cpouptou /»5 || 21 oupiBat L 1 

K A n I T Q N. 

24 oti ot Kap^7]86vtoi tioXXoT; ato^Tjfxaai oooXco&svts; to cppovv][xa P7]yooXov tov <rcpa- 
ttj^ov c Pa>jjLaio>v, ov (xtxp(|) Ttpoa&sv otco yslpa TrsaovTa acptat irtxpa); ts xat pap^aptxu); 1x6- 
XaCov^ tots to)v Ssajjiwv otvsvTsc Ta ts aXXa dspaTrsoaavTs; Tcpo; tooc otxstoo; s^sTrsjxTuov^ sopa- 
a&at Ttva (xsTptav too ttoXsjxoo xaTadsatv xat twv at^ t aaXo)T(ov dvTtSoatv t^ aojxirpd^st too 
dv6po; otojxsvot. 6 os Trpo; ttjv c Po)[xt]V a[xa Trpsa^stai; Kap^Sovtat; dcptx6(xsvo; s; ts to 
aovsSptov TrapsX&cuv Ta; (xsv aovY]8st; toT; uicatixol? Ttjxd; Btw&YjaaTo, 06 jxsTStvat t% ttoXi- 
Tstac saoTa} Xsya>v_, dcp' ooirsp tj to^yj SsaTroTac aoTO) Kap^T]8ovtooc sirsaTYjas. irapYjvst ys 
(xr)v toT; sv tsXsi ttjc PooXr^c dirstTraa&at TcavTsXa); Ta; StaXXaydc xat (xrj dvstvai too; svav- 
Ttooc s; to dvsXTctaTov r^y] dcptY(xsvoo; • 06 yap slvat tccoc ot^tov avBpo; svo; (xovoo xat 7]Sr] 
-y^patoo oXtYtov ts aXXwv oTcoXsXst(X(xsva>v sc tt^v Kap^Sovta>v TcoXXac /iXtaSac aXXa|a(xsvoo; 
ao|9jaat ttqv to>v svavTta>v Sovajxtv. scp' otc ayaa&svTsc aoTov ot c Pa>(xaToi tt^v [xsv TcpsaPstav 

6* 



44 EVTROPIVS. II. 

XXV rum faceret. ille Romam cum venisset, inductus in senatum nihil quasi Eomanus egit 
dixitque se ex illa die qua in potestatem Afrorum venisset Romanum esse desisse. 
itaque et uxorem a conplexu removit et senatui suasit ne pax cum Poenis fieret : illos 
enim fractos tot casibus spem nullam habere; tanti non esse, ut tot milia captivorum 
propter unum se et senem et paucos, qui ex Romanis capti fuerant, redderentur. 5 
2 itaque obtinuit. nam Afros pacem petentes nullus admisit. ipse Carthaginem rediit 
offerentibusque Romanis ut eum Romae tenerent negavit se in ea urbe mansurum, in 
qua postquam Afris servierat dignitatem honesti civis habere non posset. regressus 
igitur ad Africam omnibus suppliciis extinctus est. 

XXVI Publio Claudio Pulchro, Gaio lunio consulibus Claudius contra auspicia pugnavit 10 

et a Carthaginiensibus victus est. nam ex ducentis et viginti navibus cum triginta 
2 fugit, nonaginta cum pugnatoribus captae sunt ? demersae ceterae. alius quoque 
consul naufragio classem amisit ? exercitum tamen salvum habuit, quia vicina litora 
erant. 

XXVII Caio Lutatio Catulo , Aulo Postumio Albino consulibus anno belli Punici vicesimo 15 

et tertio Catulo bellum contra Afros commissum est. profectus est cum trecentis na- 
vibus in Siciliam, Afri contra ipsum quadringentas paraverunt. numquam in mari 
tantis copiis pugnatum est. Lutatius Catulus navem aeger ascendit. vulneratus enim 
in pugna superiore fuerat. contra Lilybaeum civitatem Siciliae pugnatum est ingenti 

1 mtuctus Cr 1 , et inductus LO j| 2 quas LO || potestate LOG 1 \\ esse desisse] non esse dixisse LO || 
3 a om. F \\ remouet L || 4 se tanti LO \\ 5 et senem inclus. Dietsch, et unum se et senem Oross, 
unum senem et p. fortasse - 1| 6 obtenuit O || afrons || peten*tes O || cartagine LO \\ redit O 1 \\ 
7 ut eum] ut cum LO, ad eum G 1 || 10 pubho] post PD || gaio] gn. FG . »g praenomen praeter Pae- 
anium etiam Orosius ex Eutropio^ 1. Zonaras idque verurn est« Mommsen || claudms] cl G \\ auspiciam L || 
11 a om. G l || ducentis] cccc LO \\ nauibus — 12 nonaginta om. LO || capti LO \) et demersae O || 
15 lutatico || postumo LO || albmo] alipmo LO, allino PD \\ consule G || anno om. G 1 || xxxini 
O || 16 a catulo G^DHV || commissus LO \\ est [ante cum) om LO \\ 19 ciuitate LO 

XXV. e dep. Liv. per. 18, Flor, 4, 18 [2, 2, 22 — $4), Zon. 8, 15 p. %1§. %16, Val. Max. 1, 1, 14; 
9, % ext 1 , Oros. 4, 10. 

XXVI. 1) e depLiv. per 19, Flor. 4, 18 (%, %, 29), Zon. 8, 15 p %18, Oros. 4, 10 eo& Eutr 
%) Oros 4, 10 ex Eutr. ? 

XXVII /) e dep. Liv per. 19, Flor. 1 , 18 (% , % , 33) , Zon. 8, 17 p. %%1 , Val. Max %, 8, %; 
Oros 4, 10 



P A V L V S. 

Oros 241 9 Afncam || circumcisis (resectis L) palpebris ut usque ad mortem cruciatu intolerabili ac (ab N) 

dolore vigilaret. || demum omnibus 
Oros 242 14 erant. \\ anno etiam consequenti (sequenti V) classis Pnnica (punia N) in Italiam (italia VZ) 

transiit eiusque (cuiusque H, usque V) plurimas partes longe lateque vastavit. || dum haec ge- 
Hier 1763 rerentur (agerentur H) || apud ludaeam pontificatum post Eleazarum suscepit (postea eleazarus 

suscepit deinde H) Manasses (maneses A^ 1 ) avuncnlus eius || Gaio 



IMIANIOY META<DPA2I2. B. 45 

•yajJtsTTjv s3sc]aTo icsptTcXoxdc; CTjTTjaaaav ' xat aujjtj3ouXoc, ytvsTat Pcoptatotc; jjlyj Tcpoas- 
a&at touc; "Acppouc; STcayysXXovTac; stpTjvTjv. Tcsptxsxocp&at yap auToFc; fa<; ouvdptstc; xat 
[ATjTS ai>TOV LtTjTS tquc; auvstXTjLtLtsvou; auTcp d^to^psouc; UTCStXTjCpSat XP^ vat ^p ^ T0 ~ 
aouTcov at^ctaXcoTcov tcov s£ Acpptxvjc xaTs^optsvcov dvTtSoatv. TauTa auLt[3ouXsuaac; 
5 sxpaTTjae, TcdvTcov tcov auTou Ta tou Stjllou irpo&stc;. o5 8t) xat touto ^svvatoTaTov tcov 
epycov. tcov ^dp icpsapsuTcov aTTpdxTcov aTcoTO[Jtcp&£VTojv auvairvjX&e xat 6 'P^youXoc; 2 
xat j3ouXoLtsvcov aiVrov tcov TcoXrccov xaTs^stv oux s?£sv 5 cbc, ou Suvdptsvoc; icpsTcov d£tcoLta 
TCoXtTTj 'PcoLtatcp s^stv i^™ T ty rcapd toFc; Acppotc SouXstav. ToaouTov vjv to cppovTjcxa 
tcov Pcocxatcov * sTCSt to tcov opxcov, ouc; s6s8c6xst Totc Acppotc;, yj jxtjv sTcav7]£stv st 

10 {jlyj xaTaT:pdc;at Tac; aTcov6dc;, ouSsv sxcoXus ptsvstv. 6 ydp dp^tspsuc;, 6 xaXouptsvoc; 
icap auToFc; Tr6vTtcps£, oux stvat to TcpayjJta smopxtav sx tcov tspcov scpTjcptaaTo vojxcov. 
sTcavsX&cov ouv 7rp6; ttjv AcpptxTjv TroXuTpoTrotc; s£s86&7] xoXdasatv, dc; dXXot dXXcoc; 
sxSsScoxaatv. xat Tcap auTat; tov (3tov stsXsuttjcsv. 

Evtsu&sv IloupXtoc; KXauotoc, IIouX^poc; xat Tdtoc; Iouvto; UTtaTot ^stpoTQVTj&sv- XXVI 

15 tsc, stc' ioY] c; s5ua"/]Ltsp7]oav. KXau§to<; ptsv yotp oux dcpoatcoadjjtsvoc;, rj 6 voLtoc;, svsa- 
vtsuaaTo xaTa tcov auLt|36Xcov (auaTCtxsta xaXouatv auTa 'PcoLtator aTjjxsta §s tjv 
TauTa oatptovtcoc; StooLtsva Totc; sTct »tc6Xsllov s^touat) xat Std touto ystpov sa^sv sv ttj 
[xaTa] tcov Acppcov [xd)(7], coots sx Staxoatcov stxoat vtjcov, alc, svauctd^st, TptdxovTa 
Staaco&rjvat xat auTov jJtsT^ auTcov cpoystv ' Tac, 6s dXXa; Tac; llsv xaTaTcovTta&rjvat, Tac; 

20 §s utco Totc; TcoXsjJttotc; Lf.sTa T(ov slitcXs6vtcov tcoXsluotcov Y^£a&at • 6 6s sTspoc; uicaToc; 2 
vauaytcp Tac; vauc; d.7roj3aXcbv to oTpaTsupta acoov STcavTJYaysv. stc' auT^ -fdp t^ ^spaco 
scpt&dp^aav at v^sc;, coots touc; dvSpac; dvsu tcovou r^c; yVjc; scptxsa&at. 

MsTa toutouc; uicaTot ytvovTat Fdtoc; AouTaTtoc; KaTouXoc; xat AuXoc; IIoaTouLitoc; XXVII 
AXjStvoc;. TptTov os ^v touto xat stxoaTov stoc; too Trpoc; Acppouc; tcoXsllou. KaTouXoc;- 

25 Totvuv Tac; Tcpoc; v Acppoo<; sxXs^dptsvoc; Tptaxoatatc; vauatv stc' auToui; s)(c6p7]osv, sxstvot 
os TSTpaxootatc; dvTSTcapSTa£avTo. toooutco os outs tccotcots SLtTcpoa&sv otoXco dXX^/j- 
Xotc; ouTot ot 8^[Jtot auvs[jttc*av. dXXd xat auToc; 6 KaTouXoc; stcs^t] t^c; vscoc; dppcooTcov * 
TSTpcoTo -ydp sv t^ TcpoTspqt [Jtd^T]. ouLtLttcldvTcov Ss auTcov Tcspt to AtXupatov TTjc; 2t- 

5 auTOii L || 6 dTT07i£[j.<f£VTa>v L, aTTOTrs^cp^lvTOJV S || 8 pajfj/xiuov L, pwp-cuqj S || 10 TtataTcpdiSaiTO L, 
xaTa7tpa|at S \\ 11 TCOVTtcpe^ L, TcdvTicpe^ S || 16 aofx^o^Xajv L 1 \\ ol paofxaiot S \\ 17 SatfxoviOK; libri 
corr. Cell. \\ 18 -/.aTa om. L, add. Sylb. \\ 21 ai>Tif> ^ap Tt^ L, corr. S || 23, auTo? L, auXos S 



R A n i T Q N. 

otTrpaxTov to>v Kap^7j6ovta>v dTtoTcsjjiTcooatv^ aoxov 8s Tcpo? ptav acpatpsta&at to>v dyovToov sirs- 
/stpoov. o 6s oo [xsvstsov - aoT(p cpiQaac sv TcoXst sv f^ tyj<; iotj? oo pts&s$st xaTa too? icaTptoo^ 
&so|jloo<; TcoXtTstac; tcoXs[xoo vojjicp BooXsostv sTspot<; ^vayxaajjisvoc; , stTCSTO toT; Kap^YjSovtotc; 
sxooatoc; Ta ts Sdxpoa twv otxsto>v xat too; oXocpop[xooc; dxAtvak 6to>&7]ad[Jtsvoc;. STcavsX&cov 
hi) oov icpo; tt)v Kap)(7]66va icavTt xoXaaso>v si8st xaTavaXtaxsTat. 

Suicl. s. v. PtqyooXo;. oTt Ptj^ooXov tov arpaTTjyov c Po>jxato>v saXo>x6Ts; Kap^Bovtot 
iipsapsatv a|ia otxstotc Tcpoc ttjv PoJjatjv sc;stcs{jltcov otojxsvot jxsTptav — tcoXsjjloo sopTjastv 
xaTa&satv — dvBpoc- 6 6' sX&o>v Tac — 6to>aaTo — Tcaprjvst ts Ta<; BtaAAaydc dirst- 
Tcaa&at st; to dvsXTctaTov t]6t] dcptyjxsvo>v to>v TcoXsji-to>v. ot 6s 'Pojjxatot dyaa&svTSc tooc 
jxsv TcpsaPstc aTcoTcsjxTcooatv^ aoTov 8s xaTs^stv t^ooXovto. 6 8s — sxooatoc sv&a TcoXXat; 
xat 6sivalc atxtatc xaTavaXo>&stc stsXsot^osv. exc. Pla?i. 43 M (43. 28 D) . 



46 EVTROPIVS. III. 

2 virtute Eomanorum. nam lxiii Cartliaginiensium naves captae sunt, cxxv demersae, 
xxxii milia hostium capta, xiii milia occisa, infinitum auri argenti praedae in potesta- 
tem Eomanorum redactum. ex classe Eomana xn naves demersae. pugnatum est 

3 vi Idus Martias. statim pacem Carthaginienses petiverunt, tributaque est eis pax. 

4 captivi Eomanorum qui tenebantur a Carthaginiensibus redditi sunt. etiam Carthagi- 5 
nienses petiverunt, ut redimi eos captivos liceret quos ex Afris Eomani tenebant. 
senatus iussit sine pretio dari qui in publica custodia essent; qui autem a privatis 
tenerentur ? ut pretio dominis reddito Carthaginem redirent atque id pretium ex fisco 
magis quam a Carthaginiensibus solveretur. 

XXVIII Quintus Lutatius , Aulus Manlius consules creati bellum Faliscis intulerunt ? quae i o 

civitas Italiae opulenta quondam fuit, quod ambo consules intra sex dies quam vene- 
rant transegerunt xv milibus hostium caesis 7 ceteris pace concessa ? agro tamen ex 
medietate sublato. 



LIBEE TEETIVS. 

1 Finito igitur Punico bello qu,od per xxin annos tractum est Eomani iam clarissima 15 
gloria noti legatos ad Ptolemaeum Aegypti regem miserunt auxilia promittentes, quia rex 
Syriae Antiochus ei bellum intulerat. ille gratias Eomanis egit, auxilia non accepit. iam 

2 enim fuerat pugna transacta. eodem tempore potentissimus rex Siciliae Hiero Eomam 
venit ad ludos spectandos et ducenta milia modiorum tritici populo donum exhibuit. 

II Lucio Cornelio Lentulo , Fulvio Flacco consulibus , quibus Hiero Eomam venerat, 20 

1 lxiii] sic Oros., lxii LO, lxxiii GPD, lx Paean. || xxv LPDS, uigmti et quinque G^F || mersae 8 || 
2 xxxii milia] xxxn PD, xxn hostium LO \\ hostium] hominum G l F || captae P, capita X 1 || xn milia 
occisa F, et occisa xrn milia LO ; xiiii miha Orosius Eutropium excribens \\ argentique LO \\ 3 romanorum] 
romanum G^, romanam G 2 || 4 »pro idus habet notam litterae Graecae K persimilema 8 || martias] maf G || 
petierunt LO |j liis GPD || 5 carthagiensibus G 1 || 6 petierunt LO || 7 dari] dari eos LO, eos dari GPD || 
eustodiae O || 8 id] ad G* || 10 mallius Pi), mallo G, malus LO || creati sunt LOPD || bellum] * bellum 
G 1 , sabellum G 2 || 12 transigerunt P, transierunt D || miha LO || caes*s 0\ caesa LO || cetens om. LO || 
conscessa G 1 || agro i. ras. G 2 || 14 evtropi liber secvndvs explicit incipit tertivs P, nihil habet G, 
finit liber secvndvs incipit LiBER tebtivs LO || 15 xxni D, triginta et tres FG, duodecim LO, xxn P || 
tractum] factum LO || 16 ptolomeum GPD, tholomeum LO || 17 ei bellum] bellum G fortasse recte, ei 
bellum Lincoln. Paris., bellum ei LOPD || auxiha a romanis LOG \\ 18 tem^pore G || hieron FG \\ 
19 exspectandos 10, om. PD || milia om. PD || mediorum O || populo om LO \\ dono DNVZ \\ 
- 20 fuluio] fluuio LO 

XXVII. $) Oros. A, 40. 44 ex Eutr. 

3) e dep. Liv. per. 49, Zon. 8, 47 p. %4% 

4) cf. VaL Max. 5, 4, 4. 

XXVIII. e dep. Liv. Zon. 8, 48 p. %%3 , Oros. 4, 44 ex Eutr.? (Pirogoff p. 79). 

I. ahena a reliquis epitomis Liviams. 

II. /) e dep. Liv. per. %0, Flor. 4, 9 (%, 3), Zon. 8, 48 p. %%4 — %%8, Oros. 4, 4%. 

P A V L V S. 

Oros 243 9 solveretur. || Carthaginienses sane sub hac conditione cum Romanis pacem fecerunt, ut eis (eis 

post annos L) per continuos viginti annos (annos xx V) persolverent argenti puri tria milia ta- 

Hier. 1771 lentorum. || his diebus Iudaeorum pontifex Onias Simonis Iusti filius clarus habebatur (habeatur 

Hier. 1777 iVZ 1 ). || tunc etiam Quintus (quintius H) Ennius poeta Tarenti (itarenti V^H, taranti N l , te- 

renti N 2 , tirenti Z) nascitur ; qui post Romae docuit (deguit PL) contentus unius ancillae mini- 5 

sterio. || Quintus 



IIAIANIOY METAOPA2IZ. T. 47 

xeXtac; ToaaoTYjv eice8ei£avTo c P(Ofxatbt tyjv Tupodopttav, (bc; efrfjxovTa fxev vao<; TuoXejxtac; 2 
eXetv, icevTS 8e xal etxoat xal exaTov xaTarcovTtaat, 860 8e xai TptdxovTa ^tXidSac 
afy[xaX(6T(ov dvSpcov Xa[3etv, TptaxatSe/a 8e Staypyjaaafrat xal icdvTa 8e t6v tuXootov 
(eTuy^avov ydp aoTov evaTO&eptevot Taf<; vaoat tco [xe-yedet too ctoXoo 7ce7cot0oTe<; ot 
5 TcoXejitot) eaoT(Sv Tconfjaaa&at. twv c Pu>[xauov 8e aoT(ov 8ooxat8exa vyjec; 8tecpddpY]aav. 
6 jxev oov 7coXe 4 aoQ 6 aoToc; aoveaTY] 7cp6 e£ et8(ov MapTtcov xaTa too<; c P(ofxatoo<;. 
Acppot 8e Tcapaxpvjfxa tyjv etp-yjv/jv eTc^YetXav • xat TaoTYjv I8oaav ot c Pu>[xatot Xa- 3 
(36vTe; tooc; afyjxaXakooc; tooc; 6tco to?c; "Acppot; ovTac; • d>v 8e aoTot xaTetyov, irpoa- 4 
xo[xtC6vTa>v XoTpa tu>v 'Acpp(ov oox e8e£avTo, dXXd xat aoTol Tcpotxa StacpYjxav • et 8e 
10 Ttvec; Yjaav otco 8eaTcoTatc; ex 8Y][xoatac; Tcpdaeax; Ye^evYjjxevot, tootwv e^YjcptaavTo Ta 
TtjxVjfxaTa xaTa(3XY]#Yjvat Totc; l(ovY][xevotc;. xaf o68e TaoTa tooc; "Acppooc; eCYjjxuoaav, 
dXXd tov Tajxtav tu>v 8Y][xoatu>v ypY]fxdT(ov aTcapt&jXYjaat TipoaeTa^av. 

MeTaaTdoYjc; 8e tyjc; dppjc; eict Kovtov AooTaTtov xat AoXov MdXXtov eTCYjve^Y] XXVIII 
OaXtaxotc; TcoXejxoc; (TcoXtc; 8e yjv aoTY] TYjc^haXtac; SovaTurcaTY]) • xal tootiov exaTepot 
15 xaT(6p&(oaav oTcaTot ev e£ Tat^ 7cdaat<; ifjfxepat;, [Jtopta>v [xev xal 7ievTaaxtXt(ov Tceaov- 
T(ov ex too oTpaTeojxaToc; tu>v uoXejxuov, Totc; Se XotTcotc; etp^VYjc; 8odetaY]<;, ecp' Y][xtaet 
tyjc; pjc;, 8 c P(o[xatotc; I8o£e Yeveadai. 



B I B A I N T. 

Ootw [xev oov 6 TCpoc; "Acppooc; IXyjEe TroXejxoc; etxoat xat Tptai TcapexTadefc; evtao- I 
20 toP;. 'Pcojxatot Se ^jSyj YveuptptarcaTot 7capd icaoi YeyevYjfxevot Trpeapetc; aTceoTetXav 
Tcpoc; tov AtyoTCToo ^aatXeoovTa IlToXejxatov, O7cto^vo6[xevot ao[X[xa/tav aoT(5 xaTa too 
26p(ov paatXeuovToc 'AvTto^ou. 6[xoXoYir]aac; 8e IlToXefxaroc; tyj Tcpeapeta /dptv oux 
ISe^difj tyjc; au[X[xaxta<;, e7ret8^7cep efyev ^Sy] Tcepa^ exetvoc; 6 Tr6Xe[xo<;. xaTa 8e tov 2 
aoTov ^povov t^c; StxeXtac; paatXeoc; c Iepa>v 8ovaT(OTaToc; twv TccoTioTe etc; tyjv c P(6[xy]v 
25 dcpt'xeTo [xeOe?a>v tyjc; TeXoo[xevY]<; aoTodt 9eac;. atTov Te etxoat jxoptd8ac; ISwp^aaTo 

T(3 8y][X(0. 

c Hvtxa 8e c Iep(ov xaTeXa^e tyjv c P(6;xy]v, Aooxtoc; Kopv^Xtoc; AevTooXoc; xat $ooX- II 



6 6 «6t6?] outos vult Sylb. || 7 dmfiYYeiXav Xi || 10 Trp^aea,? &i. J.i || 15 xaT(5 P »a>ffav i, 7.aTc6p^a«v 

£ || 18 ^ipXtov y adrf. 5y«6. (| 25 aiTou ^ro^?. 5yZ&. || 27 X£vto5to? iv, XsvtoOXo? S 



48 EVTEOPIVS. III. 

2 etiam contra Ligures intra Italiam bellum gestum est et de Ms triumphatum. Cartha- 
ginienses tum bellum reparare temptabant, Sardinienses qui ex eondicione pacis Ko- 
manis parere debebant ad rebellandum inpellentes. venit tamen Komam legatio Car- 
thaginiensium et pacem impetravit. 
III Tito Manlio Torquato, Gaio Atilio Bulco consulibus de Sardis triumphatum est. et 5 

pace omnibus locis facta Komani nullum bellum habuerunt, quod is post Romam con- 
ditam semel tantum Numa Pompilio regnante contigerat. 
IIII Lucius Postumius Albinus , G-naeus Fulvius Centumalus consules bellum contra 

Illyrios gesserunt et multis civitatibus captis etiam reges in deditionem acceperunt. 
ac tum primum ex Illyriis triumphatum est. 10 

V Lucio Aemilio consule ingentes Grallorum copiae Alpes transierunt. sed pro Romanis 

tota Italia consensit, traditumque est a Fabio historico qui ei bello interfuit dccc mi- 
lia hominum parata ad id bellum fuisse. sed res per consulem tantum prospere gesta 
est. xl milia hostium interfecta sunt et triumphus Aemilio decretus. 
VI Aliquot deinde annis post contra Gallos intra Italiam pugnatum est, finitumque 15 

bellum Marco Claudio Marcello et Cnaeo Cornelio Scipione consulibus. tum Marcel- 
lus cum parva manu equitum dimicavit et regem Gallorum Viridomarum nomine manu 
sua occidit. postea cum collega ingentes copias G-allorum peremit, Mediolanum ex- 

I triumphatum est GP || 2 tum Vinetus, tamen FOLOPD || "bellum om. DNHV \\ tamentabant corr in 
taemptabant || 3 impellentis L || romae L || 5 gai G 1 || bulco] unlgo FGPD, bubulco Orosh libn, uulsco 
LO, pouoxXcj Paean. || 6 pacem G^P || romanis G 1 || his codd. || 7 regnantem G 1 || 8 albinis] sabinus Paean. || 
fulumus L || 9 illyricos || dedicationem O 1 || 11 lucio om GPD \\ co*piae G || 12 est om. L || 
a] his a LO || ei] eo LO || dcc milia PD || 13 hommum om. LO || res om. G j| consules FGLOPD, 
consulem Schonh. et S \\ 14 xn miha LO || decretus add. G i. m. || 15 ltalia LO || flmto bello LO \\ 
16 et om. PD || 17 uirodomarum FG, uitrodomarum D \\ 18 rnediolanium LO l 

II 2) e dep. Liv per. %0 ; Zon. L l. , Oros. 4, 4%. 
III. Oros. 4, 4% ex Eutr. 

IIII. e dep. Lw, per. 20, Flor. 4, %4 (%, 3), Zon. 8, 49 p %29 , Oros. 4, 45. 
V. e dep. Liv per. 20, Flor. 4, 20 (2, 4), Zon 8, 20 p. 230, Oros. 4, 45. 
VI e dep. Ltv. Flor 4, 20 [2, 4), Zon. 8, 20 p. 254 252, Oros. 4, 45 



P A V L V S. 

Oros. 250 1 gestum est. nam idem consules |j primi trans Padimi Romanas (romanos H) dnxere legiones. 
pugnatum est ibi cum Insubribus et Ligunbus (luguribus NZ) , quorum interfecta (interfecti JV 1 ) 
sunt xxiii ixxiiii V) milia (milia om. N), quinque milia (milia om. N l Z) capta (capti HVZN 2 ) 

Oros 250 sunt || et de his tnumphatum est. || sequenti anno in Piceno flumen sanguinem (sanguine V, san- 

guinem om. N 1 , ante flumen add N 2 Z) effluxit et apud Tuscos caelum ardere visum est et Ari- 5 
mini (armini N) nocte multa luce fulgente (fulgent V) tres simul lunae apparuere. || Carthagimenses 
iom. E. 230 14 decretus. Gallorum quidem (siquidem NZ) \\ animi feroces, corpora plus quam humana erant, sed 
experimento deprehensum est, quod virtus eorum sicut primo impetu maior quam virorum est 
ita sequens minor quam feminarum, Alpina corpora humenti caelo educata habent quiddam si- 
mile nivibus (nubibus V) suis, cum mox calore (a calore V) pugnae statim in sudorem (sudore 10 
NZ) eunt et levi modo (motu L cum librts Iord ) quasi sole laxantur (lassantur H). hi (hii VNH) 
Brittomaro duce non prius posituros se baltea iuraverunt, quam Capitolium (capitolium romae L) 
inscendissent (sic Eyssenhardt, incendissent PL, ascendissent Iord ) factumque est , nam victos eos 
Aemiiius in Capitolio discinxit (distinxit NZ) et quia dux eorum de Eomano milite Marti (marito 
V 1 ) suo torquem (tosque NZ) auream devotasset, de ipsius Ariobistonis (ariobistonsis V) reli- 15 
quorumque Gallorum torquibus aureum trophaeum (trophium H, tropaeum L) Iovi erexit. || ahquot 

fv 01 ^' 1G consulibus. || Marcellus deinde cum inprudens in manus Gallorum incidisset (incedisset N 1 ) omnia- 
que infesta vidisset neque (nec HL), qua (qua ovn N^V^L, quo add. V 2 ) evadere posset (valere 



nAIANIOY METAOPA2I2. I\ 49 

(3to<; OXdxxoc OTcaTot xaxd Aqoopcov irjpavTo ~6Xs[xov svto^ tcov TcaXcov bptcov xat 
vt/Yjc, ysvojxsvy;*; s&ptd(xj3soaav. Kap^Yjbovtot 8s Tcap£YX ei P°^ VT£ ^ Ta ^ <3TcovSaf<; too^ 2 
2dp8ooc, ooc, at aovd-yjxat c Pcofxatot<; bicaxoostv y)(3o6Xovto, TcapYjpsfttCov xal sicstdov 
dvTtTdrcsaSat. too 8s TcpaYJxaTo^ stc; cpco; xs^copYjxoTo; Tcpsa[3sta Kapp)8ovtcov Tcapa- 
5 ysvo(jlsv7] ty]V stpirjvYjv sxbpcoasv. 

'YicaTcov ts dvaosi^&lvTcov Titoo MaXXtoo TopxooaToo xat Tatoo AtiXioo Booa- III 
xXoo dpta[xj3o<; [xsv ytvsTat xaTa 2dp3cov [xd^ig xpaTYjdsvTcov. [xsTa 8s tooto tcS; irav- 

Ta^b&sv sTCSTcaoTo TCoXsjJto; xapTspd ts yjv irjao^ta, otav obSsvl XP° V( P oovsPyj Y£vsadai 
ttXyjv stcI Noofxa IIofXTctXtoo, o<; jxsTa 'PcojxoXov s(3aatXsoas. 

10 Ata3s£a[xsvcov 8s tyjv oTOTstav Aooxtoo FIoaToojxtoo Sa^tvoo xat Tvatoo <Da(3too IIII 

KsvToojxdXoo toXs[xo<; aovsaTY) Ttpb<; 'IXXoptoo; Pcojxatot^* xal TcpoTspov [xsv at 7cXst- 

aTat tcov tcoXscov, [xsTa 8s TaoTa xat ot (3aatXst; tyjc /cbpac sxstVYj; toT<; bicaTot; sao- 

too; svs^stptaav. 

MsTa tootoo; Aooxtoo AtjxtXtoo Sta3s£afxsvoo t^v dp^Yjv TcXYjdoc; TdXXtov brap V 
15 dptdjxbv stcI TY]v'lTaXtav copjxYjas xat Ta;"AXTcst<; ^8yj (opo; 8s saTt tooto TdXXooc 
'iTaXcov StoptCov) 0Tcsps(3spY]xsaav. sv&a 3yj 7cdaY)c, bjxoo r?j<; 'lraXtac, sjsvsto aojxicvota 
xat aovsxpor/)ihj aojx[xa^txbv st; bxTcb [xoptdbac, cbc, b tyjc, taToptac ao-fypacpsb; s£y)yV)- 
aaTo <M(3toc, xal aoTo; too tcoXsjxoo xsxotvcov/jxcoc;. dXX' ob 8sY)$st£ tcov aoXXsysvTcov 
STCtxoopcov AtjxtXto; fxsTa ttj; aoToo aTpaTta^ xaTstpydaaTo too<; TcoXsjxtoo^, coaTS 
20 TsaaapdxovTa yj.Xia.hac, icsastv xat rfyv vtxYjv 3td tooto tyj ^Vjcpcp tyj^ tcqXsco; 
s&ptd[x(3soasv. 

'Etu TcXstaTov 8s Yjao^daavTS^ oi TdXXot TcoXXot<; oaTspov ^povotc; TcdXtv -?]pc;avTo VI 
ttoXsjxov svtoc; t^c; 'haXtac, icpbc; tooc; Pco[xatooc;• oicaTot Ss ^aav Mdpxo^ KXaoSto^ 
MdpxsXXoc; xat Tvsoc; Kopv^Xto<; 2xy)tc(cov • dXX obx st; [xaxpdv xaTsXb&Yjaav. Mdp- 
25 xsXXo; Y a P trcTCov ob tcoXXyjv aYtov vtxa ts aoTob<; [xd)(*ir] xat tov paatXsa Boopt86[xa- 

pov aoTo^stpt 8ts)(pY]aaTo. scps^; 8s [xsTa too aovoicaToo tov TrdvTa xaTop&coaa; tco- 



1 XiYOUpoav] pTQYOuXajv L, corr. Sylb. \\ 6 ts om. S || t(ttou L, titou S || xopxouaTou L, TopzouaTOu S \\ 
9 pcop-uXXov L, pca[x6Xov S || 14 YaXXwv] yakaTihv superscr. X 2 || 15 api^fxtbv L 1 || 17 6%T(b] oYBoTf)- 
"/ovtoc Kaltwasser || 18 auTO? %al L, %a\ auTO? S, %ai fortasse delendum \\ 19 auTou L, auTou S [| 
20 tyjv vi7.Yjv delet Mommsen 



p A v l v s. 

posse V 1 , vadere posset V 2 , possit NLZ), haberet (haberet om. L), in medium hostium inrupit, 
quibus inopinata (inopinate V) audacia perculsis (perculsus L) regem quoque eorum (ipsorum Z) 
Vitrodomarum (vitrodamarum V, vitrodominarum H) nomine (nomine om. N) occidit atque ubi 
spes (ibi pes NZ) salutis vix fuerat, inde opima (opina NZ) retulit spolia. || postea 

Evtkopivs. " 



50 EVTROPIVS. III. 

pugnavit, grandem praedam Eomam pertulit. ac trmmphans Marcellus spolia Galli 
stipiti inposita umeris suis vexit. 
VII Marco Minucio Eufo , Publio Cornelio consulibus Histris bellum inlatum est, quia 

latrocinati navibus Eomanorum fuerant quae frumenta exhibebant, perdomitique sunt 

2 omnes. eodem anno bellum Punicum secundum Eomanis inlatum est per Hannibalem 5 
Carthaginiensium ducem, qui Saguntum Hispaniae civitatem Eomanis amicam obpu- 
gnare adgressus est, annum agens vicesimum aetatis, copiis congregatis centum quin- 

3 quaginta milium. huic Eomani per legatos denuntiaverunt ut bello abstineret. is 
legatos admittere noluit. Eomani etiam Carthaginem miserunt, ut mandaretur Hanni- 
bali ne bellum contra socios populi Eomani gereret. dura responsa a Carthaginien- 10 
sibus data. Saguntini interea fame victi sunt, captique ab Hannibale ultimis poenis 
adficiuntur. 

VIII Tum Publius Cornelius Scipio cum exercitu in Hispaniam profectus est, Tiberius 

2 Sempronius in Siciliam. bellum Carthaginiensibus indictum est. Hannibal relicto in 
Hispania fratre Hasdrubale Pyrenaeum transiit. Alpes tum ea parte invias sibi pate- 15 
fecit. traditur ad Italiam lxxx milia peditum, x milia equitum, septem et xxx ele- 

3 phantos adduxisse. interea multi Ligures et Galli Hannibali se coniunxerunt. Sem- 
pronius Gracchus cognito ad Italiam Hannibalis adventu ex Sicilia exercitum Ariminum 
transvexit. 

1 galli] gallis PO, gallus L || 2 stipiti] ita praecepit et LO \\ ita umei'is Q% i. ras. || humeris LPD |[ 3 marco 
om. PD || rufuo 67 1 , rulio G 2 \\ pubho] et pubho Qraeci || histribus FQ || quia LOPD cum Paeanw, 
iam G, nam Pavis. Lincoln. || 7 annum post aetatis LO || agens] habens FG \\ aetatis suae G \\ cen- 
tum quinquaginta milium] GPD cum Livio, cxl milium LO Paean. || 8 legatum FG \\ bellum FG^- \\ 
aebstineret (ex abstineret) G 2 , obtineret L \\ 9 legatos admittere] legatis parere LO cum Paeanio contra 
Livium || etiam a carthaginensibus petierunt ut LO || 10 gereret om. G \\ 11 data] data sunt FGPD, 
reddita LO \\ 13 publms] pompems LO || in om. LO || 14 sempromus ex simpronius G \\ bellum 
carthaginiensibus bellum Q \\ 15 pyrineum LO, pirineum P \\ transiuit PD || alpes] et alpes LO || tum] 
adhuc tum LOPD \\ 16 traditus LO \\ x milia LOPD cum Livw, xi milia FG \\ septem om. LO || et trigmta 
milia LO \\ 17 galli om. G || 18 gracchus] graecus LO \\ siciliae G, icilia O J] 19 transuexit] traiecit LOPD 

VII. /) e dep. Liv. per. %0 , Zon. 8, %0 p. %5%; Oros. 4, 43. 
%) Liviana [XXI, 7. 8) , aliena aetas Hannibahs. 

3) Liviana (XXI, 6 — 74). 

VIII. 7) Liviana (XXI, 17). 

%) Lividna (XXI, %% — 38) , alienus elephantorum numerus, qui est idem apud Polyb. 3, 4-%. 
3) Liviana (XXI, 5/). 



P A V L V S. 

iher* 1785 ^ exhibebant, \\ ac multo Eomanorum sanguine (sanguinem Z) fuso || perdomiti sunt. \\ hac tempestate 

Iudaeorum pontifex Simon Oniae filius extitit. || eodem 
Oros 252 6 ducem qui || iamdudum Hamilcari patri ad aras iuraverat cum adhuc novem esset annorum || 
!gn se, ut (ua NL) primum posset, adversus (adversum VL) Romanos pugnaturum. || Hannibal ergo 

Saguntum * 5 

Pim.vn,3,3512 adficiuntur, \\ quibus ante hoc (hoc ante LVZ) portenderat (protenderat H) triste prodigium, nam 
cum paene enixa mulier esset, infans in uterum (utero HV) regressus civitatis excidium signi- 
iord R.230 ficavit. || huius tantae (tanti V 1 ) cladis auctor Hannibal poscitur, tergiversantibus Poenis dux 
legationis quae, inquit, mora est? Fabius, in hoc ego sinu bellum pacemque porto, utrum eli- 
gitis? succlamantibus »bellum« ; igitur, inquit, accipite, et excusso in media curia togae gremio 10 
non sine horrore, quasi plane sinu bellum ferret (ferrentes N 1 , ferentes Z) effudit (fudit NZ). || tum 



nAIANIOT METAOPA2I2. T. 51 

Xsjxov xat tyjv MsStoXavov iXwv iuoXov ts aovaystpac; ypYj[xaT(ov oyxov £{}ptd;xj3soasv 
eid T(j5v (5[xa>v to\ Xdcpopa cpsptov too TusaovToc; paatXlcoc;. 

MdpXOU §£ MtVOOXtOO PoOCpoO Xal IloOpXtOO KopVY]XtOO TY]V dp)(Y]V £X§s£a[X£V(OV VII 

Tupbc, ' IaTpooc, sylvsTo tuoXsjxoc, £Tust§Y] tov Pa>[xa'txbv sXirjaTSUov ctoXov • xat TudvTSc; 
5 otuq Pa>[xatotc; sysvovTo. oiub §£ tov aoTov tootov ^povov SsuTspoc; sTUYjXfts c P(o[xatotc; 2 
sc; AcpptxYJc; tcqXsjxoc; Avvtj3oo Kap)(Y]§ovtotc; aTpaTYjyoovToc; , oc; sttj Ysyovux; stxoat 
ty)v SdYoovTov 1 IaTuavta<; TuoXtv c Pu>fxatot£ OTUoaiuovSov ooaav IvsaryjaaTo TuoXtopxstv. 
xat aoXXi^ac; aTpaTstav stc; TsaaapsaxatSsxa [xoptdSac, dvSp&v sfysTo too Ip^oo. tooto 3 
yvovTSc; ot f Pa>;xatot Tupsa(3stav stu aoTov aTsXXooat TupoaYopsoovTsc; aoTcp tyjc; TuoXtop- 

10 xtac; aTcs^sadat. [xyj Tustad^vToc; §s Tupsa(3s6ovTat Tupbc; Kap^Y]8ovtooc; 5 doaTS aTuoaTYjaat 
tov Avvtpav tyjc; xaTa toov otxsuov lcpoBoo. ot §£ to xadYjxov oTusppdvTsc, ftpaaoTspov 
diusxptvavTo. Tcapaaopo[X£voo 8s too ^povoo [xsTa TuoXX-qv tyjv Tupoas§pstav Xtfxu) vtxY]- 
Osvtsc; ot SayoovTtot acpac; aoTobc; £^£§(oxav xal jxsYtaTYjc; £TustpddY]aav ojjxotyjtoc; 
svsxptdY] Totvov Tcapd c Pto[xatotc; Tupbc;"Acppooc; tuoXsjxoc;, ots aacpojc; diusSst^ihjaav ica- 

15 pa(3s(3Y]xoTsc; Tac; aTcovSdc;. 

Kat IIo6(3Xtoc; (xiv Kopv/jXtoc; SxYjTcttov jxsTa too aTpaTsojxaToc; I§pa[X£v iizl Tac VIII 

^laTcavtac;' Tt(3£ptoc, §£ 2s[XTup(6vto<; rpdx^o; sVt tyjv StxsXtav. 6 Totvov Avvt(3a<; 2 
xaTaXtTOov dv c IaTcavtatc; tov dSsXcpbv 'AaSpoopav OTUspYjXds tov IIoppYjvatov xal Tac; 
xaXoofxlvac; "AXTuetc; aoToj Tup(6T(i> -fsvo[X£vac tots (3aat[xooc;. £?tusto §' aoT(i aTpaTtd 

20 [stc;] t-?]v PuaXtav tovTt toC<5>v oxtu> [xoptdSsc; xat tTUTuicov 8ixa [^tXtdSsc;] !X£cpavT£<; 
ts £7UTa xat TptdxovTa. Tupotobv 8s TupoasXdjxpavsv, oaotc; ivTo^ot. Atyoopec; yoov xal 
TdXXot Tupoa^devTo. TaoTa ^obc, S^fXTCpoSvtoc Tpdx/oc; diub tyjc; StxeXtac; [X£T£aTYjas 3 
TYjv aTpaTtdv stc; .Aptjxtvov. 



7 la7ravY]V JL 1 , 7]v del. L 2 ; icTcavia? S \\ 13 cocyouvtoi X, corr. Sylb. || 17 CTravia? L l || YP^X 05 ] PP^°X ^ 
L, corr. Sylb. (et 22) || 18 iaTcaviai<; 1/, semper Iotc. || 19 post aXTcetc; add. Ttoivds /Sfy26. || B 1 ] ^e %£&. || 
20 sU om. L, add. Cell. || y^iXidSs? om. LS || 23 dpip^vov L, dpi[j.ivov 4S 



K A n I T Q N. 

3 oti xal Mapxo; Mivooxto; Poocpo; xal IIoTrXtoc Kopv^Xtoc ot oTuaTOt 'laTptavoTc ^ca- 

xoopyooat Tac atTaycoyac c Ptt>[i,ata)v oXxd8a; Stxr^v sirs&saav aTtavrac oXtyoo toTc otxstotc otco- 
dsvrsc otcXolc. Ioh. exc. de virt. 789 (52). 

7* 



52 EVTROPIVS. III. 

VIIII Publius Cornelius Scipio Hannibali primus occurrit. commisso proelio fugatis suis 

ipse vulneratus in castra rediit. Sempronius Gracchus et ipse confligit apud Trebiam 

2 amnem. is quoque vincitur. Hannibali multi se in Italia dediderunt. inde ad Tusciam 

3 veniens Hannibal Flaminio consuli occurrit. ipsum Flaminium interemit. Eomanorum 
xxv milia caesa sunt, ceteri diffugerunt. missus adversus Hannibalem postea a Eo- 5 
manis Quintus Fabius Maximus. is eum differendo pugnam ab impetu fregit, mox 
inventa occasione vicit. 

X Quingentesimo et quadragesimo anno a condita urbe Lucius Aemilius Paulus ? Pu- 

blius Terentius Varro contra Hannibalem mittuntur Fabioque succedunt, qui Fabius 
ambo consules monuit ut Hannibalem calidum et inpatientem ducem non aliter vince- 10 

2 rent quam proelium differendo. verum cum inpatientia Varronis consulis contradicente 
altero consule apud vicum qui Cannae appellatur in Apulia pugnatum esset, ambo 

3 consules ab Hannibale vincuntur. in ea pugna tria milia Afrorum pereunt, magna 
pars de exercitu Hannibalis sauciatur. nullo tamen Punico bello Eomani gravius ac- 

2 graecus LO || conflixit LO \\ treuiam FGD, trepidiam LO \\ 3 amnem om. S et Paean. || h. m. s. de- 
derunt in itaha D || dederunt LO \\ 4 flammineum LO^ || 5 xxvi G 1 (| cetera GLOPD, ceteri Schonh. \\ 
aduersus] ad (? || 6 differendum LO || impetu] ambitu FGS \\ 8 quadragesimo LOPD cum Orosio, quin- 
quagen si mo FG || a om. LO || aem*ilu.s G || p auln s om. LO || publius] prae LO \\ 9 succendunt L 1 || 
10 ambos LOP || monuit] mouit G l || calidum G { Parls. Capito, callidum G 2 LOPD \\ 11 inpatientiam 
G l , lmpatientiam L l || consules G^L^O || contradicentes L l || 12 post consule add, codd. id est aemilio 
paulo, retecit Sylb. \\ camnae G \\ 13 im milia LO || magna om. LO || 14 romanis L 1 

VIIII. 4) Liviana {XXI, 46 — 56). 

2) Liviana (XXII, 1. 4?). 

5) Liviana (XXII, 5 — %9). 

X. 4) aliena a Liv. (cf. Plut. Fab. 44) ; Oros. 4, 46 ex Eutr. 

2) Liviana (XXII, 43 — 48). 

3) akena a Livio. 



P A V L V S. 

Oros 253 1 Hannibah || apud Ticinum (ticinium H) || primus 

Oros. 253 1 suis J| et paene omnibus extinctis ipse a (a om. F 1 ) filio Scipione liberatus || saucius tamen in 
castra rediit. || pugnatum deinde est eodem consule ad Trebiam (trevium L) fluvium iterumque 
Romani superati sunt. || Sempronms 

Oros 253 2 apud || eundem amnem. amissoque exercitu paene solus evasit , in eo tamen bello etiam Hannibal 5 

Oros. 253. 254 sauciatus est. || tunc se Hanmbah multi Itali dedidere. || qui postea quam in Etruriam primo vere 
transiret, in summo Apennino tempestate correptus biduo continuo immobiliter stetit nivibus 
(nubibus NZ, navibus V 1 ) cum exercitu conclusus, ubi magnus hominum numerus, iumenta 
quam (cum HVL, com NZ) plurima, elephanti paene omnes frigore perierunt. diris tunc etiam 
Romani prodigiis territi sunt; nam et solis orbis inminui (minui L) visus est et apud Arpos 10 
palmae in caelo (caelum L , caelos V) visae (vidisse V) , sol quoque cum luna pugnasse (pug- 
nasse cum luna L) , apud Capenas duae lunae ortae sunt , in Sardinia sanguine duo scuta suda- 
runt, Faliscis (fabiscis H) caelum scindi visum est, apud Antium cruentae spicae in corbem 
cecidere. || igitur Hanmbal ad Tusciam vemens 
Liv 22,14,8 G fregit; \\ nam per summa montium iuga et abditos (abditus HVL) nemorum saltus castra ponens 15 
iiiv.22,30,10 Hannibalis fervorem elusit (delusit 2V 1 ) || mo^que (moxque om. L) inventa occasione vicit. || victus 
quoque Hannibal fertur de Fabio suis ita (ita suis H) dixisse (suis dixisse ita V, dixisse suis 
ita L) num quid non dixi vobis, quod montana haec nubes maxima (ma in maxima add L 2 ) 
nos in campo vi tempestatis obrueret? || quingentesimo 



IIAIANIOr METAOPA2I2. T. 53 

Kat TcpoTSpov ;xsv dTcyjvTTjas Totc; "Acppotc, 6 Sxyjtcuov " xat aofxjxt^ac, ^ttov ts VTTTT 
la^s TpaTcsvToc, aoTcp tou aTpaToo xal TtTptoaxsTat xat stc, ttjv TcapsfxpoXrjv xaTacpso- 
•v-st. rpdx^oc 8s auvcicXdxY] [xsv xat aoTo<; £7ct tqv Tsppiov, [xsra 8s ttj<; iotjc; dvs%<6- 
pYjas tu> 2x*/j7cta>vt to^yjc/ sx tootoo tcoXXoI twv lraXaW TcapsSoaav saoToo; Tof; tco- 2 

5 Xsouotc/ Xapvrcpoc, ts (ov sx tootojv Avvt^a; tojv Tcpootjxtcov covsjxt^s T(p OXajuvup 
ttjv OTcaTtxYjv aTpaTtdv dyovTt * xat aoTov ts xat to aov aoTto aTpaTSO[xa Sts^p^aaTO, 3 
SYyo; tcsvts xat sfxoat ytXtdoac, tcov XotTccov cpoy^ aco&svTcov. TCSovrcsTat XotTcbv Tcpb; 
aoTov 6 <Mj3to; StxTaTcop dva8st)(&stc , oc dst ptsv dva{3aXX6[xsvo<; ttjv [xd^yjv, dst 8s 
aoT7]v 7cpoa8oxaa&at Tcotcov dvsxoTCTS tyjc, tcoXX^; 6p[xrj<; tov aTpaTTj-yov tcov 'Acppcov 

10 xat tcots aTcpoaSoxvjTo; st; x^ipac, sXdcbv sx too xpstTTovo; dvs^copvjas. 

EIsvTaxoatoaToo 8s xal TsaaapaxoaToo ttj; tcoXsco; stoo; AtjJttXtoc, riaoXo; xat X 
Eio6j3Xto; TspsvTtoc Bdppcov oTcaTot ^stpoTovvj&svTs; s8s£avTo Tcapd too (Pa(3t'oo ttjv 
s£ooatav * o; ^coptC6[Jtsvo; tcov TcpaYjxaTcov aovspooXsos Tot; OTcaTot; Totc, aircoo xaTa- 
xoXoo&stv 7cspt tyjv [xd^Tjv fyvsat xat tt]v ao[X7cXox7]v dva(3dXXsadat, xcoXoovTa; [xsv 

15 sTctcpspotisvoo;, aocALU^at 8s 7capatToo[xsvooc,. tootov yap sfvat jxovov ryjc, vr/Yjc, ttj<; 
xaT sxstvoo tqv TpoTcov. aTtptdaac 8s TaoTTjv Bdppcov >tyjv Tcapatvsatv stXxoaib] Tcpo; 2 
ao[Jt7cXoxY]v too TlaoXoo xcoXoovtoc xal tcov too $a(3too Xoycov dvajJttfJtv^axovTo; * aovs- 
[xt£av Totvov sv Kdvvat; X^P^ T Tfc ATCooXta;]* xal vtxaTat tcov OTcaTcov sxaTSpcov to 
aTpaTsojxa. TctTCTst [xsv ydp sTspo; tcov ototcov, 6 llaoXo;, oTcaTtxot 8s dvSps; xal 3 

20 TcpatTcoptot dfxcpt too^ sr/oat * aoyxXrjTtxol 8s aov to£; aTca^&statv at^jxaXa^Tot; Tptd- 
xovTa* sTctcpavst; [8s] dXXcoc; Tptaxoatof too 8s XotTcoo tcov p;a)(0[xsvcov tcX*^9oo^ tcsCcov 

1 post oy^Tttcov add. Z 2 i. m. 6 7taTY]p tou a*/CY]7ii(«vo? || a%y]Tttcav] 6 7taTY]p Toti axY]7tt(»voc S \\ 3 (3potat)(o? -L 2 || 
7 eittoaij x i. ras. i 2 || y^Cktdoa L 1 \\ 12 ^apajv L, pappwv S \\ 17 Xoyov X, X6y«jv ^ || 18 Tcovvai? 
Li || x^P^ Zl II 21 ^^ add - 8 V lb - 



K A n I T Q N. 

3 Ssjxirpcivto; 8s 'Avvtpcf oojxcpspsTat * sXaTTco&sU 8s xaTa tt^v [Aa^Yjv tcoXXooc twv of- 
xstov aTrs^aXs. Suid. s. v. aojj/pepsTat. 

8 o^ spojxvd /capta xaTstXr^cpci^ stcI tcoXo 8t^ys tov tcoXsjaov d[xpXovtov t^v too 'Avvtpoo 
o£oT7]Ta ^povtat? 8taTptpaT<;. 

/o/i. J.^^. ap. Suid. s. v. Stvjys. o 8s stci tcoXo 8t^ys — ajx^Xoviov ttjv too tcoXs- 
jxioo (tcoXsjxoo codd.) 6^0TrjTa ^povtat? ts xal jxaxpat^ too spyoo Tpt^aTc. Suid. s. v. 
ajxpXovo). 
13 <3>aj3toc 8s xaTaTtOsjxsvo? T7]v ap^Tjv Tcapr^vst toTc Tcspl tov AtpiAtov Tpt^aTc too tco- 
Xsjjioo [xaxpaTc to axpatcpvsc xat axa&sxTov ttjc too 'Avvt^oo xaTavaXtaxstv cpoastoc. 

Suid. s. v. axpatcpvsc. 
15 oo yap STsptoc Tcsptsasadat aTpaT7]yoo &sp[xoo ts xat ajxa^oo TcavTairaatv. 

Suid. s. v. Tcsptsasa&at. 



P A V L V S. 

13 vincuntur; || nam cum comperisset Haimilbal Aufidum amnem ingentes auras mane proflare, quae Front. 2, 2, 7 
arenarum (arenare N, arenae Z 2 ) et pulveris vertices agerent, sic direxit aciem,, ut tota vis (vi 
L) a tergo suis, Romanis in ora et oculos incideret (incederet V^NLZ) eaque de causa Koma- 
norum exercitum stravit. || m ea 



54 EVTEOPIVS. III. 

4 cepti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus. consulares et praetorii xx, se- 
natores capti aut occisi xxx , nobiles viri ccc , militum xl milia , equitum in milia et 
quingenti. in quibus malis nemo tamen Eomanorum pacis mentionem liabere dignatus 
est. servi quod numquam ante, manumissi et milites facti sunt. 
XI Post eam pugnam multae Italiae civitates quae Komanis paruerant se ad Hanni- 5 

balem transtulerunt. Hannibal Komanis obtulit ut captivos redimerent. responsumque 

2 est a senatu eos cives non necessarios , qui cum armati essent , capi potuissent. ille 
omnes postea variis suppliciis interfecit et tres modios anulorum aureorum Carthaginem 

3 misit, quos ex manibus equitum Romanorum senatorum et militum detraxerat. interea 
in Hispania, ubi frater Hannibalis Hasdrubal remanserat cum magno exercitu, ut eam 10 

4 totam Afris subigeret 7 a duobus Scipionibus Romanis ducibus vincitur. perdit in pugna 

5 xxxv milia hominum : ex his capiuntur x milia, occiduntur xxv. mittuntur ei a Car- 
thaginiensibus ad reparandas vires xn milia peditum, iiii milia equitum, xx elephanti. 

XII Anno quarto postquam ad Italiam Hannibal venit, Marcus Claudius Marcellus 

1 et] aut LOPD || praeterii G || 2 aut] et FG || xxx (?2 i. ras. || milia orn. GLOPD || milia om. GLO || 
3 qmngenta G [| 4 manumissi ante LO \\ 5 eam] ea L \\ parauerunt G || se ad] sed I | 6 ut] in G 1 || 
7 eos bis G 1 ]| non om. L || cessarios G 1 || 8 uariis postea LO || tre*s G \\ 9 quod G || senatorum om. G \\ 
10 execitu G 1 \\ 11 uinceretur LO \\ perdita G || pugnam L 1 || 12 xxxv milia] Orosius, xxv milia GLOPD \\ 
a carthagmiensibus ad reparandas uires] res (rehquis om.) G, rursus S Paris. Lincoln. \\ 13 xn milia] xn LO, 
xi milia S || im milia equitum om. FG8 || xx] xxx FG, et xxx aS j| 14 anno quarto anno G l || quinto 
LO || ad om. 

X. 4) dtfferunt Liviana praeter verba- v. 4 periit enim — Paulus (XXII, 49) et v. 4 servi — facti 
sunt (XXII, 57) , Oros 4, 16 ex Eutr. 

XI. 4) Liviana (XXII, 58 — 61). 

2) Liviana (XXIII, 4%), ahena . v. 7 ille — 8 interfecit. 

3) Liviana (XXI, %% et XXIII, %9). 

4) aliena a Livio Oros. 4, 16 ex Eutr. 

5) Liviana (XXI II , 3%). 

XII. 1) Liviana (XXIIIl , 46), aliena vox consul. 



P A V L V S. 

Front. 4, 5, 5 i Paulus , \\ qui dum sauciatus (saucius V) in quodam saxo resedisset offerente ei Lentulo equum 
(equo HV 1 ), quo fugeret, ut cladi (claudi F 1 ! 1 ) superesset fsuperesse H) , noluit atque ibi (om. V) 
persedit, donec ab hostibus peremptus est (periit — peremptus est om. NZ). || perierimt (perie- 
rant NZ) autenl (om. NZj ibi consulares 
Oros. 256 3 quingenti. || Varro consul cum quinquaginta equitibus Venusium (venesium HV) fugit (fugiit L). 5 
nec dubium est ultimum illum diem Eomani (romanis H^Z) status (stratis Z) futurum fuisse, 

Front. 4, 5, 6 s i Hannibal mox post victoriam ad pervadendam urbem contendisset. || Varro Eomam rediit 
gratiaeque ei a senatu et populo actae sunt, quod rem publicam non desperasset; non autem 
vitae cupiditate sed rei publicae (desperasset nona autem vice quod cupiditates~ et rei publi- 
cae NZ) amore se (om. H) superfuisse (superfuisset V 1 ) reliquo aetatis suae tempore approbavit ; 10 
nam barbam capillumque summisit et postea numquam recubans cibum cepit ; honores (hores H, 
honoribus VNZ) quoque cum ei deferrentur (deferentur V, referentur N 1 , refererentur N^Z, de- 
ferrerentur L) a populo renuntiavit (renuntiabat H) dicens felicioribus magistratibus rei publi- 
cae opus esse (esset Z). || in omnibus his tamen mahs nemo (nemo tamen NZ) 

Oros 257 9 detraxerat. || deinde (dein H) Sempronio (simpronio HV) Graccho Quinto Fabio Maximo consuli- 15 
bus Claudius Marcellus ex praetore pro consule (consule H) designatus Hannibalis exercitum 
(exercitum hannibalis V) proelio fudit primusque post tantas rei publicae ruinas spem fecit 
Hannibalem posse superari. || mterea 



IlAIANIOr META<DPA2I2. T. 55 

[xsv TsaaapdxovTa y^tXtdSse, tiuTustov §s Tpst<; xat TusvTaxoatot. ttj^ §s dvTtTudXoo aTpa- 4 
Ttd<; STusaov p,iv xat aoTot^ oox 6X1701' a^s86v §s diuavTs; sysvovto TpaoptaTtat. 
ou §7] xat daojxdaat tooc, Pcojxatoo; saTt too cppov^jxaToc. Toaaonrj ydp sptTusaovTSc, 
aojxcpopa, otav oots 6 TuapsXxhbv t^vsyxs XP° V0C * °^ T£ ° f^XXcov otaeiv ^XiitCeTo, 

5 [XV^[X7]V StpYjVYj^ OOX STUOtlTjaaVTO • TO [XSVTOt [XrfSlkx; S§sfy&7] TOO xaXOO TO) xatvtp 

rJjs aTpaToXoytac * tots ydp §7] Tuporuov sXsoOspta; d£tay&svTs; otxsTat efe aTpaTStav 
s£s§6&7]aav. 



2ovs(3t] §s, oTusp sv toic, TotooTotc; cptXst, tooc; otutjxooo; aojxjxsTacT^vat T7J TO^TTJ XI 
xat Tac; otuq 'Ptojxatotc; ooaa<; 'kaXtxdc; TuoXst; t6v Avvt^av oTco§s£aadat. 5 Avvt(3a; §s 

10 -faoptojv xot<; xaT03p&o>[xsvotc; s£ooatav s8a>xs Tot; Pa>[xatotc s^covyjaaadat tooq afy[xa- 
Xarcooc;. ot 8s scpaaav 06/ TjysfaOat TuoXtTa;, 0? [xs^' otcXcov ovtsc 6tu6 Totc; TCoXsjxtotc; 
sysvovTo. tots Totvov TuotxtXa); aoToo; 7upoTspov atxtadjxsvo^ aTuavTa<; §ts)£p7]aaTo 2 
Tpst<; ts [xs8t[xvoo; 8axToXt8tcov st; aTuo§st£tv T(Sv dv7]p7][xsva>v Tote, Kap/7]§ovtot<; 
sc;sTCS[xisv, oo<; twv vsxpcov s£stXs aojjjtaTojv. sv TooTot; §' ovto; 'Avvt(3oo SxTjicttovs; 3 

15 d[xcpco tov 'Aa8poo(3av sv Tatc; 'Iaiuavtat; §taTptpovTa (tjv 8s ooto; d8sXcpo; Avvt[3oo 
xaTaXsXst[xjxsvo<; [xsTa toXXtj; OTpaTta;, coots Ta; 'Iaiuavta; Tupoavstjxat Totc, Acppotc;) 
xaXooatv stc, ^d^7]V xat vtxcoat vtxTjv Xa[xiupdv afy[jtaX(6Too<; yap stXov [xoptooc; dv- 4 
8pac, dvstXov 8s stxoat xal tcsvts y^tXtd§a;. tooto yvovtsq ot Kap^7]86vtot TcsjxTcoootv 5 
STspav aoTcp aTpaTtdv, 8c68sxa [xsv tusCcov y^tXtd8a;, Tsaaapa; 8s tTuiuscov, sXscpavTa; 

20 8s stxoat. 



TsTapTcp Ss sTst zyjc, 8taTpt^c; Avvt^oo ttjc; sv 'haXt^ MdpxsXXoc OTcaTo; X £l P°~ XII 
Tov7]0st; Tuspt TTjv NcoXav (iu6Xt; 8s saTtv aoTTj T7j<; KajxTuavta;) aovsxpoT7]as Tupo; tov 

2 auTOis L t aoxYJ? Sylb. || 10 toT? aiyjj.akuiToic, TJ || 12 ar/acafxsvot L, ar/iaafxevo^ S || Bteyp-rjcavTO L, 
SteypTjaaTO S \\ 14 B 1 add. L 2 || 22 voXav L, va>Xav S 



P A V L V S. 

13 elephanti. || Centenius (stc L, centerius JS, centurius VHZ) Paenula centurio decerni sibi ultro bellum Oros. 258 

adversus (adversum NLZ) Hannibalem petiit, a quo cum octo milibus (militibus H) militum, 
quos in acie (aciem X) eduxerat, caesus est. post hunc (hinc V) Gnaeus Fulvius (fluvius NZ) prae- 
tor ab Hannibale victus amisso exercitu vix evasit. || anno 

14 vemt. || Grnaeum (gnaeus NV^Z) Fulvium (fulbius Z) proconsulem undecim praeterea tribunos et Oros. 263 

xvii milia (milia om. VNZ) militum interfecit. || Marcellus consul cum Hannibale apud Nolam Oros 264 
(per ins. H) triduum continuum dimicavit ; primo die pari (parati V 1 ) pugna discessum (discessus 
NZ) est, sequenti victus consul, tertio victor viii milia hostium interfecit, ipsum Hannibalem 
cum reliquis fugere in castra compulit (anno quarto — compulit om. L). || Hannibal 



56 EVTKOPIVS. III. 

2 consul apud Nolara ciyitatem Campaniae contra Hannibalem bene pugnavit. Hannibal 

3 multas civitates Romanornm per Apuliam Calabriam Brittios occupavit. quo tempore 
etiam rex Macedoniae Philippus ad eum legatos misit, promittens auxilia contra Eoma- 
nos sub hac condicione ut deletis Romanis ipse quoque contra Graecos ab Hannibale 

4 auxilia acciperet. captis igitur legatis Philippi et re cognita Romani in Macedoniam 5 
Marcum Valerium Laevinum ire iusserunt, in Sardiniam Titum Manlium Torqua- 

XIII tum proconsulem. nam etiam ea sollicitata ab Hannibale Romanos deseruerat. ita 
uno tempore quattuor locis pugnabatur: in Italia contra Hannibalem, in Hispaniis 
contra fratrem eius Hasdrubalem, in Macedonia contra Philippum, in Sardinia con- 

2 tra Sardos et alterum Hasdrubalem Carthaginiensem. is a Tito Manlio prooonsule 10 
qui ad Sardiniam missus fuerat vivus est captus, occisa cum eo duodecim milia, 
capti mille quingenti, et a Romanis Sardinia subacta. Manlius victor captivos et 

3 Hasdrubalem Romam reportavit. interea etiam Philippus a Laevino in Macedonia vin- 
citur et in Hispania ab Scipionibus Hasdrubal et Mago tertius frater Hannibalis. 

XIIII Decimo anno post quam in Italiam venerat Publio Sulpicio, Gnaeo Fulvio con- 15 

sulibus Hannibal usque ad quartum miliarium urbis accessit, equites eius ad por- 
tam. mox consulum cum exercitu venientum metu Hannibal ad Campaniam se recepit. 

2 in Hispania a fratre Hasdrubale ambo Scipiones qui per multos annos victores fuerant 
interficiuntur , exercitus tamen integer mansit. casu enim magis erant quam virtute 

3 decepti. quo tempore etiam a consule Marcello Siciliae magna pars capta est quam 20 
tenere Afri coeperant et nobilissima urbs Syracusana, praeda ingens Romam perlata 

3 promittens] promittens autem LO \\ 5 captis igitur] acceptis igitur G 2 i. ras. (| macedonia LO, macedi- 
niam G (| 7 romams LO || deseruerunt G, deseruerant LO || 8 italiam G x \\ in (in om. G) hispaniis — 
9 hasdrubalem (hastrabalem G l ) om. LO et Paean. |( macedoniam G l (| sardia L \\ 10 hastrubalem 
G l , hasdrobalem LO || is om. LO || a tito] attito G \\ n sardiam L || cum eo post 12 capti 
Phil. Anz. d, 351 \\ duodecimurh G 1 || 12 manilius LO || 13 macedoniam GDHV \\ 14 hastrabal G* || 
15 postquam hannibal in LOPD \\ ltalia LO \\ puluio PD \\ 16 ad portam usque G, usque ad por- 
tam LOPD \\ 17 exercitum G l (| uementium Paris. Lincoln., uenientum GD, uenientem LO || 18 has- 
drubale excerpta, hastrubale O, hasdrubalis FGLPD \\ 19 integernmam mansit O, integer remansit L || 
20 recepti LO || a om. LO |i siciha L \\ capta est pars L || 21 tenere] temere G 1 || ceperunt G || 
nobilissimae LO || urbis siracusanae praeda LOD || mgens * G || roma LO 

XII. 2) aliena a Livio. 

3) Liviana (XXIII, 33. 34). 

4) Liviana [XXIII, 34 — 41), akena: v. 7 proconsulem, ab Hannibale. 

XIII. 4) e superioribus colhgit Eutropius. 

2) Liviana (XXIII, 40. 44) , differt numerus captivorum. 

3) Liviana (XXIIII f 32 — 49), aliena : v. 43 in Macedonia. 
XIIII. /) Liviana (XXVI, 4—44). 

2) Liviana (XXV, 36); aliena: v. 49 exercitus — mansit. 

3) Liviana (XXV, 34; XXIV, 35; XXV, 34 — 40). 



P A V L V S. 



Oros 260 16 Hannibal || de Campania movit exercitum et cum ingenti clade omnium per Sidicinum (sedeci- 
num LHV, sedicinum NZ) Suessanumque (suessamumque H) agrum via Latina || usque ad 



riAIANIOY METAOPAZIZ T. 57 

Avvtpav Tt6Xe[j,ov /at vtxa tyj [Jtd^Y]. V)rrYjikt<; oe ojjttoc s/stvoc Trept Tac, TroXetc, 2 
saTpscpeTo, Tac. ;j.sv TtoXtopxta, Tac, §s cpopto tyj; P(o[jtatxY]<; dcptaTac oovaaTetac. tyjc. 3 
-pov 'AirooXta*; xat KaXapptac, xat Bpoorcojv Tac TtXetaTac iy saoT(p xaTeaTYjaaTo' 
ToaaoTYj ts yjv Ttov xax auTov yj XajATcpoTY]<;, (oaTe xai OtXtTrrcov tcov Maxeoovojv 
5 paatXsa Trpsapetav toc, aoTov aTetXavTa [ao^jxaytxov] o7coa)rsa&at xaTa Pojjxauov • 
opov os efyev ifj OTroa^eatc Tovoe • xa&atpe&svT(ov st<; airav c Ptop,at(ov aojjtfxa^ov xat 
aoTov aoTotc, yevsa&at irpoc tov xaTa Ttov c EXXyjvo>v 7r6Xe;jtov. dXXd aovepY] too; 4 
sx Maxeoovta<; 7rpsa[3et<; Ttp PtofAatxa> TceptTreaeFv aTpaToV xat ootojc, s^svsto SyjXyj 
Totc/P(o[jtatot<; yj Maxeoovt/Yj Tcpeapeta. Trejj/rcooat Totvov Aatptvov [jisv stu Maxeoovac, 
10 TopxooaTov os sirt Sapoovac/ yjoyj ydp Tot xat aoTYj Pojjjtauov aTcoaTaaa Trpoasxe- 
^ojpYjxet toic, Acppotc. 

Tsaaapac Totvov svt /povto TcoXsjjtoo; sv Btacpopotc, TOTCotc, sF^ov ot P(op.,atot ' XIII 
sv iTaXta Trpoc 'Avvtpav, sv Maxsoovta irpoc <J)tXt7CTcov , sv 2dp§oic Trpoc, ts too^ 
sx tyjc, X^P -^ s^^c. *ai Tcpoc 'AaSpoojBav, sTepov ' Acppojv aTpaTYj-pv. tootov 

15 MdXXtoc TopxooaToc, sCt&ypYjae pd^Y], TcpoTspov aTcoj3aX6vTa tyjc. aTpaTtac tojv [xsv 2 
TOaovTtov osxa %tXtdoa<;, Ttov 8s aTra^r&svTojv at^^aXtoTtov st<; TrsvTaxoatooc ts xat 
^tXtoo^. xat ooTto SdpSovsc, piv Pto;j.atot; aTce§6&Y]aav 6 8s too tcoXsjj-oo aTpa- 
TYjyoc; MdXXtoc, C&VTa tov Aaopoo[3av sta^Y^Y^ Tot<; Pto[j.atot<;. ootoj tootojv xs^oj- 
pYjxoTojv vtxa xat Aatptvo<; tov OtXtxirov • xat ot Sx.YjTcttovs^ sv 'lairavof^ tov ts 3 

20 'Aaopoo[3av xal Md-ftova xat aoTov doeXcpbv 'AvvtJBoo. 

AexaTto os sTet tyjc; sirt tyjv 'haXtav etaoSoo Ttov Acpptov SooX-jrtxtoc; [j.sv xat XIIII 
OooXptoc; -^aav oiraTot. 'Avvtpa<; Ss sttI t9jv TcoXtv ttov sv TSTapTt») t^ ir6Xeto<; saTpa- 
TOTreBeoaaTo aY)[j-sttp Ttvd<; Ttov fincsojv (J-sypt; aoTtov Tcposx7rstj/^a<; tojv tcoXojv. tojv 
os oiraTtov (j.sTa t^ aTpaTta<;, sTcetB"?] tov tyjc iroXeoj; Yjxooaav xtvSovov, sictaTavTojv 

25 cpopY]0et<; sttI tyjv KajxTcavtav s^oip^aev. svTeo&ev Ta sv c IaTcavtat<; [JieTaTrtTrTet TrpaY- 2 
jxaTa, xat SxYjTcuovec, a\)/fio TrtTTTooat [j.a)(6fj,evot Tcpo<; AaopoojSav, ot TcoXXdxt<; aoToo 
xexpaTY]xoTS<; • Ttp aTpaTso 4 aaTt os oooejjtta aovs[3^ pXdpY], sTOt xat ot aTpar/jjot to^yj 
[xaXXov Y]TT^d"/]aav ~q rg Tcept tov 7c6Xe[J.ov pa&opia. otco os tootoo; aoToo; tooc 3 
^povoo; MdpxeXXoc; to TrXetaTov dvexr^aaTo r^<; StxeXta^; otto toi<; Acppoic, ^oyj ^t^t- 

80 v^txsvov xat Tac Sopaxooaa<; etXe TcoXtopxta tcoXov Te ttXootov sxef&ev TcpoaexTYjaaTo 



5 a'j|j.[j.a^i7»6v add. Sylb. || 10 aapoova «S || auxT] LS || Kpoav.eympr\Y.ei LS || 2 5 a7ravtai<; L 1 || 29 t^Sy] 
om. U 



EvTROPIVb. 



58 EVTROPIVS. III. 

4 est. Laevinus in Macedonia cum Philippo et multis Graeciae populis et rege Asiae 

5 Attalo amicitiam fecit, et ad Siciliam profectus Hannonem quendam Afrorum ducem 
apud Agrigentum civitatem cum ipso oppido cepit, eum Komam cum captivis nobilibus 

6 misit. xl civitates in deditionem accepit, xxvi expugnavit. ita omnis Sicilia recepta 
est, Macedonia fracta. ingenti gloria Eomam regressus est. Hannibal in Italia Gnaeum 5 
Fulvium consulem subito adgressus cum octo milibus hominum interfecit. 

XV Interea ad Hispanias, ubi occisis cluobus Scipionibus nullus Romanus dux erat, 

Publius Cornelius Scipio mittitur, iilius Publi Scipionis qui ibidem bellum gesserat, 

2 annos natus quattuor et viginti, vir Romanorum omnium et sua aetate et posteriore 

3 tempore fere primus. is Carthaginem Hispaniae capit, in qua omne aurum argentum 10 
et belli appafatum Afri habebant, nobilissimos quoque obsides quos ab Hispanis a^cce- 
perant. Magonem etiam fratrem Hannibalis ibidem capit, quem Romam cum aliis mit- 

4 5 tit. Romae ingens laetitia post hunc nuntium fuit. Scipio Hispanorum obsides paren- 
tibus ' reddidit. quare omnes Hispaniae uno animo ad eum transierunt. post quae 
Hasdrubalem Hannibalis fratrem victum fugat et praedam maximam capit. 15 

XVI Interea in Italia consul Fabius Maximus Tarentum recepit, in qua ingentes copiae 

2 Hannibalis erant. ibi etiam ducem Hannibalis Carthalonem occidit, xxv milia homi- 
num captivorum vendidit, praedam militibus dispertivit, pecuniam hominum vendito- 
rum ad fiscum retulit. tum multae civitates Romanorum quae ad Hannibalem trans- 

3 ierant prius rursus se Fabio Maximo dediderunt. insequenti anno Scipio in Hispania 20 
egregias res egit et per se et per fratrem suum Lucium Scipionem ; septuaginta civitates 

1 est del. Hartel || macedoniam G || multi || asiae — 2 quen om. G || asiae] isauriae F8 Paris. Lincoln. || 
2 profectus est PD || 3 apud] ap G \\ agregentum LO, agricentum F, agrycentum G \\ nobilissimis PD || 
4 dedicatione L l , deditione L 2 , dedicationem [ \\ xlvi LO || omni LO \\ 5 est] et LO \\ maceadinia G l || 
cum ingenti LO || 6 fuluinum L || adgressus est G || vn milia LO, vn milibus Oros., vmi milibus PD 
[vide infra) || 7 hispaniam L || 8 publi ex pubii G, publii P || i) posteriorem L || 10 post hispaniae add. 
G 2 caput || in] et G \\ 11 acceperat LO \\ 13 fuit posHaetUia LO || 14 omnes fere LOPD \\ quam LO || 
15 ui*um G l , uinctum O || 16 italiam G l LO || pubhus FGPD, quintus LO ante fabius || cepit L \\ 17 et 
ibi PD || carthabonera LO \\ xx milia LO, xxx Oros. \\ 19 transierunt G, transierat LO \\ 20 prius om. 
PD || dederunt LO || insequente G { || hispania O, bispani L || 21 egregia G l \\ ciuitates receperunt 
ex ciuitatem ecepperunt G 

XIIII. 4) aliena a Livio. 

5) Liviana (XXVI, 40) ; aliena . v. 5 eum — 4 misit. 

6) Liviana (XXVI, 40; XXVII, 1) , aliena: v. 5 Macedonia — regressus est, v. 6 constilem, 
cum — hominum. [Appianus Hann. 48: item Fulvium consulem facit eumque ait periisse cum 
octo milibus hominum. Mommsen]. 

XV. I) Liviana (XXVI , 18) , aliena: v. 7 ubi — dux erat 
%) aliena a Livio. 

5) Liviana (XXVI, 41 — 51). 

4) aliena a Livio. 

5) Liviana (XXVI, 49. 50. 51; XXVII, 18); aliena: v. 15 et praedam — capit. 

XVI. /) Liviana (XXVII, 16). 

2) aliena a Livio (cf. Plut. Fab. %%). 

8) Liviana (XXVIII, 3. 4); aliena: v. %1 septuaginta civitates receperunt. 



P A V L V S. 

Oros. 256 10 primus ; || iste etenim, dum senatores ob metum Hannibalis Italiam relinquere deliberarent, cum 
tribunus militum esset districto gladio id (id om. V x ) ileri (feri iV l ) vetuit primusque (priusque 
NZ) iurans, ut patriae defensor existeret, universos similiter iurare coegit Romanosque ad spem 
vitae quasi ab inferis reduxit || is Carthagmem 



IlAIANIOr META0>PA2IS. T. 59 

toi^ Pojfxatotc. tots xat Aatj3fvo<; Ttpbc tov ^iXittttov xai TroXXa^ tojv EXXyjvixojv ti6- 4 
Xsojv xai irpoc^ ArcaXov Ttva 'Aafe [3aaiXsa aTrsiadfxsvoc, stti tyjv StxsXtav ojpjxYjib]. 
"Avva>va os xbv Kap^/jSovuov oTpaTYjybv xat ttjv AxpayavTtvtov TcoXtv sXojv, yjv scppou- 5 
pst, tov [xsv a'[xa to?c sTrtavjfxoTaTotc tojv afyjxaXomov stcI tyjv Pojjxyjv s£s7rs[xclsv * 
5 TsaaapdxovTa 8s iroXstc^ tyj<; StxsXtac^ sxouaac sX(6v, s£ os xat stxoat TroXtopxta, ootojc, 
otxaSs STravvjXfts. xat tots Trda/jc, sysvovTo Pwfxatbt vqc StxsXtac, SsaTroTat. Xa[X7rpb<; 6 
oov sirt TouTotc sTravYjXfkv 6 Aatj3fvoc. to6t(ov sv StxsXta irpaTTofxsva>v 'Avvt(3ac, sv 
haXfa to> ts inraTO) $ooX(jt(o xat to) 0TpaTs6;xaTt TipoaTrsaoV) s£aTCtvatox; oxto) ^tXtd- 
oac, dvatpsf xat tov uiraTov. 
10 Ev 8s Tatc, Io7iavtat<; [xsTa tyjv t<ov SxyjtuoSvojv tsXsotyjv oox ovtoc, ^ysfxovoc^ XV 

TO) OTpaTSUfXaTt TTSfXTCSTat SxYjTTUOV STSpoC,, xaXo6[XSVO£ IloUpXtOC, TTatC, SxYjTCtOJVOC, 

tou TcpoTspov sxsf TOTcoXsfXYjxoToc,, Ysyovo); fxsv sty] Tsaaapa xat stxoat, tojv os xaT^ 2 
at.Tov xat tojv scps£rj<; aTrdvTojv dptoToc,. o5to<; so9i); sx Tcpootjxuov atpsf Kap^YjSova 3 
tyjv sv 'IaTcavtatc, ojxojvujxov tyj (XYjTpoTcoXst tyjc, Acppt/Yjc* atpsf os to ^poatov aTcav 

J5 xat tov dpYupov xat tyjv XoticYjv tou tcoXsjxou irapaaxsuYjv tojv A<f>pojv auTodt xstjxs- 
vyjv (bc, sv 6^upo5 ^o)pto)* xat tooc, bfxifjpouc §s aujxicavTac, ouc, sx tojv s7ctair][X(ov ysvcov 
sTUY/avsv ' Avvtpac, stXYjcpoj;, TouTot; tyjv xrfi i[ffi dacpaXtCbfxsvoc, xryjatv. yiyvziai 8s 
xat tou MaY(ovo<; syxpaTYjC, oc, ^v dBsXcpbc ((hc, IcpYjv) Avvtpou. 'Po^fxaTot [xsv ouv tyjv 4 
Xsfav d r Tcaaav xat Mdytova 8s?d[xsvot Xa(i.7cpdv ^yov sopTYjV. §s 2xY]Tcfo)v Tcpoaayo- 5 

20 [xsvo; tou<; 'IaTcavouc, aTcaatv aTcsoojxs touq b^pou*;* xat touto TcdvTac sttoitjos touc 
'loTcavoix; tooTcsp sx [xta<; y^wjxyjc^ Tcpoa&sa&at Sx/]7rfo)vt ts xat Pooixafotc^. [xsTa TauTa 
aujxjxf^ac, xoi<; "Acppotc, TpSTCst jxsv tov 'AaSpou^av stc cpuy^v, tcoXuv Ss xat sx TauTYjc, 
Tyj<; It-Q-X^ ^ >£l ^ £T0 i^Xoutov. 

Outo) to)V c Po)[xa'txo)v Staxst[jivo)v $d^to<; UTcaToc^ xaTaaTac, uTTYjyaYSTo TdpavTa, XVI 

25 sv ig TcdvTa tov sx tou 7CoXs;xou tcXoutov 7capaxaTa9s[xsvo(; ixu^ya^) 'Avvf(3ac,. dvstXs 2 
os xat tov ucpY]YS[xova auTou KapftdXiova* xat tcsvts xat stxoat ytXtdSac, dvSpojv, ouc, 
stXsv sv zfi (J-d^Yj ObvTac,, aTcsSoTo xat tyjv Xot7c*rjv 7caaav Xsfav Stsvstjxs to) aTpaTO), 
Ta Ttjxi^fxaTa twv TCS7cpa^isvo)v at^[xaX(OTo)v [xovov to) c Po)[xatxo) xa&oat^baac^ Tajxtsfo). 
TouTotc^ tou Oapfou Totc Ipyotc^ at Tipbc 'Awf^av [[xsTaaTaaat] t^c, RaXtac 7c6Xstc'3 

30 [xsTSTs&r^aav stcI touc, c Po)[xafouc^, twv otxouvTO)v auTac, xdvTaufta tou; *JjTr/]|xsvou!; 
d7roXt7rovTO)v. to) os (j.STa TauTa svtauTo} SxY]7ct(ov sv c Ia7cavotc^ auToc, ts [xsya- 
Xoupyobv xat tov dSsXcpbv Aouxtov 2xY]Tcuova auvspfbv s^ojv sj38o[xigxovTa tioXsk; 

3 tov] tojv L x || 5 oTAobaac, eod. Sylb. \\ 14 atpet L \\ 21 Tcposo^at L, irpoo^ea^at Sylb. || 22 he] Te 
L || 28 7i£7ipaY[X£Vurv L 1 || [xoviov L, jaovov -S || 29 pi£TaoTaoat add. Sylb. \\ 31 toutcov L, TaOTa S || 
SeuTepqj ante gvtauTUJ add. Cell., TptTtp Sylb. \\ b7:avot? L, [oiraviatc S 



P A V L V S. 

J4 feddidit. || denique dum quaedam adulto ilore virgo pulcherrima ab eo comprehensa fuisset, eaniFfont^ii^ 
paterna pietate servavit coneedens parentibus, ut eam redimerent; ad se etiam puellae spon- 
sum nobilissimi generis virum venire (venire om. H) persuadens ei (et HVZ) ipsam quasi 
pius fipsius V, prius L) in matrimonium (matrimonio L) genitor tradidit dotisque nomine (no- 
mini HV l ) puellae pretium, quod a parentibus eius acceperat condonavit; pro quibus factis 
maxime adnitente (adveniente N 2 , adnuente ZN 1 ) puellae sponso eiusque parentibus || omnes fere 



60 EVTROPIVS. III. 

4 receperunt. in Italia tamen male pugnatum est. nam Claudius Marcellus consul ab 

Hannibale occisus est. 

XVII Tertio anno postquam Scipio ad Hispanias profectus est rursus res inclitas gerit. 

regem Hispaniarum magno proelio victum in amicitiam accepit et primus omnium a 

victo obsides non poposcit. 5 

XVIII Desperans Hannibal Hispanias contra Scipionem diutius posse retineri fratrem 

2 suum Hasdrubalem ad Italiam cum omnibus copiis evocavit. is veniens eodem itinere 
quo etiam Hannibal venerat a consulibus Appio Claudio Nerone et Marco Livio Sali- 
natore apud Senam Piceni civitatem in insidias conpositas incidit. strenue tamen pu- 
gnans occisus est, ingentes eius copiae captae aut interfectae sunt 7 magnum pondus io 
auri atque argenti Epmam relatum. post liaec Hannibal diffidere iam de belli coepit 

3 eventu. Komanis ingens animus accessit; itaque et ipsi evocaverunt ex Hispania 
Publium Cornelium Scipionem. is Eomam cum ingenti gloria venit. 

XVIIII Quinto Caecilio, Lucio Valerio consulibus omnes civitates quae in Brittiis ab Han- 

nibal-e tenebantur Eomanis se tradiderunt. 15 

XX Anno quarto decimo postea qiiam in Italiam Hannibal venerat, Scipio qui multa 

2 in Hispania bene egerat consul est factus et in Africam missus. cui viro divinum 
quiddam inesse existimabatur , adeo ut putaretur etiam cum numinibus habere sermo- 

3 nem. is in Africa contra Hannonem ducem Afrorum pugnat: exercitum eius interfe- 
cit. secundo proelio castra cepit cum quattuor milibus et quingentis militibus, xi mi- 20 

1 pugnatum estj pugnarunt P || marcellus] marcus PD || 3 hispaniam LOPD || est] fuerat GPD || 5 obsidem 
G { || 6 retiuen P, retinere FGD, tencre LO, fortasse : posse se retmere || 7 itinere] tempore L \\ a h- 
uino Oi ||* sulenatore LO || <) apud] ut G \\ pugnas G l || 11 romam om. LO \\ relatum est LOPD || 
haec] hac FG || de om. LO \\ bellum LO, bello G [ || 12 euentum L \\ uocauerunt L || 13 publium] 
proe O, prae L \\ 14 caecilio] caelio LO \\ brittis FG \\ 16 quait* G l || deremo G l \\ itaha IJG \\ 
17 bene m hispania LOPD || 18 quiddam diuinuui LO || exibtimatur LO \\ noinimbiis ex omnibus L || 
19 afncam GD || 20 capit LPD || milibus om FGP, miha L || qumgenti O || mihtibus] nnlibus 
FGLO || xi occisis O 

XVI. 4) Liviana {XXVII, %l). 

XVII. aiiena a Lwio 

XVIII. I) ahena a Lvvio. 

2) Liviana {XXVII, 39 — 50). 

5) Liviana {XXVII, 54, XXVI U , 52), ahena v. 4% itaque — 13 Scipionem 
XVIIII. ahena a Livio. 
XX. 4) Liviana {XXVIII, 38 — 45). 

2) Ltviana {XXVI, 49). 

3) Liviana {XXIX, 34), ahena • v. %0 secundo — p. 6%, 4 occisis [cf. Apptan. Lib. 45). 



P A V L V S. 

iorn E 252 8 Salinatore || apud Metaurum fluvium || in msidias 
Oros 265 J0 occisus est. || lviii (l et viiii V) milia de eius exercitu perempta, v milia capta sunt. ccccini 

milia (quadringenti iiii milia H, quadringenta milia iiii NZ) civium (civilium H) Romanorum 

inter eos reperta et (atque L) revocata (devastata H) sunt. || magnum 
Oros 266 11 relatupn est. || Hannibali (hannibal HV l ) caput fratris (fratri N) sui Hasdrubalis ante castra pro- 5 

iectum est, quo viso et simul clade Poenorum (poenarum H) cognita anno tertio decimo, quam 

in Italiam (italia L) venerat, refugit in Brittiam (britiam H, brittia NZ, brittios L). \\ post haec 



IIAlANIOr METAOPA2I2. V. 61 

dvs{3aXsv 5 at Tcpoasxs^ojpTjxstaav Totc^ "Acppotc;. dXX' stcI ttjc; 'lTaXt'a<; o5x tjv 6'[xota 4 
Ta Poj[xa{(ov 5 MapxsXXoo TcsptTcsaovToc svs8pat<;, ac; sar/jasv 'Avvt^ac; xat ttjv ts- 
Xsottjv ootco 6s£a(xsvoo. 

2x7]7Cia>v 6s TptTov stoc, tjotj Ta xaTa tooc, IaTcavooc; 6totxaW irpoas&vjxs fxs- XVII 
5 -^dXotc fxst'Cova. tov -ydp [BaatXsa tojv c Ia7cava>v (xsydXTj vtxyjaac, [xd^vj [xsTa TaoTa 
Tcpoc, aoTov saTisfaaTo. xat Tcporroc, ootoc, ojxvjpajv oux s6stj&tj * tocootov s&dppst 
tou; spyotc;. 

TaoTa yvooc Avvt'(3a<; aTCSYva) tojv c Ia7cav(ov ojc, o58sv6c, dv&s£ovTo<; 2x7j7ct(ovt* XVIII 
xat [xsTarcsfXTCSTat t6v dozXvhv 'Aaopoupav stc/lTaXt'av [xsTa TcdaTjc; aTpaTtdc;. oc, Tatc 2 

10 68ot<; ^pajpisvoc Tat^ otco 'Avv{[3qo irpoYjvoa[xsvat<;, sve8pso&st<; otco tojv OTcaTajv Atc- 
Tctou ts KXao8t'oo Nspojvoc, xat At(3t'oo too 2aXtvaT(opo<; 7cepl tyjv Ssvav too IltxTjvoo 
TioXtv [xsTa tcoXov tov sv to) tcoXsjxo) Tcovov xat -^v s7Cs6stc;aTO fxa)(6[X£VQ<; dv8pst'av 
aoToc; ts TUTCTst xat tyj<; aTpaTtdc; aTcdaTjc; ot vsvtxYjxQTSc, s^svovto xoptot, Tcpoc; 8s 
xat ^poatoo xat dpyopoo tcoXXojv TaXdvTojv, a xat 'Pojjxafooc; sEstcXtj^sv. svtso&sv 3 

15 TjpEaTo XotTCov 7 Avv{[3a<; [xsv oox d^a&dc I^stv Tcspt too TCoXspioo Tac, 7cpoa8oxt'a<; * 
Toic, c Pojfxat'otc; 8s tjo^yj&tj to tojv sXtc{6(ov xat [xsTaxaXoovTat Tcpoc; saoTooc; tov 
2xvj7c{(ova. xat 6 fxsv Tcapa^fvsTat XafXTipoc; sTCt [xsydXotc, ax; stxoc; spyotc;. 

KatxtX{tp 8s xat 05aXsp{(p tqFc^ oTcaTotc, Tcdaat Bpoorcajv at TcoXstc, otto tojv XVIIII 
otxoovT(ov 7caps86&7jaav. 

20 "Avv{(3a<; [xsv oov TSTapTov xat SsxaTov YJysv sTct r/jc, lraX{a<; stoc;. sv tootoj 6s XX 

6 2x7jtu'(ov OTcaToc; ^stpoTovstTat, 6 Ta [xsytaTa sv 'IaTcavotc; spYaadfxsvoc, * xat stc; ao- 
ttjv TYjv 'Acppr/Yjv sxTcXst Tcsiaac, c Pa>;xa{oo<;, ax; yp-Aj [xsTaaT^aat Ta ooa/spvj t^<; [xd- 
yrfi stc, ttjv 7coXs[j.{av. '&s{a ^ap stcitcvoioc, [ojcJ stcstc^otsoto , ToaaoTa xaTojpttoo, 2 
xai ti<; ^v Xo^oc; ojc; dpa xat TCpoc, too<; tkooc; aoToj y^votTo aovooafa. Tqc, o5v Acppt- 3 

25 x^c STTt[3d<; "Avvojvt aovs[xtc>s to} aTpar^o). xat TcpoTspa [xsv aofXTcXox^ ttjv aTpaTs{ay 
aoToo 6tscp&stps 7cava)Xs&p{a * osoTSpov 6s stc; ^stpac sX&ojv sx[3dXXst t^c; TcapsjxpoX-yjc; 
a5Tov * xat Taor/jc; -y^^at xoptoc; aov tou; cpoXac;t TSTpaxta^tX{ot<; xai 7CsvTaxoa{ot<; 



9 ei? txaXiav] 1% Xt^urjc, sup. scr. L 2 || 11 dXtpiou cod. Sylb, || Tri^vou] tuoixiXou L cod. Sylb. , corr. 
Cell || 23 oia L cod. Sylb , %da S || wq add. Mommsen 



P A v L V s. 

13 vemt. || per idem tempus Hierosolynris (hierusolymis L) poutifex uiaximus Ouias filius Simouis Hiei 1809 
fuit. || qumto 



62 EVTEOPIVS III. 

4 libus oecisis. Syphacem Numidiae regem qui se Afris coniimxerat capit et castra eius 
invadit. Sypliax cum nobilissimis Numidis et infinitis spoliis Romam a Scipione mitti- 

5 tur. qua re audita omnis fere Italia Hannibalem deserit. ipse a Carthaginiensibus 
redire in Africam iubetur quam Scipio vastabat. 

XXI Ita anno septimo decimo ab Hannibale Italia liberata est. legati Garthaginien- 5 

2 sium pacem a Scipione petiverunt. ab eo ad senatum Romam missi sunt. quadra- 
ginta et quinque diebus indutiae datae sunt, quousque ire Romam et regredi possent. 
et triginta milia pondo argenti ab is accepta sunt. senatus ex arbitrio Scipionis pa~ 

3 cem iussit cum Carthaginiensibus fieri. Scipio his condicionibus dedit, ne amplius 
quam triginta naves haberent, ut quingenta milia pondo argenti darent, captivos et 10 
perfugas redderent. 

XXII Interim Hannibale veniente ad Africam pax turbata est, multa hostilia ab Afris 

2 facta sunt. legati tamen eorum ex urbe venientes a Romanis capti sunt et iubente 
Scipione dimissi. Hannibal quoque frequentibus proeliis victus a Scipione petit etiajn 
ipse pacem. cum ventum esset ad colloquium, isdem condicionibus data est quibus 15 
prius, additis quingentis milibus pondo argenti centum milibus librarum propter novam 
perfidiam. Carthaginiensibus condiciones displicuerunt iusseruntque Hannibalem pu- 
gnare. infertur a Scipione et Masinissa alio rege Numidarum qui amicitiam cum Sci- 
pione fecerat Carthagini bellum. Hannibal tres exploratores ad Scipionis castra misit, 
quos captos Scipio circumduci per castra iussit ostendique eis totum exercitum, mox 2o 
etiam prandium dari dimittique, ut renuntiarent Hannibali quae apud Romanos vidissent. 

XXIII Interea proelium ab utroque duce instructum est, quale vix ulla memoria fuit, 

cum peritissimi viri copias suas ad bellum educerent. Scipio victor recedit paene ipso 

1 occisi L || 2 sifas L || a] ab L || 3 italia fere //// G || 6 petierunt LO || 7 et om. LOPD || in- 
ditiae O l , his induciae LOPD || *atae G { || sunt del. Hartel \\ et ante regredi om. L \\ possint LO || 
8 et om. LO || his codd. \\ acceptae L || 10 ut] et G || quingenti O || milia om LO \\ capti- 
uos — 11 redderent om. LO || et] ut G || 11 perfugus (r 1 , perfugis G% || 14 petere etiam ipse coepit 
PD || 15 pacem] pa G l || esset G 2 i. ras. \\ 16 additis G l PD, additi O 2 , addita LO || argenti ponderi- 
bus FG, ponderibus argenti PDS || centum milibus S, centum milia FGPD, cum milia LO \\ 18 sed 
miertur LO || quia L \\ 19 tres] tria milia LO || scipionus G x || 20 ostenditque LO || his GPD || 
21 hannibale LO || 22 interea] inter G l || ulla] una LO || 23 ad] a 6* 1 |l paene] prae L 

XX. 4) Liviana [XXX, 4% — 46), ahena v. 4 et castra eius invadit, v. 2 et infinitis spoliis. 
5) Liviana (XXX, 9), aliena v. 5 qua re — deserit 

XXI. 4) Liviana (XXX, 46). 

2) aliena a Livio. 

3) Liviana (XXX, 46). 

XXII. 4) Liviana (XXX, 25). 

2) aliena a Livio (cf. Appian. Lib. 39). 

XXIII. /) Liviana (XXX, 32 — 35). 



PAVLVS, 

Oros 267 5 Uberata est, || quam flens dicitur reliquisse. || legati 



UAIANIOY METAOPA2I2. T. 63 

dv6pdatv. ot 6s rcsaovTsc; Tjaav svosxa /tXtdSsc. atpsf 6s xat 26ptcpaxtv tojv Noou,t6(ov 4 
[BaatXsa aojJtpta^oovTa toFc, 'Acppoic, xai ^tvsTat xa '- TaoTTjc; ttjc; Tcaps[Jt|3oX7Jc; xoptoc xai 
tov ptsv 26u/>paxtv stc; ttjv c P(6fjt7]V s£s7ue[A^e u,STa Noojjttotbv tojv sTctcpavsaTaTojv xai 
tojv dico too tcoXsjxoo Xacpoptov xai dptdjxov xai TcbXoTsXstav Tcapt6vT(ov. yv(ooi)svt(ov 5 

5 6s T(ov xaTa 'Acppt/Tjv 2x7]Tct(ovo<; s'p-fojv icaaa piv XotTcov iTaXta tov Avvtj3av drcs- 
Xticsv. aoTo; os otco Kap^oovttov xaTSxX^&yj ttjc; TcoAtopxtac; aoTooc; TctsCooaTjc; * stc- XXI 
TaxatoexaToj Totvov svtaoTtp rqc, haXtac; 'Avvt(3ac; aTcs)((6p7jas. xat tots Tcpsa(3soovTat 2 
icapd tov 2x7]TCuova Kap/7)66vtot * 6 os dvaTcsfj.,Tcst Tcpo^ c Pu>[Jtatooc; tcsvts xai Tsaaa- 
pdxovTa Tjptspac; dvaxoj^Tjv Sooc; toj tcqXsjxoj, tbc, dv TaoTatc, aTcsXfktv ysvotTo pdotov. 

lo xai tooos aoTo> ptta&oc; tjv Tpt(bv [jtoptdotov dpyoptoo GTaftyM* osc;a[Jtsv7] Totvov 7] aoy- 
/Xtjto<; tt)v Tcpsa(3stav xoptov Tcotstrat tojv ottovoojv tov 2x7]Tct(ova. xai Ttf>STat TaoTa 3 
scp' (ots (JtTj TcXstooc, ^ TptdxovTa vaoc; s^etv Kap^7)8ovtoo; xat ooovat 'Pojptatotc, oicsp 
T(bv 07rov8(bv TrsvT^xovTa [Jtoptd6(ov dpyoptoo aTai)[Jtov tooc at^jJtaXojTooc; 6s aicavTac; 
xat tooc; TcpoaTjXoTac; aTcoooovat. 

15 TaoTac; Tac, aTcovodc; aovsTapa^sv sTctaTac; Avvt(3ac, xat TcoXXd TpoTcov tcoXs[j.uov XXII 

"Acppot StSTCpdrcovTo ' (oots xai tooc, Trpsapst; aoT(ov sx ttjc; c Pojfjt7]<; sTcavtovTac, otcq 
ttj; ptsTa 2x7]7rt(ovoc; OTpaTtac aoXXTjcpfHjvat. dXX 6 Sxtjttuov aoToo; Stacp-yjxs xai 2 
aovaTTTSt [xd^Ajv Tcpoc; tov 'Avvt^av. TjTTTjfretc; os'Avvi[3ac; sv dirdaatc; Tatc; aou/irXoxatc 
-fqvrcat xai aoToc; txsTTjc; oTcsp stpVjvT];. at O7rov6ai dvsXVjcpibjaav, scp' otc; sysvovTo 

20 t^jv dp/TJv, 7rpoaTsdsta(bv, oxi oy) ttjv dp^/jv 7rapsa7r6v67)oav, dpYoptoo XtTpa>v stc; osxa 
ptoptdSac;. dXX' oox sSsc^avTo ttjv TrpooD^xTjv ot Kap^TjSovtot, TrpoosTac-av Ss tov Av- 
vt^av 7roXs[jt(p xptvsadat. STr^XQs Totvov aoToc; ts Sxtjttuov t^ Kap^Tjoovt xai Maat- 
vtaaac;, sTspoc; NoojJttSwv paatXsoc;, cptXoc; xai aojjtjjta^oc; toj 2x7]7rt(ovt ^e^rqiii^oc,. 
[jtsXXooaTjc; 8s xtvstadat t^c; [xd^c; s^ooX^Ot) xaTaaxoTr^aat to oTpaTOTrsoov to c P(o~ 

25 jxatxov 'Avvt[3ac; xai 7rs[Jt7rst xaTaaxoTrooc;. tootooc; sXojv 6 Sx7)7rt(ov sTrtSst^iHjvat ts 
aoTotc; TrpoasTaSs to OTpaTsojJta xai ttjv ^XXtjv too TroXsjxoo Trapaoxso^v, SstTrv^aavTac; 
8e dcpsO^vat [ATjvoaovTac; aTrsp TS&savTo. 

c Qc; 6s i^ybc, ^aav ^stpojv, Ta [Jtsv t^; TrapaTac-sojc; -^v d?ta dao[Jtdaat, 86o OTpa- XXIII 

TTjyotv dptoTotv Ta OTpaTSoptaTa TaTTovTotv * (bc; 8s to Ip^ov 7]p^avTo, vtxd ts 6 Sxyj - 

b itoXuopxias U || 7 diieywpias L, dizey a)pV]ae *S || eueX^ei^ %t6. || 14 7tpoG7]Xuoa? codd., TrpoaY]Xutac 
*S || 15 Tpoitojv L, xpoitov <S || 19 dveXecp^Y]aav L, corr. # || 23 vou[i.tBtov L || 29 YjpiaTo %Z6. 



K A n I T Q N. 

24 otl avopsc tlvsc Kap/r^oovtwv stcI xaTaaxoTi^ twv svavTtcov crcaXsvTsc otto 'Avvtpoo 
toTc PtojjLatotc irspiTciTUTooatv ooc ajpivTac a>c aoTov o rioTcAtoc xaxov jxsv ooBsv sipyaaaTo^ 
TcsptvoaTTJaat 8s xsXsost to aTpaTOTcsBov xat osTtcvov cXojxsvooc OTco^ojpsTv aaiooc aTcayYsXoov- 
Tac Avvtpa Ta Tcspt tt^v aTpaTtav a>c iyoi 'Pcojjiatotc. Suid. s. v. 2x7jTcto)v = Avvt^ac. 



64 EVTROPIVS IIII 

2 Hannibale capto, qui primum cum multis equitibus, deinde cum viginti, postremo cum 
quattuor evasit. inventa in castris Hannibalis argenti pondo viginti milia, auri octin- 

3 genta, cetera supellectilis copiosa. post id certamen pax cum Carthaginiensibus facta 
est. Scipio Komam rediit, ingenti gloria triumphavit atque Africanus ex eo appellari 

4 coeptus est. finem accepit secundum Punicum bellum post annum nonum decimum 5 
quam coeperat. 



LIBER QVARTVS. 

1 Transacto Punico bello secutum est Macedonicum contra Philippum regem. quin- 
II gentesimo quinquagesimo et primo anno ab urbe condita; Titus Quintius Flami- 

2 nius adversum Philippum rem prospere gessit. pax ei data est his legibus: ne io 
Graeciae civitatibus quas Romani contra eum defenderant bellum inferret : captivos et 
transfugas redderet : quinquaginta solas naves haberet, reliquas Romanis dederet : per 
annos decem quaterna milia pondo argenti praestaret et obsidem dar^t filium suum 

3 Demetrium. Titus Quintius etiam Lacedaemoniis intulit bellum. ducem eorum Nabi- 
dem vicit et quibus voluit condicionibus in fidem accepit. ingenti gloria duxit ante 15 
currum nobilissimos obsides, Demetrium Philippi filium et Armenem Nabidis. 

III Transacto bello Macedonico secutum est Syriacum contra Antiochum regem, Publio 

2 Cornelio Scipione, Marco Acilio Glabrione consulibus. huic Antiocho Hannibal se 

1 qui om. G || multos vel multus (r 1 || 2 uiginti miha] cc miha LO Paean. [vide infra) || milia 
om. S || octmgenta] P, octoginta GLO cum Paean., cc triginta D, triginta 8 ivide infra) || 3 super- 
lectilis G, supellectiles PD \\ coposa G \\ id cer G i. ras. || 4 redit LO \\ 5 flnem om. LO || nonum] 
septimum postulat Verheyck || 7 beeviamvm ab vrbe condita lib. iii explicit incipit iiii F, om. G, 
explicit liber TERTivs incipit lib (libee, L) qvaetvs LO || 8 quinquagensimo (quinquagesimo LO) 
quingentesimo et (om. (r 1 ) primo GLOHV, quingentesimo quinquagensimo et primo FDNZ || 9 flaminius 
sic codd. et Paean., corr. Sylb. || 10 rem] et rem PD, regem LO Paean. || et pax. PD || ii et ut cap- 
tiuos LO Paean., ut captiuos PD || 12 reddere G l || quinquaginta] 1. qumtius LO || habere et LO || 
dederit LO, redderet G || 13 et om. G || obsidem daret om. FG X , G 2 add. post demetrium || 14 lacedae- 
monis L, lacedaemonas O || ducem] d** G l || nauidem LO, abidem P \\ 15 it in uicit G 2 i. ras. || 
accepit] recepit G, *cepit G { || ingenti] mtiti LO || gloriam O, ante duxit inserunt PD triumphauit, 
fortasse recte (cf. Paean.) || 16 armen LO || nauidis FG || 18 marco om. PD || acilicio L, ancilio G 2 \\ 
se hannibal LO 

XXIII. %) aliena a Livio [cf. Appian. Lib. 48 • ypuctou ic, r Poj|j-7]v TaXavxc osxa xai dpyoptou hiayiXiv. -/.al 
7i£VTa7.6oia . . . £~e\j*7ze : unde apparet Eutropium ita scripsisse ut supra dedimus , octingenta 
cum mature abhsset in octoginta idque acciperetur de octoginta milibus , ut ostendit Paeanius, 
argenti pondo numerum utpote mmis exiguum p)0 tanto auro, mterpolatione mutavit is a quo 
penderit tam Paeamus quam codicis Lugdunensis familia. Mommsen). 

3) Liviana (XXX, 43 — 45). 

4) aliena a Livio. 

I. Liviana (XXXI, 4 — 5; XXXIII, 9). 

II. 4) Liviana (XXXI, 5). 

2) Liviana (XXXIII, 30). 

3) Liviana (XXXIV, %5 — 5%). 

III. 4) Liviana (XXXVI, 4). 

3) Liviana (XXXIV, 60; XXXIII, 45 — 49). 



P A V L V S. 

Oros. 270 16 Nabidis. II Romani captivi, qui sub Hannibale per Graeciam venditi fuerant (fuerunt N), universi 
recepti capitibus (captivis V) rasis ob detersam (deterram H, detersa L) servitutem (servitute L) 



nAIANIOY META<DPA2I2. A. 65 

tticov xat [Jtixpou Cs&na xbv 'AvvtjSotv atpsf. d\)C 6 fiiv aov xsrcapatv hnrsoat 8tsa<t>&Yj • 2 
itXoGto; 8s, oao; oo7ca> icpoxepov, sv tyj 7uap£(Jt[3oX^ xaTsXYjcpxbj tu>v iroXsjjttcov, stxoat 
fxsv ptoptdScov dpYoptoo, ^poatoo 8s 6xto> aTadfxo;' saS^jJtaTaTS TioXXd xat TravToSaird. 
ooto; 6 TcoXsfJto; sxopcoas Ta; airov8a; xat irpo; tyjv c Pa>fjtY]v STravYjxsv 6 2xyjtcuov xat 3 
5 tt]v vtxvjv sdptdfJt(3soasv 'Acpptxavo; ts STrsxXyjxh] tyj; saoToo vtxY]; y^ojxsvo; stcc&vo- 
fjto;. sTsXsoTYjas Ss 6 TroXspto; ooto; svvaTcp xat 6sxaTu> svtaoTcp. 4 



B I B A I N A. 



Td ptsv oov ' Acppoov otto c Pu>fjtatot; yjv ^xoXo69v]as 8s 6 MaxsSovtxo; iroXs- I 
fjto; 6 irpb; tov ^aatXsa $t'Xt7T7rov TcpcoTtt) xat TrsvTYjxoaTO) xat TcsvTaxoatoaTtp tyj; 
10 TToXsto; STSt. 

Ilpb; ov Trco; KuvTto; OXajJttvto; sxTCfJtcpitet; vtxa ts aoTov xal TtdsTat a7cov8d; ' II 
toaTS xat tcjov tcoXscov aoTov djcs^sa&at tcov 'EXX^vtxcov, at irpoasxs^top^xsaav Pco- 2 
fjtatot; irapd tov too iroXsfJtoo xatpov, xat too; atyfJtaXuVcoo; xal TrpoavjXoTa; aTroooovat 
xat \iq irXsioo; s^stv Trsvr/jxovTa vyjcov, Ta; 8s Xotird; aTrdaa; TrapaSoovat* (b; 8s xat 
15 xot; s£yj; svtaoTot; 8t86vat cpopov sTYjata TSTpaxta^tXta TaXavTa dpyoptoo xat icpoasTt 
tov [otbv] Avjfjt^Tptov ofjtvjpov 7capa8oovat. (JtsTaar/jaa; 8s stcI too; AaxsSatptovtoo; 3 

6 OXapttvto; tyjv axpaTtdv xpaTSt ts aoTtov (Jtd^Trj xat tov aTpar/jybv atpst aov- 
ihf]xa; a; sPooXt^Ot] icotYjadfJtsvo; oiroaTcovSov dptafjt(3sotov st; tyjv Pa>fjtY]v stafjXOs 
TcpoTps^ovTtov aoTcp too dpptaTo; AY]ptY]Tptoo ts too <J>tXt7C7Coo 7cat8b; xat 'Apptsvoo 

20 too Nd[3tSo;. 

Ootco xat Ttov MaxsSovtxcov xat tcov Aaxcovtxtov Yjao^aadvTtov Tcpb; AvTto^ov III 
tov paatXsoovTa Sopta; dvscpoY] TcoXspto;. OTcaTot 8s "^aav IIo6[3Xto; Kopv^Xto; 2xyj- 
Trtcov xat Mdpxo; AxtXto; rXa^ptcov • aovsptd^st 8s Ttp txsv AvTto^tp Tcscpsoytb; sx t^; 2 
Kap^Y]86vo; 'Avvtpa; (8so; ydp aoTov s^jcxys tyj; 7raTpt8o; tb; 'Pcoptatot; sx8odYja6- 

7 ptpXtov h r add. Sylb. \\ 11 cpXafxvio? X, corr. S \\ 13 xal L, xal too? S \\ TCpoaTjXuSa? LS || 14 *ai i 
toic, e?YJ? Schulze [| 15 aiTY]aia L \\ 16 ulov add. Sylb. [| xaTaSouvat L l \\ J7 xai auv^Tj^a? codd., 

Tcat delet Mommsen, %vX y.olt6l auv$Tpca? Schulze [| 18 uiroaTrov L, utco OTiovoaTc cod. Sylb. et S, uTcoarcov- 
5o; apograph. Venet., uTcoaTiovSov Schulze || 22 dvecpuT}] dvTjcp^T] <S [| 24 yaX*T]c)6vo; L, corr. /S 



p a v l v s. 

curruni triumphantis secuti sunt. eodem tempore Insubres Boii (et boii L), |[ a quibus Tici-piin. 3,7,124 

num (ticium N 1 ) civitas condita (contrita V 1 ) est, || atque Cenomani (cenomanni L, cenomannis Oros 270 

NZ) contractis in unum viribus Hamilcare (cum amilcare Z 2 , amilchari V) Poenorum duce, qui 

in Italia (italiam Z) remanserat, Cremonam Placentiamque vastantes difficillimo bello a Lucio 

Fulvio praetore superati sunt. || consul Marcellus (marcellius Z) in Etruria (eruria N l ) a Boiis Oros. 271 

oppressus magnam partem exercitus perdidit; cui postea Furius alter consul auxilio accessit 

atque ita universam (universa. NZ) Boiorum gentem igni ferroque vastantes propemodum usque 

ad nihilum deleverunt. || transacto 

Evtropivs. 9 



66 EVTEOPIVS. IIII. 

3 iunxerat, Carthaginem patriam suam metu ne Romanis traderetur relinquens. Marcus 
Acilius Grlabrio in Achaia bene pugnavit. castra regis Antiochi nocturna pugna capta 
sunt, ipse fugatus. Philippo , quia contra Antiochum Eomank fuisset auxilio, filius 
Demetrius redditus est. 
IIII Lucio Cornelio Scipione et Gaio Laelio consulibus Scipio Africanus fratri suo Lucio 5 

Cornelio Scipioni consuli legatus contra Antiochum profectus est. Hannibal qui cum 
Antiocho erat navali proelio victus est. ipse postea Antiochus circa Sipylum Mag- 

2 nesiam Asiae civitatem a consule Cornelio Scipione ingenti proelio fusus est. auxilio 
fuit Eomanis in ea pugna Eumenes Attali regis frater, qui Eumeniam in Phrygia con- 

3 didit. quinquaginta milia peditum, tria equitum eo certamine ex parte regis occisa 10 
sunt. tum rex pacem petiit. isdem condicionibus data est a senatu quamquam victo, 
quibus ante offerebatur : ut ex Europa et Asia recederet atque intra Taurum se contineret, 
decem milia talentorum et viginti obsides praeberet, Hannibalem concitatorem belli de- 
deret. Eumeni regi donatae sunt a senatu omnes Asiae civitates quas Antiochus bello 
perdiderat/ et Ehodiis, qui auxilium Eomanis contra regem Antiochum tulerant, mul- 15 
tae urbes concessae sunt. Scipio Eomam rediit, ingenti gloria triumphavit. nomen 

et ipse ad imitationem fratris Asiagenis accepit, quia Asiam vicerat, sicuti frater 

ipsius propter Africam domitam Africanus appellabatur. 
V Spurio Postumio Albino, Quinto Marco Philippo consulibus Marcus Fulvius de Aetolis 

2 triumphavit. Hannibal, qui victo Antiocho ne Eomanis traderetur ad Prusiam Bithy- 20 

1 marcus om. PD || 2 aquilius LO, ancilius G || achia G 1 || antibchi G 1 \\ nocturna pugna] nocturna L, noc- 
turno O || 3 quia] que L || 5 et om. LO || consule GL \\ africanis G 1 || 6 scipione || 7 antiohus G || 
circa sipylum (sipulum PD) magnesiam FGPDS, circa sipylum magnam iam LO, circa sipylum ad magne- 
siam corrector cod. Lincoln. et Glareanus, circa magnesiara ad sipylum Cellar. || 9 in ea pugna romanis PD || 
eumensis LO || frigiam G 1 \\ 10 xxx milia LO || ginta — parte re om. G [| tria] quattuor milia LO || 
11 petit codd. || est om. G || a om. G 1 || 12 ante om. G \\ *aurum G 1 \\ se om. G 1 || 13 milia om. 
LO || concitorem LO, concitarem G 1 || ded erit LOD, ***eret G\ redderet G 2 || 14 rege L 1 || 16 con- 
cessae erant LO, concessere D, concesserunt P || redit LO, re add. G 2 \\ 17 asiagenus G 2 , asiaticus S 
Paean. || qui G || sicut LO || 19 supurio LO || quinto marco LO Paean., marco FGPD, marcio Schonh. \\ 
marcus om. LO Paean. || fuluinus L || 20 triumphasuit G 1 || brusiam G || bithiniae regem bithiniae G 1 

III. S) Liviana (XXXVI, 13 — 35), aliena: v. % castra — capta sunt. 

IIII. 4) Liviana (XXXVII, 4 — 43). 

2) Ltviana (XXXVII, 39) ; aliena : v. 9 Attali regis — condidit. 

3) Liviana (XXXVII, U — 58). 

V. /) Liviana (XXXIX, 5 — 8). 



P A V L V S. 

Oros. 271 4 redditus est. || Publio Scipione Africano (et africano NZ) iterum Tito Sempronio (simpronio H) 
Longo consulibus apud Mediolanium (mediolanum Z) decem milia Gallorum caesa, sequenti 

Oros 272 autem proelio undecim milia Gallorum, Eomanorum vero quinque milia occisa sunt. || Minucius 

a Liguribus in extremum periculi (peculi N 1 ) adductus et insidiis hostium circumventus (eircum- 
venientes V, circumventes H) vix Numidarum equitum industria liberatus est. || L. Cornelio 5 

Oros 273 18 appellabatur. || Lucius Baebius in (om. V) Hispaniam (spaniam HN) proficiscens a Liguribus cir- 
cumventus cum universo exercitu occisus est. unde adeo (ado Z) ne nuntium quidem super- 
fuisse constat, ut internicionem ipsam Eomae Massilienses (massalienses L, mansilienses Z) nun- 
tiare (enuntiare NZ) curaverint (curaverunt V). Marcius (marcus H) consul adversus Ligures 
profectus superatusque quattuor milia militum amisit. || Spurio 10 



nAIANIOT METAOPAm. A 67 

[xsvov), c Po>[xatot<; 8s 6 Maxs86vo)v [j3aatXsb;] OiXwnuoc ytvsTat 8s voxTojxayta 3 
xaxa tyjv 'Ayatav ocp 1 yjy 8 !^ 1 T( P rXappuovt xat tyjc, [xsv 7capS[xj3oXYj<; too (3aat-- 
Xsax; oi c Pa)[xatot -^yvovTat *uptor cpsoyst 8s sxstvo<; sitt to* Xotirov tyjc, (3aat- 
Xsta^. OtXtTcira) 8s A/][XY]Tpto<; Tcat^ aTcs86&Yj vqc, ao[X[xaytac X a P tv * 

5 Toutooc Sta8syovTat tooc, oTuaToo^ Aooxtoc, KopvYjXtoc, 2xy]7c£o)V (dSsXcpb; a>v too IIII 

xXYjftsvToc/Acpptxavoo xat 6 d8sXcpb; aoT(p ystpoTovstrat Xr^dToc) xal rdto<; AatXtoc/ 
xat cpspsTat xXVjpa) Ta too ttoXsjxoo too Tcpb; AvTtoyov stci zb y ) Sx/jTuuova. xat Trpo- 
TSpov [xsv vao[xayta tyj<; (3aatXtxY^<; sxpaTYjas aipaTias" Y]-fS[xova 8s stysv Avvtpav 6 
aToXoc;* sTOtTa Ss xal aoTov 'AvTtoyov sv Ma-fVY]ata tyj Tcpbc, StTcoXa) tyjc, Aata<; vtxcj 2 

10 ts xat st<; cpo^Yjv TpsTcsr xotva>vb; Ss aoT(p TaoTYjc; sysvsTo tyj<; [xdyYjc, Eojxsvyjc; 'At- 
TaXoo too ty]<; 'Aatac, [SaatXsax; dSsXcpo;, o; s7ra>vofxov saoTti) TtoXtv sSstjxaTo to Eo- 
[xsvtov • sv TaoTY] ty] [xdyY] tcsvts [xoptdat TrsCo[xdya>v xat TptaytXtotc, tTCTOoatv yjttwv 
b (3aatXtxb<; s-fsvsTo aTpaTo<;. atTst -foov stpVjvYjv 'AvTtoyoc, xat St8a>atv y] ao-yxXYjToc, 3 
scp' alc, xat irpoTspov irpooTstvs aovOyjxat; oo (3ap6vaaa Ta; aTcov8d<; tbc ^ttyjjxsvo). 

15 at aovd"?jxat 8s styov a>8s* ttjc [xsv EopaVrcYjc, aoTov xat Tyjc/Aaiac, d7uoya>pstv aTrdayjC* 
[xsvstv 8s sirt T(ov svtoc, too Taopoo Trpoc, dvtayovTa YjXtov stasvsyxat 8s fxopta Ta- 
XavTa xat optYJpoo; stxoat Tcapa8oovar tov ts 'Avvt(3av sxSoovat cbc, tcov Tapaycov 
sxstvq) ts xat aoTotc, atTtanaTov. Ta jxsv Trpb; AvTtoyov Ta8s* Eojxsvs? 8s tyjc aojx- 
[j.ayta<; ydptv s8a)p^&Yjaav at TioXst; t^<; ' Aatac, ac, sc;sXsXotTOt xaTa Ta<; a7rov8d; 'Av- 

20 Ttoyoc;. Poototc; ts xai aoTot^ ao[X[xs(xayYjxoai iroXXat tcov ttoXscdv oTraxoostv sTOTa- 
y&Yjaav. 6 8s Sxyjttuov siri TooTot; to?<; spyotc; sSptdjxpsoas xTYjadjxsvo^ xat aoToc; dirb 
t<ov xaTop&a)9svTa>v ovojxa* tooto 8s yjv AataTtxo<;. 

STrooptoo 8s IloaToofxtoo AX^tvoo xat Kovtoo Mdpxoo OtXtimoo tyjv oTuaTstav V 
sta8sEa[xsva)V ^ooX^toc [xsv xaTa AtTO)X(ov sdptdjx^soasv ' 'Avvt(3a<; 8s daftsvsaTspov 2 
25 xbv 'AvTtoyov 6pa>v xaTacpsoyst Tcpb; Ilpooatav tov Bt&ovcov paatXsa. atTo6vTa>v 8s 



1 [xa-jteScov 8 || pactXeu? om. LS \\ 9 GtTruXo)] *tt6X* L l \\ 23 TCouc?TOup.to»j L, TC03T0fxt0'j S [| (xapTUOU S 



KAniTQN. 

4 oti Ar^jxYjTpio; oioc iqv OiXitctxoo too MaxsSovov ftaoiXiwc, ov ot c P«>[jLaTot ofxyjpov 
saj^ov. oo[X[Aa/7]oavTo; 8s ^>iXt7C7coo toTc 'Pcojxatotc tootov d[xstp6[xsvot t^c svvotac (sovotac 

Jf.) acptaot tov icaTSa t% o^pstac. /o/i. ^a?c. de ins. 10 (56 iW). 

9* 



68 EVTKOPIVS. IIII. 

niae regem fugerat, repetitns etiam ab eo est per Titum Quintium Flaminium. et 
cum tradendus Komanis esset, venenum bibit et apud Libyssam in finibus Mcome- 
densium sepultus est. 
VI Philippo rege Macedoniae mortuo , qui et adversum Romanos bellum gesserat et 

postea Romanis contra Antiochum auxilium tulerat, filius eius Perseus in Macedonia 5 

2 rebellavit ingentibus copiis ad bellum paratis. nam adiutores habebat Cotyn Thraciae 
regem et regem Illyrici Gentium nomine. Romanis autem in auxilio erant Eumenes 
Asiae rex, Ariaratus Cappadociae, Antiochus Syriae, Ptolemaeus Aegypti, Masinissa 
Numidiae. Prusias autem Bithyniae quamquam sororem Persei uxorem haberet, utris- 

3 que se aequum praebuit. dux Romanorum Publius Licinius consul contra eum missus 10 
est et a rege gravi proelio victus. neque tamen Romani quamquam superati regi pe- 
tenti pacem praestare voluerunt nisi his condicionibus : ut se et suos senatui et po- 

4 pulo Romano dederet. mox missus contra eum Lucius Aemilius Paulus consul et in 
Illyricum Gaius Anicius praetor contra Gentium. sed Gentius facile uno proelio victus 
mox se dedidit. mater eius et uxor et duo filii fraterque simul in potestatem Ro- 15 
manorum venerunt. ita bello intra xxx dies perfecto ante cognitum est Gentium victum 
quam coeptum bellum nuntiaretur. 

VII Cum Perseo autem Aemilius Paulus consul iii Nonas Sept. dimicavit vicitque 

eum viginti milibus peditum eius occisis. equitatus cum rege integer fugit. Romanorum 

centum milites amissi sunt. urbes Macedoniae omnes quas rex tenuerat Romanis se de- 20 

2 diderunt. ipse rex cum desereretur ab amieis, venit in Pauli potestatem. sed honorem 

ei Aemilius Paulus consul non quasi victo habuit; nam et volentem ad pedes sibi 

1 reperitus O 1 , repertus 02 || per titum] petitum G l , petitus per G 2 || flamini* (r 1 (| 2 cum ex con 
O || esset G 2 i. ras. || libussam LO , lipyssam G || nicomediensium LO \\ 6 cothum FGS , cotum 
PJD || 7 et regem om. FG || gentium G || auxilium PD || eumenis LO \\ 8 ariarcus 10, ariarates 
Vinetus \\ siria LO || pthotlomeus #', ptholomaeus G 2 L, ptolomaeus OPD |) 11 graui* G || regi] 
ei LO || 12 ut] et ut G || se om. LO || et ante populo om. G || polo G l || populo romano dederet] 
prodiderit L, prodederit O || 14 gaionicius P, gaius antius LO || gentium G || getius G \\ 15 dedit 
LDNZ || duo om. LO || que FG , quoque LOPD || potestate LO \\ 16 uenerant LO || ita om. 
PD || diebus G \\ gentium G || 18 perse LO || 19 integer'fugit LO (cf. Liv. XLIV, 42, 1), inter- 
fugit FGPD || 20 amissi sunt — tenuerat] amiserat PD || dederunt PD || 21 deseretur G 1 || 22 aemi- 
lius paulus consul om. LO 

V. 2) Liviana (XXXIX, 51), aliena: v. % et apud — 3 sepultus est. 

VI. /) Liviana (XXXX, 54, XXXXII, II). 

2) Liviana (XXXXII, 29). 

3) Liviana (XXX XII, 42—62). 

4) Liviana (XXXXIV , 51 — 41). 

VII. /) Liviana (XXXXIV, 37 — 45). 
2) Liviana (XXXXV, 6 — 8). 



P A V L V S. 

Oros. 274 3 sepultus est. || eodem anno Scipio Africanus ab ingrata sibi urbe diu exulans apud Amiternum 
morbo periit. tunc Vulcani (vulgani HV) insula, quae ante non fuerat, repente mari (X, maris P) 

Hier. 1829 est (om. L) edita. || his quoque diebus actum est, quod de Heliodoro Machabaeorum narrat 
historia. || Phihppo 



riAIANIOY METAGPA2IS. A. 69 

aoTov c Po)fia(cov §ta too <I>XafJitvtoi> Tiapa^p^a sEsWOyj ' xat cp6[3(p tyjc Ttpuoptae; cpdp- 
[xaxov 07rdaa<; aTcodvifjaxer xat ddtouTooatv auTov ev Atj3uaa7) tyj<; Btdovtac, )((opt(p 5 xai 

6 Tacpo; l<; to§s opaTai. 

KaTa toutov tqv ^povov ^iXltttco; jjisv £TsXsoT7]asv 6 j3aatXs6c, ttjc; MaxsSovtac. VI 
5 6 6s toutou Tcatc, (llepaeu; "/jv ovojxa at>T(o) sTupdvvvjas xaTa c P(o;jtat(ov tcoXXyjv auX- 
Xe?a<; aTpaTtdv aoptpia^txov Te ou jxixpov • Kotov ts ydp tov OpctxuW ^aaiXea xat Tev- 2 
tlov tov 'IXXupiaiv stoxsxXtjto. TiapaaxeuT] tolvuv tjv sxaTSpoodsv dbraaa c P(ofJtatot<; 
e7TLXoupouvT(ov Eu[xevou; Te, o; T7JQ Aata; sxpaTSt, xal tou KaTCTcaSoxuW [3aatXs(oc, 
AptapaToo xal tyjc; Soptac Avtlo^ou xat riToXejxaLou tou AtyuTCTou xat Maatvtaaoo 
10 tou NoojxtSoo. npouafa; fdp, st xat xvjSsaTY]; vjv stc' dSsXcprj tou Ilspasax;, sxaTSpot; 
^s o[xa>c auTov taov irapsa^sv • -f^stTo ^ T *fc P(*>[xatx^Q aTpaTta; lloupXto; Atxtvvto; 3 
uTcaTo^ toutov auT(p tov 7c6Xe[xov aTcoxX7]p(6aavTO(; tou §7jfxoo* xat vtxorcat ttj [xd^T]. 
xatTot vevtx7]xa>; 6 Ilspasoc; stp-yjvrjv s7ca*yYStXa<; Tcapd tu>v c P(o[xat(ov Sti^jxapTSv * 6 
ydp Stjjjioc; oux ecp-/] Seoastv, et fxrj xat auTo; saoTov xal tou^ atrcoo TcdvTae; exSot?] Tot<; 
15 auTou; 7rapaaT7]aa[xevot;. SeuTspoc; ouv stc aoTov TcspiTcsTat Aooxto; Al{xlXio<; nauXo;* 4 
xai rdto<; v Avvto<; sTsp(p aTpaTeufxaTt sict Tov'IXXupt6v TevTtov. 6 [xev ouv TevTtoc; d[xa 
Te auve[xtc-e xai rjTTfjdrj xai Tot; c P(ojxatot; eauTov 7caps5(oxsv [djxa ttj] fxr]Tpt xai 
^a[xsT^ xai Tcatai 8uo xai 8yj xai dSeXcpor xai t6 sdvoe; tcSv sxtt/jOt]. s-ysvsto Ss to 
sp-pv [ev] yjjxepat; TptdxovTa* ecp&aae Te ttjv ttj; cujxtcXox^c 7] T7j; vtx7]<; dxo^. 

20 FfauXoc; 8e TptTYj tou [xtjvo; tou 2s7CTS[xPptou au[X[xtc*a<; T(p Eispast StecpOetps [xev VII 

auTou ^tXtdSac; stxoat tou tcCou. exetvov 8e e8t(o?e [xeTa ttj<; Ttctcou auTou ou8e exa- 
tov aTropaX(bv T(bv |xa^o[xev(ov * at [xev ouv icoXet; eu&u<; Tcpoae^(bp7jaav c Pa>[xatot<;- 6 
ffepaeu; 8e utto T(bv aujXTrscpsuyoTCDV xaTaXstcp&ei; eauTov 7iape8(oxe c P(o[xatot;* xai 6 2 
OauXo; ou^ (b<; 7]TT7][xevov otSsv, dXXd xai 7rpoa7ct7rcovTa Tcp6<; Ta y6vaTa dv(bpd(oas 



7 67i£it£icXY]TO >S || 10 voopiSoo L ; voufxioou >S || 12 vix&tcxi ^, vixa ts L || 15 auTa X/ 1 , auTo i 2 , au- 
tov -uei auTOu? S \\ atjxtXtot; X semper || 17 ap.a t^ Mommsen, auTYj L || 19 £V add. Schulze || rjfxi- 
pac cod. Sylb. \\ 20 aETCT^^ptou L, corr. S |j 23 he] he %a\ S || ttaTataqcp&EU X, corr. *§ 



KAniTQN. 

23 oti Ilepoeoc; oataTo; paoiXeo; MaxsSoviac; xaTaXt[XTTavo[xsvoc; sv T(p irpo; c Pa>[iatooc; 

7T0Xs|JL(p OTTO Ttt>V OlX£tO)V a7tOyVOOc; Cp£pO)V £V£^£tp7]0£V £aOTOV At[XtXl(p Ila6A(p. §£ 7t£0£tv 

PooAr^ivTa 7rpo; toT; yovaotv aoToo avaoTrjoa; [xat £7T£t7ro>v^ av&po>7t£ tijaoo xadatp^Tc; (xaTa- 
pdtXXei *Siad. /o/i.) 'to xaTop&cujjia] £7tt rtvoc; ^aotXtxoo &povoo TtapiBpov aoT(p xaT£OTTQoaTO. 
Exc. Plan. 59 M (66. 5 2)). apux ^ap (om. /o/z.) paotXtx^ &£pa7:£ta tov av6pa 07t£6£c]aT0 
7t£0£Tv T£ — xaxsoDQoaTo. Smd. 5. v. AijxtXtoc = Ioh. exc. de virt. 790 (57 M)> 



70 EVTEOPIYS. IIII. 

3 cadere non permisit et iuxta se in sella conlocavit. Macedonibus et Illyriis hae leges 
a Komanis datae: ut liberi essent et dimidium eorum tributorum praestarent quae 
regibus praestitissent, ut appareret populum Eomanum pro aequitate magis quam ava- 
ritia dimicare. itaque in conventu infinitorum populorum Paulus hoc pronuntiavit et 
legationes multarum gentium quae ad eum venerant magnificentissime convivio pavit, 5 
dicens eiusdem hominis esse debere et bello vincere et in convivii apparatu elegantem 
VIII esse. Mox septuaginta civitates Epiri quae rebellabant cepit, praedam militibus distri- 
buit. Romam ingenti pompa rediit in navi Persei, quae inusitatae magnitudinis fuisse 
traditur, adeo ut sedecim ordines dicatur habuisse remorum. triumphavit autem magni- 

2 ficentissime in curru aureo cum duobus filiis utroque latere adstantibus. ducti sunt io 

3 ante currum duo regis filii et ipse Perseus, xlv annos natus. post eum etiam Anicius 

4 de Illyriis triumphavit. Gentius cum fratre et filiis ante currum ductus est. ad hoc 
spectaculum reges multarum gentium Romam venerunt, inter alios etiam Attalus at- 
que Eumenes Asiae reges et Prusias Bithyniae. magno honore excepti sunt et per- 
mittente senatu dona quae attulerunt in Capitolio posuerunt. Prusias etiam filium 15 
suum Nicomeden senatui commendavit. 

VIIII Insequenti anno Lucius Memmius in Lusitania bene pugnavit. 

2 Marcellus postea consul res ibidem prosperas gessit. 

1 macedoniis P, machedoniis D || 2 romani XO 1 || dtae G l || 3 ut appareret om. FG || equite G 1 || 4 di- 
micarit atque G l , dimicare atque G 2 || inflnitorum] flnitimorum FG \\ 5 qui PD || magniflcentissimus 
O, magniflcentissimo DH Landolf. || 6 homines PD Capit. || conuiuio LO || apparatus LO Capit. \\ ele- 
gantes LOPD Capit. || 7 lxxx L || praedam] prae G 1 [| 8 cum ingenti LO || naue PD || quam £ || 
9 dicantur L \\ remorum] romanorum L \\ autem om. LO (| 10 curro G [| utro G 1 || 11 ipse* G || per- 
seus add. G% || anicus PD || 12 gentius G || 13 regis LO || etiam om. O || uenit ante etiam inser. 
GLD || 14 eumenis LO || et post sunt om. LO || 15 dona om. FG \\ adtulerant LO || 16 nicomedem 
P || 17 insequente G l D || mummius PD [| lysitania FG \\ 18 prospere PD 

VII. 3) Liviana {XXXXV, 29. 32). 

VIII. /) Liviana {XXXXV, 34 — 40). 

2) e dep. Liv. mter XXXXV, 39 et 40. 

3) Liviana {XXXXV , 43). 

4) Liviana {XXXXV , 44), per. 46. 

VIIIL 4) Liviana; cf. Dtod. exc. Phot. 345; App. Iber. 56 
%) e dep. Lw.: per. 48. 



P A V L V S. 

Oros. 276 16 commendavit. || anno (anni N 2 ) ab urbe condita sexcentesimo (sexcenti NZ) Lucio {om. ZN 2 ) Licinio 
(lucinio IV 1 ) Lucullo Postumio Albino (altino HVN { L) consulibus cum omnes Romanos ingens Cel- 
tiberorum (elthinberorum H, helthiberorum IV 1 ) metus invasisset et ex omnibus non esset qui 
{om. Z) ire (iret ZN 2 ) in Hispaniam (hispania HL, ispania V) vel miles vel legatus auderet, 
Publius Scipio, qui post Africanus erit (erat N l Z', ultro se militaturum (militarum N^Z) in Hispa- 5 
niam (spaniam N, ispaniam Z, hispania V) obtulit, cum tamen (tamen cum V) in Macedoniam 
sorte iam deputatus esset. itaque profectus in Hispaniam (spaniam N l , hispanias V) magnas 
strages (magna strage L) gentium dedit, saepius etiam militis (milites F 1 ) quam ducis usus of- 
ficio; nam et barbarum provocantem singulariter congressus occidit. Sergius autem Galba 
praetor a Lusitanis magno proelio victus est universoque exercitu amisso ipse cum paucis vix 10 
elapsus evasit. || insequenh 



nAIANIOT METAOPA2I2. A. 71 

xat xa&e§pa<; VjEuooe tyj^ aoToo xat tyjc; aXkr^ ;xeTe§a>xe ti[jltj<;. evxeodev IXXoptot Te 3 
xat Maxe§6ve<; otco c Pa>fxat'ot<; exsXoov 6'potc; TotaoV etvat piv aoToo<; aoTov6jxoo<; 5 tyj 
iroXet §e tyj c Pa>[xata>v etacpepetv a>v Totc paatXeoatv etaecpepov ptepoc vjfxtoo, Tcetdetv 
yap V][3o6Xovto c Pa>[xatot tooc, otcyjxoooc, (bc; oox eTDt&ofxooat ^pYjfxaTcov. too^ ptev opooc 
5 tootooc; ev xotvtp to>v TcavTa^odev Tcpea[3ea>v didjY^etXev 6 FlaoXoc;- exdXeae Te aoTooc 
etc; eoa^tav cpdaxa>v /pvjvai xat vtxav Te oTcXot<; xat vevtxYjptevooc; eaxiav 

c E[3§o[xfjxovTa §e twv HTretpantxwv TcoXea>v dvTtTarcoptevac eTt Pa>[xatot<; etXe VIII 
TcoXtopxtcx xat tyjv ex too TcoXejxoo Xetav Stevetjxe to> aTpaTa>. aov jxeYiarg Te et<; tyjv 
c Pa>(jt7]v eTtavrjxe tco[xtcyj veax; eTct(3ej3Y]xa><; Maxeoovtx^c, ^ too [3aatXe6aavToc; yjv riep- 
io aea)£ Tua[X[JteYe&Yjc, a><; SexaTcevTe ^a>petv epeTac; e£ dfxcpoTepa>v T(ov TcXeopdiv. xat diro- 2 

pdc; e&ptdfx[3eoaev ecp' dpfxaToc; ^poaoo Totc; §6o Tcatat rapteaTot/taptevoc; TrpoTpe^ov- 
T03V too dpjxaToc, aoToo Eiepaea)^ icevTe xat TercapdxovTa Ye-fovoToc; evtaoTooc; xat 
otia>v Soo. e§6&Y] §e xat 'Avvtco xaTa to>v 'IXXopuov &pta[x(3oc; 5 oo xal aoToo Tcpoe- 3 
Tc6(X7reoaav TevTto^ Te xat 6 dSeXcpoc TevTtoo xat ot Tcatoec;. to6to>v to>v dptd[xj3a>v 4 
15 [xeTea^ov etc; tyjv c Pa>[XY]v dcptx6[xevot ArcaXoc; Te xat Eofxevrjc; ex Trjc,'Aatac; xat Ilpoo- 
atac, ex tyjc; Btdoovtac;. §a>pd ts Ttpoaexopttaav, d Tcpoateptevot c Pa>;xat6t TupoaeTaSav 
evaTCOTeiHjvat to> KaTceTa)Xta>. Efpooatac; §e xat tov otea t6v eaoToo Ntxo;xY]§Y] Tcape- 
xaTe&eTo to> §Y)[xa>. 

Ta> §e ecrJjc, evtaoTa) Aooxtoc; Meptpttoc; tooc; Aoarcavooc; evtxYjae TroXejxa) xat jxeTa VIIII 
20 tootov MdpxeXXo<;. 

1 auTOU LS 



K A n I T Q N. 

1 MaxsBova; 8s xal 'iXXoptooc t% Tcpoo&sv oooXsta^ a7TY]AXaY|x£Vooc sAso&spoo; slvat 
xal aoxovo|xoo^ irpoaTaTTet to oovsBptov Sao|xov ts cpspstv ppa^ov xat ttoXXcj) Ttvt [om. Ioh.) 
too TidXai xojxtCo[X£Voo toIc; IxaTspwv paotXeoot xataSeeoTepov, wc, av ojxoXoyotTo irpo^ aizdv- 
to)V (oTt ins. cod. Ioh.) 'Pcojxatoo; twv OTcapldvTtov sU aoTooc dStx7]jxaTa>v r^rcep ecpeoet tr^ 
MaxeSovtxrj? rfiz^wwc^ e^ev7]vo^evat tov TroXejxov. o yap AtjxtXto; e<; ty^v aTcdvToov (-yjTcep — 
aTcdvTtov om. Ioh.) twv Tcap6vTa>v dxo^v (-^oav Se TcoXXot xat ex tcoXXwv e&vu>v oovetXeyjxevot) 
to t% pooX% eEeveyxwv Soyjxa eXeo&epoo; etvat tooc av<Bpa? aTcecp7]vaTo too? Te Tcpo^ aoTov 
dcptxojxevooc twv E6po>Tcato>v (e&va>v ins. Ioh.) Tcpeopet?' etoTta TcoXoTeXa><; tyj Xa[xTcpoT7]Tt too 
oojxTcootoo cptXoTtjxoojxevo; * eXeys ydp Syj tc>v aoTwv av6*pa>v etvat to> Te TcoXejxa> xpaTeTv xat 
Tat^ TcapaoxeoaT^ tcj5v oojxTcootcov eTctjxeXet^ Te (eTctjxeXeTo&at Ioh.) xat cptXoTtjxoo; cpatveo&at. 

Suid. s. v. AtjxtXto;. MaxeSova; — cpatvso&at Ioh. I. I. 

9 oTt Ilspasos vaov TaXXa ts jxsyaXoTcpeTca>^ xat Tcspa too oovy]&ooc s^yjoxy]os ty]V stps- 
otav stcI sxxatSsxa aTt^ooc irotrjoa;. 

Exc. Plan. 60 M (66. 6 D) . oTt y] too IIsposa>c vaoc Ta ts aXXa sIyjox^to jxsya- 
Xocpoaic xat tyjv stpsotav stci iq oTot^a>v st)(s TcsTcotY]jxsvrjV. Suid. s. v. IIsposoc. 



72 EVTRQPIVS. IIII. 

X Tertium deinde bellum contra Carthaginem suscipitur, sescentesimo et altero ab 

urbe condita anno , Lucio Manlio Censorino et Marco Manilio consulibus , anno quin- 

2 quagesimo primo post quam secundum Punicum transactum erat. ii profecti Cartha- 
ginem oppugnaverunt. contra eos Hasdrubal dux Carthaginiensium dimicabat. Famea 

3 dux alius equitatui Carthaginiensium praeerat. Scipio tum Scipionis Africani nepos 5 
tribunus ibi militabat. huius apud omnes ingens metus et reverentia erat. nam et 
paratissimus ad dimicandum et consultissimus habebatur. itaque per eum multa a 
consulibus prospere gesta sunt, neque quicquam magis vel Hasdrubal vel Famea vita- 
bant quam contra eam Romanorum partem committere ubi Scipio dimicaret. 

XI Per idem tempus Masinissa rex Nuinidarum per annos sexaginta fere amicus po- io 

puli Eomani, anno vitae nonagesimo septimo mortuus quadraginta et quattuor filiis 
relictis Scipionem divisorem regni inter filios suos esse iussit. 
XII Cum igitur clarum Scipionis nomen esset, iuvenis adhuc consul est factus et con- 

2 tra Carthaginem missus. is eam cepit ac diruit. spolia ibi inventa quae variarum civi- 
tatum excidiis Carthago collegerat et ornamenta urbium civitatibus Siciliae Italiae r> 

3 Africae reddidit quae sua recognoscebant. ita Carthago septingentesimo anno quam 

1 suscipit G 1 || sexcentesimo LOPD semper || 2 anno ab urbe condita PD || et marco mallio PD } om. G || 
annus quinquagensimus primus 6r 2 || 3 primo] uno S || quam om. G || est PD || hi codd. || 4 ex- 
pugnauerunt LO || hisdrubal LO || dimicabat — 5 carthaginiensium om. LD^ || famea] semea FGS || 
5 igitur scipio P || t u nc LOPD || 6 ibi* G || omnes] bostes Paean.? || 7 a om. FG || 8 prospere om. 
PD || nec quicquam G 2 , nequicquam G l || uel (post magis)] ue O || semea FG || euitabant L<0 || 

9 quam om. G l \\ patrem G ] , bellum sup. scr. G 2 || dimicasset GLO, dimicarat DHV, dimicaret Hartel || 

10 rex — fere om. FG || 11 annum LO \\ mortuus om. O, mortuus est DV \\ lxliiii O 1 || et om. 
LOPD || 12 regni om. PD || 14 est missus GPD || is eam cepit] si se anceps G \\ 16 quae sua re- 
cognoscebant om. L \\ recognoscebat G 1 || itaque L || ad cartbago adnot. O 2 ut ait macrobius sexcentesimo vn || 
postquam PD 

X. 4) e dep. Liv. : per. 49 (L. Marcio M. Manlio) , Flor. 4, 34 (7) , Zon. 9, %6 (L. Marcius M. Ma- 

nilius) , Oros. 4, %% (cf. %3). 
%) e dep. Liv.: per. 49. 50, Zon. 9, %6 ; Oros. 4, %%. 
3) e dep. Liv.- per. 49, Flor. 4 , 34 (4%), Zon. 9, %7 , 3%7 D, de tribunatu Scipioms cf. Cic. de 

rep. VI, 9. 

XI. e dep. Liv : per. 50, Val. Max. 8, 43 ext. 4 ; Zon. 9, %7, 3%8. 

XII. 4) e dep. Liv.: per. 50; Val. Max. 8, 45, 4; Zon. 9, %9. 
%) e dep. Liv.: per. 54 (Diod. exc. Val. p. 594). 

3) e dep. Liv. : per. 54 , Oros. 4, %3 ex Eutr. 



P A V L V S. 

Oros. 279 3 Carthaginem || Carthaginiensibus evocatis iussisque (iussique HV, iussitque NZ), ut arma et naves 
traderent, tanta vis (vi L) armorum repente tradita est, ut facile ex ea tota (ex tota N l , ex 
his tota N^Z, tota ex his X) Africa potuisset (potuisse Z) armari. qui (sed carthaginienses L) 
postquam arma Eomanis tradiderunt, relicta (et derelicta L) urbe recedere procul a mari de- 
cem milia (milibus LH) passuum iussi sunt. Carthaginienses (om. L) dolorem ad desperationem 5 
(dispirationem N, disperationem Z) contulerunt aut defensuri civitatem aut cum ipsa per ipsam 
(per ipsam om. NZ) sepeliendi, moxque sibi duos Hasdrubales duces (ducem N v ) creaverunt 
(creaverant H) armaque facere aggressi, postquam aes ferrumque defecit, aurea argenteaque 
fecere (facere HV, facere coeperunt N). consules cum aliquantam (aliquantum L) muri partem 
(martem y 1 ) machinis diruissent (diruisset H), a Carthaginiensibus victi sunt atque repulsi, 10 
quos fugientes Scipio tunc tribunus militum repulso intra muros hoste defendit. || Famea 
6 tribunus ut dictum (datum NZ) est militum ibi 

Oros. 281 14 missus. || contra quam dum (cum H) sex continuis diebus noctibusque (noctibus N [ Z) pugnasset, 
ultima Carthaginienses (carthaginiensis H 1 ) desperatio ad deditionem traxit petentes , ut , quos 



DAIANIOY METAOPASI2. A. 73 

KdvxsGOev 6 xptxoc; xaxa twv Acpptov sxivt/jOy] ttgXsjaoc; s£axoatoai(j) jxsv xat svt X 

tyjc; ttoXscocItsi, 7revTY]xoaT(p §£ xai Ssoxsptp [X£Ta tt]v tou Ssoxspoo too xaxd Avvtj3a 
7roXs[i.oo Xoatv. OTraToi Ss ^stpoTovTjdsvxec, Aooxtoc, MdXXtoc KTjvaioptvoc xai Mdpxo; 2 
MavtXtoc; S7ri tyjv Acpptxvjv s£s7iXsoaav xai tyJ Kap)(7]86vi itpoasxdibjvTo TroXiopxoov- 

5 ts; * YjYSixo 8s Kap^7j8ovi(ov too ttsCoo piv 'AaSpoopa;, tcov 8s itutuscov $a t asa;. 
aovrjv 8s toi; ondToi; dp)nrjv Ttva aTpaTtumxYjV s^tov Sxtjtticov 6 2x7]tuodvo<; sxyovo; 3 
too xXtj^svtoc 'Acpptxavoo* oo ToaooTov vjv Trapd Tot; TroXsfJttot; 8so; xai ToaooTov 
Tcapd ttjc dvSpstac &aO[xa a>; pooXsoo[xsvoo ts dptaTa xai srctTsXoovTo; sp-yot; Ta 8o- 
xoovTa o^sto;, toaTS too; orcdToo; aoToo; xotvcovov (xsv aoTov xai (BooXtjc; xai sy^st- 

10 p7][xaT(ov s^stv, aoTO) 8s ^pyjadat Trpo; Ta TrpaxTsa, S7rst8^7rsp so3po3V too; 7CoXs;xtoo; 
T7]v Trpo; aoTov sxxXtvovTa; ao[X7rXoxi^v. 

Maatvtaaa; ^ouv 6 T(ov Noo[xt8(ov [3aatXso; tyjv Trpb; c P(o[xatoo; cptXtav sTsatv XI 
s^TjxovTa TST7]p7]xto; ? 7]vtxa aTcsOv^axsv svsvvjxoaTov xai s(38o[xov ttjc; TjXtxta; tcsttXtj- 
pcoxd); Ito<;, 2x^7rt(ova txsTsoas Tot; iratat to?; aoToo (Tsaaaps; 8s ooTot ^aav xai 

15 TSTTapdxovTa) ttjv (3aatXstav 8tsXstv. 

Aot7] too 2x7]7rtcovo; 7] 86£a tov Srjjjtov sTcstas tt]v OTcaTstav stz aoTov sTraYaystv XII 
TYj; vsor/]To; o5ttu) tooto sTUTpsTrooaTj;* xai darcov sXtt{8o; atpst ttjv Kap)(Y)§6va xai 
xaTaaxaTCTst * xai tov xoajxov aizavxa ttjc; tc6Xs(o<; tov sx ttoXsjxcov aorir] aovstXsyjxsvov 2 
Xa^tbv tootov so&o; a7rs8coxs tcov tcoXscov Tat; dcp7]p7][xsvat; ' aoTo; 8s sTravTjXds' xai 

20 8o&svto; aoTco dptd[x(3oo TrpoasTS&T] xai to stcc6vo[xov too TcaTTTioo • Acpptxavb; ^dp 3 

1 £Vl7CYjOY] L, £XIVY]^Y] S (| 6 C^YjTClOJV 6 OVfl. S \\ 10 ttUTU) S, aOTWV L || 11 OCUTOJV L 1 || 18 TroXefxov L 1 



K A n I T Q N. 

20 Kap^Soav 7] xal 'AcppixiQ xal Bopaa Xsyo[xsv7j [xsxd tov irpwTov dv6txta[xav xpaTYj- 
aaaa Itt] ty' twv nsptotxcav Atj3oa>v dv^pTjTo. 2xtTctcov 8s tyjv aoTYjv 2xtirta)Vt T(p Acpptxavcp 
7rairTT(o XaJBtov STutxXrjV Acpptxavoc to svtso^sv 8id ts tt^v dpsTTjV xat to Taiv xaTop&cajjLaTov 

OfxotoTpoirov £TTtt)VO[xda&7j. Suid. s. v. Acpptxavoc. 



P A V L V S. 

belli clades reliquos fecisset (fecit L) , saltem (saltim HL) servire liceret; ac primum agmen 
mulierum satis miserabile (mirabile NZ), post virorum descendit, nam fuisse mulierum viginti 
quinque (quique N) milia (milia om. N 1 ) , virorum triginta milia (milia om. N l ) traditum est. 
rex (regi H) Hasdrubal se ultro dedidit (dededit V 1 , dedit NZL) , transfugae (transfugae post 
5 aescolapii H) qui Aesculapii (aescolapii NZL) templum occupaverant , voluntario praecipitio 

dati igne consumpti sunt. uxor Hasdrubalis se suosque filios secum femineo furore in medium 
iecit incendium. ipsa autem civitas xvi diebus continuis (decem et septem continuis diebus L) 
arsit miserumque spectaculum suis victoribus (victoribus suis L) praebuit, multitudo omnis 
captivorum exceptis paucis principibus (princibus N) venumdata est. diruta est autem Car- 

10 thago omni murali lapide in pulverem (pulvere V) comminuto. || cuius fuisse situs (situ Z) Oros. 279 

huiusmodi dicitur xxn milia (milia om. N { ) passuum muro amplexa (complexa NZ) tota paene 
mari cingebatur absque faucibus, quae (qua N) tribus milibus passuum aperiebantur (aperieba- 
tur Z) , is locus murum triginta (xx V) pedes latum habuit saxo quadrato in altitudine falti- 
tudinem V) cubitorum quadraginta. arx [L, a saxo P [mras. Z, asgxg N]), cui Byrsae (burse V) 

15 nomen erat, paulo amplius quam duo milia (milia om. V) passuum tenebat; ex (et ex Z) una 

parte murus communis (communi V) urbis (est urbis ZN 2 , et Byrsae imminens mari, quod (et 
quod Z) mare stagnum dicitur, quoniam obiectu (obictu V 1 ) protentae linguae tranquillatur 
(stronguilatur H, stranguilatur V, strangulatur N 1 }. || spoha 

EVTROPIVS 1 



74 EVTROPIVS. IIII. 

4 condita erat deleta est. Scipio nomen quod avus eius acceperat meruit, scilicet ut 
propter virtutem etiam ipse Africanus iunior vocaretur. 

XIII Interim in Macedonia quidam Pseudophilippus arma movit et Eomanum praetorem 

Publium Iuventium contra se missum ad internicionem vicit. post eum Quintus Cae- 
cilius Metellus dux a Romanis contra Pseudophilippum missus est et xxv milibus eius 5 
occisis Macedoniam reeepit, ipsum etiam Pseudophilippum in potestatem suam redegit. 

XIIII Corinthiis quoque bellum indictum est, nobilissimae Graeciae civitati, propter in- 

2 iuriam legatorum Romanorum. hanc Mummius consul cepit et diruit. tres igitur Ro- 
mae simul celeberrimi triumphi fuerunt: Africani ex Africa ante cuius currum ductus 
est Hasdrubal, Metelli ex Macedonia cuius currum praecessit Andriscus idem qui et 10 
Pseudophilippus, Mummi ex Corintho ante quem signa aenea et pictae tabulae et alia 
urbis clarissimae ornamenta praelata sunt. 

XV Iterum in Macedonia Pseudoperses, qui se Persei filium esse dicebat, collectis servitiis 

rebellavit, et cum sedecim milia armatorum haberet, a Tremellio quaestore superatus est. 

XVI Eodem tempore Metellus in Celtiberia apud Hispanos res egregias gessit. suc- 15 

2 cessit ei Quintus Pompeius. nec multo post Quintus quoque Caepio ad idem bellum 

missus est, quod quidam Viriatus contra Eomanos in Lusitania gerebat. quo metu 

Viriatus a suis interfectus est, cum quattuordecim annis Hispanias adversus Eomanos 

movisset. pastor primo fuit, mox latronum dux, postremo tantos ad bellum populos 

1 quos G 1 || 2 iunior om. Cap., del. Hartel || 3 m om. LO || romanum] romam LO || 4 inuentium LO \\ 
quintus] quae O || caelius GO 1 || 5 metellis G || eius om. PL> || 6 recipit O || 7 corinthis LO \\ 
gratiae L \\ 8 nummius LD || et] acLO || 9 cui ante currum S || 10 ante cuius LO || andariscus PD, 
andricis G 1 , andricus G 2 || idest qui LO \\ 11 quam LO || 13 in om. G || macedoniam G || dicebant 
LO || 14 cum lam PD || tremelio G, trebellio L l O, rebellio L 2 \\ supatus O \\ 15 successit om. G || 
16 pro altero quintus G legit: qum G || scipio Capit. Paean. || idem] ipem LO \\ 17 quidem G || 
lysitania FG || 18 uinathus FG || cum] his cum LO || aduersum LO || 19 latronum] latro non P 

XII. A) e dep. Liv. : per. 51 ; Zon. 9, 30, 336 (?) 

XIII. e dep. Ltv.: per. 50, Flor. 4, 30; Zon. 9, 28; Oros. A, %%. 
XIIII. 4) e dep. Liv. per. 5%; Flor. 4, 30, Zon. 9, 34, 337 ; Oros. A, %%. 

%) e dep. Liv. per. 5%, Flor. 4, 30; Val. Max. 7, 5, 4. 

XV. e dep. Liv • per. 53. 

XVI. /) e dep. Liv. per. 53. 54; Flor. 4, 33 (40) 

%) e dep. Liv.: per. 54, Flor. 4, 33 [44), Oros. 5, 4. 



P A V L V S. 

Oros. 282 1 deleta est. \\ ita quarto anno (anno om. HN^, post fuit L) , quam coeptum fuit, bellum tertium 

(bellum punicum tertium L) terminatum est. |) Scipio 
Oros 293 14 superatus est. \\ his diebus androgynus Romae visus iussu haruspicum in mare mersus (missus Z) 

est. || eodem 



IIAIANIQY METAOPASIS. A. 75 

Tot vsoc; xat ooto; stcsxXyj&yj. aTcaiXsTo Totvov yj Kap)(Y]§d>v sTrcaxoatoaToi tcs[xtcto> 4 
[xsTa tov aovotxtajxov sTSt. 

KaTa tootooc, tou^ ^povou; dvVjp Tt; WsoSocptXtTCTco; dvr/jps /sfpa; c Pa>(xatot; XIII 
xal tov 7cpatTa>pa 'Ioo[3svTtov stc aircbv ^copvjaavTa (xsTa too aTpaTsofxaTo; svt/Yjas 
5 T1 fl t^^XTJ xai TCava>Xs&pta Stscp&stpsv. dXXd MstsXXoc; SsoTspoc; stcsX&wv svtV/jas ts 
aoTov xat TcsvTaxta^tXtoo; dvsXa>v dvsxr/jaaTo tyjv MaxsSovtav ocp' saoTa> ts tov 

WsoSocptXtTCTCOV STCOtYjaS. 

Tots xat Koptv&a> TcoXst T(j5v c EXXyjvo>v sirtcpavsaTaTYj TcoXsfxo; stcy]vs)(&y] Pa>- XIIII 
[xatxoc;, sTOtS/] xaTa to>v sx c Pa>[XY]<; Tcpsa(3soTa>v Tcsirapcov^xsaav * xat Moojxjxto; sx- 

10 TCS[xcp&st; sTXs TauTYjv xat xaTsaxa^s. Tpst; ts d;xa dpta;x(3ot &sajxa xatvbv scpdvr^aav 2 
sict tyj; c Pa>(XY)c;' iZ AcpptxYJ; (Jtsv 2xY]Tcta>vo;, oo Ttov dpjJtaTOJv Aa5po6(3a; Yjystro* 
MstsXXoo 6s sx MaxsSovtac;, oo TcposTps^sv 'AvSptaxoc, (tooto ydp yjv ovojxa to> Wso- 
SocptXtTnrcp) • xaTa Koptv&ta>v 3s Moojxjxtoo tcoXXwv aoTov xaTaxoa[xoovTo>v ^aXxaW ts 
dyaX[xdTa>v xat aavt'8a>v ypacpat; ssYjaxYjjxsvtov. 

15 06 [xy]v TcdvTa Ta Maxs§6va>v Yjao/aCsv. dXX' ao&t; sTspo; ¥so§oTcspaso; Tcat8a XV 

Xsya>v saoTov Hspasouc; otxsTtxYjv aoXXs£a; aTpaTtdv sTcs^stpst TcoXsjxstv, oSaTs aoTa> 
too; oTiXtTa; st; s^axta^tXtoo; TsXstv Tcpb; Totc, [xoptotc;. dXXd tootov STcaoas ^&yrq 
vtxYJaac; TpsjxsXXto;. 

KaTa tov aoTov 3s ^povov MstsXXo; sv 'laTcavta Tcpoc; KsXtoo; v I(3Y]pac; s;xa- XVI 

20 ^saaTo ysvvataj; * xat TcapaSt§a>at r/jv ts dp^Y]v xat tov tcoXsjxov no(XTCY]ta>. str' 2 
scpscryjc; aoTo; ts [xat IlojxTcVjto;] xat Kovto; KatTcuov stcI tov Hooptav&ov s£s7rs;xcp&Yj- 
aav, o; sv tyj Aoarcavtcj, xaTa c Pa>[xato>v Y]p£aTo ttoXsjxoo xat too; laTravoo; dvY]- 
ps&tas TSTapTov y]8^ xat SsxaTov sto; Yjao^daavTa;. ^v 8s 6 IlooptaOo; 7cot(x^v, 
stTa XYjaTptxbv [xstyjX&s ^tov, tsXsotojv 8s st; tooto ^X&s Tcapavotac; dx; sv va> Xa- 

3 v.0LTa] Sylb., p.£xd L || 5 aTre^cbv i, corr. Sylb. \\ 16 drce^eCpet TroXefxstv post fjiupioi; ponit Cellar. \\ 
auT(p Cellar., auxou? LS \\ 21 %a\ 7rop.Tt'fjto? secludit Mommsen || cxvjTutwv L, corr. Sylb. || Tcoupia^ov S || 
22 TtoXsfjLOV L, iroXsfjLOU S || 24 ev vtj)] iv (£ L, corr. Cellar. 



K A II I T Q N. 

21 oti xaxd tt^v 'I^r^piav Bopiav&oc r^v avVjp dcpav^? to ysvoc sotsXtjc ts t^v smTrjSso- 
atv ooSsv 0Tt jxTj 7rot}X7]v to xa^' dp^dc * (o 6s t]V sotsXi^; tt^v smTrjSsoatv ooBiv oTt (x^ Trot- 
[jLTJv to xaT dp/ac. Sw^c/. s. v. smTYjSsoatc) . ootoc [xsTa TaoTa XrjaTptxoo Ttvoc TjyrjaaTo 
TayjjiaToc, TsXsoTaTov ToaaoTr^v irspts^dXsTo Bovajxtv xat ToaaoTa xotvwv^aat ot tyjc sirty^stprp 
asooc dvsTrstas ysvr] a>c d^tojxa^oc vofxta&7Jvat 'Fwjxatotc txavoc ts Ttpoc ty^v dp^atav xat Tud- 
Tptov tooc ^I^Yjpac STcavaYaysTv TcoXtTstav. Tcpwtoc yoov KotVToc KatxtXtoc (Ktxt^toc cod.) 
MstsXXoc stcI tovBs tov tcoXsjxov GTpoLrrflbq, sxTcs[XTcsTat (bc) dptaTa xat ty^c c P(o[xata>v oovd- 
[xstoc d^twc toTc aTcoaTaat KsXTtpY]pa)V TcpoasTcoXs[XY]as. [XY]XOVO[xsvoo 8s Tcap' sXiriSa too tco- 
Xs[xoo KotVToc IIo[XTCY]toc ao&tc aTpaTYjyoc S^STcXst, [XS&' OV KotVTOC 2xY]TCtO>V STCt TOV aOTOV 

s^sTcs[Acp&Y] tcoXsjxov. ov [xaXtaTa TcdvTcov (Mommsen, a>v [xdXtaTa TcdvTcov svsxa Ioh.) 8ei- 
aavTsc ot pdp^apot (oti pappapot Ttvsc Snid.) xTStvooat tov (om. Suid.) Bopiav&ov Tsaaapa 
xat 8sxa c Pa>[xatotc styj svavTta>c TcoXs[XY]aavTa (pro Tsaaapa — TcoXs[XY]aavTa : TopavvY]aavTa 
Suid.) TaoTYj Tcpoadysa&at tov yjyoojxsvov \om. Suid.) tyjc c Pa)[xatXYjc aTpa.Ttac (to>v c Pa>- 
[xaia>v aTpaTYjyov Y]Yo6[xsvot Suid.) etc sovotav aoTaW xat cpst8a> Xoytadjxsvot (aoTaiv — Xoyt— 

10* 



76 EVTROPIVS. IIIL 

3 concitavit, ut adsertor contra Romanos Hispaniae putaretur. et cum interfectores eius 
praemium a Caepione consule peterent, responsum est numquam Romanis placuisse 
imperatorem a suis militibus interfici. 
XVII Quintus Pompeius deinde consul a Numantinis, quae Hispaniae civitas fuit opu- 

lentissima, superatus pacem ignobilem fecit. post eum Gaius Hostilius Mancinus con- 5 
sul iterum cum Numantinis pacem fecit infamem, quam populus et senatus iussit in- 
fringi atque ipsum Mancinum hostibus tradi, ut in illo quem auctorem foederis habe- 

2 bant iniuriam soluti foederis vindicarent. post tantam igitur ignominiam , qua a Nu- 
mantinis bis Romani exercitus fuerant subiugati, Publius Scipio Africanus secundo con- 
sul factus et ad Numantiam missus est. is primum militem vitiosum et ignavum exer- 10 
cendo magis quam puniendo sine aliqua acerbitate correxit, tum multas Hispaniae 
civitates partim cepit, partim in deditionem accepit, postremo ipsam Numantiam diu 
obsessam fame confecit et a solo evertit, reliquam provinciam in fidem accepit. 

1 adsertos L || et om. LO || intefectores G || 2 quinto add. ante caepione LO Paean. || scipione Graeci || 
3 impratorem (r 1 , imperatores LOPD Capito || interfeci G 1 || 4 quintus] g. L || quintum pompeium G l \\ 
5 ignobilem om. FG \\ mancinis (r 1 || 6 infamem] inflamen L \\ 7 qnemj quasi P || habebant — 
8 foedens om. PT) || 8 soliti G [ || quam GLO \\ 9 consul factusj consulatus L || 10 factus est et PD || 
ignouum (r 1 || exercercendo G \\ 11 acebitate G l \\ 12 patim O \\ partim m — accepit om. G || de- 
dicationem O \\ 13 confecit F, fecit G, laborare add. G 2 , uicit LOD 

XVI. S) e dep. Liv. per. 54 (?) 

XVII. /) e dep. Liv. per. 54 — 56; Flor. 4, 34, Oros. 5, 4. 

2) e dep. Liv. per. 56. 57. 59, Flor. 4, 34, Val. Max. 8, 45, 4; %, 7, 4 ; Oros. 5, 7. 



P A V L V S. 

Oros. 292 1 putaretur. huic namque primus (primum V, om. NZ l ) \\ Sextus (sexatus V) Vecilius (vecillius V) 
praetor occurrit, qui toto exercitu caeso vix fuga lapsus evasit, deinde Gaium Plautium prae- 
torem idem Viriatus multis proeliis fractum fugavit, post haec Claudium Unimammium cum 
omni exercitu superavit. || denique (deinde N) cum 

Oros. 299 3 mterflci. \\ eo tempore Romae puer ex ancilla natus est quadrupes (quadripes ZN 2 ) quadrimanus 5 
(quadrumanus iV 1 ) ocuKs quattuor auribus totidem naturam virilem duplicem habens. in Bono- 
niensi agro fruges in arboribus natae sunt. || Quintus 

Oros 301 8 vmdicarent \\ cumque per continuos annos quattuordecim cum solis (consulibus H, consules V) 
quattuor milibus (quattuor milibus om. H) quadraginta milia (milia om. iV 1 ) Eomanorum pro- 
trivissent, || post 10 

Oros. 301 11 corrextt \\ mox pugna cum Numantinis (amantinis V l N l , amantisiis H) commissa exercitus Ro- 
manus oppressus impetu limpetum V 1 ) Numantinorum (namantinorum N l ) terga convertit; sed 
increpatione (increpationem V 1 ) et minis obiectantis sese 'se L) consulis tandem indignatus in 
hostem rediit et quem fugiebat (fugebat VNZ), fugere compulit, unde quamvis Scipio laetatus 
sit, tamen ultra bello (bellum L) adversus (adversum NZL) eos audendum (audiendum L l ) non 15 
esse professus (profectus F 1 ) est. itaque urbem obsidione conclusit, vallo circumdedit; cum- 
que diu conclusi fame laborarent pugnaeque (pugnae NZ) facultatem exposcerent, ut mori eis 
quasi viris liceret, novissime larga prius propriis Ni potione calefacti, quae madefactis (made- 
facti N { ) frugibus confici solet, subito super Romanos inrupere (inrumpere V). atrox diu cer- 
tamen ad periculum usque (usque ad p. N, et usque ad p. LZ) Romanorum fuit iterumque Romani 20 
pugnare se adversum Numantinos fugiendo probassent (probavissent L) , nisi sub Scipione pug- 
nassent. Numantini interfectis suis (suorum L) fortissimis bello cedunt, compositis tamen ordi- 
nibus nec sicut fugientes in urbem revertuntur (revertenter N). corpora interfectorum ad ,'a V 1 ) 



IIAIANIOT METAGPASIZ. A. 77 

[3etv sXeu&epwaat §6vaa&at touc 'IaTcavouc, dizh xu>v c P(OfJiat(ov ' 6 [jiv oov 6tc6 twv 3 

otxetojv dvigpedY], KatTctoov oe xot<; dveXooat fxta&ov iiza^ekXouav) dicexptvaTo jjltj- 
SajJKo^ dpeaxetv c Pco(xaioi<; dvatpeta&at t6v Tj-foufxevov utto tcov 6tcy]x6(ov. 

riofxiri^to; 6e ttj irpbc, NoofxavTtvoo; 7]TT7]&et<; ^d^rj airovSd^ eTcovet§taToo<; eicot- XVII 

5 TjaaTo * xat c OotiXio£ §e Mapcivo^ 6 [xst' aoTov uTraTo; dvaXapcbv tyjv [xd^Yjv ^a- 
Xeicurcepov ts TfjTTY]Oei<; ij riofX7C7)to<; stcI aTcovSaf; dv£^(6p7joev ata/poTepat;, (b; tov 
Syjfxov tov t(ov c Pa)[xat(ov jxiqt£ §e£aa&at Ta; oicovSd; xat tov Ma-ptvov TcapaSoovat 
Totc; 7coXe[Atot<; Tretaofxevov o Tt av aoTotc, Soxijj. ev TooaoTTj Totvov aTtfxta hnz\f> xat 
t^tttj; xat oovdirjXT]; IxTcefjtTceTat 2x/]7ct(ov 6 xaXo6[X£vo<; Acpptxavo; [X£Ta ttj<; 07ra- 

10 TtxTj; l^ooota;. ootoc; rcpoTepov fjtev e7re[JteX7)&7) ttjc; OTpaTta; otco to^c, TcpoT£pot; Yjfe- 2 
[xoot 8t£cp&ap[X£V7]; yojxvaototc; T£ aoToo; xaTafJteXeTtov xat /(opt<; (ojxottjto; xa£ Tt- 
[x^optac; etc, to Seov eTcavdfwv* (b; §e TjpfJioae too; dvSpa;, eTcrjX&e tojv TroXewv Tat; 
diroaTaaatc, • xat too; jjtev ocpa; aoToo; TcapaBovTa;, too; §e -rcoXtopxtat; exyjfdYSTo. 
TeXeoTatbv §e eTct to xecpdXatov vjX&e too TcoXefxoo tyjv NoofxavTtav • xat icpoaxa&e- 

15 a&et; Xt[X(o T£ raiaac, tqoc, IvSov TYJv T£ TioXtv elXe xal xdTeoxaTCTe* xat to e&vo; 
aTcav a7T£§(oxe t*^ c P(b[XY]. 

2 c-A7]7tiojv L, corr. 8 \\ 13 bnrfld^ZTO L 2 



K A n I T Q N. 

adjjLsvoi om. Suid.) . xal hr^ dcptxofxsvot (dcpixojxsva>v Suid.) ra>v ao&svtoiiv (pos£ Boptdv&oo 
Suid.) too Boptdv&oo (to>v — Boptdv&oo om„ Plan.) xtvsc (7rpoc 2>a}7tt(ova add. Plan.) 

d&Xa (irap 5 aoroo add. Plan.) tcov irspl tov avopa (irepl tov avSpa om. Plan.) TcsirpayjjLsvoJv 
(Xa^sTv at/(i. Plan.) rfelom Tiapd too (om. Suid.) oicaToo (Sxyjtticdvo? Suid.) xojjitCso&at 
(Tiapd — xojxtCsa&at om. Plan.). otc [om. Suid. Plan.) o (84 add. Suid. Plan.) 2xt]- 
tcudv [om. Plan.) aicoxptvsTat jX7j8a[xa>; stvat c Pa>jjiatotc svvojjlov siratvsTa&at (sv S7ratv(p icotsT- 
a&at Suid. Plan.) Ta; xaTa to>v aTpaTy]ya>v toT; dp^ojjisvot; STut^stpoojxsvac sirtpooXd;. 

Ioh. exc. de ins. 11 (60 M); Suid. s. v. Boptav&oc: oTt [3dpj3apot — STTt|3ooXd;; 

exc. Plan. 64 M (80 D) : oTt 2x7]7rta>vo; jia^ojJLSvoo toT; 'l^^patv ot ^dppapot tootov 

BstaaVTs; aTtoxTstvooat tov aoTa>v paatXsa Boptav&ov a>v dcptxojjLSVot — STctpooXd; ; 

Suid. s. v. imfiooXr] to>v ao&svTa>v too BoptdvBoo Ttvs; — sTctpooAdc. 



P A V L V S. 

sepulturam oblata accipere noluerunt clausaque urbe cuncti pariter ferro veneno atque igne 
(igni V) consumpti (compti NZ) sunt. Eomani ex (in N) his nihii (nihil ex his L) aliud quam 
securitatem adepti sunt seque magis evasisse Numantinos quam vicisse dixerunt. unum Nu- 
mantinum victoris catena non tenuit, quicquid supellectilis (supellectile L) fuit, ignis consump- 
5 sit (assumpsit VL, adsumpsit NZ). tunc Scipio Tyresum (tyressum N, tyrersum Z\ quendam 

Celticum principem (princeps V) consuluit (consulit Z 1 ), qua de causa Numantia aut prius in- 
victa aut post eversa fuisset; Tyresus (tyreus V) respondit concordia victoriam (victoria HV^N 2 ), 
discordia (discordiam iV 1 ) excidium (exitium NZ\ praebuit. || hac tempestate apud Iudaeos oc- Hier 1860 
ciso Iuda Machabaeo (| frater eius Ionathas pontifex habetur. || tunc etiam claruit apud Brun- 1862 1863 
10 disium Pacuvius tragoediarum scriptor. igitur Scipio multas 



78 EVTROPIVS. IIIL 

XVIII Eodem tempore Attalus rex Asiae frater Eumenis mortuus est heredemque popu- 

lum Romanum reliquit. ita imperio Romano per testamentum Asia aecessit. 

XVIIII Mox Decimus Iunius Brutus de Callaecis et Lusitanis magna gloria triumphavit. 

2 et Publius Scipio Africanus de Numantinis secundum triumphum egit quarto decimo anno 
post quam priorem de Africa egerat. 5 

XX Motum interim in Asia bellum ab Aristonico Eumenis fiiio, qui ex concubina sus- 

ceptus fuerat. hic Eumenes frater Attali fuerat. adversus eum missus Publius Lici- 
nius Crassus infinita regum habuit auxilia. nam et Bithyniae rex Mcomedes Roma- 
nos iuvit et Mithridates Ponticus cum quo bellum postea gravissimum fuit et Ariara- 
thes Cappadox et Pylaemenes Paphlagon. victus est tamen Crassus et in proelio inter- 10 
2 fectus. caput ipsius Aristonico oblatum est, corpus Smyrnae sepultum. postea Perpenna 
consul Romanus qui successor Crasso veniebat audita belli fortuna ad Asiam celeravit et 
acie victum Aristonicum apud Stratonicen civitatem quo confugerat fame ad deditionem 
conpulit. Aristonicus iussu senatus Romae in carcere strangulatus est. triumphari enim 
de eo non poterat, quia Perpenna apud Pergamum Romam rediens diem obierat. 15 

XXI Lucio Caecilio Metello et Tito Quintio Flaminino consulibus Carthago in Africa 

i eo LO (| eumenes L l O || heredem G || 2 accepit O || 3 mox etiam LOPD || callecis G l PD, galliciis 
LOG 2 S || lysitaniis FG || 4 publius] post PD || africanis LO || numantinus G || 6 asia] a*a G l \\ 
bellum est GPD || nstonico G* || cubina G || exceptus P || 7 erat LO \\ hic] is PD || eume- 
nis P || publius] post P/>, p XO || lucinius DNZ, plicmius O || 8 mfimta regum auxilia (om. habuit) 
D, habens infinita regum auxilia P \\ bithiae L \\ nicomedae G, nicomedis LO || romanos iuuit om. FG || 
10 pilemenis LO, polomenes D, polemenes P || paflago LO \\ et om. LO^ || interfectus est GP, est 
interfectus LO || 11 ipsius] eius P \\ e»t P post sepultum || perpinna LO \\ 13 stratonicem LO, 
stratonicensium PD || dedicationem [| 14 enim om. F || 15 perpinna O, pepinna L || romam om O || 
16 flaminio O^PD 

XVIII. e dep. Liv.: per. 58 (Eumenis filius) ; Flor. 1, 35, Oros. 5, 8. 
XVIIII. ^) e dep. Liv.: per. 56, Flor. 1, 33 (4%), Val. Max. 6, 4 ext.,4, Oros. 5, 5. 
%) e dep. Liv. : per. 59. 

XX. 4) e dep. Liv. • per. 59; Flor. i, 35; Val. Max. 3, % y 4%; Frontin. 4, 5; Oros. 5, 40 ex Eutr. 
2) e dep. Liv. : per. 59; Flor. i, 35; Val. Max. 3, A, 5; Oros. 5, iO ex Eutr. 

XXI. e dep. Liv. . per. 60; Oros. 5, i% (Q. Caecilius Metellus) ex Eutr. 



P A V L V S. 

Oros. 306 5 egerat. \\ interea in Sicilia bellum est servile exortum ac (ac om. JV 1 ) per Fulvium (fuluinum N) 
et Rutilium (rutilum NZ) amplius quam viginti (xxx V 2 ) milia (milia om. N 1 ) tunc servorum tru- 
cidata sunt. Minturnis quadringenti quinquaginta servi in cruce suspensi sunt, apud Sinuessam 
(senbessam N l , senuessam N 2 , senuensam Z) vero quattuor milia (milia om. N [ ) servorum a Quinto 
Metello (metellio H) et Grneo fgen Z) Servilio oppressa narrantur. || motum 

Oros. 309 10 Crassus et || ab hostibus captus est, qui magis mori (more iV 1 ) eligens quam a barbaro abduci 
virgam (virga NV) , qua (quam X) equum agebat , in oculum (occultum N l ) se tenentis iniecit 
moxque ab eo confossus (confosus N 1 , confusus V 1 , confissus V 2 ) est. || caput 



IIAIANIOY METAOPAIIS. A. 79 

Ev tooto) lib /povq) tsXsotol TY]£'Aata<; 6 j3aatXso<; ' ArcaXo<; 6 E6[xsvoo; dSsX- XVIII 
yhc, xXYjpovojxa) ^pYjadfxsvo; T(5 Syj[xo> c Pa)jxata>v • [xat] ^i^^xai xopto; tyj<; 'Aata<; 6 

Syj(xo<; T(p tyj<; Staoo^rj; Stxata). 

Kat BpooTo^ Ss xaTa TdXXcav xat AoatTavd>v svSo£oTaTa sdptd[x[3soas * xal ^ 
5 2x7]Tcta>v xaTa Noo[xavTtva>v TsaaapsaxatSsxa STsatv oaTspov too xaTa 'Acppa>v 
dptd[x[3oo. 

Kara tootov tov ^povov AptaTovtxo;, sx TcaXXaxY]<; iratc, Eojxsvooc, o<; yjv dSsX- XX 
cpbc, 'ArcdXoo, TcoXsfxov T^paTo Tcpbc, c Po)(xatooc, sict r/jc/Aata; aorr^. xat icsfxcpOst*; 
sic aoTov Atxtvvtoc, Kpdaaoc, [xstoi ttoXXoo ao;xfxa)£txoo. NtxojxirjSY]; ts ydp [6] Btdovta; 

10 ^aatXsoc, xat MtftptSaTY]; 6 IIovtoo, Tcpb; ov [xtxpbv oaTspov [xsYtaToc, xat icoXo^po- 
vtoc aovsaTY] tc6Xs[xo;, xat Aptapd&vjc 6 KaTCTcaSoxtac xat IIoXatfxsvTjc 6 riacpXa-p- 
vtac sTctxoopot Tcap-yjaav. Y]TTY]ib] Ss 6 Kpdaao; xal srcsasv sv tyj TrapaTa£sr xat 
tt]v jxsv xscpaXyjv aTcoTS[xovTS<; ot Sopocpopot irpoasx6[xtaav AptaTovtxtp , to aa>[xa Ss 
sxstvoc; TcpoasTa^s TacpVjvat xat yj Sjxopva tov Tacpov sSs£aTo. sxSs/STat Syj xat tyjv 2 

15 Q-PXW xat T0V tc6Xs[xov 6 OTcaTo; IJspicspva; xat Ta TOTcpayjxsva yvooc, i^Tcst)(&Y] Tipb; 
ty]v Aatav xat vtx^aac tov 'AptaTovtxov fxdy^Yj xaTsxXstasv sv ^TpaTovtxYj tyj TroXst • 
TToXtopxta Ss xat Taor/jv xdxstvov sXa>v S7iavta>v srct tyjv 'Pwjxyjv sTsXsoTYjas. c Pa>- 
fxatbt Ss tov AptaTovtxov SVjaavTs; srca aTcsTcvtSav. 

MsTa tootov -Jjxs Ta tyj; oicaTsta; stcI Aoo/tov KatxtXtov MstsXXov xat TtTov XXI 
20 KovTtov OXajxtvtov. xaTa tootov 'Pojjxatbt tov svtaoTov icpoasTa^av otxoSo[XY]&Y]vat 



3 -jtal ante tu> L, delet Mommsen \\ *) 6 om. LS || 19 y.aixiAtov] hikiov L, corr. 8 



P A V L V S. 

15 obierat. || his diebus tanta (tantam H) per totam Africam lucustarum (locustarum N^Z) multitudo Oros. 3ii 
convaluit, ut simul fruges herbas (et herbas N' 2 ) arborum folia corticesque corroderent; quae 
repentino vento sublevatae in Africano sunt pelago demersae (dimersae NZ). sed cum earum 
acervos fluctus per extenta litora pertulissent, pestiferum odorem putrefacta congeries exhalavit. 
unde omnium animantium (animantum L) avium pecudumque ac bestiarum pestis existens vitium 
corruptionis ampliavit, qua (quia N 1 ) pestilentia in Numidia octingenta milia (octingentis, om. 
milia N 1 ) hominum, circa Carthaginem vero plus quam ducenta (ducenti NZ) milia 'milia om. N [ ) 
perierunt, Eomanorum vero militum qui (quae P) ibi ad praesidium erant, triginta milia (milia 
om. N l ) extincta sunt (a sunt add. N 2 i. ras ) . II Lucio 



80 EVTKOPIVS. IIII. 

iussu senatus reparata est quae nunc manet, annis duobus et viginti post quam a 
Scipione fuerat eversa. deducti sunt cives Romani. 
XXII Anno sescentesimo vicesimo septimo ab urbe condita Gaius Cassius Longinus et 

Sextus Domitius Calvinus consules Gallis transalpinis bellum intulerunt et Arvernorum 
tunc nobilissimae civitati atque eorum duci Bituito, infinitamque multitudinem iuxta 5 
Ehodanum fluvium interfecerunt. praeda ex torquibus Gallorum ingens Eomam per- 
lata est. Bituitus se Domitio dedidit atque ab eo Romam deductus est, maghaque 
gloria consules ambo triumphaverunt. 
XXIII Marco Porcio Catone et Quinto Marcio Rege consulibus sescentesimo tricesimo et 

tertio anno ab urbe condita Narbone in Gallia colonia deducta est. 10 

2 Annoque post a Lucio Caecilio Metello et Quinto Mucio Scaevola consulibus de 

Dalmatia triumphatum est. 
XXIIII Ab urbe condita anno sescentesimo tricesimo quinto Gaius Cato consul Scordiscis 

intulit bellum ignominioseque pugnavit. 
XXV Gaio Caecilio Metello et Gnaeo Carbone consulibus duo Metelli fratres eodem die 15 

1 alterum ex Thracia alterum ex Sardinia triumphum egerunt, nuntiatumque Romae est 
Cimbros e Gallia in Italiam transisse. 
XXVI Publio Scipione Nasica et Lucio Calpurnio Bestia consulibus Iugurthae Numida- 

1 reparatus LO \\ uiginti euolutis P || a om. G 1 || 2 sunt] PD, eo sunt eo G x , eo sunt G 2 LO || 4 cla- 
umus LO [| transalpmis] alpims F, albinis G \\ arbernorum FG l : aruennorum LPD, aruenorum O [| 
5 tum LO || uituito FGDHV || 7 uituitus G \\ domtio L \\ dedit FGLOPD 1 \\ atque] utque G || est om. 
G || 9 marcio PD || et om. LO || marcio] marca PD || sescentesimo et tertio anno FG, bc et xxx et 
iii LO || 10 annos D || m galha om. O || 11 annoque post PD, annov postquam LO, post G || lucio] 
licinio PD || metallo L || consule L || 13 urbe] ur G l || tricesimo (trecesimo G) quinto] xxmi 
LO || catus FG || coidicis P || 14 ignumimsequ G l , ignuminioseque G 2 , ignominiosoque L || 15 et 
om. P || 16 thracia alterum ex] PD Paean., om. FGLO || ardima O || 17 ex GO \\ italia GP || 18 pub- 
lio] post PD || lucio om. PD Capito, et lucio om. G \\ calpulnio G \\ consule G l \\ iugurgae O 1 

XXII. cf. per. 61 ; Flor. 4, 37; Oros 5, 15, U. 

XXIII. /) ahena a Liv. cf. Vell. 1, 15, 5. 

2) e dep. Ltv.: per. 62; Flor. %, 25 {11}. 
XXIIII. e dep. Liv. . Flor. 1, 39. 

XXV. /) akena a Liv. cf. Vell. %, 8, %. 
%) e dep. Liv. : per. 63. 

XXVI. 1) e dep. Liv. • per. 62. 64; Flor. 1, 36 (4), Oros. 5, 15. 



P A V L V S. 

Oros. 319 6 interfecerunt. \\ denique cum Bituitus (vituitus N) paucitatem Romanorum vix ad escam canibus, 
quos in agmine habebat, sufficere posse (posset H) iactaret (iactaret om. H) et ipse centum- 
octoginta milia (milia om. N { ) armatorum (a romanorum N) haberet, conserta pugna a Eomanis 
superatus est, ex cuius exercitu partim in bello partim submersi cum ponte, quem sibi iunctis 
navibus supra Ehodanum extruxerant, centum quinquaginta milia (milia om. N*) perierunt. || 
praeda 



nAIANIOY METAOPA2I2. A. 81 

tyjv Kap^Y]86va ttjv vov Itl cpatvoptsvYjv 060 xat elxoat oaTspov sTsat piSTa tyjv utto 
Sxyjtuudvoc; xaTaa/acpfjV. sTOjx^av stc, aor/jv sS aoToov dirotxou;. 

c E£axoatoaT(p oe xat stxoaTai xat s(3S6pt(p ttjc; toXsox; stsi rdtoc; Kdatoc, Aoy- XXII 

ytvoc; xat 2s£toc; AofitTioc; AXjBtvoc, oicaTot Tot<; U7csp Ta; AXicetc; TdXXott; iiz^a^ov 
5 tcoXsjjiov xat tyjv (JtsyiaTYjv aoT(ov raXtv 'Ap^spvav TOptsxa&sa&Yjaav. yjy £ ^ to ^ TdX- 
Xcov BtTootTo;. [Jta^sadjxsvot Totvov irspt t6v PoSavov iroTafxov ttoXov (xsv aoT(ov 
aTpaTbv dvstXov, ToaaoTYjc; 8s sTceXd[3ovTo Xstac; coaTS sx toW aTpsxraiv, ooc, sjct T(ov 
Tpa^VjX(ov sfyov ot TcoXsjxtot, iroXov Ttva ^poatoo aTa&ptov stairsfxcpat 'Pcoptatotc;. Bt- 
toolto; os 6 aTpaTYjyo; dXooc jxspo; sysvsTo too flptd^poo* xat stcI TooTotc; Totc; sp- 
10 -ptc, sxaTspoc; to5v 6iraT(ov sdptdfxpsoasv. 

Evtso&sv llopxtoc KaT(ov xat Kovto; Mdpxtoc 'Pyj^ Ss^ovTat tyjv dp^Yjv s£axo- XXIII 

atoaToo xat TptaxoaToo tyjc, tcoXsox; Itooc;. ooTot xaTYjyayov dirotxtav st; TdXXoo; 
Ndp(3(ova 8st(xd[xsvot TioXtv. xat [xtxpov oaTspov ot [xsTa to6too; OTcaTot Kovto; Kat- 2 
/tXtoc; MstsXXoc; xat Kovtoc; Moo/toc; 2xat(3oXa<; xara AaXptaTcov s&ptdjxpsoaav. 

15 Etra [06] TcoXXotc; oaTspov ^povot; 6 oiraTo; KaTcov xaTa 2xop8tax(ov xtvrjaac; XXIIII 

ttoXsjxov irjTT^&Yj ts atay;p(oc; xat aTcs^wpYjas. 

Tatoo os KatxtXtoo MstsXXoo xat Fvatoo Kdp[3a>vo; 07cdT(ov ysvo[xsv(ov oi dosX- XXV 
cpot MsTsXXot xaTa tyjv c P(6fjt7]v s0ptd[Jt[3soaav , 6 jxsv xara 2ap3(ov, xaTa 6paxu>v 
Ss sts^o^. tots cpi^jxY] xaTsXa[k c Pa)|xatooc; rdXXa>v too; xaXoojxsvooc; Kt[xj3poo; scpo- 2 
20 oov xaTa r^; 'kaXtac; irot^aaadat. 

Kat xaTa tov aoTov ^povov yjSyj Hoo^Xtoo SxYjirtwvo; too Naatxoo xat IIoo- XXVI 
[3Xtoo KaXTroopvtoo BYjaTtoo tyjv dp^Yjv O7ro8s?a[xsv(ov 6 Trpoc; Iooyoopdav tov Noo- 

2 xai ante zne^bav vult Sylb. \\ 5 dpa^svvav L , corr. Verheyck || 6 ^1x061x0;] oixovto? L , corr. Sylb. || 
8 Pitouioc L || 12 Tpta7.oaToO] Tpia^oatoaTou L, corr. S || 13 vdpxcova L, corr. S || tioXiv S, ird>av L || 
14 cy.ai^oXa?] xal (3oXas L, y.al ^ouXa? corf. Sylb., corr. S || d^ptd^peuaev L l || 15 ,06 om. LS || zop- 
oiay.a>v i, corr. S \\ 21 xat om. S \\ 22 xapTioupviou -L, corr. S || ^yjaTtou -L, corr. S 



KAniTQN. 

21 oTt IIotcXioo 2xLTcia)vb^ sTctxXrjaiv Naaixot xal KaXiroopvioo Bsaxioo (KaXaPsaxfoo 
cod.) oTcatsoovTwv aufric sc tyjv At^orjV STCcpatoovto Po>jxaToi svavxta 'looyoop&a xcp Noo[xt- 
8a)V SovdariQ tcoXsjxt^oovtsc. . . . sooxst br^ oov tco ot^jxo) jjlt^ Tcsptopav avopcuv avsxaOsv (xd- 
Osv cod.) cptXwv ts xal aojxjjLa^cov ao[xcpopdv 5 dXX' dfxovstv nioiQ oovajxst. xat or^ oTparsoetv 
stc' aoTov aTspoc tcuv oTcaTcov BsaTtac TcpoaTaTTSTat * oc toTc Scopoi^ too Iooyoopdoo ota- 
cp&apstc stc oiaXXaYac atay^pdc ts xat tyjc, c Pa)[xaia>v 6ova[xsa)c ava^iac acptxsxo. TaoTac oov 
otaXoaav xat axopooc slvat ^cpiaajxsvov to aovsoptov aiiaXXaTTst tyjc ap^c tov BsaTiav^ 
Yjysjxova 6s T(p xaTOTciv svtaoTaS tooos too tcoXsjxoo Siioptov IIoaToojxtov 'AX^tvov airoostxvo- 
atv. stcsioy] 6s xat ootoc ajia&wc ts xat Xtav aa&svaic ota too a.6sXcpoo toTc svavTiotc 
TcpoasTcoXsjxr^asv fjTTa>v tcuv [BaatXtxcov ypYjjxaTwv ysvojxsvoc TptTov^, KotVTOv KatxtXtov MstsXXov 

EVTBOPIVS 1 1 



82 EVTKOPIVS. IIII. 

rum regi bellum inlatum est, quod Adherbalem et Hiempsalem Micipsae filios fratres 

2 suos reges et populi Romani amieos interemisset. missus adversum eum eonsul Cal- 
purnius Bestia. corruptus regis pecunia pacem cum eo flagitiosissimam fecit, quae 

3 a senatu reprobata est. postea contra eundem insequenti anno Spurius Postumius Al- 
binus profectus est. is quoque per fratrem ignominiose contra Numidas pugnavit. 5 

XXVII Tertio missus Quintus Caecilius Metellus consul. is exercitum ingenti severitate 

et moderatione correctum, cum nihil in quemquam cruentum faceret, a<d disciplinam 

3 Eomanam reduxit. Iugurtham variis proeliis vicit , elephantos eius occidit vel cepit, 

4 multas civitates ipsius cepit. et cum iam finem bello positurus esset. successum est 

ei a Gaio Mario. is Iugurtham et Bocchum Mauretaniae regem qui auxilium Iugur- 10 
thae ferre coeperat pariter superavit. aliquanta et ipse oppida Numidiae cepit bello- 
que terminum posuit capto Iugurtha per quaestorem suum Cornelium Sullam ingentem 

5 virum, tradente Boccho Iugurtham, qui pro eo ante pugnaverat. a Marco Iunio Silano 
collega Quinti Metelli Cimbri in Gallia victi sunt et a Minucio Bufo in Macedonia 

6 Scordisci et Triballi et a Servilio Caepione in Hispania Lusitani. acti sunt et duo 15 
triumphi de Iugurtha, primus per Metellum, secundus per Marium. ante currum tamen 
Marii Iugurtha cum duobus filiis ductus est catenatus et mox iussu consulis in car- 
cere strangulatus. 

1 rege HO \\ hiepsalem G, hiernsalein LODBZ || 2 aduersus LOSP \\ carpurnius O 1 || 3 quae] et PD \\ 
4 improbata LOPD || eum LO || 6 missus est G || is om. LO || seueritatem et moderationem L l O || 
8 iugurtha O || elefantes GLO \\ 10 ei a gaio] ei gaius G l \\ maurentinae O, maurentiniae L 1 , mauritiniae 
TJ || 11 ipsa L || 14 gallia] italia LO || 15 tribelli PD || cypione LO \\ acti sunt] uicti sunt GPD, 
subacti sunt LO || 16 metallum G l \\ secundum L || marium] metallum O 1 || acti sunt post marium 
inserit P \\ 17 iugurtham (r 1 || deductus LO \\ 18 strangulatus est LOPD 

XXVI. 2) e dep. Liv.. per. Qt; Flor. /, 36 (7), Oros. 5, /5. 
3) e dep. Liv.: per. 64; Flor. 4, 36 {9); Oros. 5, 75. 

XXVII. 7) e dep. Liv.. per. 65; Flor. 1, 36 [40), Oros. 5, 45. 
%) e dep. Liv.: Val. Max. %, 7, %? 

3) e dep. Liv.. per. 65; Flor. 4, 36 (40), Oros. 5, 45. 

4) e dep. Liv.. per. 66; Flor. 4, 36 (43) , Oros. 5, 45. 

5) cf. per. 65; Flor. 4, 38 (4). 39 (5) , Ruf. 9; Frontin. %, 4, 34 ; error Eutropii videtur subesse. 

6) e dep. Ltv : per. 67 ; Oros. 5, 45. 



p a y l v s. 

Hier. 1893 18 strangulatus est. \\ his apud Hierosolymam (hierusolymam L) diebus Iohannes dux Iudaeorum et 
pontifex extitit, qui ab eo, quod Hyrcanos (ircanos V) bello vicerat, Hyrcani nomen accepit. || 
Hier. 1912 per id etiam tempus Cicero Arpini (apini N ] , arpinis IV 2 , aspinii Z 1 , arpinii Z 2 ) nascitur matre 

Oros 325 Helvia nomine, patre equestris (equestri L) ordinis ex regio Volscorum genere. || eodem (eodem- 

que VL) tempore quaedam virgo de Koma in Apuliam (apulia NZ) pergens ictu fulminis exani- 5 
mata (examata N ] ) est omnibus (est sed omnibus L) sine scissura aliqua vestimentis ademptis 
(adestis F 1 , adeptis V 2 ) ac pectoris (pectore ZN, pectoribus L) pedumque vinculis (dissolutis 
add. V 2 NZL) , monilibus etiam anulisque discussis inlaeso corpore nuda iacuit , equus quoque 
eius pari modo frenis et cingulis peremptus iacuit dissolutis. 



IIAIANIOY META0>PA2I2. A. 83 

[xtSrjv 7jp£axo TcoXepto^ atTtav s^a>v tov 'Is[x6dXoo xai 'A8apj3aXoo cpovov, 01 TtatSec; 
-yjaav too [3aatXe6aavTo<; NoofxtSaW Mtxtcpoo cptXoo xai aoptjxofyoo ^Pwptauov. STci too- 2 
tov 0TcaT0<; TcsptTceTat KaXiroopvto*;' xai Stacf&apeic; ^pVjjxaatv ata^poTaTa Tcpocloo- 
^oop&av saTcstaaTo* TaoTac oov 6 Stjjjlo^ dxopa>aa<; Ta<; aicov3a<; TriptTcst tov s£tj^ oTca- 3 
5 tov ^Tcooptov IToaToojjitov 'AX(3tvov * dXXd xai ootoc to> dSeXcptp to spyov sTcrcps^a^ 
oox dyadov sa^e ttjc; J^d^Yjc; to tsXo^. 



TptTo^; s^airoaTsXXsTat Kovto; KatxtXto^ MstsXXo; xat ttjv aTpaTtdv e£ aTOTcoo 
[xsXsttj; ryjc; otco Totc; 7TpoTspot<; 0TcaT0t<; Tcpo; t6 Ssov dp[xoaa<; sTctstxa><; Tcdvo tcoX- 
XaT<; t6v Iooyoop^av svtxrjas [xd^at^' xai too; ts sXscpavTa; xaTsacpa£sv oox oXqoo^; 3 

10 Cumac sXiov * to>v ts tc6Xso>v aoTa> irpoas^copvjaav at TcXetooc;. Trpbc, aoTa> os a>v 4 
to> TsXst TcaosTat tyj<; dp)(yj<; 6tc6 Maptoo. yevoiisvoc, §s sv Totc; TcpaYfxaatv 6 Md- 
ptoc, 'Iooyoop&av xai Box^ov tov paatXsa tcov Maopa>v aoptpta^ov to> looYoopda 
YsysvYjjxsvov svtxvjas [xd^Tfj * xoti too ptsv B6x)foo Tceptexotpe Tac, Sovdjxetc;. 'Ioo^oop- 
dav 8s sxoo&svTa Tcap' aoToo Tot; c Pa>[xatot<; s^srceptcpe oV dvSpo; dptaToo SoXXoo 

15 Tapttoo tots ovto<; aoTo> tcov §7][xoata>v )(p7j[xdT(ov. [xsTa 8s TaoTY]^ ryjc; vt/Y]<; xai 5 
sTSpa aovs^T]. Ioovto<; ydp StXavoc, 6 MstsXXoo aovoTcaTo<; Kt|x[3poo<; vtxfjaa^ xai 
Mtvooxtoc; Poocpoc; tooc; SxopStaxoo; xai Tptj3aXXoo^ xai Ssp^tXXto; KatTcuov tooc; 
Aoarcavooc, sTcavyjxov. Spta[xJ3ot (xsv xaTa 'IooYoop&oo xai tco MstsXXo> xai tio 6 
Mapta> Tcapd ttjc, iroXeax; scj/yjcptathjaav * a>v scpdvrj XaptTcpoTepov 6 Maptoo Ioo- 

20 yoop&av aov Totc, 86o Tcatai Tcpo too dpfxaToc, e^a>v * 8v §ea[xa>T7jpta> icapaSovTec, 
ot c Pa>[xatot Ste^p^aavTo. 

2 %a\ [xr/.i^ou L, corr. 8 \\ 3 "Aapitoupvioc L, corr. S || 17 xopBiaxouc L y corr. 8 || avt7]7ticov cod. Sylb. 



XXVII 
2 



RAniTQN. 

TOV OTiaTOV Sltl TOV aOTOV TOOTOV £X7T£JJLTI£l TCoXsjXOV. 0; acpiXOJJtSVO? TYjV [XSV OTpttTtaV 8l£~ 

cpdap[x£V7]V ot:o vqs xaxia; twv Ijxicpoad^v TjYTrjaafjivoov cppoviQjxaTt ysvvafcj) xat [xsTpia Ttov 
ajxapTavo|X£va)v iTcavop&coast irpoc tov Pcojxatxov zizavq^a^s. xoajxov ooSlv oitc7jV£; oo8s tci— 
xpov £t; ooSsva tcov otcyjxowv sipyaajxsvo;. tov Ss 'IooYoop&av aoy^vaTc £TaTC£tva>a£ [xd^atc, 
TcoX£t; tcov NoojxtStov TcoAXa; xaTa zpaToc £<;£X(ov xat Ttov IX^cpavTtov to6; [x£V 8tacp&£tpa; 

TOO; §£ CtOVTa; ^£tp(Oaa|X£VOC * OO TCOpptO ^OOV aTC£^COV TOO T£XoOC TCOV TCpaTTO[X£VCOV TCap£X6&7] 

t% otpX% Tatoo Maptoo ttjv apyr^v 8taSsEajx£Voo. TcapaAapciv hk Tac Sovajx£tc 6 Maptoc 
xpaTsT [X£V avTtTaSajxivov tcS5v nepi tov 'Iouyoop&av tov paatA£a tcov Maopooatwv^ Tcotatc hk 
xat ootoc Ttvac tcov NoojxtSaJv xa&£Xa>v coc Tcipac ^oto^c^qV oXtyoo too TcavTo; aywoc, acpt- 
>t£TO £X WV otco X £ ^P a T ^ v ^aatXia tcov £vavTta>v Tcpo8o&£VTa jx£V otco Boxyoo too Maupooatoo 
aojxjxa^oo toTc dvavTtotc^ a^OivTa 61 afyjxataoTov otco Kopvr^Xtoo 2oXXoo avSpo; jxeyaXoo T£ 
xat ^s^aioo ra TcoX^jxtxa. Ioh. exc. de ins. 13 (64 M). 



U 



84 EVTBOPXVS. V. 



LIBER QVINTVS. 

1 Dum bellum in Numidia contra Iugurtham geritur, Eomani consules Marcus Man- 
lius et Quintus Caepio a Cimbris et Teutonibus et Tugurinis et Ambronibus , quae 
erant Germanorum et Gallorum gentes, victi sunt iuxta flumen Rhodanum , et ingenti 

2 internicione etiam castra sua et magnam partem exercitus perdiderunt. timor Romae 5 
grandis fuit, quantus vix Hannibalis tempore Punici belli, ne iterum Calli Romam 

3 redirent. ergo Marius post victoriam Iugurthinam secundo consul est factus, bellum- 
que ei contra Cimbros et Teutones decretum est. tertio quoque ei et quarto delatu^ 

4 est consulatus, quia bellum Cimbricum protrahebatur. sed in quarto consulatu colle- 
gam habuit Quintum Lutatium Catuluiir. cum Cimbris itaque conflixit et duobus proe- 10 
liis cc milia hostium eecidit, lxxx milia cepit et ducem eorum Teutobodum, propter 
quod meritum absens quinto consul est factus. 

II Interea Cimbri et Teutones, quorum copia adhuc infinita erat, ad Italiam transie- 

runt. iterum a Caio Mario et Quinto Catulo contra eos dimicatum est, sed a Catuli 
parte felicius. nam proelio quod simul ambo gesserunt cxl milia aut in pugna aut 15 
2 in fuga caesa sunt, lx milia capta. Romani milites ex utroque exercitu trecenti per- 
ierunt. tria et triginta Cimbris signa sublata sunt. ex his exercitus Marii duo repor- 
tavit, Catuli exercitus xxxi. is belli finis fuit; triumphus utrique decretus est. 

1 EVTROPI LIBEE, IV EXPLICIT INCIPIT V F, Om. G, FINIT LIBER QVARTVS INCIPIT LIBER (om. L) QVINTVS LO \\ 

2 marcus om. LO || manilius LO Paean. || 3 teutoms FGPD (theut. 8, teuth. D) theodombiis O f etlieodombus 
L || ampronibus G l , ambiouinis LO \\ 4 ingenti] genti G l \\ 5 internecioni L } internicioni O, internitione PD || 
execitus G l \\ 6 piunci» bellis LOPD (fortasse dclend. cf. Paean ) \\ 7 redirent] uenerunt O 1 , uenirent 
Q&LPD || iuguithenam IO || secundus FG || bellumque ei] eique 1/0 || 8 teutonas OPD, eutonas L || 
etj in LO \\ deletus G l || 10 lutatici G, lutantium O || cum cimbris] conbns G l || 11 cc] n LO || 
lxxx cepjt LO || eaium G || teutomodum FGP, theutomodum S \\ 12 quinto om, PD || 14 gaio] gio 
G 1 || contra eos om. FG || 15 nam om. LO || cxl] clxl O 1 , c*xl (fuit fortasse cxxl) G || 16 lx] 
l F, xlx IA, cixl O 1 || milia om. LO || exercito G || trecenti] in milia LO || 17 tria] tra G l || 
mari O 1 

I. /) e dep. Liv. • per. 67 (Cn. Marius) ; Flor. 1, 38 (4) (Manilius) ; Oros. 6, 16. 
%) Oros. 5, 46 ex Eutr. 

3) e dep. Liv. : per. 67. 

4) e dep. Liv. : per. 68 (capta xe) ; Flor. 4, 38; Oros. 5, 46. 

II. 4) e dep. Liv.: per. 69; Flor. 4, 38; Oros. 5, 46. 

2) aliena a Livianis nostris rehquis (cf Plut. Mar. %7). 



P A V L V S. 

Oros 330 18 xxxi. || sed ab eorum mulieribus graviorem paene (graviore penem L) quam alb ipsis pugnam 
(pugna HVL) Romani experti sunt, hae (hea V, haec NZ) etenim plaustris in modum castro- 
rum dispositis ipsae desuper propugnantes diu obstitere (obsistere V) Romanis. sed cum ab 
eis novo caedis genere terrerentur, abscisis (abscissis V) enim cum crine cervicibus (verticibus 
NZL) inhonesto (inhonesti H, inhoste NZ { , inhoneste Z 2 ) satis vulnere turpes relinquebantur, 5 



IIAIANtOY METAGPA2I2. K. 



BIBAION E. 



Ots §s 6 irpoc, 'IooYoopdav sTrpdrrsTo ttoXsjxqc;, iroXXatc, kspatc; [xd/atc; sxpaToov I 
'Pcotxatbt 8ia tcov OTtaTiov. MavtXtoc; yap xat Katiutcov Kt[x(3pooc; xat TsoTovac xat 
TooYoopouc; xat "Afx(3povac; (s&vyj os saTt xaGxa rsptxavcov ts xat TaXXcov) xaTe- 

5 TCoXs[XT]aav. ooTot [xsTa ToaaoTvjc sTcavsaTYjaav tco Stjjxo) aTpaTtac;, oavj YJvsps 2 
<p6(3ov 005^ yjttco r/jc 'AvvtjSoo Topavvtooc;- Tcspt aorjjc; yoov sostaav 'Pcojxarot tyjc; 
tcoXscoc;. TioXXdxtc; yoov ao[X[xt£avTS<; xat TcoXXdxtc; yjtttj&svtsc; sjxsvqv Iti iroXspttot, 3 
dXXd Mdptoc; [xsra tyjv xaTa 'Ioopop&a vtxvjv sict Kt[x(3pooc; xat TsoTOvac, sS*stcs[x- * 
cp&Yj. xat Tcapaaopopisvoo too tcoXs[xoo TptTov ts aoTco xat Tsxapxov S7rtaovY]cp{h) 
10 Ta tyjc; appjc; tqo orcaToo. xara os tyjv TSTapTTjv oicaTstav xotvcovoc; aoTco yjv tyjc; 4 
OTcaTstac; Kovtoc; AooTaTtoc; KaTooXoc;. ajxcpco Totvov aovs[xt£av Totc Kt[x(3pot<; xat 
860 vtxcoat [xd^ac; ootco acpoopcoc; cbc; stxoat [xsv [xoptdoac; dvopcov Tcsastv, afyfxaXco- 
tcov os oxtco -ys^a&at xa j TrpoasTt Tsotq(3qoov xbv aTpaTYj-ybv Ttbv TcoXsjxtcov. oicsp 
Taor/jc; oov tyjc; vtxvjc; xat tcs[xtctov aoTcp Ta tyjc; dppjc; s^Yjcptaih] xat TaoTa dtacovxi. 

15 06 fXYjv Yjao^aaav Kt[x(3pot xat Tsotovsc;, dXX' sTt tco irX^dst xpaToovTSC (06^ II 

yjttov y^P fy ™5 otscpftap[xsvoo t6 XstTcotxsvov) Ta acpsTspa airccov dcpsvTsc, Tcap^X- 
Oov sut tyjv lraXtav otcq tcov aoTcov 8s ao&tc;, Maptoo ts xat KaTooXoo, xaTsrco- 
Xetx^&Yjaav. sv&a oq xat XaptTcpoTSpov s^svsto t6 sp-fov KaTooXoo * xat TctTCTooatv 
sv ty) TsXsoTata p&yri osxa xat Tsaaapsc; dv8pcov [xoptdSsc;, s^ os afytxaXcoTcov d^ov- 

20 Tat Tptaxoatcov [xovov sx too Pco[xatxoo iceaovTcov aTpaToo. aTpaTtcoTtxd 8s aYj- 2 
[xsta otco c Pco[xatotc; sysvovTo Tpta xat TptdxovTa. cbv sv [xsv xat TptdxovTa stXov 
ot otco KaTooXcp [xa^ojxsvot, 060 os, cSv Y]Y £ rc° Mdptoc;. sxaTspot os ojxcoc sdptdtx- 
^soaav/ 

1 ptpXiov e add. Sylb. || 3 a7.Yj7ria»v L, corr. S || 6 v in cpopov i. ras. L \\ 11 XouTavTioc L, corr. S || 
13 TeuTo^oXov LS, corr. Haupt || 17 xal sup. lin. L 



PAVLVS. 

ferrum quod in hostes sumpserant in (om. H) suosque (suasque H) verterunt; namque aliae 
concursu mutuo iugulatae, aliae apprehensis invicem faucibus (faciebus V, fas*cibus H, asci 
add. H 2 i. ras.) strangulatae (stranguilatae H, transgulatae L 1 ), aliae funibus ad sua colla liga- 
tis equorumque cruribus protractae interierunt, aliae laqueo de subrectis plaustrorum temoni- 
5 bus pependerunt; quaedam dum se suspenderet duos filios traiectis per colla eorum laqueis ad 

suos pedes vinxit. ita (in add. L) his duobus proeliis trecenta (tricenti N, trecenti L) quadra- 
ginta milia Gallorum occisa (et add. L) centum quadraginta milia (milia Gallorum — milia om. 
N l ) capta sunt absque innumera multitudine {om. V) mulierum (mulierum multitudine L), 
quae furore femineo se suosque (suos A T1 ) parvulos 'femineo furore post parvulos L) necave- 
10 - runt. || is 



86 EVTEOPIVS. V. 

III Sexto lulio Caesare et Lucio Marcio Philippo consulibus sescentesimo quinqua- 

gesimo nono anno ab urbe eondita, cum prope alia omnia bella cessarent, in Italia 
gravissimum bellum Picentes Marsi Pelignique moverunt, qui cum annis numerosis iam 
populo Komano obedirent, tum libertaterii sibi aequam adserere coeperunt. pernicio- 

2 sum admodum Iloc bellum fuit. Publius Eutilius consul in eo occisus est 7 Caepio 5 
nobilis iuvenis, Porcius Cato alius consul. duces autem adversus Eomanos Picentibus 
et Marsis fuerunt Titus Vettius, Hierius Asinius, Titus Herennius, Aulus Cluentius. 

3 a Eomanis bene contra eos pugnatum est a Caio Mario, qui sexies consul fuerat, et 
a Grnaeo Pompeio , maxime tamen a Lucio Cornelio Sulla , qui inter alia egregia ita 
Cluentium hostium ducem cum magnis copiis fudit ut ex suis unum amitteret. qua- 10 
driennio cum gravi tamen calamitate hoc bellum tractum est. quinto demum anno 
finem accepit per Lucium Cornelium Sullam consulem ? cum antea in eodem bello ipse 
multa strenue sed praetor egisset. 

IIII Anno urbis conditae sescentesimo sexagesimo secundo primum Eomae bellum 

civile commotum est, eodem anno etiam Mithridaticum. causam bello civili Gaius 15 
Marius sexies consul dedit. nam cum Sulla consul contra Mithridaten gesturus bellum, 
qui Asiam et Achaiam occupaverat, mitteretur, isque exercitum in Campania paulisper 
teneret, ut belli soeialis, de quo diximus, quod intra Italiam gestum fuerat, reliquiae 
tollerentur, Marius adfectavit ut ipse ad bellum Mithridaticum mitteretur. qua re Sulla 

1 marc O || 2 anno om. FG || a condita urbe LO || cessarent bella LO || 3 picentis LO || anni LO || 
4 rom G l || 5 pubhus om. PD || 6 picentibusj petientibus LO \\ 7 bettius LO, netius 8 || gerius 
FQ || assinius FG, asimus LO, asianus DHV, asianius Paean. || titus lucius herennius FG, titus le- 
gennius PD || 8 a gaio — fuerat et om. O, a gaio < — 9 maxime tamen om. I | 9 a (ante lucio) om. 
G || alia egregia] ali* grecia ^ 1 || 10 ammitteret G \\ 11 calamitati LO || tractatum O \\ quinto de- 
cimo LO Paean. \\ 12 m in flnem G i. ras. \\ cum add. G 2 \\ 13 egessit (r 1 , gessit G 2 D } gessisset P, 
egregisset L \\ 14 anno om. L || sexagesimo] PD, om. FGLO, septuagesimo Paean. || 15 ciuilem LO || 
ciuilem LO || 16 sexiens FG, exiens LO \\ consulatum LO || mitndatem G^LPD || 17 capaniam G l , 
campaniam G^ || 19 mitridrati committeretur LO, mithridaticum miteteretur G l , mithr. mitteteretur 6r 2 

III. i) e dep. Liv.: per. 72. 75, Flor. %, 6; Oros. 5, 48, 

2) e dep. Lw. . per. 73; Flor. 2, 6 (48) ; Oros. 5, 48. 

3) e dep. Liv.. per. 73 — 76; Oros. 5, 48. 
IIII. e dep. Liv. : Flor. %, 9 (6) ; Oros. 5, 49. 



P A V L V S. 

Oros. 335 13 gessisset. || ipso in tempore dira prodigia (progia N ] ) visa sunt nam sub (sub om. V) ortu solis 
globus ignis (igneus X) a regione septentrionis cum maximo caeli fragore emicuit (emicuit ante 
cum H) ; apud Arretinos (areninos V) in convivio cruor e panibus quasi e (a NVZ) vulneribus 
corporum (corpore V) fluxit, per septem continuos dies grando lapidum inmixtis etiam testarum 
(textarum HZN 2 ) fragmentis terram latissime verberavit, in Sam^itibus e (e om. L) vastissimo 5 
(batissimo V) terrae hiatu (hiatu terrae L) flamma prorupit et usque in caelum extendi visa est. || 

Qros 336 tunc etiam omnium generum animalia (animalium V), quae inter homines vivere solita (solite V 1 ) 

erant, relictis stabulis pascuisque cum balatu hinnitu mugituque miserabili ad silvas montesque 
fugerunt, canes (canis A T| ) quoque, quorum natura est extra homines esse non posse, lacrimosis 

(Oros. 341) ululatibus vagi luporum ritu oberrarunt (oberraverunt V) nec mora post haec tam gravia pro- 10 

Hier. 1913 digia civilia bella secuta sunt. || apud Iudaeos ea tempestate primus Aristobulus (aristobolus PL) 

rex pariter et pontifex diadematis sumpsit insigne. || anno ( 



DAIANIOY METAOPA2I2. E. 87 

Ta> 8s i^axoatocnrcp xat Trsvr/jxoaToi xat svvaTcp tyjc, ttoXscdc, sxet tyjv ptev 07ta- III 
tov sfyov dp^Yjv Ss^toc 'IooXto<; Kataap xal Aoo/toc Mdpxto^ ®tXtTC7co<;, aj(£Oov'o£ 
oforac, iqao^aCs TtoXepux;. dXX' s^atcpvYjc, IltxsvTat [Mdpaot ts] xat IIeXt'YVot daTa- 
atdaTcoc; tov TuapsXdovTa aficavTa ^povov oiraxooaavTS^ c Po)(xatot<; djcsdpaaovavTo xat 
5 to taov aoTott; orcdp^etv ^[3o6Xovto Tcpo<; tov 8yjjaov. i^ivsio T0 ^uv papo^ ooto<; 2 
tcoXsjjux;, ux; xat tov OTcaTov ev aoT(p Tcsastv dptaTov dv8pa IloopXtov 'PooTtXtov, 
Katiruova tc5v sTctcpavoov vsavtaxov, xat Ilopxtov KaTwva xat auTov OTcaTov. -/jyoovto 
8s too aTpaToo tcov TcoXefxttov, IltxlvToov xai Mdpacov, TtTo^ BV]TTto<;, c Isptoc, 'Aat- 
vto^, TtTo<; 'Eppsvvto;, AoXo; KXooevTto^. ooto<; 6 dopo(3o<; eiuotTjae Mdptov sxtyjv 3 

10 oe^aadat tyjv OTcaTov dp^Yjv* tq 8s ep^ov sicpd^ib] Tcapd noptTCYjtoo Te xat SoXXoo, 
ttj ft&XTl xai ^utoov eirtaTaToovTcov. SoXXac ^oov KXooevTtov tov [Aa^tfjtarcaTov Ttov 
evavTttov aTpaTYjyov (jteTa TcdaY]<; tyj<; Sovdptsco^ etXe. Tsaaapatv [ts] svtaoTot*; dei 
xai ao[XTcXex6[xevo<; xai vtxcov ev tu> TcavTi /povcp cpatveTat ptovov eva Ttov otxetcov 
a7co(3aX(bv aTpaTtcoTYjv. tcsjatctu) [xev oov shret tsXo<; ea^ev ooxo^ 6 icoXejxo^ too 

15 SoXXoo xaTopdcoaavToc aoTbv ev oTcaTtx^ Xoticov s£ooatcx • Ta ydp TcpoTepa TcpatTcop 
eToy^avev etpyaafxevo^. 

Tco 8s e^axoatoaTcp xai s(38op]xoaTa) xai SeoTepcp tyj^ TCoXeco^ sxei Tcpurcoc HII 
sjJtcpoXtoc, dvecpoyj TcoXsptoc;, xai xaTa tov aoTov tootov evtaoTov 6 icpb^ MtdptSd- 
T7]v [xeytaTo^, etrcep Ttc, exepoc 6 [xev oov sptcpoXtoc, arctav ea^e tyjvSs * Mdptoc, stcI 

20 tt]v exTTjv oTcaTetav xXY]$st<; aovoTcaTov ea^e tov 26XXav, co Ta icp6<; Mtdpt8aT7]v 
aTcexXTjpcodT]. xai SoXXoo 8e icepi ttjv Ka[XTcavtav 8taTptpovTo<; (epooXeTo -ydp 6§oo 
7rdpepfov Tcot^aaa&at ttjv tcov 'haXtxcov eTcavopdcoatv TcpaYctaTcov xai Ta Xetc{;ava t^<; 
7caXata<; dveXetv aTaaeco;) 6 Mdpto^ Tcetdet tov §^[xov Itc' aoTov [xeTadetvat ttjv Mt- 
&pt8aTtx7]v [Jtdj(7]v. xai aov^pyTjaev aoTco tcoXo; cov ^Stj XotTcov 6 icepi MtdptSaToo 

3 [xapooi ts add. Cell. || 6 utc6 tou L, tov uuaTov Sylb. \\ 7 c%Y)7cia)va L, xyjTEicova $ || 8 aotavtoc L, 
dotvtoc S || 9 sppdvvto? L, sppsvvto? S || 12 ts post del L, transposuit S || 14 TcspLTTTq)] TcevTexatos^dTtp L 



K A n i T Q N. 

19 oti atxtav t^ TtoXtTtx^ xtvyjast 7rap£T^s Tdto^ Mdptoc; Ixtov Y£yov(«<; OTraTo^. yj |xsv 
yap PooAtq twv otto too Mt&ptBaToo vswTspta^evTwv ata9o{xsvy) ttjv ts 'Aatav yj8tj xat tt^v 
EXXd8a ywaT£tXrjcpoTo<; KopwJXtov 2oXXav tov oTuaTov Yjy^iJLova too8£ too 7zoX£[ioo irpo£^£tpt- 
aaTo. £7t£t 81 outos xaTa ttjV Ka[X7ravtav aov orpaTt^ 8t£Tpt^£V tov xtVYjOivTa xaiv aojAjxd- 
^a>v 7toA£[jlov xa&taTa[X£Vo; dvatpwv $£ 07C£p y^v t^Bs t% Tapa^Yjs X£t^avov_, o Mdptoc £7it- 
$o|A7jaac tt^c £7ct ttjV 'Aatav oTpaTYjXaatac [xat 7rpoaXapaiv SooXTrtxtov tov Srjfxap^ov avBpa 
jxo^&7jpov xat [x£Ta TcdaYjc toXjxyjc xal ^[xotyjToc ty^v 'Pujjxyjv TapaaaovTa] ^tdC^Tat [7iXY]&£t 
xat oTrXotc tyjv ^ooXtjv] aoTov dvTtTa^at tu) Mt&ptoaTYj [xat tov SoXXav anb oTpaTOTriBoo 
TtapovTa [xtxpoo [X£V ihsr^ev dv^X^tv. sttsI §£ aoy^wpstv aoToc IcpYj toTc ytvojxivotc irapYjX£V 
dira&Y]. xat oc dcptxojx^voc ao&tc Tcpoc tooc arpaTWOTa? xat Ta Tr^irpayjxsva ot£^£X&(ov] £7rd- 
yei tyj TcoXet aovT£Tay[x£VY]V ty)v aTpaTtdv xal xpaxel tojv 7C£pt tov Mdplov dvTtTa$a[X£V(ov 

TCpWTOC T£ C P(l)[XatO)V OOV OTcXotC £VTOC 7Cap£X&OJV TY]C 7CoX£(DC 2ooXTCtXtOV [[X£V TOV 8Y]jxap)(ov 

xaTa[xr]Vo&£VTa Tcpoc too &£paTcovToc] aTcoacpaTT£t_, Mdptov hk cpOYa8a ty^c tcoX£(uc * * 

/oA. e^rc. ^ vtrf. 790 (67 M ) . 



88 EVTROPIVS. V. 

commotus cum exercitu ad urbem venit. illic contra Marium et Sulpicium dimicavit. 
primus urbem Komam armatus ingressus est, Sulpicium interfecit, Marium fugavit, 
atque ita ordinatis consulibus in futurum annum Glnaeo Octavio et Lucio Cornelio 
Cinna ad Asiam profectus. 

V Mithridates enim, qui Ponti rex erat atque Armeniam minorem et totum Ponticum 5 

mare in circuitu cum Bosptioro tenebat, primum Nicomeden amicum populi Romani 
Bithynia voluit expellere senatuique mandavit bellum se ei propter iniurias quas passus 
fuerat inlaturum. a senatu responsum, si id faceret, quod bellum a Eomanis et ipse 

2 pateretur. quare iratus Cappadociam statim occupavit et ex ea Ariobarzanen regem 
et amicum populi Romani fugavit. mox etiam Bithyniam invasit et Paplilagoniam pulsis lo 
ex ea regibus amicis populi Romani Pylaemene et Nicomede. inde Ephesum contendit 
et per omnem Asiam litteras misit, ut ubicumque inventi essent cives Romani uno die 
occiderentur. 
VI Interea etiam Athenae civitas Achaiae ab Aristone Atheniensi Mithridati tradita 

est. miserat enim iam ad Achaiam Mithridates Archelaum ducem suum cum centum 15 
et viginti milibus equitum ac peditum, per quem etiam reliqua Graecia occupata est. 

2 Sulla Archelaum apud Piraeum non longe ab Athenis obsedit, ipsas Athenas cepit. 

3 postea commisso proelio contra Archelaum ita eum vicit, ut ex cxx milibus vix decem 
Archelao superessent, ex Sullae exercitu xm tantum homines interficerentur. hac pugna 
Mithridates cognita septuaginta milia lectissima ex Asia Archelao misit, contra quem 20 
iterum Sulla commisit. primo proelio quindecim milia hostium interfecta sunt et filius 
Archelai Diogenes; secundo omnes Mithridatis copiae extinctae sunt, Archelaus ipse 
triduo nudus in paludibus latuit. hac re audita Mithridates iussit cum Sulla de 
pace agi. 

VII Interim eo tempore Sulla etiam Dardanos Scordiscos Dalmatas et Maedos partim 25 

2 vieit, alios in fidem accepit. sed cum legati a rege Mithridate qui pacem petebant 

1 cuin inotus G 1 || ab urhem O, ah urbe L \\ supplicium L || djmicauit om. FG || 2 romarn om. DllV \\ 
3 in om. LO || octauo L || lucio om. GPD \\ 4 profectus est LO || 5 mitridatis LO || enim om PD II 
poticum G l || cum] in GP || busforo FG* || primam G 1 , primo PD || nicomede G 1 , nicomedem G 2 || 
7 expellere G 2 i. ras. || bellum om. G || 8 fuera G 1 \\ in*aturum G 1 || senenatu O || mithridati est 
add. GPD (Paean.) post responsum || faceceret G l || a om. 1^0 || 9 ariobarzanem G, ariobarzamen L I! 
10 et ante amicum GPD || mox] mori G 1 || 11 pilimene LO, polemene PD \\ nicomeden LO || inde 
et P || ephesum] erTusum G l LOD, effesum G 2 || 12 misit litteras LO || 13 occiduntur O \\ 14 athe- 
nae] mathone PD \\ aristone codd., aristione Tzschukke \\ mithri G l \\ tradita] data G \\ 15 achaiam] 
hanc G || mithridatis LO \\ lb et om. LO || 17 pyreum G, pyerum LO || ipsa LO } ipsasque F \\ 
18 centum et uiginti F \\ 11) ex] et LO || sullae] ull* G 1 \\ homines om. LO || interfecti sunt LO || 
20 lectissima] lectis O, electis L \\ quae G, que F \\ 21 sylla iterum PD \\ milibus L || et orn. LO \\ 
22 arhelai G l \\ diogenis LO \\ mitridates GPD \\ 23 mitridatis LO \\ iussit] missus LO || 25 dal*- 
matas G, et dalmatos O, et dalmatas L || maedos] moessos GU) (messos et moeses P) , moesos G 2 , me- 
tos LO, corr. Oudendorp \\ partem LO \\ 2b mitridati LO || petebat DNZ, petebant* G 

V. 1) e dep. Liv.: per. (74?) 76. 77; Flor. 4, 40; Oros. 6, % ex-Eutr.? 

%) e dep. Liv.. per. 76 — 78; Flor. 7, 40; Val. Max. 9, % ext. B, Oros. 6, %. 

VI. /) e dep Liv. per. 78, Flor. 4, 40 (8), Oros 6, % ex Eutr. 

2) e dep Lw. . per 84, Flor. f, 40 (10), Oros. 6, 2 ex Eutr.? 

3) e dep. Liv. per. 82, Flor. 4, 40 (44); Oros. 6, 2 ex Eutr. 

VII. /) e dep Liv per. 83. 
%) e dep. Lw. . per. 83 



IIAIANIOY META<DPA212. E 89 

Xo^oc (*>€> yjSyj ty]v t£ 'Aatav xat tyjv A^atav xaTetXYjcpoToc. tooto Tcpo^ op-pjv 
extvYjae tov 26XXav. xat (xeTa too oTpaTeoptaTo*; etc, tyjv 'Pcojjlt^v eiravYjxe' xat et<; 
^etpa; dcptxvercat Mapup ts xat 2ooXTCtxta>. irpdrco^ ts [xefr 5 otcXo>v ooto; eict Tr^ 
tcoXsok akpibj. Mdpto<; [jisv oov too SooXirtxtoo tooovto^ 8teaa>&Y) cpo-faiv. 26XXa<; 
5 8e ^etpoTovYjaac; tqoc, too [xsXXovtoI; stoo<; OTcaTooc^ Tvatov Te'0xTa(3tov xat Aooxtov 
KopvYjXtov Ktvvav, (op|X7joe irpb; tyjv Aatav. 

MexaSu ^dp 6 MtOptSdr^; too Te IIovtoo xpaTcov xal tyj<; (xtxpac xaXoojiivYj; V 
Apjxevtac xal TcdaYjc, tyj; FIovTtx^; daXdaaYj; tyj; xoxXcp too BoaTropoo Ntxojx^oYjv 
eiretpaTo cptXov ovTa xat a6[X[xa^ov Ptojxatcav tyj; BtOovta; ex(3dXXetv to> Te Syjjjuo 

io TrpoYjYopeooe to) Pa>[xat(ov opptojxevo; d[xovea0at tov Ntxo[AYJSY)v, oox aoTot; dvTt- 
TaTTO[xevo;. 6 [xev oov SYjpto; dicexptvaTo TcoXejxpv aoTov ecp' saoTcp xtvVjaetv c Pa>- 
(xatxov, et (xy] Ntxo(x^8oo<; diroaTatTr). (3apea>; 8s sveyxcbv 6 MtdptoaTY]; sicetae 2 
KaxrcaSoxac; xal tov 'AptopapCdvYjv otootcovSov ovTa e Pa>|xatot; e£e[3aXe t<ov (3aat- 
Xeta>v. stra jxsTsaTYjas tyjv aTpaTtdv et; Btdovtav Te xat nacpXa-pvtav • xat too; 

15 sxet ^aatXeoovTac s^YjXaae c Pa>(xata>v ovTa^ otiyjxooo; Te xat cptXoo;, lloXat(xevY]v Te 
/at Ntxo[x^8Y]v. sxet&ev stu tyjv "Ecpeaov sa)(e t6v Spoptov • xat Tcpo^pdptpiaTt T °u<; 
xaTaXafxpavojxevoo^ iizl tyjc, 'Aata; 'Pwjxatoo; dvatpedYJvat icpoaeTa^e. 

ripoaeTe&Yj 8s aoTa> xal *f) tcov 'Aih)va>v TcoXt; AptaTa>vo; aoTYjv too A&yj- VI 
vatoo TcpomovTo;. sTcpaypiaTeoeTo -yap y)8y) tyj; A^afa^ tyjv xTYJatv Ap^eXaov ex- 

20 icepupac, aov sxaxov xat stxoat ^tXtdat TceCwv Te xat tTcn;ea>v xal o; aTcaoav aoTa> 
TcpooYjYd-ceTo TY]v c EXXd§a. 26XXa; Totvov to> Detpatet Tcpoaxa9ea&et<; Ta; [xev'A&^- 2 
va; eTXsv, s7rsSeX0d>v 8s 'Ap^eXdco xat ao[X(xt£a; (xeTa ToaaoTY]; expdr/]ae irept- 3 
ooata;, a>aTe 8sxa jxsv Ap^sXda> 8taaa>9^vat ^tXtdSac sx T(Sv sxaxbv etxoat, too 
8s c Pa>[xatxoo oTpaTe6[xaTo; Tpet; xat 8sxa [xovoo^ dv8pac neaetv. dXX' 6 MtOpt- 

25 8dr/]; tyjv 'Ap^eXdoo ^ooTrpaytav poo; aTOOTetXev 4p8o[x^xovTa ^tXtdSa; aoTto 
too; dptaToo; sx t^c 'Aata; sxXs^djxsvo;. ytyvsTat 8yj SeoTspa oo^ltcXox^ * xat oo 
(xeTa t^; taY]; sxaTepot Stexpdibjaav to^yj; YjTTaTat ydp 'Ap^eXao*;* xat TctiiTooatv 
aoToo 8exaicsvTe ^tXtdSe;, xal icpb; AtoysvYj; 6 'Ap^eXdoo Tcat;* aoTo; os sv Tot; 
TcXYjatov eXsatv Tpet; 8taXada>v Yjjxspa; saa>&Y]. TaoTa tov MtdptSaTYjv -^vaYxaae 

30 Tcept a7cov8(ov Tcot^aaaOat Tcpb; tov SoXXav Xoyoo; eTepoo; "^Syj xaTop&oovTa tcoXs- 
[xoo;. SxopStaxoo; ydp xal AaX[xaTac xat Aap8dvoo; too; [xsv x £ P°' 1 to ^^ §s cpopa> VII 
aovYjcps c Pa>(xatot;* sv&a 8yj xat ot too Mt&pt8aToo TcapaYev6(xevot Trpea^et; Ta icapd 
too paatXsa>^ dTzri^ziXav . 6 8s oo icpoTepov scpY] icept otcov8wv dxooaea&at, Tcptv 2 

3 ts L, oe Sylb. || 4 a6Xot£ L, sbWac, S \\ 8 app.£via? L, apfxeviac 8 || 3 -Aaxop&oDvTo? L, corr. S 



K A I T Q N. 

16 oti Mi&ptoaxY]; oiaTa^aTo too^ c Peofxaiooc dvatpstv xal £ir£[x^£ YpdjXfAaTa stc Tac tto- 
Xst; [to paoiXtVwOV acppdyiajxa I^ovTa] \iiq. ts 7][xspa Ta^a; dvayvwvat [xat 7rapa/p^[xa td ye- 
Ypajxjxeva irpd^ai ottwc jxyj irpojxa&dv-ec Ttvic cpoXd?a)VTat] # aTroxTStvat ydp aoToT; exeXeoae 
^dv&' ovTtva c Pa>[xaTov eopwat, Stad. 5. v. ao&^VT^c. 

EVTROPIVS. 1 2 



90 EVTROPIVS. V. 

venissent, non aliter se daturum Sulla esse respondit, nisi rex relictis his quae oecu- 
paverat ad regnum suum redisset. postea tamen ad colloquium ambo venerunt. pax 
inter eos ordinata est, ut Sulla ad bellum civile festinans a tergo periculum non 

3 haberet. nam dum Sulla in Achaia atque Asia Mithridaten vincit, Marius qui 
fugatus erat et Cornelius Cinna unus ex consulibus bellum in Italia reparaverunt et 5 
ingressi urbem Eomam nobilissimos e senatu et consulares viros interfecerunt , multos 
proscripserunt , ipsius Sullae domo eversa filios et uxorem ad fugam conpulerunt. 

4 universus reliquus senatus ex urbe fugiens ad Sullam in Graeciam venit orans ut 
patriae subveniret. ille in Italiam traiecit bellum civile gesturus adversus Norbanum 

et Scipionem consules. primo proelio contra Norbanum dimicavit non longe a Capua. 10 
tum sex milia eius cecidit, sex cepit, cxxira suos amisit. inde etiam ad Scipionem 
se convertit et ante proelium totum eius exercitum sine sanguine in deditionem accepit. 

VIII Sed cum Eomae mutati consules essent, Marius Mari filius ac Papirius Carbo con- 

sulatum accepissent, Sulla contra Marium iuniorem dimicavit et xv milibus eius occisis 
cccc de suis perdidit. mox etiam urbem ingressus est. Marium Mari filium Praeneste 15 
persecutus obsedit et ad mortem conpulit. rursus pugnam gravissimam habuit contra 
Lamponium et Carrinatem duces partis Marianae ad portam Collinam. lxx milia ho- 
stium in eo proelio contra Sullam fuisse dicuntur. xn milia se Snllae dediderunt, 
2 ceteri in acie in castris in fuga insatiabili ira victorum consumpti sunt. Cnaeus quo- 
que Carbo consul alter ab Arimino ad Siciliam fugit et ibi per Gnaeum Pompeium 20 
interfectus est, quem adulescentem Sulla atque annos unum et viginti natum cognita 
eius industria exercitibus praefecerat, ut secundus a Sulla haberetur. 

VIIII Occiso ergo Carbone Siciliam Pompeius recepit. transgressus inde ad Africam 

Domitium Marianae partis ducem et Hierdam regem Mauretaniae qui Domitio auxilium 

1 nisi * G, misit O || rex om. G Paean. || occupauerunt G || 2 redissent G 2 || 3 ut] ac G l , at G 2 || 
4 in] LOPD, iam G 1 , iam in G 2 || mitridatem GPD, midridates L || uincit G, uicit O || 5 fuerat LO || 
cornelius] cor i#0 || 6 nobilissimo* G l \\ e] et LO || senatus G l || consularis O || uiros om. LO || 
7 conpulerant G || 9 subuenirent LO || italia L || 10 spicionem 0, spitionem L || et primo LOPD || 
loge G 1 || 11 tunc G || yii milia LO \\ cicidit O || vi milia cepit LO || cxxm LO, xxim PD cum 
Paeanio || ammisit FG \\ 12 ante totum proelium totum G l j| dedicationem O 1 || 13 sed cum] secundo 
LO || essent] sunt LO || marius om. FG \\ marii G 2 \\ parius LO || cum consulatum LO || 14 acce- 
pisset G || xx milia LO || eius om. FG || 15 cccc] quattuor milia LOPD, TeoaapaxovTa Paeanius \\ 
et ante urbem ins. G || marium om. LO \\ marii G 2 LOPD \\ peneste L || 17 lampunium LO || carinaten LO [\ 
partes LO \\ collinem LO || hosti* G l || 18 se add. G 2 post syllae || dederunt L \\ 19 uictoris PD || 
gnaeus om. L, g. OPD || 20 ad] in P || 21 adolescentem LOD || adque O || 22 exercitibus] G, traditis 
ex. LO, tantis ex. PD, Ttj> *aTa aixeXiav aTpaTtj) Paean. || 24 demitium O 1 , demicium L || herbam L, 
hierbam O || mauritaniae codd. 

VII. 3) e dep. Liv.: per. 80; Flor. %, 9; Oros. 5, 49. 

4) e dep. Liv.: per. 84. 85; Flor. %, 9 {48), Oros. 5, %0. 

VIII. /) e dep. Liv. : per. 85 — 89; Flor. %, 9 (20), Oros. 5, %0. 

%) e dep. Liv.: per. 89; Flor. %, 9 [%6); Val. Max. 5, 3, 5; Oros. 5, %4. 
VIIII. /) e dep. Liv.: per. 89; Oros. 5, %4. 



P A V L V S. 

Oros. 348 15 perdidit. || Sulla deinde eum Lamponio (campania H, canpaniam V, campaniae ZN X , campanio N 2 L) 
Samnitium (samnitum L, sannitium NZ) duce (ducem Z 2 ) et reliquis copiis ad portam Collinam 
signa contulit, octoginta milia (milia om. VZ l ) hominum occidit. || mox 



HAIANIOY METAOPA2I1 E. &i 

av dhrroXnr&v dracaav *5jv scp6S(p xaTsa/e yyjv stcI xty itpoTspav aoToo paatXstav 
STravsXdot * sicst §s xal stc; Xoyouc Y]X#sv 6 MidpiSdxTjc aoTa>, xaiv sjJupoXuov aoTov 
xaXoovTtov 0op6pa>v ISurxs Tac; auovSdc;. ^J3o6Xsto yap xa TtoXtTtxd xa&taTac; (ay]- 
§sva xaTomv aoToo TroXs^tov I/etv. sodoc; oov sttI tyjv iroXtv sSpajASV, tjoyj too 3 

5 Maptoo xat Ktvvoo, 8v oiraTov 6 SoXXac; s^stpoTovYjas, aojjmvsoadvTujv dXXi/jXotc; xat 
iroXXd xaTa tyjv P(6|xy]V spYaaa[xsva>v * tcoXXooc; ydp tcSv aoYxXYjTtx&v Sts^pi/jaavTo 
xat TcoXXtSv Tac; ooatac; sS^jjtsoaav tyjv otxtav ts too SoXXoo xa&sXovTsc; xal dva- 
Tps^avTS^ tyjv y^^tyjv xat tooc, TcatSac stc; cpo^Yjv sTps^av djiiXst tyjc; aopcX^Too 4 
to XstTcojxsvov stcI tov SoXXav (S5p[XY]aev 5 (SaTS (JoYjiHjaat ToaooT(p xaxui. icapa^e- 

io vojxsvoc; oov stc, tyjv TcaXtav 6 SoXXac; Noppavbv xal SxY]Tct(ova tooc; OTcaTooc;, ot 
xaTa tyjv Maptoo Tapa^Yjv sxs^stpoTovYjvTo, (Jtd^ig svtxYjae* Tcpd>Tov (jlsv Nop[3avbv 
Tcepl ty]v KaicoYjv, oo ^tXtdSac; jxsv scp&etpev s£ etXs §s ToaaoTac; rcspac;, Ssots- 
pov 8s tov 2xY]Tct(ova, oc, xat Tcaps8a>xev saoTov abv to> aTpaTs6[xaTt. 

rsvo[jtsv(ov §s sTspa>v xaTa tyjv P(6[xy]v 07caT(ov, Maptoo ts too Maptoo Tcat- VIII 

15 86c; xat FlaTctptoo Kdp(3a>voc;, tov Mdptov xaTaTcoXsjxVjaac; xat icsvTexatSexa ^tXtdSac; 
aoroo 8ta^pY]ad[xsvoc; xaTsXaps tyjv icoXtv sTcaxoXoo&vjaat Ttvac; cpsoyovTt T(p Ma- 
pta> xeXsoaac; sx too aTpaTs6[xaToc; 9 ooc; Sstaac; sxetvoc; sthqy^ysv saoTui tsXsotVjv. 
sv §s TaoTatc; icdaatc; Tatc; fxd^atc;, tyj jxsv icpbc; tooc; TcpoTspooc; oTcaTooc; Tsaaapac; 
xat stxoat jxovooc; sx t^c; aoToo aTpaTtac; aTC(6Xsasv 6 SoXXac;, vq 8s Tcpbc; tooc; sts- 

20 pooc; TsaaapdxovTa. [xsTa TaoTa YtyvsTat xat sTspa [xd/Yj Tai 26XXa Tcpbc; Aajx- 
TC(6vtov xal KaptvaTYjv aTpaTYjyooc; too Maptoo xat aoT^c; T7jc; PoSjxyjc; Ta icpo- 
TcoXata. SQtTcsp yj KoXXtvvj xaXoofxsvv] icoXyj • dvTSTaTTovTo 8s aoTai ^tXtd§sc; s^So- 
(xVjxovTa, toot(ov §(6§sxa (xsv so&oc; Tcpoas^(6pyjaav T(o SoXXcf ot Xoticot 8s o^ [xsv 
xaT aor/]v TcapaTa£tv, ot §s cpsoYovTSc;, ot §s icpbc; Tac; Tcapsfx^oXdc; xaTacpsoYov- 

25 tsc; dvir]ps&7]aav xat xopoc; oox sf^s tooc; cpovsoovTac;. svTaoda §yj xat 6 Kdp^(ov 2 

6 T(ov o7caT(ov STspoc; cpso^st Tcpbc; tyjv StxsXtav xdxst §s^sTat tyjv tsXsot*?]v otco 
too no[XTcy]too * tootov Y^p Q SoXXac vsov sti xat Tcpd)Tov Itoc; aYovTa icpbc; to^c; 
stxoat TcoXXdxtc; dptaTSoaavTa Tsdsajxsvoc; sTCsaTYjas T(p xaTa StxsXtav aTpaTai. 

Kat TcdaTjc; sxpdr/jas tyjc; v^aoo [XSTa tyjv KdpPcovoc; acpaY^v. §soTSpoc; oov VIIII 
30 sTCSxaXetro SoXXac;. d%o §s xijc StxsXtac; stcI tyjv 'Acpptxvjv §taTcXsoaac; ao[XTcXsxs- 
Tat Ao[xv]Tt(p (Maptoo xat ootoc; ^v arpaTYjYoc;) xat aoTov ts dvatpst xal tov Isp- 

7 ouaiav L, oHiom S \\ 18 Trpo in TupoT£pou<; add. L 2 || 22 wjXX'/jvyj L, corr. Cellar. 



p A v L v s. 

15 ingressus \\ tria milia hominuni contra fidem datam (data H) inermes peremit eumque magna cru- Oros. 319 
delitate adversus (adversum NZ) sontes insontesque saeviret (saevirent HN) , Quintus Catulus 
palam Sullae dixit eum quibus tandem victuri sumus , si in Tbello armatos , in pace inermes 
occidimus? || Sulla deMnc (marco [marc* N] ins. P) Marium de caprili casa extractum vinciri Oios. 350 
iussit ductumque trans Tiberim effossis oculis membris (membrisque L) minutatim erectis (ex- 
actis ZN 2 , desectis ^L) vel fractis trucidari. || Marium ^ 

12* 



92 EVTROPIVS. VI. 

ferebat occidit. post haec Sulla de Mithridate ingenti gloria triumphavit. Gnaeus etiam 
Pompeius, quod nulli Komanorum tributum erat, quartum et vicesimum annum agens 
2 de Africa triumpliavit. hunc finem habuerunt duo bella funestissima, Italicum quod et 
sociale dictum est et civile, quae ambo tracta sunt per annos decem. consumpserunt 
autem ultra cl milia hominum, viros consulares xxim, praetorios vn ? aedilicios lx, 5 
senatores fere cc. 



LIBER SEXTVS. 



1 Marco Aemilio Lepido, Quinto Catulo consulibus, cum Sulla rem publicam con- 
posuisset 7 bella nova exarserunt, uniim in Hispania, aliud in Pamphylia et Cilicia. 

2 tertium in Macedonia, quartum in Dalmatia. nam Sertorius qui partium Marianarum 10 
fuerat timens fortunam ceterorum qui interempti erant ad bellum commovit Hispanias. 
missi sunt contra eum duces Quii\tus Caecilius Metellus, filius eius qui Iugurtham 
regem vicit, et Lucius Domitius praetor. a Sertori duce Hirtuleio Domitius occisus 

3 est. Metellus vario successu contra Sertorium dimicavit. postea cum inpar pugnae 
solus putaretur, Gkiaeus Pompeius ad Hispanias missus est. ita duobus ducibus 15 
adversis Sertorius fortuna varia saepe pugnavit. octavo demum anno per suos occisus 
est, et finis ei bello datus per Gnaeum Pompeium adulescentem et Quintum Metellum 
Pium atque omnes prope Hispaniae in dicionem populi Romani redactae. 

II Ad Macedoniam missus est Appius Claudius post consulatum. levia proelia habuit 

contra varias gentes quae Rhodopam provinciam incolebant, atque ibi morbo mortuus 20 

2 est. missus ei successor Gaius Scribonius Curio post consulatum. is Dardanos vicit et 
usque ad Danuvium penetravit, triumphumque meruit et intra triennium bello finem dedit. 

1 etiam om. LO || 2 uicesimum quartum LO || 3 et] est LO (| 4 tractata LO || 5 autem om. LO || ho~ 
minum milia LO || xxni P || vn] vi Oros. || et aedilicios Q || 7 evteopi liber v explicit incipit vi 
F, om. G, explicit (finit L) libek, qvintvs incipit liber sextvs LO || 8 rem — 9 bella om. LO || 
9 alium PD || pamphiliam G 1 \\ ciliciam G l \\ 10 marianorum LO \\ 11 ad] a add. G 2 i. ras., ut LO || 
hispanias] ad hispanias O, ad hispaniis L \\ 12 quintius PD, quae LO \\ 13 sertorii PD, serturii LO \\ 
hertuleio FG, hirtholeio LO \\ 14 contra] *tra G ] || serturium LO || 15 us in solus G i. ras. \\ me- 
tellus post solus add. LOPD \\ 16 aduersus G 2 P || sertoribus G l , sertorium G^ 2 , serturius LO \\ de- 
mum] decimo LOPD Paean. || 17 eidem LO || datur FG || per] et G l || pompegium LO || adolescen- 
tem L \\ 18 deditionem G% || populo romano FG || 19 consolatum O || 20 rhodopam] europam LO || 
21 est post ei add. G 2 i. ras. \\ scriborianus LO || curio] cario L, om. G \\ 22 danubium LO \\ et intra 
triennium ante triumphumque L 

VIIII. 2) Oros. 5, %% ex Eutr. 

I. 4) Oros. 5, %3 ex Eutr. 

%) e dep. Liv. : per. 90 (M. Domitius legatusj , Flor. %, 10; Oros. 3, %3 ex Eutr. 
3) e dep. Lw. : per. 94 — 96, Flor. %, 10 (5), Oros. 5, %3: 

II. 1) e dep. Liv.: per. 91; Oros. 5, %3. 

%) e dep. Liv.: per. 9%. 93, Flor. 1, 39 [6) , Frontm. 4, 1, 43; Oros. 5, %3. 



P A V L V S. 

Oros 354 6 cc- \\ post haec tamen Sulla mortuo Lepidus Marianae partis adversus (adversum L) Catulum 
Sullanum (sylanum H, silanum V) ducem consurgens (surgens L) bellum reparavit, bis tunc 



IIAIANIOY METAOPA2I2. C 93 

6av Maopcov (^aatXsoovTa, aojJLjxa^oovxa tco AojxTjTtcp. cbc, oov xal tcov sjxcpoXtcov 
xexpary]x<i>€ 6 26XXa<; tov xaTa MtOptSaToo dpta[x[3ov aTcsTcXyjpcoas. xai IIoji/irijiQS 

§s TCpcoTo<; tooto Xa^cbv sv vsotyjti to y^P^C etxoaTcp xat TSTapTcp tSjg TjXtxta^ STst 
xaTa tcov Acppcov sdptd[x[3soasv. ootco^ sTsXsoTYjaav o ts 'iTaXtxo; tcoXsjxo^ xat 6 2 
5 s[xcp6Xto<; tcoXsjxoc; stcI SsxaTcp sxTa&svTsc svtaoTco, oXsdptcoTaTot ysvojxsvot rq c Pc6[xi[j. 
xaT aoToo^ -yap aTcs(3aXov sxaTov xat icsvTiqxovTa ^tXtaSac dvSpcov oTcXtTtov, stxoat 
Ss xat Tsaaapa^ OTcaTtxoo<; avSpa; sTCTa ts TcpatTcoptoo;, attnXtxtoo; s&fjxovxa, aoy- 
xXirjTtxooc Ss d[xcpl too^ §taxoatoo<;. irj Ss tcov atStXtxtcov dp^ tk; yjv ^<; icpcoTY]*; 
oi TcaptovTS^ £7cl Ta TcpdyixaTa ttj<; tcoXsco; sToy^avov. 



10 BIBAION €. 

Mdpxoo AtjxtXtoo AsTctSoo xal Kovtoo KaTooXoo ysvojxsvtov oTcaTcov xat tyjc I 
TcoXtT£ta<; otco too SoXXoo TCScpoXaYfxsvv]^ xatvol TcoXsjxot TiavTa^o&sv s^avsaTYjaav 
sv [xev Tat"; Iaicavtatc; SspTcoptoo vscoTsptaavToc, (o<; ttj<; Maptoo ao[x;xopta<; yjv) xat 2 
tooc, Iaicavooc, st; oTcXa xtVTjaavTo;, SstaavTo; [xyj TaoTa Tcd&Yj Tot; Xoncotc, to£<; 

15 Maptcp xsxotvo)VY]xoatv, sv riafxcpoXta Ss xat MaxsSovta xat AaXcxaTta tcov svotxcov 
ttj; Y"!j; xaTa too St^[xoo aTaataadvT(ov. ics[X7covTat Totvov sict [xsv tov SspTcoptov 
K6vto<; KatxtXto; MstsXXo; 6 MstsXXoo Tcat^ too 'IooYoop&av vtxvjaavTo^ xat Aoo- 
xto<; Aofx^Tto^. dXX' 6 [xsv Aopr/JTtoc, aojxjxt^a; dvTfjps&Y], MstsXXo; Ss dpup-yj ptaTov 3 
sa^s tyjv [xd^Yjv sicsl Ss oox sSoxst jxovoc, dpxstv, TcsfXTOTat Ilo|XTCig to<; * xal Stacpo- 

20 poo<; sa^sv tj (xa^Yj TO^a<; vov [xsv xpaToovTo^ vov Ss ^tto)(xsvoo SspTcoptoo. StsX- 
dovTcov Ss svtaoTtov oxTtoxatSsxa SspTtopto; otco tcov otxstcov dvifjps&Y) xat Iaicavot 
svtsoOsv ^ps[xoovTS<; Stsjxstvav. 

Tov sv MaxsSovta Ss tc6Xs[xov "ATC7cto<; KXa6Sto<; xaTcop&coas tcoXXo^ sOvsat II 
[xa/sadjxsvo; toi<; tyjv 'PoSotcyjv otxooatv. vt/i^aavTa Ss aoTov aTc^Y^T s T0 ^ P tou 

25 voao;. OTcoxaTaaTa^ 8s aoTcp rdlo; Sxptpcovto; Kooptcov AapSdvoo^ ts svtXYjas xat 2 
Tcpbc; Ta^ o^da<; s^copYjas too TcoTacxoo too "IaTpoo. ootco ts sicavsXdcbv s&ptdjx- 
^soasv. 

5 ttjs pcafxY]? L, ttJ ptt>p.irj S || 9 nap6vT£<; L, corr. S \\ 10 pi^Xiov c, add. Sylb. || 14 TauTa L y Ta^Ta 
Kaltwasser || 15 irapicpuXiaic X/, Ttapi-cpuXia CeiZ. || 25 %ap5avou<; JO, corr. <Sj/i6. 



P A V L V S. 

acie certatum est, plurimi Ronianorum extincti. Albanorum civitas pro eo, quod illuc Scipio 
Lepidi (lepidus H) filius {om. H) confugisset, expugnata et capta est. Brutus in Cisalpinam Gal- 
liam fugiens apud Regium interfectus est. || hoc tempore Hierosolymis (hierusolymis L) Alex- Hier. 1941 
andra uxor Alexandri regnabat, ex cuius aetate Iudaeos rerum (iudaeorum NZ l , iudaeos Z 2 ) 
confusio et variae clades oppressere. 



§4 EVTftOPtVS. VI. 

111 Ad Ciliciam et Panlphyliam missus est Publius Servilius ex consu|e ? vir strenuug. 

Ciliciam subegit, Lyciae urbes clarissimas oppugnavit et cepit, in his Phaselida Olym- 
pum Corycum Ciliciae. Isauros quoque adgressus ad dicionem redegit atque intra 
triennium bello finem dedit. primus omnium Eomanorum in Tauro iter fecit. rever- 
tens triumphum accepit et nomen Isaurici meruit. 5 

IIII Ad Illyricum missus est Gaius Cosconius pro consule. multam partem Dalmatiae 

subegit, Salonas cepit et conposito bello Romam post biennium rediit. 
V Isdem temporibus consul Marcus Aemilius Lepidus Catuli collega civile bellum 

2 voluit commovere, intra unam tamen v aestatem motus eius oppressus est. ita uno tem- 
pore multi simul triumphi fuerunt, Metelli ex Hispania, Pompei secundus ex Hispania, 10 
Curionis ex Macedonia, Servili ex Isauria. 
VI Anno urbis conditae sescentesimo septuagesimo sexto Lucio Licinio Lucullo et Marco 

Aurelio Cotta consuMbus mortuus est Mcomedes rex Bithyniae et per testamentum popu- 
lum Komanum fecit heredem. Mithridates pace rupta Bithyniam et Asiam rursus voluit 

2 invadere. adversus eum ambo consules missi variam habuere fortunam. Cotta apud 15 

3 Chalcedona victus ab eo acie, etiam intra oppidum coactus est et obsessus. sed cum 
se inde Mithridates Cyzicum transtulisset , ut Cyzico capta totam Asiam invaderet, 
Lucullus ei alter consul occurrit. ac dum Mithridates in obsidione Cyzici commoratur, 
ipse eum a tergo obsedit fameque consumpsit et multis proeliis vicit, postremo Byzan- 
tium quae nunc Constantinopolis est fugavit. navali quoque proelio duces eius Lucullus 20 
oppressit. ita una hieme et aestate a Lucullo ad centum fere milia regis exstincta 
sunt. 

VII Anno urbis Romae sescehtesimo septuagesimo octavo Macedoniam provinciam Mar- 

cus Licinius Lucullus accepit consobrinus Luculli, qui contra Mithridaten bellum gere- 
2 bat. et in Italia novum bellum subito commotum est. septuaginta enim quattuor 25 

1 ad] a 10 |[ siciliain O 1 || pamphiam O || publius] post PD \\ ex consulare FG, ex consulari S \\ is 
post strenuus add. LOPD || 2 siciliam QPD \\ phasehdam F, faselidam GPD, phasehdan O, phaselyda 
L || olynthum LO \\ 3 coracum PD || deditionem G*D 2 P || 4 is post fecit PD \\ iter fecit] interfecit 
GLO || 5 nomin L \\ 6 ad] at in DNZ, atque in HV || gaius] gneus FG || conconius LO || pro 
consule] PD Paean., om. FG, proconsulLO || is multam PD || dalmatitiae L || 7 redit G || 9 motus] 
nutus LO || 10 multo G l \\ multi romae simul triumphauerunt L O || 11 seruilii PD, seruile LO \\ 12 anno 
urbis conditae om. LO || septuagesimo] sexagesimo LO Paean. || 13 mortu*s G l \\ est om. LO \\ et 
per testamentum] G, et testamento PD, ex testamentum LO \\ 14 heredem fecit PD || mitridatis LO || 
et] ex O || 15 uariam] non unam PD \\ 16 calcedonam G, chalceclonam F, chalcedoniam S, calchedoneum 
LO, calcedonem PD || et] ut O || sed cum se inde] secum inde O, secum se deinde L \\ 17 cyzicos G \\ 
captam G, capto PD || 18 commoratur] in moratur LO \\ 20 constantinopole LO \\ 21 aestatem L || ad 
om. LO \\ ex parte regis LO \\ exticta G^ || 23 sescentes G 1 \\ 24 luculli] eius PD || metridatem L || 
gerebat — 25 bellum om. G, pro eo sup. scr. G 2 : pugnauerat || 25 nouum] unum LO [| et quattuor LOPD 

III. e dep. Liv. : per. 90. 93; Frontin. 3, 7, 4 , Oros. 5, %3 ex Eutr. 
IIII. Oros. 5, %3 ex Eutr. 

V. 1) e dep. Liv.- per. 90; Flor. %, H; Oros. 5, %%. 
%) e dep. Liv.? 

VI. 1) e dep. Liv. • per. 95. 

%) e dep. Liv.: per. 93; Oros. 6, %. 

3) e dep. Liv. : per. 95; Flor. 4, 40 (45), Frontin. 3, 43, 6; Oros. 6, 2. 

VII. 4) e dep. Liv. . per. 97, Flor. 4, 39 {6) , Oros. 6, 3. 
2) e dep. Liv. . per. 95 — 97, Flor. 2, 8; Oros. 5, %&. 



IIAIANIOY METAOPA2IS. C 95 

Etc; 8s tyjv IIa[xcpuXtav IIouj3Xto£ 2spj3t'XXtoc; dcptxojxsvoc; KtXtxtav ts uTuyjYa- III 
•ysTo xai Auxtac; to TrXsfaTov. <l)aaY]Xt8a ydp xat "OXujxtov xat K(6puxov Trpoas- 
vst[xs c Pa)[xatotc;- 'Iaaupotc; ts sirsXihbv Ypdyxaas tyjv c P(o[xauov 8s£aa&at 8sotco- 
TStav Trpurcoc; ts e Pa)[xat(ov tov Taupov StYjXds- xat 6Ssuaa<; tyjv ura&pstav stcsxX^vj 
5 8td t-Jjv vtxvjv 'Itfauptx6<; cbc 8uo[xax<6TaTov IQvoc; vsvtvvjxtoc;. 

Td Ss sv 'IXXuptoti; Tdtoc; Koax(6vto<; dvftoTraTtxYjv sbuotav I^tov xaTsaT^oaTo IIII 
2dXa>vac; [xsv [XYjTpoTroXtv tyj<; AaXjxaTtac; xTY]ad[xsvo<;, T(p TCoXsfxa) Ss sTrtdstc; sTSt 

8suTSp(p tsXoc;. 

Ev auT(p Ss tout(o T(p xpova) Mdpxoc; AtjxtXtoc; AsirtSoc; 6 tou KaTouXou V 
io auvuraiToc; tyjv s[xcpuXtov sTrs^stpYjasv dvaxtVYjaat aTaatv dXXd tou TipoatovToc; Os- 
pouc; xaxbjps{b]. xat Ta -ysvojxsva Trapd Totc; 'iXXuptofc; xat xaTa tyjv TroXtv Tapuc; 2 
ts svsxa xat tuW sp^tov auT(ov Y^t(6&Y] &ptd[x[3(ov. 

Kat P(6[xy] Ss sxtov xal s(38o[xy]xoot6v stcI Tofc; sEaxoafotc; stoc ^jv. xaTa 8yj VI 
toutov tov xatpov sxtoc; [xsv Aouxtoc; AouxouXXoc; xal Mdpxoc; AupVjXtoc; Korcac; Vjaav 
15 UTraTot. Ntxo[XY]8Y]<; Syj 6 Bt&uvwv tsXsutwv Trapsra[x<J;s t^v paatXstav c P(o[xatotc;. 
Mt&ptSaTY]<; 8s [xtxpd T(ov ottovS(ov cppovTtaac; xaTa tyjc; Btduvtac; xat'Aatac; scpoSov 

S[XsXsTY]OSV. d[XCpOTSp(OV Ss T(Jt)V UTUaT(OV STc' aUTOV 6p[XY]$SVT(OV VUV [XSV SXpdTSt, 2 

vuv Ss ^ttov sfys c Pa)[xat(ov xat Korcac; fxsv irpo KaXpjSovoc; ttjs sttI T(p Boairopa) 
au[X|xt£ac YjrcaTat xat xaTacpsu^st Trpoc; to oEotu. Mtdpt8aTY]<; Ss tyjv iroXtopxtav 3 

20 Tpt^stv auT(p touc; ^povouc; otySstc; ISpajxsv sttI tyjv KuCtxov (b<; 6p[XY]TYjpt(p ^pYj- 
adfxsvoc; auTi^ xaTa TudoYjc; t^c; 'Aatac;- ou jx-rjv otov ^Xirtasv sa^s tsXoc;. Aou- 
xouXXoc; ydp auT(p Tcpoaxa9so&stc; xat icoXtopxouvTa TroXtopx^oac; Xtjxai ts TUtsoac; au- 
tov ts xat to aTpaTOTrs8ov auvsXauvst tov Mtdpt8aTY]v stc; to BuCdvTtov, scp' ou vuv 
saTtv -yj K(ovaTavTtvouTroXtc;. xal [xsTa TauTa Totc; oTpaTYjyotc; auTou [xa^sadjxsvoc; 

25 to ttoXu Stscpdstps tou OTpaTou, (bc; sxaTov dv8pc5v ^tXtdSac; raasrv ucp' svt ^stjxaivt 
xat Sspst. 

T(p 8s sEaxoatoaT(p xai sp8o[XY]xoaT(p xat 6y86(p t^c; tcoXswc; sTst Ta Maxs8o- VII 
vtxd [xsv STCSTpdiTY] Atxtvvta) AouxouXXa) (dvscptoc; 8s ^v AouxouXXou tou TTpoc; Mt- 
dpt8aTT]V ttoXs[xouvtoc;) . sxtvV]{b) 8s xaTa rJjv 'haXtav tioXsjxqc; xatvoc;- Tsaoapsc; ydp 2 
30 xat sp8o[x^xovTa T(ov sttI [xovo[xaxt<£ ouvstXsYfxsvtov ^sjxovac; tou ToX[XY][xaToc; TtotYj- 



11 Y^o^a L \\ 18 Kapyjj&ovo? L, corr. S || ttjc] tov jL || 22 xouvTa 7roXi add. L2 i. ras. || 28 at- 
^paSaTYjv L 



96 EVTROPIVS. VI. 

gladiatores ducibus Spartaco Crixo et Oenomao effracto Capuae ludo fugerunt, et per 
Italiam vagantes paene non levius bellum in ea quam Hannibal moverat pajraverunt. 
nam multis ducibus et duobus simul Eomanorum eons^ilibus victis sexaginta fere milium 
armatorum exercitum congregaverunt , victique sunt in Apulia a Marco Licinio Crasso 
proconsule, et post multas calamitates Italiae tertio anno bello huic est finis inpositus. 5 

VIII Sescentesimo octogesimo primo anno urbis conditae Publio Cornelio Lentulo et 

Gnaeo Aufidio Oreste consulibus duo tantum gravia bella in imperio Romano erant^ 
Mithridaticum et Macedonicum. haec duo Luculli agebant, Lucius Lucullus et Marcus 

2 Lucullus. Lucius ergo Lucullus post pugnam Qyzicenam, qua vicerat Mithridaten, et 
navalem, qua duces eius oppresserat, persecutus est eum, et recepta Paphlagonia atque 10 
Bithynia etiam regnum eius invasit, Sinopen et Amison civitates Ponti nobilissimas 

3 cepit. secundo proelio apud Cabira civitatem, quo ingentes copias ex omni regno 
adduxerat Mithridates, cum xxx milia lectissima regis a quinque milibus Romanorum 
vastata essent, Mithridates fugatus est, castra eius direpta. Armenia quoque minor 

4 quam tenuerat eidem sublata est. susceptus tamen est Mithridates post fugam a Ti- 15 
grane Armeniae rege, qui tum ingenti gloria imperabat, Persas saepe vicerat, Meso- 
potamiam occupaverat et Syriam et Phoenices partem. 

VIIII Ergo Lucullus repetens hostem fugatum etiam regnum Tigranis qui Armeniis im- 

perabat ingressus est. Tigranocertam civitatem Arzianenae nobilissimam regni Armeniaci 
cepit , ipsum regem cum septem milibus quingentis clibanariis et centum milibus sa- 20 
gittariorum et armatorum venientem decem et octo milia militum habens ita vicit, ut 
magnam partem Armeniorum deleverit. inde Nisibin profeetus eam quoque civitatem 
2 cum regis fratre cepit. sed hi quos in Ponto Lucullus reliquerat cum exercitus parte, 
ut regiones victas et iam Romanorum tuerentur, neglegenter se et avare agentes 

1 duce FGS, duces LO || sparta* G, spartago LO \\ chryxo F(?)S, crispo LO || oenoraatu FGS \\ 2 mouerat 
parauerunt] m. parauere LO, m. parauerat G l , m. parauerant G 2 , mouerunt PD || 3 lxx m fere militum 
armatorum G \\ milia LO || 4 apuliam LO \\ lieioriio G, licio JL, om. O || carsso LO || 5 calamites 
G l || est om. PD || 6 et primo LO || urbis conditae anno LO || lentulo — 7 duo om. PD \\ 8 lucius 
— marcus lucullus om. LO || 9 luculis (ante lucius) G l || mitridatem GPD || et om. G 1 \\ 10 eis (r 2 || 
11 sinopem LO || amisson FG, amissas S || nobilissimas] bellicosissimas LO || J2 gabiram LO, gaue- 
ram FGP (gaueran N)> graueram S, graueran D, corr. Vinetus || quo mgentes] qui ingentes LO, con- 
iungentes FG || copias — 13 mithridates om. G || 13 a] cc LO, ad G l \\ quinque milibus om. PD || 
14 est om, LPD \\ et castra LPD \\ 16 armeniae om. FG || regem LO || impetrabat O || mesopota- 
miam occupauerat om. FG || 17 syria L || foenicis FG, phaenicis L 2 || 18 repetens] repentes G l , le- 
pente G 2 \\ 19 tigranecertam FG \\ arzianenae codd. (argianene D), arzanenae Vinetus \\ armeni accepit 
PD || 20 septem quingentis milibus LO \\ glibananis DHV || centum om. LO || 21 armatorum] armen- 
torum G \\ decem et octo] xvn LO \\ ut om. LO || 22 nisibin] nisibi in L, ninsibi 11 O \\ eam om. 
G l || 23 hii LOP, his D || quos] quoque FG || , pontu O, pontum L || reliquerat om. G, ceperat F ||> 
parte] paratae LO || 24 legiones FGS \\ et (ante iam) om. LO || neglegentes LOPD, negenter FG, negle- 
genter Schonh. 

VIII. 4) Eutr. e superioribus. 

3i) e dep. Liv. . per. 97; Oros. 6, 5. 

3) e dep. Liv. . per. 97? 

4) e dep. Liv. : per. 97. 

VIIII. /) e dep. Liv. : per. 98 , Oros. 6, 3. 
%) e dep. Liv. : per. 98. 



nAIANIOY METAOPASI2. C 97 

adjxevot STcdpTaxov xal KptCov xal 0tv6[xaov, 6p6£avTe<; to jxovofxa^txov &eaTpov 
aTcecpoyov • xal TcXavo&jxevot xaTa jxtxpov ts YjoEY]ib]aav oSaTe et<; s^xovxa [xoptd§a<; 
TcpoeXdstv * tcoXXoo<; ts c P(0[xata>v aTpaTYjyooc, xat §60 tojv ototcov dveXovTec, oo^ 
^tto) xal cpo(3ov xat xtvSovov eTCYJYayov c Po>[xatotc; Y]7cep "Avvtpac;* xat [x6Xt<; 6tc6 At- 
5 xtvvtoo Kpdaaoo ^etpoTovYjfrevToc; oicaToo rcoXXatc; irepi(3aX6vTe; tyjv 'Po&jxyjv aojxcpo- 
patc; STet TptTcp tyj<; dppjc; too tcoXIjxoo 7cavTeXa><; diceapeaibjaav. 

E^axoatoaTO) §e xat oySoYjxoaTtp xat Tcparcoo tyjc, tcoXsux; eTet KopvYjXtoo Aev- VIII 
tooXoo xat Tvatoo AocptStoo 'OpeaToo tyjv dp^Yjv §e£a[xeva>v ot 860 icoXejxot tyjv 
c Pd)[XY]v ev(6^Xoov [xovot, o Te Tcpb; Mt9pt8aTY]v xat 6 icpb; MaxeSova;, ot<; eTceaTa- 

10 toov Aooxt6<; Te AooxooXXo; xat Mdpxo; Ao6xooXXo<; * dXX' 6 [xev Aooxto; jxeTa tyjv 2 
ev KoCtxa) [xd^Yjv, y^v dpTt SrAjyYjadjxYjv, vtxa Te too; Yj-ye[x6va<; too Mt&pt8aToo vao- 
[xaytqf * xat xaTaxoXoodaiv oTCta&ev ElacpXaYovtav Te xat Btdovtav dve/TYjaaTo xat Tcpb; 
tov IIovtov, §<; yjv tyj<; MtOptSaToo ^aatXeta;, t6v 8p6[xov tdove' xal xa<; eTcta^jxoo; 
too IIovtoo TcoXet; StvuncYjv ts xal Afxtaaov' etXev. etr eTctaovdcpa; tyjv [xd^Yjv icept B 

15 Kd[3etpa ty]v TcoXtv jxeTa tcoXXoo tcXiq&oo; ex TcdaYj; aoToo tyj^ ^aatXeta; dvTtTca- 
paTa£a[xevoo too Mtdpt8aToo* ooto; TcevTa/taytXtot; [xovotc, oicXtTat; ypc&jxevo; Tptd- 
xovTa 8teyp^aaTo ytXtd8a; • xat zpifyac, tov Mt&ptSaTYjv et; cpoyY]v tu>v Te icapejx- 
[3oX(i>v e^eveTo xopto; dcpetXeTo Te xal tyjc, [xtxpa; Apjxevta; aoTov. tov jxev oov 4 
cpoyovTa TtypdvYjc; 6 tyj<; 'Apjxevta; 6ice8e^aTo ^aatXeo; eictaYjfxoTaToc; tu>v TcaricoTe 

20 ^ v > X^P av ^o.raa^nii)v xat Ilepaa; det vevtx*/]xob; xal tyjv MeaoTcoTajxtav xat tyjv 
Soptav xat Ta TcXetaTa t^<; OotvtV/]; ocp' eaoTov eya)v. 

AooxooXXo; 8' e7ce£eX&a)v xat t^; Ttypdvoo ^aatXetac xaTecppovYjae xat tyjv jxe- VIIII 
ytaTYjv atpet TcoXtv ####^^########## 

5V- -7V- ff 7? ^^^^^^W^7vyv'7vvF-TV : 7f^--7F 

2 ixupidhac, Mommsen, yikidhaLc, LS || 5 TcepifkXXovces i 1 || 8 aucptotou] cptXtou X, corr. aS || 11 tou om. S || 

13 £7itOT|{xou I/ 1 || 14 tou ac?^. L2 || 15 Tajkpa L, -xapetpa S \\ 17 e^pYjaaTo L 1 || 22 Ih S || 

23 atpet S, atpet L, Ipet corf. Sylb. \\ tioXiv L 2 apogrr. Venet. , cod. a5?/Z&. , fxaxat? L 1 || post TtoXtv 

^ 71 XX 
X i. m. Xetcpu a 



P A V L V S. 

1 fugerunt. || Vesuvium nionteni occupaverunt , unde erunipentes Clodii praetoris, qui eos obsidione Oros. 360 
(obsidioneni V) cinxerat, castra expugnaverunt (expugnarunt N) ipsoque (ipso quoque NZ) in 
fugani (fuga A T, Z) acto cuncta in praedam averterunt (everterunt NZ). inde per Consentiam et 
Metapontum circumducti ingentia brevi agmina (agmini V 1 ) collegerunt (colligerunt P praeter Z 2 , L) ; 
itaque cum caedibus incendiis rapinis stuprisque (stuprique NV) omnia miscerent (miscerentur V, 
miserent N l , miscere L) multaeque se matronae ob dolorem pudoris (pudorem IV 1 ) violati necas- 
sent (necarent V), || paene non 

EVTKOPIVS. 1 3 



98 EVTEOPIVS. VI. 

oceasionem iterum Mithridati in Pontum inrumpendi dederunt, atque ita bellum reno- 
3 vatum est. Lucullo paranti capta Nisibi contra Persas expeditionem successor est 

missus. 
X Alter autem Lucullus qui Macedoniam administrabat Bessis primus Romanorum 

intulit bellum atque eos ingenti proelio in Haemo monte superavit. oppidum Uscuda- 5 
mam quod Bessi habitabant eodem die quo adgressus est vicit, Cabylen cepit, usque 
Danuvium penetravit. inde multas supra Pontum positas civitates adgressus est. illic 
Apolloniam evertit, Callatim Parthenopolim Tomos Histrum Burziaonem cepit belloque 
confecto Eomam rediit. ambo triumphaverunt, tamen Lucullus qui contra Mithridaten 
pugnaverat maiore gloria, cum tantorum regnorum victor redisset. 30 

XI Confecto bello Macedonico, manente Mithridatico , quod recedente Lucullo rex 

collectis auxiliis reparaverat, bellum Creticum ortum est. ad id missus Quintus Cae- 
cilius Metellus ingentibus proeliis intra triennium omnem provinciam cepit, appellatus- 
2 que est Creticus atque ex insula triumphavit. quo tempore Libya quoque Romano 
imperio per testamentum Apionis qui rex eius fuerat accessit, in qua inclutae urbes 15 
erant Berenice Ptolemais Cyrene. 
XII Dum haec geruntur, piratae omnia maria infestabant ita, ut Bomanis toto 

orbe victoribus sola navigatio tuta non esset. quare id bellum Gnaeo Pompeio decre- 

2 tum est. quod intra paucos menses ingenti et felicitate et celeritate confecit. mox ei 
delatum etiam bellum contra reges Mithridaten et Tigranen. quo suscepto Mithridaten 20 
in Armenia minore nocturno proelio vicit, castra diripuit, quadraginta milia eius occidit, 

3 viginti tantum de exercitu suo perdidit et duos centuriones. Mithridates cum uxore 

1 ococcasionem G || mitridate L l O || derunt G || ronouatum G \\ 2 parante FGS \\ capta nisibi] captam sibi 
LOD, nisibe (om. capta certe G; de F non constat) FG || 4 bessi L || romanorum pnmus X/O || 5 uscuada- 
mam FG, usque adaman LO, corr. Schonh. ex P \\ 6 adgr#ssus G l || cabulen PD, cibylen L || usque ad 
LODHV || 7 danubium GLO \\ super LO || 8 calathim FG, callatm LO, gallathiam DN, galathiam ZH, 
galatiam V, corr. Glarean. \\ parthemoppohn L, parthemopolin O || tomus LO \\ histrium FG, histriam 
8, istrum LO \\ burzia*nem G 1 || 9 tamen (tum Hoeger) triumphauerunt codd., triumphauerunt tamen 
Mommsen || lucullus qui] luculli is qui Eussner, lucius qui Glarean. \\ mitridantem L, mitndatem OPD || 
10 maiorem G, maiori LO \\ 11 quo LO \\ 12 collectis multis auxiliis LO || ortus O || quintus om. 
PD || 13 infra LO || 15 appionis codd. Paean., corr. Cellar. || quae G \\ urbes inclytae F \\ 16 bero- 
nice L || ptolemias G 1 , ptolemis G 2 , pholomias L, ptholomias O \\ cyrine LO || 17 geruntur] aguntur PD \\ 
infestabant] infesti tenebant FG || 18 orbi uictoribus G || 19 ingenti et] inter LO || ei om. FG |j 20 re- 
gem GLO || mitridatem G || et tigranen — mithridaten om. PD || mitridatem G \\ 21 armoeniae inore 
LO || triginta Capito || milibus eius occisis LO \\ 22 et xx FG, triginta LO 

VIIII. 3) e dep. Liv. ? 

X. . e dep. Liv. per. 97 ; Flor. 4, 39 (6). 

XI. /) e dep. Liv.. per. 98 — 400; Flor. 4, A% , Val. Max. 7, 6 ext. 4; Oros. 6, 4. 

2) e dep. Liv. per. 70. 

XII. 4) e dep. Liv.: per. 99; Flor. 4, 61; Oros. 6, 4 ex Eutr. 
%) e dep. Liv.. per. 400. 404; Flor. 4, 40 (%%) , Oros. 6, 6. 

3) e dep. Liv. • per. 404. 40%, Flor. 4, 40 (%5) , Val. Max. 4, 6 ext. %, Oros. 6, 4. 5. 



P A V L V S. 

Oros 358 7 penetravit. expugnavit etiam || gentes quae Rhodopaeis montibus circumfusae (circumfiigae HV, 
erant circumfusae L) inter (in NZ [ ) cetera dictu audituque horrida, quae in captivos agebant, 
raptis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque (capillatis NZ) 



IIAIANIOT METAOPA2IZ. C. 99 

*^################## # XI 

#####*:#### ###### ## ### 

####### oikv Syj xat Kp7]Tixo<; 6 MstsXXoc, TcpoaTjyopsoib] xal 
ty]v vtxvjv s\)ptd[Ji[3soas. tots xat At(36o>v 6 [3aatXso<; 'ATCtu>v c Pa>[Jtatotc; TcapsTOjxis 2 

5 tyjv ap^Yjv aTuo&VYjaxwv sx §taiWjx7]<;. xuptot 8s At(367j<; sysvovTo 'Pcojjtatot xat 
[ASftaTa^ TcpoasXa(3ovTo rc6Xst<; Bspsvtxrjv ]TcoXs[Aat§a xat Kop7]V7]V. 

Ootco t<j5v TcpayjJtdTiov xaTa ytjv s^ovtcov sx daXdrcTjc sxtvVjdv] iroXsjJtoc Xtj- XII 
aTd)v aoTYjv TcavTa^odsv sTcrjrXsovToov a><; jatjts Tot^ s[Jtrc6pot<; [Jt7]T , alloic, aoTTjv 
stvat TcXstv. tootov 6 nofjfic^toc cp7jcpiajxaTi ttjc, tcoXsooc, sTctTpaicsvTa sv jxtxpql XP° V( P ^ 

10 xat jxsTa Xa[XTcpa<; sTcaoas ttjc, to^7]<;. xat [xstscttj Tcpoc, MtOptSaTTjv ts xat Ttypa- 
vy]v • xat tov Mt&pt§aTY]v jxsv sv Apjxsvtcf ttj SsoTspa voxTOfxa^ta vtx^aa<; Tac ts 
Tcaps[x(3oXa<; stXsv xat TsaaapaxovTa ^tXta'6ac, StscpOstps too tcov TcoXsjJtteov aTpaToo 
stxoat to)v saoToo [xa)(Y]Td)V aTco[3aXa>v xat sxaTovTap^ooc, 66o. aoTov ts MtdptSa- 3 

4 druntojv L, a7uu)V S || 5 a>v ante ev. L, del. S 



K A n I T Q N. 

10 ott IIo[xtct]io<; o jxsya^ sTctxAYj&sU 0TcaT0<; xal aTpaTYjyo^ Pcojxauov tov Tcpo; Mt&pt- 
SaTTjV xal TtypavTjV tco^sjxov dvsSsEaTo xal tov jxsv Mi&piBaTYjv xaTa ttjv jxtxpdv Apjjisvtav 
voxTO[xa)(ta xaTTjycavtaaTO ax; to aTpaTOTCsSov aoToo Btapirdaat xat y' [xoptd6a<; oTcAtToW xaTa- 
PaXsTv. o o6v Mt&ptBaTT^ yojxvw&st^ TcavTaTcaat tyjc; Bovajxsa)^ Stacpsoystv ayaTCTjT(5<; a[xa t^ 
yajxsTTj xat [3' Ttaiv axoAoodotc; ixavo^ ysyovsv. sl^a xaTaaTaataa&st<; otco too Tcai8o<; Oap- 
vdxoo Tcapa toT^ oixsiot; aTpaTtarcat? xat Tcpo<; &dvaTov avayxaTov sAa&stc; cpapjxaxov otjAyjty]- 
piov sxTctcav TsXsoTa icspt tov BoaTcopov * o Ss 87) Tcat<; aoTtp Oapvaxr]^ ytvsTat SiaBo^oc; t% 
^PX% ° ^^ IIojxTCTjtoc stcI TtypavT|V ayst tt^v aTpaTtav # o 8s 'Apjxsvto^ Sta |xa)(Tj<; sA&sIv 
toT^ c Po)jxatotc oo XoatTsXsc 7]y7]aa[xsvo<; svStBooc saoTov acptxsTO Tcpoc IIo[XTC7]tov xat Tcpoc 
toTc yo^vaatv aoToo Tcsacav xat to 8ta8Tj[xa tt^c xscpaX^c acpsAwv sv TaTc sxstvoo X £ P a>l xaTS- 
&sto * otc Stj xajxcp&stc tov &ojxov o no[XTc^toc avtar/]at ts aoTov xat to otaBTjjxa TccScXtv aico- 
8t8a)atv aoTo^ tyj TooApjxsvtoo tooto Tcspt&stc xscpaXfj Ta ts aMa 8td Ttjx^c tov avSpa T^ysv. 
dcpaipsast Bs oixox; [xspooc; Ttvoc ttjc. ap^c xai ^pV][xaat tcoXXoTc sCY]{xta)as tov Ap|xsvtov* 
2optav ts ydp xat ^otvtxTjV dirsTS[xsTo xat TcsvTaxta/tXta TaXaVTa dpyoptoo t6j c Po)[xata)V 
6*7][xa) xaTa^aXsTv aTs )(sipo)V d6txo)v dp£d[xsvov TcpoaTjVayxaas. [xsTa TaoTa 'AX^avooc otcs- 
Ta^s xat tov ^aatXsa toW 'ipvjpcov ApadxT^v cpsoystv ^vdyxaas xat tt^v [xixpdv Apjxsvtav A/]to- 
Tapo) T(p BovdaTTj tt^ TaXaTtac s6o)p7]aaTo ATTaXov ts xat IloXatjxsvsa sVt tt^v otxstav dp- 
XV T % nacpXayovtac xaT7]yaysv s^sX7]Xajxsvoo<; irpoc too Mt&pt6aTOO KoX^otc ts scptaT7]atv 
7]ys[xova. scp' otc 2opooc ts xat Apa[3a<; xaTsaTps^aTo xat 'looSatooc TptTO) jx7]Vt TcapsaT7]aaTo. 
Suid. s. v. IIo[XTC7]toc. oTt Mt&pt6aT7]<; o too IIovtoo paatXsoc ^aXsTcoc wv xat Tpa- 
yoc xaTaaTaataa&stc — icpoc ts &dvaTov — BoaTcopov. Ioh. exc. de ins. 15 (69 M). 



P A V L V S. 

adhuc ac (hanc V) per interiores cavernas (cavernes NZ 1 ) niale effosso (epheso V 1 , effoso N l Z } 
effuso X) cerebro (celebro NZ, om. V 1 ) oblitis avide ac sine horrore tamquam (taniqui H) pocu- 
lis (oblitis — poculis om. V) utebantur. || tnde multas 

13* 



100 EVTROPIVS. VI. 

fugit et duobus comitibus. neque multo post cum in suos saeviret 7 Pharnacis filii sui 
apud milites seditione ad mortem coactus venenum hausit. hunc finem liabuit Mithri- 
dates: periit apud Bosporum. vir ingentis industriae consiliique regnavit annis sexa- 
ginta, vixit septuaginta duobus, contra Romanos bellum habuit annis quadraginta. 
XIII Tigrani deinde Pompeius bellum intulit. ille se ei dedidit et in castra Pompei 5 

sexto decimo miliario ab Artaxata venit ac diadema suum, cum procubuisset ad genua 
Pompei, in manibus ipsius conlocavit. quod ei Pompeius reposuit honorificeque eum 
habitum regni tamen parte multavit et grandi pecunia. adempta est ei Syria Phoenice 
Sophanene, sex milia praeterea talentorum argenti quae populo Romano daret, quia bel- 
lum sine causa Romanis commovisset. 10 

XIIII Pompeius mox etiam Albanis bellum intulit et eorum regem Oroden^ ter vicit, 

postremo per epistulas ac munera rogatus veniam ei ac pacem dedit. Hiberiae quoque 
regem Artacen vicit acie et in deditionem accepit. Armeniam minorem Deiotaro Ga- 
latiae regi donavit, quia socius belli Mithridatici fuerat. Attalo et Pylaemeni Paphla- 
goniam reddidit. Aristarchum Colchis regem inposuit. mox Ituraeos et Arabas vicit. 15 
2 et cum venisset in Syriam, Seleuciam vicinam Antiochiae civitatem libertate donavit, 
quod regem Tigranen non recepisset. Antiochensibus obsides reddidit. aliquantum 
agrorum Daphnensibus dedit, quo lucus ibi spatiosior fieret, delectatus loci amoenitate 
et aquarum abundantia. inde ad Iudaeam transgressus Hierosolyma caput gentis 
tertio mense cepit, xn milibus Iudaeorum occisis, ceteris in fidem acceptis. his gestis 20 
in Asiam se recepit et finem antiquissimo bello dedit. 

1 fugiit LO || multum LO || pharanacis G || 2 militum iO || 3 periit autem LOPD || bosphoruin LO \\ 
annos 10 || 4 lxii L || annos LO || 5 ei om FG \\ dedit codd. praeter HV || 6 ab artaxata miliario 
LO || diecdema G 1 \\ 7 ipsius] suis FG || 8 habitum] habuit (?) G l , del. G 2 qui add. recepit i. m. \\ 
grandia LO || pecunia om. LO || dempta L, adepta G \\ ei] et LO \\ 9 soflne LO \\ quinque milia 
Capito || 11 albanis om. G, albanos LO || oroden ter] orodem ter S, orodentem LO, prudenter et prudentem 
PD || 12 epistolas GLO \\ ac (ante munera)] et LO || 13 artacon FG, arsacen Capito || dedicatione O || 
14 mitridaticae LO || pilemene G, polymeni LO, polemini DVNZ 1 , polemenem HZ 2 , corr. Schonh. || pafla- 
gonia G \\ 15 dedit LO || aristarcum G || colhis G, colchris LO || ityreos FG, iturcos O, ytuicos L |) 
16 seleutiae LO || libertatem GP || 17 tigranem GLOPD || 18 daphnensibus] damacensibus D 1 , damas- 
censibus D^HV, damnacensibus NZ || dedit aliquantum agrorum dafnensibus G 1 bis || lucus lbi DS Lincoln. 
Paris. , lucius sibi G, locus ibi LOP Paean. || loci] luci videtur legisse Paean. \\ 19 transgressus est 
GPD || herosolimam G l , hierosolimam G 2 LP, hyerusolimam OD || caput (ex capud G) gentis] apud gentes 
LO || 20 cepit] expugnauit P || iudorum L || 21 dedit antiquissimo bello G 

XIII. e dep. Liv.: per. 404; Flor. 4, 40 (%7) ; Val. Max. 8, 4, 9; Oros. 6, 4. 
XIIII. /) e dep. Liv. . Flor. 4, 40 (28) ; Oros. 6, 4. 

2) e dep. Liv. • per. 40%; Flor. 4, 40 (29); Oros. 6, 6. 



P A V L V S. 

Oros. 381 1 saeviret et || complures amicos suos (om. V) nec non Exipodram Macharemque (magareque HV, 
agareque NZ) filios suos tmcidasset, Pharnaces alter filius eius exemplo fratrum territus 
exercitum ad persequendum se missum sibi conciliavit (reconciliavit Z) et mox adversus (ad- 
versum N l VL) patrem (partem V 1 ) duxit (dixit V 1 ). Mithridates diu ex altissimo muro filium 
frustra precatus ubi inexorabilem vidit, ita fertur exclamasse : quoniam Pharnaces, inquit, mori 5 
iubet, vos, si estis dii patrii (patri HV) , precor, ut quandocumque hanc vocem ipse audiat a 
liberis suis (et ipse hanc vocem a liberis suis audiat L) , statimque descendens ad uxores peli- 
ces (felices HV) ac filias suas venenum omnibus dedit; quod cum ipse novissimus hausisset 



IIAIANIOr METAOPA2IS. C 101 

T7]v jxeTa ttj<; YajxsTvjc aoveXdaa<; etc; cpoyTjv stci tov TtYpdvTjv e^topTjaev. dXX' 6 piv 
Mt0pt8aT7j<; otco ttjc aojxcpopac, ^aXeTC&c; toi<; oixetote; xe^pTjjjtevo; £TcavaaTavTo<; ao- 
to> tou 7catSo<; Oapvdxoo xat Ttvcov ex too aTpaToo cpapfjtdxcp ttjv TeXeoT7]v TjopaTo* 
xat tooto ea^e 7cepa<; too [3too Tcept tov BoaTcopov dvTjp epyo) Te xat j3ooXai<; dpt- 
5 ctoc, xat nfjv ts paatXetav e^xovTa xaTaa)((bv eTeat, rJjs Se TjXtxtac; 7cpo[3d<; etc; e(3So- 
(XTQxovTa xat 86o. 6 Se Pcojxattov 7cpb<; aoTov 7c6Xe[xo<; TeaaapdxovTa Ittj eyeveTo. 

Ttypdvr^c; 8s TcapeSor/ev eaoTov riofj/nrqta) SexaTO) xat exTa> a7)[xet(p too aTpaTOTce- XIII 
Soo aTce^ovToc too rio[Jt7C7jtoo too 'ApTaSdioo cppooptoo' xat to 8tdS7j(Jta to [3aatXtxov 
aoT(p 7cpoaex6[Jttae xat 7cpoae7ceae Tcpoc; Ta yovaTa. dXX' ex (Jte-yaXocppoaovTjc; 6 IIojjl- 

10 TCTjtoc; tov ts aTecpavov ao&t<; e7ce&7]xev aoToo ttj xecpaX^ xat TcdaTjc; [jteTeSarxe Tt[r?j<; 
[Jtepoc; ttj^ [3aatXeta<; dcpeXofJtevoe; xat ^p^jjtaat aoacppovtaac;- 2optav [xev yap xat 
OotvtxTjv xat 2o)cpav7]V7jv Tceptexo^ev aoToo ttjc; dppj<;. e£axta/tXta Se TaXavTa 
dpyoptoo xaTapaXetv Tjvdyxaae Ti[xa)ptav too xaTa c Pa)[jLato)v ey^etp^aToc. 

Exef&ev 6 riofXTCirjtQc; ISpafJtev eTct tqik; AXpavooc;* xat tov (3aatXeoovTa too XIIII 

15 e&vooc; '0po§7]v [xd/Tj vtx^aac;, eTcetTa ypdfxfxaatv txeT7]ptotc; eictxXaa&ek xat Ta'£a; 
cpopooc; earotaaTo Tcpbc; aoTov. xat [xeTaaTa<; e7ct tov I(37]pa)v (3aatXea tov 'ApTa- 
xt]v expaTTjae tou; oTcXotc, xat aoToo xaTeaTTj xoptoc; exSovTo; eaoTov to) vevtxTjxoxt. 
TOTe ( tt]v ^SeoTepav 'ApfJtevtav A^toTepo) to> [3aatXet ttjc; TaXaTtac; ISar/e ocopov 6 
IIofXTC^toc; ao[X[xd^o) xaTa too Mt&pt8aToo ^Y^^evo) xat rioXatjxevT] 8e xat 'ArcdXo) 

20 tt]v nacpXayovtav a7ce8a)xe ttjc; aoTTjc; atTtac; x^P lv * AptaTap^ov Se eTa^e paatXeoetv 
K6X)(a)v. xat [xeTa TaoTa Tcpoa7ceaa)V IleTpatotc; Te xat 'Apaptotc; xat vtx^aac; [xd^ir] 
Tcpbc; tt]v Soptav eTcav^xe xat icapeay^e Torc; SeXeoxetav ttjv AvTtoyetac; Y^^a ^^ T - 2 
otxooatv aoTovojxtav, oTt S^yj T(p xatpa) too tcoXIjxoo tov Ttypdv7]v ooy 07ce8ec;avTo. 
a7ce8a)xe 8e xat 'AvTtoyeoat tooc; 6[x^pooc; , xat Ttva xat ^v toic, evotxotc; t^c; Adcp- 

25 vt]<; Tcpoaexopcoaev, dx; av dcp&ovo)Tep(p ypo)VTo to) yo)pto) 5 T(j5v Te TCTjycov xat too 
dXaoo; aoTo 9aojj.daa<;. evTeoOev 8e eTct ttjv IooSatav bp[X7jdet<; TptTO) t^c; ecpo- 
ooo [XTjvt tt]v ^aatXtxTjv aoTcov TcoXtv eTXe Ta c Iepoa6Xojxa tcov Ioo8a(o)v aoT(ov 8w- 
Sexa ytXtdSac; ev ttq [xd^Tj Stacp&etpa;. tooto 8e xat tooc; XotTcobc; aoTO) Tcpoayo)- 
p^aat Tcapeaxeoaae. 

3 cpapva i 1 || 5 7ipo(3aa7)s iv, icpopa? ei? ^ || 7 iv dpTa^axou cppoupi(p acZc?. i-S post 7ro{Ji7rYji(i), del. Mommsen || 
8 dpTacjaTOi) cppoupiou om. cod. Sylb. || posf cppouptou pergunt L8 h£y.a %a\ s% CTaSiou?. to he dpTa^aTov 
cppoupiov YJv tou TiYpdvou, delet Mommsen \\ 10 ts post TtdcY]? X, delet 8 || 12 ccocpdvr^ IjvL, cwcpaVY]VY]V 
/S || 15 p.d^Y]v X/, P-d^ ^, ev fxdy^Y] Schulze || 17 ev.Bou? X, £%5ovto? <5 || 21 TTSTpaioi? Z/, iTOUpaiot? Cellar. 



P A V L V S. 

nec tamen propter reniedia, quibus se praemunierat , veneno confici posset (possit P) , Gallum 
quendam militem inyitavit (invite V) eique iugulum praebuit. || hunc 

19 gentts \\ obsedit non solum natura (naturam Z 1 ) loci verum etiam ingenti muro fossaque maxima Oios. 384 

munitam (munita HL). cum alias aliis (aliis alias V, aliis om. H) legiones (regiones H) die nocte- 
5 que (dies noctesque L) succedere (succederet V) sine requie cogeret, vix || tertio 

20 acceptis, \\ muros civitatis everti (evertit FZ 1 ) aequarique solo imperavit, cuius circuitus quattuor Oros. 385 

milium (milia L) passuum dicitur fuisse. cumque aliquantos principes Iudaeorum securi per- 
cussisset, Hyrcano sacerdotium restituit, Aristobulum (aristobolum PL) captum (captivum LNZ) 
Romam duxit. hoe bellum Orientis cum viginti et duobus regibus sese (se NZ) gessisse ipse 
10 Pompeius narravit. || his gestis 



102 EVTKOPIVS. VI. 

XV Marco Tullio Cicerone oratore et Gaio Antonio consulibus anno urbis conditae 

sescentesimo octogesimo nono Lucius Sergius Catilina nobilissimi generis vir, sed ingenii 
pravissimi ad delendam patriam coniuravit cum quibusdam claris quidem, sed auda- 
cibus viris. a Cicerone urbe expulsus est. socii eius deprehensi in carcere strangulati 
sunt. ab Antonio altero consule Catilina ipse victus proelio et interfectus. 5 

XVI Sescentesimo nonagesimo anno urbis conditae Decimo Iunio Silano et Lucio Murena 

consulibus Metellus de Creta triumphavit , Pompeius de bello piratico et Mithridatico. 
nulla umquam pompa triumphi similis fuit. ducti sunt ante eius currum filii Mithri- 
datis, filius Tigranis et Aristobulus rex ludaeorum, praelata est ingens peeunia, auri 
atque argenti infinitum. lioc tempore nullum per orbem terrarum grave bellum erat. 10 

XVII Anno urbis conditae sescentesimo nonagesimo tertio Gaius lulius Caesar qui postea 

imperavit cum Lucio Bibulo consul est factus. decreta est ei Gallia et Illyricum cum 

2 legionibus decem. is primos vicit Helvetios qui nunc Sequani appellantur, deinde 

3 vincendo per bella gravissima usque ad Oceanum Brittanicum processit. domuit autem 

1 gneo FGPD \\ antonino O || ab urbe condita LO, tirbis ro conditae G 1 || 2 octogesimo PD Paean., nona- 
gensimo FG, septuagesimo LO \\ nobilissimi — 3 patriam om. G || 2 sed] et F || 3 paruissimi LO \\ 
4 urbe om. LO \\ 5 et] est et PD || 6 nonogensimo G || ab urbe condita IjO [| iulio O* Paean. || 
morena LO || 7 de (ante bello) om. LO \\ 8 nullam L l || quo nulla Lincoln., quibus nulla excerpta 
Palatina || pompo G, pompa pompei Phil. Anz. I. I. 251 \\ liuius trmmphi Eussner || 9 tngams O, tn- 
granis L || et om LO || aristobulus Lincoln. Paean., anstobolus reliqui || perlata S || et auri PD || 
10 inunituin pondus LO || 11 gneus FG || 12 lucius G || bibulo] bello LO || consule LO || gllia G || 
cum (post illyricum) om LO || 13 decem] denis PD || is om. PD || primus LO cum Paeanio || appel- 
lant G l || 14 per om. PD 

XV. e dep. Liv per. 40%. 103 , Flor. %, 4%, Oros 6, 6. 

XVI. e dep. Liv. per. 105 , Val. Max. 8, 45, 8; Oros. 6, 6. 

XVII. 4) e Suet. luho 49. %%. %9. 

%) e dep. Lw. per. 404. 405; Flor. 4, 45. 

3) e Suet. %5 ; aliena p. 404, 7 praesens et absens bis. 



P A V L V S. 

0r ° S 39i 87 ~" 14 P r °cessit. expugnavit namque in ea || Helvetios (helvitios VHNZ [ ) Tulingos Latobolos (latabolos 
H, batav«ios V) Eauracos et Boios, ex quibus quadraginta septem (et septem NZ) milia (milia om. 
N 1 ) perempta (perempti NZ) sunt. cetera diffugerunt (diffugierunt NZ). deinde (dein N, de- 
hinc V) Ariovistum regem, cui auxiliabantur (auxiabantur Z) Arudes Marcomanni (marcomones 
P) Triboci Vangiones (uuangiones P) Nemetes Eduses et (e NZ) Suebi (suevi HV), fugere com- 5 
pulit duasque uxores eius totidemque filias cepit omnemque (filias cepit omnemque om. H) exer- 
citum per quinquaginta [milia passuum insatiabiliter cecidit. post haec gentem Belgarum cui 
adhaeserant Bellovaci (bellovagui HNZ, bellovacui V) cum sexaginta (xl H) milibus (milibus 
om. VZ^N) armatorum, Suessones cum quinquaginta milibus (mitibus iV 1 , militibus N 2 Z), Nervii 
(intervi HVN 1 , interemit N 2 Z) praeterea (delet Z 2 ), quorum adeo indomita feritas erat, ut num- 10 
quam ad se mercatores accedere sinerent (sinirent H)-, hi (hii V) nihilo minus quinquaginta 
milia armatorum habentes (habens H) Atrebates (atrepates HNZ, adrepates V) etiam et Am- 
biani Menappi Caleti Velocasses (belocases NZ, velo-caces V) Velomandi (veloman N, velo- 
mani Z) Atuatici (atuatug HV) Condurses Eburones Cerosi Cemani, qui uno nomine Germani 
vocantur, quorum omnium cum his, quos supra diximus, ducenta septuaginta (clxx H) duo 15 
milia fuisse referuntur. hi (hii V) cum repente e silvis erumpentes exercitum Caesaris perterri- 
tum in fugam vertissent, tandem hortatu Caesaris exercitus restitit eosque usque (om. Z) ad 

Oros.394 395 internicionem paene deievit. || dehinc Titurius (atturus N) Albinus legatus Caesaris Alvercos 
Eburovices (evorabices NZ) Lixoviosque (lixiviosque HV) incredibili (increduli N) caede dele- 
vit. Publius Crassus alter legatus ex Aquitanis et Cantabris (cantobris NZ 1 ) triginta et octo 20 



IIAIANIOY METAOPAII2. c. 103 

Kaxd tootov tqv /povov Mdpxo<; TooXXto; Ktxspoov 6 pVJTcop xal Tatoc; 'Av- XV 
T(6vto<; oTcaTot ^stpoTovvj&svTsc, s£axoaioaT(p xat o*f§o7]xoaTtt> xai svvdTop tyjc; tcqXscoc; 
stsi tqv sptcpuXtov sa^ov TcoXsfJtov, qv ^spytoc; KaTtXtvac s£ sTctcpavsaTaToo xaTiwv 
•ysvooc; sTr/JYStps cpaoXoTTjTi Tpoircov ^po&ptsvoe; xal §oaas(3yj Xa[3a)v sTct&Ofxtav tov ttjc, 
5 TraTpiSoc dcpavtaptov. tootco Tcpbc, Taor/jv r/jv ddsfxrcov Tcpa^tv aovto[xoaavT6 Ttvs<; 
6[xolcoc jxsv sxsivcp to rj&oc, ckscp&ap[xsvoi, XajxTcpoi os dXXcoc. tov [xsv oov KaTL- 
Xfvav 6 Kixspcov s£sj3aXs tyjc, ttoXsco;, too; §s xoivcovooc; too ToXjx^jxaTo; osa[xco- 
TYjptcp xaTaxXstaac; StscpOsipsv. 'Avtidvioc, Ss 6 aovoicaToc; stcsc;sX&cov -JjSyj aTpaTo- 
Tcsosoojxsvcp Tcp KaTtXtva, [xd^Yj sxpaTYjasv aoToo xat dvstXsv. 

1° E^axoatoaTcp 8s xat svvsvYjxoaTcp ttj; tcoXscoc; sTSt ttjv [xsv dp^Yjv st^ov loo- XVI 

Xlo<; 2tX(3avo; xat Aooxto; Mouprjva;. dptap^ot §s scpYjcpta&Yjaav MstsXXco [xsv 
OTrsp too KpYjTixoo ttoXsjxoo • riojxTCYjLcp 8s tcov TcsLpaTcov ts svsxa xal Mt9pt§aToo. 
sysvsTo 8s ooto; sTctcpavsaTaToc, tcov tccotcots dptapt(3o; Tcpo too dp[xaTo; aYocxsvcov 
tcov too MtdpiSaToo TcatScov xat too Ti*Ypdvoi> TcatSbc, xat AptaTo[3o6Xoo too (3aat- 

15 Xscoc tyj<; looSatac;, ^poaoo ts xat dpyopoo oaov ptsytaTov sticstv TcpoTCO[Ji7ue6ovToc/ 
dirac; tots Yjao^aCs tc6Xs[xo;. 

TptTcp Ss Tcpoc; tolc; stpYjfxsvot; 'looXto; Kataap 6 [xsTa TaoTa tyjv TcoXrcstav XVII 
txsTaaT^aac [xsTa Aooxtoo BtjBooXoo TcapsX&cov st<; tyjv oicaTStav FdXXotc; ts xatlXXu- 
ptoTc; [sx cJ;Y)cpta[xaToc; sicsTcsfxcpi&Y]] [xsTa Ssxa TayjxaTcov, dhrsp aoTot xaXooat Xsyscb- 

20 vac/ xat vtxcx tqoc, c EX(3Y)Ttoo; tots TcpcoTov ^ttyj &svTa<; * SYjaxooavoi 3s ooTot vov 2 
TcpoaayopsoovTat. aovaTCTwv 8s p.d^at<; [xd^a<; xat vtxat<; vtxac; d^pt; aoToo Tcpo- 
^XOs too Qxsavoo xat tcov v^acov tcov BpsTTavcov. sTsat 8s svvsa FdXXooc; d r Tcav- 3 

6 exsivo X 1 || 8 dvTamvos L, avTcavio? S \\ 10 %v\ svvoctoj post evvevTQ^oaTqj add. L, om. S || 11 $pi- 
a\j$oi fj.ev JO, $ptap,|3oi 5s *S || 18 (BspouXou X, ^1^06X00 ^S || 19 1% ^Y]cptap.aTO? eTCSTrs^cpO'/] a^<i. aS || 

20 aeXpTjTtou? X, sXp^Ttooc; S 



KAniTSN. 

3 otl Aooxto; 2spYLo; KaTLXTva; dvTjp ^voo; [xsv <Sv sirtcpavsaTaTOo aXXco; os 7rovv]po; 
tyjv cpoatv toAjxtiTTjc; §s xal [jLSYaXoirpay[xa)v xal to t^&oc; tcolxiXo; iir' oXs&pcp ttJ; iraTpiBo; 
aovo)[xoas toT; OpaaoTaTotc; xal ToX|X7]pOTdTOL; twv soiraTptBcov slc, rqv saoTOo TTtaTtv svByj- 
adjxsvo; .... 00 [xyjv dXXa Kt7wSpa)v [s?ttsTv ts Sstvoc; wv xal to dXrj&s; dvsopetv utavoc; 
yvwvai ts to jjlsAXov 6EoTaToc] TroAsjxtov aoTov dirocprjva; sc]y]Xaas tyj; tcoXscoc. [0 [xsv ydp 00% 
orcofxstvac too; sXsy^ooc cpsoycov a>c MdXXtov tov aova)[xoTY]V oj^sto aoyyac, t]By] Sovdjxst; rcspt 
ts 'ArcooXtav xal ToppYjvtav r^&potxoTa] ot Ss xotvwvrjaavTsc aoTtp twv xaTa ty^cP(0[xy]c ^oo- 
Aso[xaTa)V Stxr^; ty^; 7cpoaY]xooaY]; s; to 8sa|xa)TY]ptov stoj^ov. 

io/i. 66cc. de virt. 797 (71 if). Suid. 5. t;. Aooxto; Sspytoc KaTtXtvac — tcoXswc. 



P A V L V S. 

milia (milia om. HV^N 1 , omisswm milia non amplius enotabitur) interfecit. Caesar ursus Germanos, 
qui Ehenum transierant (transierat V) et totas Gallias sibi subicere parabant, bello adortus 
(ad horsus HV) usque ad internicionem cecidit, quorum (quarum P) feruntur quadringenta (qua- 
dringenti NZ) quadraginta milia fuisse; deinde facto ponte Rhenum transgressus Suevos (sue- 
bos Z 1 ) maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos niulti prodidere, totam- 
que (totam IV 1 ) Germaniam perterruit, mox in Galliam se recepit || domuit 



104 EYTEOPIVS. VI. 

annis novem fere omnem Gralliam, quae inter Alpes flumen Rhodanum Rhenum et 
Oceanum est et circuitu patet ad bis et tricies centena milia passuum. Brittanis mox 
bellum intulit, quibus ante eum ne nomen quidem Romanorum cognitum erat. eos 
quoque victos obsidibus acceptis stipendiarios fecit. Glalliae autem tributi nomine 
annuum imperavit sestertium quadringenties , Germanosque trans Rhenum adgressus 5 
inmanissimis proeliis vicit. inter tot successus ter male pugnavit, apud Arvernos semel 
praesens et absens in Germania bis. nam legati eius duo Titurius et Aurunculeius 
per insidias caesi sunt. 
XVIII Circa eadem tempora anno urbis conditae sescentesimo nonagesimo septimo Marcus 

Licinius Crassus collega Gnaei Pompei Magni in consulatu secundo contra Parthos 10 
missus est, et cum circa Carras contra omen et auspicia dimicasset, a Surena Orodis 
regis duce victus. ad postremum interfectus est cum filio clarissimo et praestantissimo 
2 iuvene. reliquiae exercitus per Gaium Cassium quaestorem servatae sunt, qui singulari 
animo perditas res tanta virtute restituit, ut Persas rediens trans Euphraten crebris 
proeliis vinceret. 15 

XVIIII Hinc iam bellum civile successit exsecrandum et lacrimabile , quo praeter cala- 

2 mitates quae in proeliis acciderunt etiam populi Romani fortuna mutata est. Caesar 
enim rediens ex Gallia victor coepit poscere alterum consulatum atque ita ut sine 
dubietate aliqua ei deferretur. contradictum est a Marcello consule, a Bibulo, a Pom- 
peio, a Catone, iussusque dimissis exercitibus ad urbem redire. propter quam iniuriam 20 
ab Arimino, ubi milites congregatos habebat, adversum patriam cum exercitu venit. 

3 consules cum Pompeio senatusque omnis atque universa nobilitas ex urbe fugit et in 
Craeciam transiit. apud Epirum Macedoniam Achaiam Pompeio duce senatus contra 
Caesarem bellum paravit. 

1 alpes om. G || 2 ad bis] ab liis LO || et {post bis) om. PD \\ trices G \\ centena] sescenta F, sescen- 
tena G, centum LO || 3 et eos LO \\ 4 obsedibus L \\ tribut O |] 5 sextertium LOPD || quadri- 
genties GO || 6 arbenos G, arbernus LO || 7 in] a P || arunculeius LOS || 9 sescetesimo G 1 \\ 10 cn 
G 1 , gn G 2 || pompeei O || consulatus ZiO || 11 contra onem et aospitia LO || surenae LO, sirenae G, 
syrena F || oredis LO, rodis G, erodis F \\ 13 reliquia G \\ gaium om. P, gneum FG || 14 restuit G l || 
16 cuccessit O 1 || lacrimabili LO \\ quod G \\ 17 caeciderunt G || fortunam G \\ 18 postcere G || 
19 ei aliqua LO || pompeio catone LO om. a || 21 ubi milites bis G l || 23 transit FG [| r senatus 
^duce (quce G l ) G || senatus om. F, sanatus L 

XVIII. 4) e dep. Liv. : per. 106; Flor. 4, 46; Val. Max. 1, 6, // ; Oros. 6, U. 
2) e dep. Liv. : per. 408; Oros. 6, /4. 

XVIIII. /) Eutropius. 

2) e Suet. Iul. 26. %8: v. 48 coepit — 49 consule, reliqua e dep. Liv. : per. 409; Flor. %, 43 

{45 — 49) , Oros. 6, 45. 
S) e dep. Liv.: per. 409; Flor. %, 43 (24) ; Oros. 6, 45. 



V A V L V S. 

Oros. 415 20 redire || et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius 
(gneus pompeius L) cum imperio missus est. || propter 



nAIANIOT METAOPA2I2. C 105 

Tac, otutjxoooc, STroiTjoe ^Pcojxatot*;, of Ttve^ utco tgov AXtuscdv xat t<5v TuoTajxoov too 
Tc Pooavoo xat too Ptjvoo ttj^ 'QxeavtTtSoc daXaTTT)^ TueptxXetovTat. aojx[xt£a<; Be 
xat Totc, Bpercavotc; tots Tup(£>T7]v c Pu>[xa'tx7]v 6p<i>at Te xat dxooooat aTpaTtav etXs 
ts xat jx£& 6[X7]pta<; otcootuovSooc; eTuotTjaev. eTueibjxe 8e xat rdXXot<; cpopov xat 
5 [xeTa(3d<; eiul tooc oTuep Prjvov repfxavoo<; expdxirjoe xal aoT&v. ev ToaaoTatc; ts 
sdvoov xal tcoXs[x<dv vtxatc, Tpetc [xovov eacpdXv] ao[XTuXoxd<; 9 fxtav [xev Tuapcbv ev 'Ap- 
pspvot^, §60 §e aTuoSv, ots xal tooc; X7]yaToo<; aoTcp aove(37) 6Y eveSpac; aTcodavetv. 

Teaoapat §e oaTepov evtaoTotc; (ttj<; TcoXeax; 8e -yjv tooto ©pSojxov xal eTrca- XVIII 
xoatoaTov) Mdpxoc, Atxtvvtoc, Kpdaaoc, 6 to3 IIo[XTC7]toi> aovoTuaTo^ YeYevrjjxsvo^ 6eo- 

lo Tepov ItuI tt]v dp^7]V xX7]det<; IfJta^eaaTo Tcp6<; IIdpdoo<; * xat Tcept Kdppav ttjv TcoXtv 
xat [jteTa cpaoXoTepojv ao[X[xt£a<; tojv ao[xj36X&>v Tuapd Soopirjvoo (oTpaTTjyoc; 6s tjv 
ootoc, OpoSoo too ^aatXeox;) TjTTaTat* xat jxtxpov oaTepov stcI ttjq TuapaTd^eox; ict- 
TUTet [jteTa too TcatSoc; TudvTa dptaToo xat [xa^tjxayraToo. ttj<; 8e 0TpaTta<; to Xet- 2 
Tc6[Jtevov rdioc, Kdatoc;, Tajxta<; o>v aoToo tojv ^prjjxaToov, Steacoae. ToaaoTTj §e tjv 

15 dpeTT] too Tatoo, coots ev TSTapaYfxsvotc, 'JjStj to£<; Tcpdyjxaatv STcavtcbv TcoXXat<; Te 
evtxTjae too<; Fldp&ooc jxd^atc, uiuep tov EocppaTTjv 7uoTa[x6v xat vevtxTjxoToc; ea^e 
§6|av. 

'EvTeoOev 6 eTcdpaToc; xat tcoXXcjov d^to^ oBopjx&v 6 sjxcpoXto^ oovsott] Tc6Xe[xoc, XVIIII 
o<; Tcp6<; to> jxeYs&et tu>v oojxcpopcov, al<; Tcepts(3aXe c Po)[xatoo<; ? xal ttjv TcoXtTetav aoTot<; 

20 ev*/]XXa£ev. I^et 8e cb6e. Kataap eTcavtcbv diuo Xajxiupojv ootojq epfuw tojv Tcpoadev 2 
etp-/][xevo)V eiu^Y^eiXev Se^Tepov aoTO) cj;7]cpta9^vat ttjv dp^Tjv acpoSpa Tueiuetafxevo*;, obc; 
ooSetc; evavTtcoaeTat. MapxeXXoo 6e too OTuaToo xat Bt^ooXoo xal IIo[XTC7]'too xat 
KaTojvoc; dvTetTcovTojv TcpoaeTa^&7] to aTpaTeopta xaTaXtTcojv eTuav^xetv.. oj^ oov 
6ppta[xevoc; aoveTUTjydYeTo tov OTpaTov ox; eiuotaojv t^ TuaTptSt iu6Xe[xov. ootoc; 6 3 

25 cpo(3o<; tooc; Te oTuaTooc; xal tov Ilo[XTC^tov xat ttjv a6yxX7]Tov aTcaaav e^yaye t^c; 
'Pojjxtjc; xat Tuapeaxeoaae xaTacpoyetv eiul ryjv 'EXXdSa xal Tac; 'Hiuetpooc; xat ttjv 
MaxeSovtav, dcpTjyoojxevoo §e too IIo[XTU7]too t^<; yvojjxtjq 6 xaTa too Kataapoc s^tj- 
cpta&7] TuoXefxo^. 

2 T]ptBavoi) L, poSavou 8 \\ 6 apPepvai? L, pa(3spvaic; cod. Sylb., corr. S || 8 £7rTa7.oatoaTov L, svveviq^o- 
otov Itos £tcl toIc; sia^oaiot? S || 11 xat deZei Cell. \\ 26 Tcapeoxe6afe i/, TcapeaTteuace S 



KAniTQN. 

18 [xeta 6*2 ttjv too Kpdaaoo aojxcpopav o tcoXitixoc; BteSs^aTO TrqXsfxoc; sirdpaToc; ts xai 
TcoXXaiv Baxpucov y £ T 0V( "^ aiTio?. oti b-q izpoc, tolic, aXXaic, tcuc, t.clt aoTov oo[j,psp^xotat? 
aojj/popaT? xat 7] ^o^T] too Bt^jaoo sx too Tjysp-ovtxoo {xsTsaTY] Tcpo^ to otct]xoov. Tdtoc; Br^ 
Kataap dvaaTpscpcov sx t% TaXaTtac; tcoXXwv ts xal dXxi[xa>v s&vwv vtxTjTv)*; oiraTStav STc^YystXsv^ 
dva[xcptXoyo)<; ot 6td tojv TcsTcpayjxsvtov TcpoaTs9^asa&at TaoTr^v OTcoXajxpdvwv * dvTstTcovtcov 8s 
t^ s£atTr]ast MapxsXXoo ts too orcaTOO xat Bt^ooXoo sTt ts IIo[XTC7]too xat too cptXoaocpoo 
KaTcovo; siravtsvat Tcpo^ ttqv TcoXtv Ta; Sovdtxst; StacpsL; TcapaTaTTSTat ... [o KaTaap] So- 
[xa>&stc 8s TcoXsjxta xaTa ttj; PooX% ^pgaro cppovstv. (3) apa 8s s^ 'Apt[xtvoo TcoXsax;^ oo Ta; 
Sovajxstc et^sv 7]0pota[xsvac_, aovTsrayjxsvrjV stctj^s t^ TcoXst Tr^v aTpaTtav. ot 8s oitaTot xat 




[xsv IIojxTcrjtoc aov toTc aiio ttjc pooX^c 

EVTEOPIVS. 14 



106 EVTEOPIVS. VI. 

XX 2 Caesar vacuam urlbem ingressus dictatorem se fecit. inde Hispanias petiit. ibi 

Pompei exercitus validissimos et fortissimos cum tribus ducibus Lucio Afranio, Marco 

3 Petreio, Marco Varrone, superavit. inde reversus in Graeciam transiit, adversum Pom- 
peium dimicavit. primo proelio victus est et fugatus, evasit tamen, quia nocte inter- 
veniente Pompeius sequi noluit, dixitque Caesar, nec Pompeium scire vincere et illo 5 

4 tantum die se potuisse superari. deinde in Thessalia apud Palaeopharsalum productis 
utrimque ingentibus copiis dimicaverunt. Pompei acies habuit xl milia peditum, 
equites in sinistro cornu sescentos , in dextro quingentos , praeterea totius Orientis 
auxilia, totam nobilitatem, innumeros senatores, praetorios, consulares et qui magnorum 
iam bellorum victores fuissent. Caesar in acie sua habuit peditum non integra xxx J0 
milia, equites mille. 

XXI Numquam adhuc Komanae copiae in unum neque maiores neque melioribus duci- 

bus convenerant, totum terrarum orbem facile subacturae, si contra barbaros duceren- 

2 tur. pugnatum tamen est ingenti contentione, victusque ad postremum Pompeius et 

3 castra eius direpta sunt. ipse fugatus Alexandriam petiit, ut a rege Aegypti, cui 15 



1 petiuit LO || 2 ualidissirous et fortissnnus LO || afroirio DHNZ Paean. || 3 petrio Q || uarrone] ba- 
sone D, bassone NZ \\ regressus LOPD \\ in om. PD \\ transit F || 5 illa PD || 6 palaeopharsalum 
S, paleofarsacum GPD , palcofarsacum LO \\ 7 pompeia DHV || 8 sescentos] mille LO \\ in dextro 
om. LO || 9 mnumerosa LO || senatoris LO \\ cons L \\ qui] quiia O 1 , quia LO || 10 bellorum] popu- 
lorum LO || non om. LO Paean. \\ 12 maioris LO || nec O || 13 subacturi O, subactori L \\ 14 ta- 
men] tum coni. Hartel, xoxe Capit. || 15 petit LO 



XX. /) e dep. Liv.: Flor. %, 43 ($/) ; Suet. lul. 34; Oros. 6, /5. 

%) e dep. Liv.: per. 440; Flor. %, 43 [26) , Suet. Iul. 35. 36; Oros. 6, 45. 

3) e dep. Liv.: per. 444 , Flor. %, 43 (35) , Oros. 6, 45. 

4) e dep. Lw.: per. 444; Flor. %, 43 (47), Oros. 6, 45 eos Eutr. 

XXI. /) Eutropius [cf. Flor. %, 43 [44)]. 

%) e dep. Liv. • per. 444 , Oros. 6, 45. 

3) e dep. Liv. . per. 44%; Flor. %, 43 [5%); Suet. lul. 35; Oros. 6, 45. 



P A VL V S. 

Oros. 420 14 eontenttone || cumque diu (die X) utrimque (utrique NftZ) dubia (devia NZ) sorte caederentur at- 
que ex alia parte Pompeius inter hortandum diceret parce civibus, nec (ne JV) tamen faceret, 
ex alia (alio VZ) vero Caesar hoc faceret, quod urgeret (urgueret NZ, urgere X), dicens, miles 
faciem feri (tieri Z), tandem universus Pompei (pompegi N) fugit exercitus || castraque eius 



IIAIANIOr METAOPA2I2. C 107 

AXX 6 Kataotp spyjjxov tyjv TuoXtv eopcov StxTaxwpd xe eaoxov ejjetpoiovTjae xat XX 
7up6<; xa<; IaTcavta<; e^copyjae xat vt/a ^ajy^ t6 aTpdxsojxa too notxTUYjtoo. aTpaTYj- 2 
-yot 8e rjaav aoTcp avSpe^ aptaTot Aooxto<; 'Acppdvtoc; xat Mdpxo<; neTpir]to<; xat Mdp- 
/o<; Bdppcov. etT exetdev eirt TYjv^EXXdSa §ta(3d<; aovi[xt£e IIoixtuy] tco • xat vtxyj&etc; 3 
5 cpoyrj Te eaoTov eTcnrped>a<; ? eTOtSv] tyjv vuxTa tyjv eiuooaav oox sTus^rjXikv 6 IIo|x- 
Tnrjtoc;, ecpyj jxyjts Ilo|X7UY]tov etSsvat vtxav aoTov Te TOTe av dXcovat txovov. aoXXe^ac 4 
Totvov eaoTov xat Ta^ §ovdfxst<; aojxTuXsxsTat tco IIo{X7UY]tci) TudXtv ev IlaXatocpapadXcp 
tyjc; BeaaaXtac xat ytyveTai [xd^Y] TuXYjxkt Te [xeytaTY] xat Tatc, 7upo&ofxtat<; tcov Tua- 
paTaTTo[xev(ov. 6 [xev ydp IIoixTUYjto^ TeaaapdxovTa TceC^v yiki&hac, eTue^yev tiu- 

10 7uea<; Te exaTbv Tupoc, toic; ^tXtot^. xat ao[X[xa^txbv yjv ex tcdv scpcov TuapayeyevY]- 
[xevov cb<; TuXetaTov • tcdv tuoXscxoovtcov Te aoT&v t6 tcXsov rjv ex tyj^ sTutcpavooc, ao;x- 
[xoptac, aoyxXYjTtxwv Te xat TupatTcoptcov xat OTuaTtxcov xat tcov ev eTuap^tat; tuoXsjxoo<; 
Te vevtxY]xoTa>v xat TooTot<; Ta TcoXXd tyj Pcojxyj xTYjaajxsvcov. Kataap 8e Tpta- 
[xoptot<; jxsv TceCotc; e;xd^eTo, ^tXtot<; 8e tTCTceoat. 

15 Kat et Ttc, aovapt&jxYjaets Ta<; Pcojxatxd; aTpaTtd<;, ooBstucdtcots eop^aete Toaoo- XXI 

tov tuXyj&o<; ex ttjc, c Pc6jxy]<; ev oTuXotc, yeYevY][xevov ooSe ye 6tu6 aTpaTYjyot^ TotooTot^. 
cbc, cocpetXev ye yj ^etp aoTY] [xeTa tootcov tcov ^jyecxovcov xad' sTspcov ^copetv paaTa 
ydp dv tyjc, y^<; a7udaY]<; epaatXeoaav. ytveTat §yj xapTepd payji xal [xeTa tuoXov t6v 2 
xotuov Y]TTaTat E[o[X7c^to<; xat tcov ;xev TuapejxpoXtov 6 Kataap xadtaTaTat xopto<;. 

20 xaTacpeoyet 8e aoToc eTcl tov AtyoTUToo (3aatXea EiToXejxarov, co [xtxpov Tupoa&ev otco 3 

3 dcppdvio? L, dcppdvto? S || 20 fxixpcji L, p-txpov /S' 

KAniTQN. 

Xsjjlov £^7]pt6sTO. Kataap 8s TcapsX&cav s?? ty]V c P(0[xt]v ooSsvoc; svavrtoojxsvoo xal aTCo8stc*a<; 
saorov otxTaTa>pa [too<; ts SYjjxoatooc; &r^aaopooc; avapp^ac; stc; tooc; aTpaTtcoTac; sxsvcaasv] xal 
sodsoic; icpoc; Tac; sv 'I^Yjpta Sovajxstc too IIojxirYjtoo TpSTrsTat^ o>c [XYjSstc OTroXstTrotTo xaTa vwtoo 
ttoXs[xioc .... (7) Tpstc S' oov aTpaTtotc svTao&a xal jxsydXac Kalaap xaTaY<ovtad[xsvoc ocp 3 
^jysjioat TaTTojxsvac Aooxtcp ts Acppavtcp xat Mdpxcp EisTpovtcp xat Mdpxcp Bdpcovt sv oo TroXXcp 
)(povcp §ta f^a^Yjc sX&a>v to) riojjiTCYjtcj) cpsoyst to 7rpa>Tov sXaTTco&stc xat jxtxpov aTtoa^cov sXaTTco- 
&9]vat iravTaTraatv * oo yap av otcsc-sSo to xaxov^ st jjlyj voS sirtysvojxsvY] Tcp spycp tov jjisv ajxa 
toTc oiroXstirojjLsvotc tojv otxstcav Stsao^aSj IIojjLiirjtov 8s tyjv aTpaTtav airaYstv &oittov 7] BsT itaps- 
axsoaas xaTa axoTOc irotsta&at ty]V 8to>c;tv oo TcposXojxsvov. cpaat ^oov tov Kataapa Trap' oaov 
y^XOs xtvBovoo XoytCojxsvov TroXXaxtc sticstv o>c jxa^sa&at jxsv aya&oc stY] IIojxTcrjloc,, vtxav 8s 
ajxa&oic ©X 01 " ot ^ T^P ^ v ^Tspo) XP 0V( P ^ ^ v ^xstVYj tyj Y]jxspa ysysvYJa&at toTc svavTtotc otXojatjxoc. 
jxsTa 8s tooto tcoXso>c ©saaaAtXY^c <l>apaaXoo irXrjatov jxsyaXac ao&tc sxaTspot Sovajxstc ayst- 
pavTsc aovr^saav ' IlojxTCY]to) jxsv oov Tsaaapsc jxoptaBsc oTcAtTcSv YJaav xat tTCTcsIc icXstooc ^ ts- 
TpaxtaxtAtot xa&' sxaTspov to>v xspaTcov vsvsjxrjjxsvot^ Tcpoc 6s TooTotc to i% aTcavTo>v to>v sojo>v 
s&vcov aojxjxaxtxov xat icav o r^v sirtaY]jxov Toijxatcav stTcsTo _, ot ts aTco t^c PooX% TcAr^&oc 
oox soapt&ixY]Tov ov aovsTaTTOVTO _, sv [otc] aTpaTYjytxot ts xat oicaTtxot otvBpsc rjaav tcoXXojv 
y]8y] aTpaTOTcs8o)V iclr^adEjxsvot xal tcoXXoo? SiaTcsTcpayjxsvoi tcoXsjxooc. Kataapt ys jxy]v oo8s 
oXat TpsTc jxoptaBsc aTcsicXrjpoov tt^v cpaXayya xat ot itctcsTc /1X101. ooSstcojtcots 8s ToaatSs 
c Po)jxatxat aov^X&ov sc to aoTo Sovajxstc ouBs otco ^sXTtoatv rysjxoat TaTTojxsva^ at paSto>c av 
aTcaaav saxaTtav ty]c yr^ OTcoxo^at c Po)jxatotc ^vayxaaav^ st Tcpoc o&vstooc aXXa jx^ Tcpoc £jx- 
cpoXtooc ayoivac Y]x&Y]aav. (8) tots B' oov aovsX&oVTsc sjxaxovTo xapTspwc ooSsTspot cka ts 
apsTY]V xat ty]v stc tooc svavTtooc aicsx&stav stxovTsc- [iroXXr]c ts Btacp&opac acp 5 sxaTspcov 
ysvojxsV/jc] tsXoc ot Tcspt IIojxTCY]tov sxXstTcooat [xat TcoXXot jxsv aoToo TctTCTooat tcoXXoI 8s aTco- 
pa8sc aTcsxcopoov] to aTpaTOTcsSov spY]jxov StapTcaaat toTc svavTtotc TcapaoovTsc. aoToc 8s IIojx- 
TC7]toc oXtyotc ocjxa tcov STatpo)v xat toTc cotXTaTotc aTcsx^pst AtyoTCTOv xaTaXapsTv sv airooS^ 

14* 



108 EVTKOPIVS. VI. 

tutor a senatu datus fuerat propter iuvenilem eius aetatem, acciperet auxilia. qui 
fortunam magis quam amicitiam secutus occidit Pompeium, caput eius et anulum Cae- 
sari misit. quo conspecto Caesar lacrimas fudisse dicitur tanti viri intuens caput et 
generi quondam sui. 

XXII Mox etiam Caesar Alexandriam venit. ipsi quoque Ptolemaeus parare voluit in- 5 

2 sidias, qua causa bellum regi inlatum est. victus in Nilo periit inventumque est eius 

3 corpus cum lorica aurea. Caesar Alexandria potitus regnum Cleopatrae dedit Ptole- 
maei sorori, cum qua consuetudinem stupri habuerat. rediens inde Caesar Pharnacen 
Mithridatis Magni filium, qui Pompeio in auxilium apud Thessaliam fuerat, rebellan- 
tem in Ponto et multas populi Eomani provincias occupantem, vicit acie, postea ad 10 
mortem coegit. 



datum O || aetatem eius Q || acceperat LO \\ qui om. LO || 2 fortuna LO || 3 misit — tanti om. 
G |) etiam post caesar add. GPD || 5 etiam om. LOPD \\ alexandridam G || ipse LODNZ 1 || ptolo- 
meus GHV(D), ptliolomeus LONZ || 6 nilo] ilo L, illo O \\ corpus eius LO \\ 7 potitus] ptitus G 1 , 
potius L || ptolemaei G 1 ex ptolomaei, ptliolomei LO, ptolomei PD || 8 sororem LO || cum ex quum 
G || pharnacem LOPD \\ 9 in auxilium] PD, auxilium G, in auxiho LO || rebellante LO \\ 10 uicit 
acie] peruicatie L, peruicacie O 



XXII. 4) e dep. Liv.: per. 44%; Flor. %, 43 (54); Suet. Iul. 35; Oros. 6, 46. 

2) e dep. Liv. : Flor. %, 43 (60) ; Oros. 6, 46. 

3) e dep. Liv. : per. 443; Flor. %, 43 (64); Val. Max. 5, 4, 40; Suet. Iul. 5%; Oros. 6, 46; 
aliena: v. 9 qui Pompeio — rebellantem, v. 40 postea — 44 coegit? 



P A V L V S. 

Oros. 422 5 Ptolemaeus insidias paravit. || Caesar vi insistentium hostium pressus scapham (carfam N 1 ) ascen- 
dit ; qua (quae Z 2 ) mox pondere subsequentium gravata (graviata iV 1 , gravatas L 1 ) ac mersa per 
ducentos (duocenti NZ) passus (passos L) ad navem una manu elevata, qua chartas tenebat, 
* natando (tando N 1 ) pervenit. mox navali certamine pulsatus magna facilitate (felicitate L) clas- 
sem regiam aut depressit aut cepit. Alexandrinis (alexandris N 1 ) petentibus regem reddidit 5 
monitum ut amicitiam magis (monuitque magis amicitiam L) Romanam quam arma experiri stu- 
deret , qui tamen ilico, ut liber fuit, bellum intulit, sed continuo cum toto exercitu suo et ipse 
deletus est ; nam viginti (et viginti L) milia hominum in eo bello caesa fuisse (fuisse om. NZL) 
referuntur, duodecim milia (xxn V) cum septuaginta longis navibus dedita, quingenti ex vic- 
toribus cecidisse dicuntur. rex ipse (ipsa HV 1 ) adulescens (adolescens NL) scapha exceptus, 10 
ut fugeret, multis insilientibus (insilentibus HVNZ 1 ) mersus necatusque est (est om. Z 1 ), corpus 
eius ad litus devolutum indicio loricae aureae cognitum fuit. || Caesar 

Hier 1971 8 habuerat, quae postea || regio comitatu urbem ingressa est. || rediens 



IIATANIOY METAOPA2I2. C 109 

vqc, aoyxXi/jTQO eSsSoxo XTjBsjxcbv vecoTepcp ovTt xat &7Uoan:6v8a) 'Pcojxatotc;, ifjTst ts irap' 
atrcoo ao[Xfxa^tav. dXX' sxstvoe; Ttept 7cXetovo<; 7iot7]ad;xevoc; ttjv too Kataapoc; eoTj- 
[xeptav ttj<; Ttpbc; ITojjiTu^tov a^eascoc; dvatpst ts aoTov xat ttjv xecpaX-yjv aoToo [xsra 
too SaxToXtoo TrsfJtTrst tco Kataapt. tootcov q Ma Sdxpoatv eTt[X7]d7] Tcapd too Kat- 
5 aapoc; dva[xt[xv7]axo[xevoo [xsv ttjv too dvSpbc; dpenfjv, dX-povToc; §s xal §td ttjv dicb 
too fd[xoo aoYYSvetav Y^ppbc; ^dp -yjv aoTcp YeYevTjtxevoc;. 

KaTaXajxpdvet Totvov tyjv 'AXe£dv8petav 6 Kataap. paTrcovToc; 8s xat stc' XXII 
aoTcp too ITtoXscxatoo Ttvdc; s7tt[3ooXdc; ts xat svsSpac; extv-yj&T] Tcpbc; ttoXsjxov Kat- 
aap* xat tjtttj&sIc; 6 ITuoXsfxatbc; xat cpoycov sv Tatc; Qypaic, too NstXoo tqv (3tov sts- 2 

10 XsoTTjasv, coaTS aoToo tqv vsxpbv tco #copaxt xexaXo[X[xsvov sTt Trpoaxocua&Tjvat tco 
Kataapt. tqts toCvov stc; ttjv 'AXs£dv§pstav stasXdcov xat tcov TrpayjxaTcov xoptoc; 3 
-ysvojxsvoc; t*$ too tstsXsottjxqtoc; d§sXcp7J KXeoirdTpqc r/]v ^aatXetav SeScoxev ec; at- 
Tta<; ata^pac; aoT^ aovVj{bj<; YS^evTjixsvoc;. eTcavtcbv 8s sxst&sv OapvdxTjv tov Mt- 
OptSaToo TcatSa a6[X[xa^ov sv ttj xaTa OsrcaXtav [xd^Tj y^T^ 7 )!^ ^ to ? IIo[XTC7]tcp 

15 [xd^irj ts svtxTjaev, ^§7] Tatc; c Pco[xa'txatc; sntovTa nroXsat Tatc; otco tco IIofXTCTjtcp ^e- 
YevTjtxevatc-, xat TeXoc; etc; aoTocpovtav aov^Xaaev. 



10 tcjj om. S || XP UC M J anie ^ Tt a ^' Sylb» 



K a n I T Q N. 

Trotoojxsvoc a>c av So&stTj ot (tj add. Mommsen) irpoc too tots SovaaTsuovToc cocpeXsta (ot ttj 7ipo<; 
tooto ts 8. wcpsXsia cod.) ooTcsp 8y] iraAat tov TiaTapa otto t<ov TcoAtTaw cpoya8a)&svTa e?c ttjv 
paatXsiav ditoxaTsaT7]asv. (9) o 8s IlToXsfJLaToc; dvairsta&sU . . . tt]c; tu>v xpaToovTcov ysvsa&at 
[xoipac sv oo8svt 8s &sa&at Ta twv cpiXwv aTO^oovTcov . . . dvatpst tov IIojjLTr^tov . . . 

(10) [xstoc Ss to atd&oc; too IIojx7r7]too Tcapr^v so&o^ xai o Kalaap s<; AvyoTiTov [izdXai jjlsv 
8io)xa>v tov iroXsjxiov tots 6s wc, Trapd cpiAov tov IlToXs[xaTov dcpiy[xsvo<;] . o 8 5 apa irapa- 
TrXyjata xal xaTa too Kataapo<; s^ooXsosto dvsXstv tov avSpa Xo^tp 6isyvo)xo)c; • dvot)(&siar^ 
Ss t% sTTipooX% iroXsjxioc; o HroAsjxaTo? dvacpaivsTat xal 8td [Aa^Y]^ sX&oiv toT<; c Pa)jxaiotc 
xaT 5 aoTov tov dycova Btacp&stpsTat* jxixpov youv oaTspov sv toTc vsxpoTc dvsops&yj xptxarcov 
&aipaxa )(poaoov irsptxsijxsvoc. AtYOircov Ss KaTaap sXwv KXso7rdrpa ttjv dp^v TrapaBtBwatv 
(irsptBtBwat coc?.) dBeXcp^ jxsv too TrpoTspov ^aatXsoovTo; ooavj^, diro 8s ty^c a>pa; aoTO) too 
awjxaToc SYVa)ajxsV7j * cpaat ydp aoTv^v T(p8s irpaJT(p 'Pa^jxatwv et<; xotva>vtav Xs^ooc sX&sTv . . . 

(11) o 8s KaTaap dxooaac tov Mt&pt8aToo TraTSa <Dapvdx7]V ao&tc vsa>TSptCstv dpEdjxsvov 
a7r9]ps jxsv aTuo t^c Aiyotttoo xal xaTaaTpaTsoadjxsvoc stt aoTov xat irsptxXstaac sv TOTrtp 
Ttvt t% ©STTaXtac Trpoc aoTo^stpa &dvaTov tootov sX&sTv Tjvdptaasv ... (12) sTrstBiQ 



110 EVTEOPIVS. VI. 

XXIII Inde Romam regressus tertio se consulem fecit cum Marco Aemilio Lepido, qui 

ei magister equitum dictatori ante annum fuerat. inde in Africam profectus est ? 
2 ubi infinita nobilitas cum luba Mauretaniae rege bellum reparaverat. duees autem 
Eomani erant Publius Cornelius Scipio ex genere antiquissimo Scipionis Africani (hic 
etiam socer Pompei fuerat), Marcus Petreius, Quintus Varus ? Marcus Porcius Cato, 5 
Lucius Cornelius Faustus Sullae dictatoris filius. contra hos commisso proelio post 
multas dimicationes victor fuit Caesar. Cato Scipio Petreius luba ipsi se occiderunt. 
Faustus Sullae quondam dictatoris filius Pompei gener a Caesare interfectus est. 

XXHII Post annum Caesar Eomam regressus quarto se consulem fecit et statim ad 

Hispanias est profectus, ubi Pompei filii Gnaeus Pompeius et Sextus Pompeius in- 10 
gens bellum praeparaverant. multa proelia fuerunt, ultimum apud Mundam civitatem, 
in quo adeo Caesar paene victus est, ut fugientibus suis se voluerit occidere, ne post 
tantam rei militaris gloriam in potestatem adulescentium natus annos sex et quin- 
quaginta veniret. denique reparatis suis vicit. et Pompei filius maior occisus est, 
minor fugit. 15 



consulem] culem LO || 2 ei magister equitum dictatori PD, , et magister equitum dictator LO, ei magister 
equitum et dictator FO , ei dictatori magister equitum Sylb. , et magister equitum ei dictatori Hartel \\ 
m om. G || 4 publius om. LO \\ 5 marci ante pompei add. PD || petreeius LO (et 7) || quintus] que 
P || uarus] uarro LO Paean. || 6 fustus LO || dictatori G l || contra hos om. FG || 8 sullae 
— fllius inclus. Hartel , om. Paean. , del. Gruner || 9 romam quattuor (cum quattuor P) triumphis 
ingressus regressus (regr. om. P) PD ex Oros. 424 || consulem] culem LO \\ 10 est om. G || flli G, 
flliis O 1 || gneus pompeius om. GD 1 , gneus pompeius et sextus pompeius delet Hartel \\ 11 praeparaue- 
runt G || 12 post] pos £0 || 13 adolescentium L, adoliscentium O || anno LO \\ quiquaginta G \\ 
14 reparatis] repatis (?i || et] ex LOPD || pompeii 8 \\ flliis LO^PD 



XXIII. 1) e dep. Ltv.? Oros. 6, 16. 

2) e dep. Liv.. per. 445. 1U; Flor. %, 15 (64.), Suet. Iul. 56; Oros. 6, 16. 

XXIIII. e dep. Liv. . per. 415; Flor. %, 15 (75); Suet. lul. 56; Oros. 6, 46. 



nAIANIOY METAOPA2IS. C 111 

EtuI TooTotc; eiuavrjxev efe ttjv PcofXTjv xai Tprurjv erufjYYetXev uTuaTetav, jxaX- XXIII 
Xov 8s aoToc; eaoTov e^etpoTovTjae xai aov aoTa> Mdpxov AtfxtXtov AeiutSov, oc; tjv 
aoTcp ap^ajv toov tTnuetDV -feYevTjjiivoc;, oTe aoToc; eaoTov 8txTaT(Dpa xaTeaTTjae [JteTa 
ttjv et<; c EXXdSa Trjc; aoyxXTjToo cpo-pjv. TaoTa Tupd^ac; eiut ttjc; TuoXecoc; ttjv Acppt- 
5 xt]V xaTaXafJtpdvet. evda 87] TuoXXoi tcjov eTUtcpavuiv dvSpuiv ttjc; ao^xXi^Too ttjc; Pco- 
[xatxrjc; 'IojSav tov Maoptov paatXea aofjtfjta^ov XapovTec; xaT aoToo TuapeTaTTovTo. 
eiui TooTotc ^aav IloopXtoc; Kopv^Xtoc; SxTjTctcov, aTuoYovoe; too xXrj&evToe; 'Acpptxavoo, 2 
x7j§eaT7]c; Ss riojJtTUTjtoo, xai Mdpxoc; ITeTpirjtoc; xai Kovtoc; Bdppwv xai Mdpxoe; IIop- 
xtoc, KaTcov xai Aooxtoc; Kopv/jXtoc; ^aoaToc;, SoXXoo Tuatc;. yevofxevTjc; oov [Jtd^Tjc; 

10 «[xcpvjptaToo TuoXXdxtc; oaTepov 6 Kataap expaTTjaev * xai 6 Sxtjtuuov fxev xai 6 Ile- 
TpVjto^ xai'l6[3ac; eaoTOoe; dvetXov, <DaoaToc; Se x7]8eaT7]<; u>v eTui ftoyaTpi too Ilofx- 
TCTjtoo Tau; too Kataapoc; dvirjpexh] /epatv. 

'EvtaoTa5 8e oaTepov TcdXtv etc; ttjv c P<o[xt]v 6 Kataap [eiuaveXd(bv] TeTapTov XXIII I 
eaoTco Tupay[xaTeoeTat ttjv dp^v* xai Tcpoc; Tac, ^laicavtac, 6p[X7]&et<; [xeytaT7]V eope 

15 TcapaaxeoTjv TuoXefxoo* IIo[XTCTqtot ydp, oi Ilo[XTU7]ioo TuatSee; 6 Te Tvatoc; xai 2s£to<; ? 
tuoXXtj aTpaTta ao[X[xt£avTe<; Tuapd [xtxpov [xev tjXQov vtxvjs, (SaTe cpeoYovttov T(ov too 
Kataapoc, oTuXtT&v aoTov ^ooXeoaaadat Tuept ttjc; eaoToo acpa^pjc/ 00 ydp ecpepe [JteTa 
ToaaoTac; vtxac, otuo veotc; ^sveadat xai ttjc, exetvoov X £l P^ £* T0V xa i TcevTTjxoaTov 
Itoc; "feYevTjfxevQc;. [xeTay^ooc; 8e xai eaoTov dvaXa(3<l>v xpaTet tu>v IIo[XTu^ta8(j5v [Jtdyir] 

20 xai tqv [Jtev Tupea^OTepov dvetXe, tov 8e dXXov etc, cpoyTjv sTpecpev. 

6 
2 XeTciSt' X, Xemoioc, cod. Sylb. , corr. # || 6 tojpa^ L || 9 xoctwv 7.ai X067.10C bis exhibent LS , alterum 
delev. Mommsen |] 10 C7.£7iiojv L, aTajTtuuv /S || 13 STcaveX^ojv add. S \\ 19 TCO[X7U'/]ta6ajv 1/, corr. S 

RAniTQN. 

xaora Bta7rpaSdjxsvo<; STcaVTjX&sv sc; t*^v c Pa>[x^v xpiTov saoTov OTtaTOV dvsiTroiv xat xotvcovov 
t% dp)(7jc; 7rpoasX6|xsvoc Mdpxov AijitAtov AstuSov 0; xaTa tov I[XTcpoa&sv svtaoTov tTCTcap^oc 
•^v aoTto ywttTa jxovap^tav s^tjyoo[xsvc|). . . aoToc ts srcl T7]V At^OTjV STcspatooTo^ sv&a to tcoXo 
xat ^vcoptjxajTaTov ttjc c Po>|xatxrjc soysvsiac aovsX&ov aojxjxd^cp ts ^ptojxsvov 'Itopa tuj paatXsT 
tcov Maopooattov dvsvsooTo (svsvsooto cod.) tov tcoAsjxov. (13) TjyoovTo 8s tiov aovsXrjXo&o- 
tcov svTao&a c Pcojxaitov IloTcXtoc Kopv/]Xtoc [2xwrfa)v sx too ^vooc deesse suspicatar Mommsen} 
2xtTctcovoc Acppixavoo ysyovcoc^ x7]8saT7jc 8s Ilo^TCTjtoo Toy)(avcov xat Mapxoc IIsTp7]toc xal 
Kowoc Bapoc xat Mapxoc Ilopxtoc Karcov cptXoaocpoc xat KopV7]Atoc OaoaToc 2oXXoo too 
[xovap^aavToc TcaTc cov. otc avTtTaclajxsvoc Kataap [xstol iroXXac TcpoapoXac xal Stacpopooc 
tcov TcpaTTOjxsvcov To^ac xpaTst TcavTaTcaatv, coc KdtTcova [xsv xat 2xtTctcova IIsTp7]t6v ts xat 
Ico^av aoTo^stpac acpac aoTooc avsXstv^ (I>aoaTov 8s tov TcaTSa 2oXXoo aovotxoovTa &oyaTpl 
IIofxTCTjtoo Tcpo; aoToo Btacp&apr^vat too Kataapoc. loh. exc. de ms. 15 (72 M) . 

13 (14) svtaoTov otj oov uaTspov avaaTpsd;ac stcI t^v^Pco^v b Tatoc TSTapTov saoTov otTcs- 
8st^sv uTcaTov xat Tac Bovajxstc avaXa^cov so&o (stci) tolc 'ip^piac sy^copst. ot ^ap 8tj too 
IIojxTcrjtoo TcaTBsc saoToTc ts xat Tct> TcaTpt xa&saTcoTsc bjxcovojxot TvaToc IIojxTCTjtoc xat 2s^toc 
IIo[XTC7jtoc jxsyaXac systpavTsc ao&t; Sovajxstc (xvsvsoovto tov tcoXsjxov. ItcsI yoov KaTaap acpt- 
xsto, TcoXXat jxsv xat xapTSpat aoviaTavTO jxa^at* hoyuxr^ 8s tcoXscoc MoovSr^c TcXrjatov ytvsTai* 
xa&' 7]V cpaat Tcapot Toaov sX&sTv xtvoovoo tov Kataapa cbc Tcapspp7}yjxsv7jc 7j8/] t% otxsiac 
ccaXayyoc aTcaaat xa&' saoToo to Stcpoc Ts&vavat pooXojxsvov Tcplv jxsto\ Toar^vos tcov tcoXs- 
jxtxcov spycov 8o£av otco X £ ^P a 86co jxstpaxtcov Tcsaot avr]p tjot) Tcpoc y^pac a^sobv acpiy^xsvoc:. 
otvaxaXsaajxsv oc os ojxcoc; tooc cpsoyovTac xat Tac TaSstc avavscoaajxsvoc STCtTciTCTSt toT; svav- 
Ttotc xat xpaTsT Ttsptcpavcoc. tcov 8s IIojxTc-/]too Tcatocov 6 jxsv TcpsapoTspoc sv r{j TcapaTaHst 
8tacp&sipsTat^ b 8s vscoTspoc ayaTcrjTcoc 8taacoCsTaf (15) b Totvov KaTaap otTcavTtov 7^87] tcov 



112 EVTEOPIVS. VII. 

XXV Inde Caesar bellis civilibus toto orbe conpositis Eomam rediit. agere insolentius 

coepit et contra consuetudinem Eomanae libertatis. cum ergo et lionores ex sua vo- 
luntate praestaret, qui a populo ante deferebantur , nec senatui ad se venienti ad- 
surgeret aliaque regia et paene tyrannica faceret, coniuratum est in eum a sexaginta 
vel amplius senatoribus equitibusque Eomanis. praecipui fuerunt inter coniuratos duo 5 
Bruti ex ea genere Bruti , qui primus Eomae consul fuerat et reges expulerat , Graius 
Cassius et Servilius Casca. ergo Caesar cum senatus die inter ceteros venisset.ad 
curiam, tribus et viginti vulneribus confossus est. 



LIBEE SEPTIMVS. 

I Anno urbis septingentesimo fere ac nono interfecto Caesare civilia bella reparata 10 

sunt. percussoribus enim Caesaris senatus favebat. Antonius consul partium Caesa- 
ris civili bello opprimere eos conabatur. ergo turbata re publica multa Antonius sce- 
lera committens a senatu hostis iudicatus est. missi ad eum persequendum duo consules 



1 orbe om.-L \\ agerei G || 3 referebantur PD, adferebantur G || 5 equitibus GNZV \\ praecipue PD \\ 
6 genere ex genepe G \\ et gaius P, et gneus GD, gneus F || 7 diu LO || 8 xxin LO || confosus 

LO || 9 EVTROPI EIBEK VI EXPLICIT INCIPIT VII F, OYYl. G, EXPLICIT LIBER SEXTVS INCIPIT LIBER SEP- 

timvs LO || 10 ac] et 8 || 12 ciuilibus bellis LOPD || re] r O || publica om. LODm || 13 est 
om. LOPD 



XXV. e dep. Liv.: per. 116; Flor. %, 15 {90), Suet. M. 40. 78. 80 — 82; 'Oros. 6, 17. 

I. e dep. Liv.: per. 116 — 119; Flor %, 15, {Zon. 10, 13, 376), Suet. Aug. 7. 10. 11 ; Oros. 6, 18. 



P A V L V S. 

Sol ™s 1,106 § confossus est || vir, quo nullus umquam bellis magis enituit. eius siquidem ductu (ductuum L) 
undecies centum nonaginta et duo milia hostium caesa sunt, nam quantum bellis civilibus fu- 
derit, noluit adnotare, signis conlatis quinquagies dimicavit Marcum Marcellum (in. marcellus 
HV l , m. marcerlus Z) solus supergressus qui (om. NZ) triginta (quinquaginta et NZ) novem vi- 
cibus pari modo fuerat proeliatus. adhoc nullus (nemo VNZ) celerius scripsit, nemo (nullus H) 5 
velocius legit, quaternas etiam epistolas (epistulas N) simul dictavit. tantae fuit bonitatis (nobili- 

Hier. 1973 tatis V) ut , quos armis subegerat (subigerat VN l Z^L), clementia magis vicerit. || eodem tem- 
pore Komae tres simul exorti soles (consules N 2 Z) paulatim in eundem (eandem HNZL, eadem 
V) orbem (urbem P) coierunt (colerunt NZ) ; inter (interea iV 1 ) cetera portenta quae toto orbe 
(ervae iV 1 ) facta (facte 2VZ 1 ) sunt, bos in suburbano Romae ad arantem (arantes iVZ) locutus est 10 
frustra (et frustra N) se urgeri, non enim frumenta, sed homines brevi defuturos. 



nAIANIOt METAfcPASIS. Z. 113 

OoSsvbc; oov ttjc; sjxcpoXtoo Tapapjc; Xstcpdvoo [irsptovToc;] Tcpb<; ttjv Pcojxtjv /jxs XXV 
[xsYaXocppovcov cbc; stxbc; xat icoXXd Tcapd tyjv sx too icavToc; ^povoo ttjc; tcoXscoc; sXso- 
ftsptav §tsTcpdrcsTo * Tac; [xsv Ttjxdc; Tcapd to tco xotvcp ooxoov Stoooc;, cov 6 8yj- 
[xoc, rjv tcots xopto;, tyj aoyxXirJTcp ts oo^ OTcavtaTajxsvoc; Topdvvoo ts aacpcoc, epya 

5 icotcov sxtvvjasv oov ecp' saoTov aovcojxoatav * xat aoaTavTsc, dvSpsc, sx tyjc; aojxXi^- 
too ts xat tcov {.tctcscov scr/jxovTa spooXsoaavTo aoTco cpovov. vjaav hk Yjy^ ^^ tyjc, 
tcov dvopcov sxstvcov ao[X[xopta<; ot' ts ooo BpooTot, ttjv otaoo^Yjv sXxovtsc, aTcb too 
irpcoToo tt]v oTcaTstav s^ovtoc, BpooToo [xsTa tooc sTrcd ^aatXsac, xat Kdatoc, xat 
Ssp^tXtoc, Kdaxac, * aoyxXYjToc, jxsv oov r/]vtxaoTa yjv * yjxs §s sirt to j3ooXsoTfjptov 

iob Kataap * stcsX&ovtcov os sxstvcov acpdrcsTat • Tptat 8s xat etxoat izkrfldic, tsXsoto 
tov ptov. 



B I B A I N Z. 



EvvaTov oov xat sTCTaxoatoaTov Itoc; ^vosto t^ icoXst [xsTa t/^v Kataapo; acpa- I 

^yjv. sjxcpoXtoc, §s sxt-vstro tuoXsjxoc; tyjc, [xsv ao^xX^Too to spyov STcatvooaY]<; 5 'Av- 

15 Tcovtoo os, oc, yjv aovoTcaToc; tco Kataapt, tooc; acpaysac, jxsTtovToc,. TapaTTO[xsvrj<; os 

cbc, stxb; tyjc, tcoXscoc, tcoXXoT*; SYX £t P^ v aTQTCotc, AvTcovtoc, s^dpbc, Pcoixatcov xat tco- 

Xscuoc, aTCScpdv&7] §0Y[xaTt xotvco. aTpaTsoooat Totvov stc aoTov o? ts oicaTot 

1 TreptovToc add. S || 7 s7.qvt£<; L, iyovizc, S || 12 (3i(3Xtov C add. S \\ 14 dvTwvtvou X, dvToovtou S 



K A n I T Q N. 

£jxcpoXto)V TtoXijxow (tcoX^jxudv coci.) xaTstpYaojxsvcav sitl t-^v Paijjwjv avsaTpscpsro to ts cppo- 
vr it aa tol; aovs^satv avopayatliaic; s^cdyxcdjxsvo; xat Trapa to a6vv]&s^ t^ c P«)[xaio)v sXsoOspta 

7tp6; too; svToy^avoVTac; aXaCovsoo[xsvoc. sttsI ^oov xa; ts Tijxac xal to xopoc; too 6y]{jloo 
7rapsX6[xsvo<; aoTo; STTSTpsTrsv otc s(3ooAsto xal t^; PooX^c Trpoc aoTov looar^c v oo^ OTcav toTaxo, 
aAAa paoiXixoT? sits aX7]{}saTspov stTusTv Topavvtxolc ^atpoov hrikoc, rp S7rtTTj6s6|xaatv . . . 
(16) pooXsoooatv xaT 5 aoToo OavaTov ,[cp&6vq> ts too Trpoa^xovTo; xat [xtast too TtpoTSTtjji^- 
jxsvoo] avBps; OTtsp £' twv ts aizo t% ooyxX^Too xal t&v sc too; tTtTtsac tsXoovto)v, opxo> 
ttjv xa^' aoToo aoaTaatv (3s[3ato)aa|xsvot. sv^yov 6s apa [xaXtaTa TtavTcov too; aovo)[xoTac s; 
Tr]v S7tt^stp7]atv BpooTot ooo) ysvooc ovts; avsxaOsv aoaTT^poTaToo * sc yap otj tov TtaXatov 
BpooTov too atjxaToc avscpspov ttqv ap^TJv ^, (oc) tooc xopavvooc sv toTc avorraTo) ^povotc sx- 
paXo>v 7tpo>Toc aTisosi^Tj Ttapa c Po)[xaiotc OTtaTo;. (18) stu 6s toT; BpooTot; Fato; Kaaatoc 
7]v sv ttj aovo)[xoata 6 Kpaaao) stci Tlap&oatooc aooTpaTsoaajxsvo; xat SspptXtoc Kaaxac [oc 
87] xat TtpwTo; aTudaat to Etcpoc xaTa too Kataapo; XsysTat]. STttaTavTo; 8s too xatpoo_, 
xa&' ov sost T7^v pooXrjV aovsX&ouaav ^pTjjxaTtaat ts Trspt tcov xotvcbv, TtapT^v xat 6 KaTaap 
sc to pooXsoTTjptov [xs&s^o)v To>v Y^vojxsvcov . . . TpsTc ^oov xat x' TrXTjyac dvaos^djxsvo; dva- 
XtaxsTat^ stwv (os) ttj TroXst [xsTa tov dvotxtajxbv svvsa 7:00 Ttpo; toTc ^j YsyovoTo)v. 

Ioh. exc. de tns. 15 (72 M). 

13 stcsiBtj KaTaap aTQpibr^ xaTa to pooXsoT7]ptov ao&tc sjxcpoXtoc dvTJcpdT] TtoXsjxoc* tooc 

jxsv ydp aoftsvTa; too Kataapo; ota t^c xotvr^c sXsoQsptac TrpoaTaTac TtsptsTTts to aovsBptov. 

6 y s l^V oTcaToc i\.VTO)vtoc toTc d^&ojxsvotc ttj too Kataapoc tsXsot7j Trpoa&sjxsvoc TttsCstv 

tooc dv8pac xat xaTavaXiaxstv sx TtavToc sitsvost TpoTtoo [xat 06 xa&7]xsv a^ptc; 60 (puyahoLc, 

TT^C 7t6XsO)C TOOC TtSpt TOV BpOOTOV XaTSaT7]OSV. 01 JXSV ydp OTtS^XdoV SsiaaVTSC T7]V TOO 

iVvTcovtoo 6ovajxtv SrijxaywYoovToc xar' aoTcav to TtXr^oc. 7] 61 [BooXt] dp^dc T£ xat Ttjxdc 

toTc dvopdat Trpoasvstjx^v dp^£tv Sopiac xat Max£oovtac ^cptaajxivrj . Tapa^i>£tar^ 61 tt]c Tto- 

EVTROPIV^. 15 



114 EVTROPIVS. VII. 

Pansa et Hirtius et Octavius adulescens annos x et vni natus, Caesaris nepos, quem 
ille testamento heredem reliquerat et nomen suum ferre iusserat. liic est, qui postea 
Augustus est dictus et rerum potitus. ; quare profecti contra Antonium tres duces vi- 
cerunt eum. evenit tamen, ut victores consules ambo morerentur. quare tres exer- 
citus uni Caesari Augusto paruerunt. 5 

II Fugatus Antonius amisso exercitu confugit ad Lepidum, qui Caesaris magister 

equitum fuerat et tum militum copias grandes habebat. a quo susceptus est. mox 
Lepido operam dante Caesar pacem cum Antonio fecit et quasi vindicaturus patris 
sui mortem, a-quo per testamentum fuerat adoptatus, Eomam cum exercitu profectus 
2 extorsit, ut sibi vicesimo anno consulatus daretur. senatum proscripsit, cum Antonio 10 
ac Lepido rem publicam armis tenere coepit. per hos etiam Cicero orator occisus est 
multique alii nobiles. 

III Interea Brutus et Cassius interfectores Caesaris ingens bellum moverunt. erant 

enim per Macedoniam et Orientem multi exercitus quos occupaverunt. profecti igitur 
contra eos Caesar Octavianus Augustus et Marcus Antonius (remanserat enim ad de- 15 
fendendam Italiam Lepidus) apud Philippos Macedoniae urbem contra eos pugnave- 

2 runt. primo proelio victi sunt Antonius et Caesar, periit tamen dux nobilitatis Cassius, 
secundo Brutum et infinitam nobilitatem, quae cum illis bellum gesserat, victam in- 

3 terfecerunt. ac sic inter eos divisa est res publica, ut Augustus Hispanias Gallias Italiam 

4 teneret, Antonius Asiam Pontum Orientem. sed in Italia Lucius Antonius consul bel- 20 
lum civile commovit frater eius, qui cum Caesare contra Brutum et Cassium dimica- 
verat. is apud Perusiam Tusciae civitatem victus et captus est neque occisus. 

1 pans LO || octauianus LOSPD Paean. || adolescens L, aduliscens O || anno LO || xviii LO, xvn P 
(praeter NZ) D || nepus O semper || 2 per testamentum LO || 3 potius O || quare] qui Riihl \\ 4 eum 
apud mutinam PD ex Oros. 430 || uictoris LO \\ morirentur O || tres] tertius LO \\ 5 uno LO \\ 
6 ammisso G || 7 copias militum L O || a om. G \\ 8 dante] date G l || cum antonio pacem fecit LO, 
pa^em fecit cum antoni (sic) fecit G || 9 profectus est GLO || 10 uincensimo G || 11 et rem LO || 
13 assius LO \\ 14 occupauerant LOPD || profecti s un t LOPD || 15 marcus] magniflcus LO || 10 pny- 
lippis LO, philippum DHV 2 || 18 quae] quod PD || gesserat uictam interfecerunt] gesserunt F (ut vi- 
detur) G \\ 19 si LO \\ est om. G || et italiam LOPD || 20 italiam G || antonius (ante consul) 
om. G |j 21 fratre L || caeresare (r l || 22 perusium LdPDS 

II. </) e dep. Liv. : per. H9; Suet. Aug. 4%. %Q. 

%) e dep. Liv. : per. 4%0 ; Flor. %, 46 (S)\ Oros. 6, 48. 

III. 4) e dep. Liv.- per. 4%4 — 4%3, Flor. %, 47, Oros. 6, 48. 

2) e dep. Liv. : per. 4%4. 

3) e dep. Liv. : per. 4%5. 

4) e dep. Liv.: per. 425. 4%6; Flor. %, 46; Suet. Aug. 44; Oros. 6, 48. 



PAVLVS. 

epitomei,2 1 natus, || patre (pater B l V^NZ) Octavio senatore genitus, maternum genus ab Aenea per Iuliam (ea> 
Iulium H l , hiliam N) familiam sortitus, || Caesaris 



nAIANIOY META<PPA2I2, Z. 115 

ridvaa; xat IpTio^* TcpoasTs&Y] ts aoTot; OxTaptavo; vso; Iti y^Yovw^ svtaoTot; 
o/TtoxatSsxa , dSsXcptSoo; tou Kataapo; xat tyj; ouata; sx 8taiW]XY); 8td8o)£o; ov 
xat ojxaivujxov sauTa> to s£yj<; ysvsoSat sv tyj Sta{W]XY) TcapsxdXsasv • stcsxXyj&yj ts 

uaTSpov A^youoto^ xat s[j,ovdp^Y]os icpdVco;. 

5 x\vT(ovto; jxsv ouv YjTTYjdst; utco ts T(Sv utotcov xal OxTaptavou xaTacpsuyst II 

Tcpb; AsictSov. sTUY/ave 8s 6 AsTctSo; StxTaTtopt [xsv UTOUpy^aa; Kataapt xaid tyjv 
tTCTUt/Yjv dp^Vjv, Suvd|xs(o; 8s s£dp/tov tots tcoXXyj;. TsXsoTYjadvTcov Ss [xsTa tyjv 
vtxYjv t(j5v uTcaToov aTca; utco tov 0xTaj3tov 6 oTpaio; yjv. tots 8s AsictSo; 'Av- 
Ta>vt(p 7cpay[xaTsusTat xaTaXXayd; otxstco; ts s^stv auTui t6v 'OxTa[3tav6v Iicstasv • 

io stra s£atcpvY]; stcI tyjv c P(6[xy]v scpdaosv OxTaj3tav6; tyjv oTpaTtdv Tcdaav dyoDV a>; 
T(p Kataapt TtjxcDpYjatov • xat Xaptpdvst [xsv tyjv UTcaTov dp^Yjv stxoaasTYj; cpo(3(p tou 
Sy](xoo StSovTo;* tyj; aoyxXYjToo ts tcoXXou; 8Y][xsuaa; oTcXot; sxpdist T(ov Tcpayfxd- 2 
Ttov. au[X7rpaTTovT(ov Ss auT(p 'Avt(ovi'ou xat AsTctSoo tov Ktxspoovd ts dvatpouat 
xat sTspou; tcoXXou; T(ov sictcpavcov dvSpcov , oS; o)ovto TcpoaTYjasadat tyj; tco- 

15 XtTsta;. 

Ev TouTot; tyj; P(6[xy]<; ouoyj; BpouTo; xat Kdato; ot tov Kataapa dvirjpY]- III 
xqts<; xtvooat tcoXsjxov tcoXuv- Tcspt tyjv MaxsSovtav ddpotaavTs; OTpaTov xal aoptpi- 2 
£avTe<; sv AjxcptTcoXst ty^; MaxsSovfa; '0xTaj3tavu) xat 'AvTtovup (AstuSov ydp I8o£s 
irpo; TcapacpuXaxYjv TYj;'lTaXta; [xsvstv) vtx&atv, oux s£o) tcXyjy^. Kdoto; ydp stcs- 
20 asv sv tq [^d^Y]. (xsTa TauTa 8s dvatpsMvTo; xat BpouTou ###### 

-V -V- -i£- -A£- -Ai- -^- Jt4i.JJ,J).J|l.Ji.JAJ{,xJiJ(,J(,J<.j(.Ji 

"7Y* -ft- -7V- "7V" Vf" '7\~ "7V- 7V~ -Tv" Vv* "vv* ~7T -7V '7V - '7V- "7V -7V» VT -TV- VV" -TV- 

^-7V^W-^-^-7V-^^^^^-^^^-7V i ^^W : 7V : -7V : 

1 Tcavxec %^t toprtos L, rorr. *S || 2 oV] t«v -L, cuv $v S || 3 Y e ^so^at pos< otaiMjyjfl LS, transposuit Mommsen \\ 
14 7rpoaY)aaa$at L, 7tpoaTT]aaa^at cod. Sylb., 7ipoarf}a£afrat S 



K A n i T Q N. 

Asoo; iv saor^ iroXXa ts xal sxvo[xa tov 'Avrwvtov otaTrpaTTojjisvov TtoXsjxtov dvstirsv yj pooXi^ stti 
ts t^ aoXXr^st too avopoc rfir^ zr^ TidXsa); oov TaTc otxstat; oovajxsatv d7rsXY]Xo&OTo; ndvaav 

TS Xat J lpTtOV ("IpXTtOC COCl.) TOOC OTiaTOOC SXTTSJXTCSL TptTOV TJYSJXOVa TOOTOt; sTrtTa^aaa TOV 

'OxTaooiov sTt vsov ovTa. Ioh. exc. de ins. 21 (74 M). 

20 'AvTcavto; b oitaToc irdXs|Aov syva> xtvstv xaTa ttjv 'haXtav s|xcpdXtov. y;v 8s ootoc 
dosXcpo; Mdpxoo x\vTa>vtoo too aov Kataapt BpooTto xat Kaaata> aou.TcoXs[XYjaavTo; * oo 7roXX(p 
ys [xy^v XP^ V( P ® v Ilspooata TrdAst Topp^vix^ acpdSpa twv dvaYxatwv svosta Tttsafrstc yjXo> [jlyjv^ 
oo [xy)v dvY^psdYj. Ioh. exc. de ins. 22 (76 M). 

15* 



116 EVTROPIVS. VII. 

IIII Interim a Sexto Pompeio Gnaei Pompei filio ingens bellum in Sicilia eommotum 

est, his qui superfuerant ex partibus Bruti Cassiique ad eum confluentibus. bellatum 
per Caesarem Augustum Octavianum et Marcum Antonium adversus Sextum Pompeium 
est. pax postremo convenit. 

V 2 Eo tempore Marcus Agrippa in Aquitania rem prospere gessit. et Lucius Venti- 5 

dius Bassus inrumpentes in Syriam Persas tribus proeliis vicit. Pacorum regis Orodis 
filium interfecit eo ipso die quo olim Orodes Persarum rex per ducem Surenam Cras- 
sum occiderat. hic primus de Parthis iustissimum triumphum Komae egit. 

VI Interim Pompeius pacem rupit et navali proelio victus fugiens ad Asiam inter- 

fectus est. Antonius qui Orientem et Asiam tenebat repudiata sorore Caesaris Augusti 10 
2 Octaviani Cleopatram reginam Aegypti duxit uxorem. contra Persas etiam ipse pugna- 
vit. primis eos proeliis vicit, regrediens tamen fame et pestilentia laboravit et cum 
instarent Parthi fugienti, ipse pro victo recessit. 

VII Hic quoque ingens bellum civile commovit cogente uxore Cleopatra regina Aegypti, 

dum cupiditate muliebri optat etiam in urbe regnare. victus est ab Augusto navali 15 
pugna clara et inlustri apud Actium, qui locus in Epiro est, ex qua fugit in Aegyptum 
et desperatis rebus, cum omnes ad Augustum transirent ipse se interemit. Cleopatra 
sibi aspidem admisit et veneno eius extincta est. Aegyptus per Octavianum Augustum 
imperio Eomano adiecta est, propositusque ei Gnaeus Cornelius Gallus. hunc primum 
Aegyptus Eomanum iudicem habuit. 20 



1 a om. LO || pompei] PD Paean., pompei magni GLO \\ siciliam G || 2 bruti] brutiique G { || cassique 
LO || 3 sextu L || 4 pax om. FG || 5 agrippia G || uentilius P, lentulus D || 6 pacorum] pastorum 
DVH^N 1 , parthorum LO || reges LO || 7 olim] ohmpo G || orodis GLOPD, orodes Schorih. \\ sere- 
nam LO || 8 roma LO || 9 proelio] proe G || 10 asiam et orientem LOPD || 13 ipsis FG, ipsi LO || 
uicto] uico LO, uictoria FG || cessit FG || 15 cupidiiate]' compeditate L || 16 clara] clam L || in- 
lustria LO, "lustri v in G || -actiacum LO || ephiro LO || qua] quo FG \\ 17 cum om. LO || trans- 
ierunt LO || interemet O 1 || 19 adgecta G l \\ gnaeus] g. O Paean. 



IIII. e dep. Liv. . per. 1%8. 1%9; Flor. %, 4~8 ; Oros. 6, 18 

V. 1) e dep. Liv. cf. Flor %, 33 [51) ? 

%) e dep. Liv. per. 1%7. 1%8 (C. Ventidius) , Flor. %, 19 , Frontm. %, 5, 36, Val Max 6, 9, 9; 
Oros. 6, 78 partim ex Eutr. 

VI. 1) e dep. Liv.- per. 131; Flor. %, 18 [8), Oros. 6, 19. 
%) e dep. Lw. per. 130, Flor. %, %0 , 0?os. 6, 19. 

VII. e dep. Liv per 13% 133^ Flor. %, %1 , Suet Aug. 17, Oros. 6, 19 



nAIANIOY METAOPA2I2. Z. 117 



Msra tootov rio^Tc^toc 6 riojxirTjLoo Tzaic, icspt ttjv StxsXtav aovsxpoTYjos tco- IIII 
Xsjxov to ts oTcoXstcpdsv zffi [xstol BpooToo aTpaTta<; dystpac xat sTspav d£t6[xa^ov 
Sovajxtv. sXdobv Ss st<; X £ ^P°^ AuyouaTO) ts xal Avtoovuj) [xsto\ ttoXov cpo[3ov sici 
aTcov8at<; dvs^o&pvjasv. 



5 Eicl 8s tooc, aoToo<; ^povooc 'AYpnrrcas sv 'AxoTavta iroXXd xaTo&pdoDos /at [xs- V 

ydXa • xat BsvTtStoc, Bdaaoc, sv Sopta Ilspaac; ts Tptatv svtxyjas [xd^at<; xat tov too 2 
paatXswc; otov 'Op68oo xaTYJvsyxsv 'OpoSvjc, Ss tjv 6 tov Kpdaaov dvsXo&v, Tcspt oo 
icpoaOsv stpYjTat* ooto; ts Tcpurax; s$ptdfxj3soas xara Ilspadiv Stxata cp-^cpco t6 y^- 
pa<; Xa(3(6v. 



io 06 (XTjv sjxstvsv stcI t(j5v otcov8o5v 6 nojxTcVjto^' dXXd xaTa OdXaaaav stcsXSojv VI 

YjtttjOt] Tig v-aojxa^ta xal dvifjps&T]. 'AvT(t)Vto<; 8s ttjv dSsXcpyjv AoyooaToo yapisTTjv 
aoT(5 y^Y^ 7 )!^ 7 ^ xaT( * Ta ^ Kataapo<; StaXXaydc; [d7coTcs[x<pa<;] staYjYaysTo tyjv KXso- 
TcaTpav (3aatXeoooaav [AtYoicToo]* xat ^oopTJaac stcI Flspaac sv dp^ ;xsv aoToov sxpd- 2 
TSt [xd)TT[) , Xt[xoo Ss xaTaXa^ovToc; to OTpaTsojxa xat stc' aoTui xat Xotjxoo dvs^oo- 

15 pYjasv sTCs£tovToov IlspauW (oaavsl yjtt/)[xsvo). sicavsX^ovTa Ss aoTov sx Ilspaojv VII 
toasv st<; sjxcpoXtov yj KXsoTcaTpa [xd^Tjv sirt{}o[xta too (3aatXsoaat rijc c Po&(xt]<;. xat 
aojXTcXaxstc; AoyooaTO) xaTa OdXarcav Tcpbc; tco AxTtcp tyjc; Ebrstpoo X^P 1 ^ ^ TT( ^ V 
ts sa^s xat xaTacpsoyst Tcpcx; tyjv AtyoTCTov. diroYVooc; 8s to5v TcpaytxdTcov, sTOtSv] 
xat tyjv oTpaTtdv stSsv ahraaav AoyooaTO) TcpoavsfXTjftetaav, saoTov Sts^p-yjaaTo * xat 

20 yj KXsoTcaTpa ddvaTov sf3o6Xeoas xaO' saoTYjc; da7ct8a<; TcpooaYaYooaa xat TaoTYjv 
s8s£aTo too ^too tsXsotttjv. ooToo Sy] xat tojv AtYOiTTtaxoSv SySVSTO TCpaY[XaTO)V 
A5yo^^ t o^ xopto<; stcsoty]os ts dp^ovTa t^ X^P? Tdtov Kopv^Xtov TdXXov * otco 
tootov 8s TcpdiTov dp^ovTa c Poo[xatoDv ot AtYOTCTtot sTsXsaav. 



2 £Y £ ^P a ^ & II 4 CTrouoalc; X/ , oirovSai? *S || 6 pi^TtEoc L, corr. 8 \\ 12 dTroTcep.^ac adc?. 8 \\ 13 ai- 
YUTttoi) add. 8 || 23 SieTeXeaav i, eTsXeaav /S 



P A V L V S. 

17 Cleopatra exornata diversis ornamentis ad Caesarem venit sperans eum, ut ceteros, sua specie iord. R. 235 
ad libidinem inlicere (inliceret N^Z 1 ), sed ille se intra pudicitiam (pudicitia V, puditiam N) co- 
aitans ad eius concupiscentiam minime inflexus eam (ea V) mox custodiri mandavit, quae 
custodia elapsa (custodielapsa W V l NZ) in pretioso sepulcro iuxta Antonium suum se collocans || 
5 sibi aspidem 



118 EVTROPIVS. VII. 

VIII Ita bellis toto orbe confectis Octavianus Augustus Eomam rediit duodecimo anno 

2 quam consul fuerat. ex eo rem publicam per quadraginta et quattuor annos solus 

3 obtinuit, ante enim duodecim annos cum Antonio et Lepido tenuerat. ita ab initio 

4 principatus eius usque ad finem quinquaginta et sex anni fuerunt. obiit autem septua- 
gesimo sexto anno morte communi in oppido Campaniae Atella. Eomae in campo 5 
Martio sepultus, vir qui non inmerito ex maxima parte deo similis est putatus; ne- 
que enim facile ullus eo aut in bellis felicior fuit aut in pace moderatior. quadra- 
ginta et quattuor annis quibus solus gessit imperium civilissime vixit, in cunctos li- 
beralissimus ? in amicos fidissimus ? quos tantis evexit honoribus ut paene aequaret 
fastigio suo. io 

VIIII Nullo tempore ante eum magis Eomana res floruit. nam exceptis civilibus bellis, 

in quibus invictus fuit, Eomano adiecit imperio Aegyptum Cantabriam Dalmatiam saepe 
ante victam sed penitus tum subaetam, Pannoniam Aquitaniam Illyricum Eaetiam Vin- 
delicos et Salassos in Alpibus, omnes Ponti maritimas eivitates, in his nobilissimas 
Bosphorum et Panticapaeum. vicit autem proeliis Dacos. Germanorum ingentes copias 15 
cecidit, ipsos quoque trans Albim fluvium summovit, qui in barbarico longe ultra Rhe- 
num est. hoc tamen bellum per Drusum privignum suum administravit , sicut per 
Tiberium privignum alterum Pannonicum, quo bello xl captivorum milia ex Germania 
transtulit et supra ripam Rheni in Gallia conlocavit. Armeniam a Parthis recepit. 



augustustus G l || xn L \\ anno — 3 duodecim om. L || 2 et quattuor om. O || 3 [annis codd. || 
4 qumquagesimo O || et om LO || sex — septuagesimo om. O, anni — 5 sexto om. L || 5 attela 
LO, atello FOS || 6 sepultus est FPD || maxima] maiori LO || 8 et om. LOPJO || cunctis LO || 
9 fidelissimus PD || uexit O, euexerit P || 10 suoi Q l || 11 eo 10 || 12 cantabariam LO || del- 
matiam PD^ || 13 tunc LPD || pannonicam ex pannunicam G || gretiam D, etiam LO \\ uindeliacus 
LO, uindicos D, uindilicos P \\ 14 calasos FG, calosos 8, calassos LOD, talassos P, salassos Schonh. || 
nobilissima LO \\ 15 panticapeam O 1 , antecapeum FG, ponti cappadocem (cappadociam) PD || multis ante 
proeliis inserit Eussner || dagos P \\ 16 cicidit L 2 \\ aluem FGD, albam LO (aluim H l , aluem V, al- 
uum NZ, albiam H 2 ) , albim Schonh. || 17 sicut] sic FG || 18 diberium ex diuerium O 1 || priguinum 
L \\ xl Paean. (Suet. Tib. 9), quadringenta GPD, lxcc L, cclx O 



VIII. /) e dep. Liv.: per. 136; Oros. 6, %0. 
%) e Suet. Aug. 8. 

3) Eutropius. 

4) e Suet. Aug. 400 v 4 obiit — 5 anno, v. 5 Eomae — 6 sepultus ; e 51 et 66. v. 8 civi- 
lissime — 9 fidissimus; (v. 9 quos — 10 suo cf. 56). 

VIIII. e Suet. Aug. %4 pleraque, e Tib. 9. v. /7 sicut per — 49 conlocavit, ahena . v. 44 nullo — 
4% fuit, v. 14 omnes — 45 Panticapaeum , v. 46 qui in — 47 administravit , p. 420, 4 obsi- 
des — dederunt. 



nAIANIOT METAOPA2I2. Z. 119 

Ilauaac; Syj Tidvta TcavTa^oo tcoXsjjiov AoyooaTo*; sfe tyjv ^Pc&ixyjv sTravyjxs 8a>- VIII 

oV/dxa> [Jtsv sx Trj<; 6iraTsta<; Ixei, SsoTspcp os xat TpiaxoaTco ttj<; YjXrxia;. oisjasivs 2 
ts [jlovo; Pa>jjiat(ov s^cov dp^YjV sttj Tsaaapa xat TsaaapdxovTa * tov -ydp IjxTtpoa&sv 3 
5(povov sxoivcovoov aoT(p ttj<; §ovaaTsia<; 'Avtc6vio<; xat Astu§o<;. tsXsoto: 8s s£ xai 4 
5 s(38o[ji7]xovTa ysvofjisvo^ svtaoTooc xotvvjv xat aoTojxaTov tsXsotyjv sv 'AtsXXyj toXsi 
tyj^ KajJLTuavta^- xat &dirTooatv atrcov xaTa tyjv c PoS|xyjv sv to> xaXoo[xsvo> MapTup 
xdjxira), dvSpa Sixaiooc, ts xaT 1 d£iav sx too icXstaToo [xspoo^ oTroXvjcpfrsvTa frsov* 
oots ^dp sv 7roXs[xot<; dvSpstoTspov ^i loyri Sst^st, o5ts sv Yjao^ta [xsTptojTspov dv 
tk; sopot ysysvYjjxsvov, sv [rsaaapai xal TsaaapdxovTaJ , ol; jxovo; ooto<; sa^s tyjv 
10 dp^Yjv ^povot^. §Y]|xaYar(6c ts ydp TcdvTcov dptaTo; yjv xat fxs-faXoSwpo; stc, dicav- 
Ta^ xat TctaTOTaToc Tot<; cptXotc Ta; Ttjxd; ts dcpftovcoTaTa Ttapst^sv oj; s£taoov 
s&sXstv saoTcp too; tootojv d£too<;. 

Hv&Yjas yoov Ta tyjc; c P(6[xyj<; TcpdyjxaTa [xdXtaTa xaT aoTbv oicb tu>v s[xcpo- VIIII 
Xto>v xa&apdsvTa tuoXsjxcov. xat TcpoasTs&Yj Totc, 6-jraxooooatv AtyoTrcoc, ts xat Kav- 

15 Tappta, AaX[xaTta ts stcI TooTotc yjttyj&svts; ydp TcpoTspov TuoXXdxt;, SooXsoaavTsc 
§s iiz aoToo [xovov 'Ddoptot ts xat riatovsc xat 'AxoTavot xat PyjTtat xat Bsv- 
§sXtxo<; xat SdXaaaoc; Tupb<; toFc, opsat to?; 'Atacstotc, yj FIovTtxY] ts TuapaXta xat Tao- 
tyjc at [xsytaTat TuoXst;, Boaicopoc, ts xat IlavTtxdTuatov * xat jxtjv Adxsc, ts xal Tsp- 
[xavot jxd^atc, *vtxY]$svTsc, TuoXXat^; dTuo>xta&Y]aav oTcsp tov AXptv TuoTajxov, o; sv [xsao> 

20 pst ^appdpot<; o>c; Tuoppo)TaTo> too P^voo. xaTo>p&a>as §s tootov [xsv tov tuoXsjxov 
§td too Tupoyovoo Apooaoo, tov §s iupb<; Ilatova; Std Tt[3sptoo (7up6yovo<; §s aoTo} 
xat ootoc; ^v), o&sv aoTo> TsaaapdxovTa ^tXtd§s<; dv§pd>v afyjxaXamov ^&Yjaav, diua)- 
xtas ts aoToo<; Tuspt Ta<; o^&a; too c Py)voo. xal Tqc, 'Apjxsvta^ §s too<; IIspaa<; dcps- 



9 Tsaaapat xai xeaaapa^ovTa add. Mommsen || 1 4 UTraTou^ ouaiv L, biz 1 ai)TOi<; ouat^ S, i>7ra7.ouoi>atv Srhulze 
T.aXaj3pta L, %a\»Tappta S \\ 17 xaXaaaos L, corr. S \\ 19 aXptv] ap^epov L, aX(3tov Cellar. 



P A V L V S. 

3 tenuerat. denique || cum de Oriente victor reversus esset urbenique triplici triunipho ingressus Oros 440 

esset, tunc (tum H) primuni Augustus || eo ; quod rem publicam auxerit, || consalutatus est at- qJ^ 442 

que ex tunc summam rerum potestatem, quam Graeci monarchiam vocant, adeptus est || his oros 435 
diebus trans Tiberim de taberna meritoria fons olei e terra exundavit ac per totum diem lar- 

5 gissimo rivo fluxit || significans ex gentibus Christi gratiam (gratiam christi NZ). || tunc etiam Hier 1976 

circulus ad speciem caelestis arcus circa solem apparuit. || igitur cum quadragesimo secundo Hier. 2015 

anno [| firmissimam verissimamque pacem Caesar composuisset, || dominus Christus (christus do- ^ los - ^, 

minus NZ) in Bethleem (bethlehem NZ) natus est, || cuius adventui pax ista famulata est. || Oios 448 
non ullo (nam nullo NZ, am add. N 2 ) 1 1 tempore ante Caesarem magis Romana (omissa sunt 3 ita 
10 ab — 6 martio sepultus, transposita [v. f 121 v. 19] 6 vir qui — 10 fastigio suo) 



120 EVTROPIVS. VII. 

obsides, quod nulli antea, £ersae ei dederant* reddiderunt etiam signa Romana quae 
Crasso victo ademerant. 
X Scythae et Indi, quibus antea Romanorum nomen incognitum fuerat, munera et 

2 legatos ad eum miserunt. Galatia quoque sub hoc provincia facta est, cum antea 

3 regnum fuisset, primusque eam Marcus Lollius pro praetore administravit. tanto autem 5 
amore etiam apud barbaros fuit, ut reges populi Romani amici in honorem eius con- 
derent civitates , quas Caesareas nominarent , sicut in Mauretania a rege Iuba et in 

4 Palaestina ? quae nunc urbs est clarissima. multi autem reges ex regnis suis venerunt, 
ut ei obsequerentur , et habitu Romano togati scilicet ad vehiculum vel equum ipsius 

5 cucurrerunt. moriens divus appellatus. rem publicam beatissimam Tiberio succes- 10 
sori reliquit 7 qui privignus ei ? mox gener, postremo adoptione filius fuerat. 

1 reddidemnt om. LO || etia L || romanae LO || qua Q || 2 aderaerat LO || 3 inde LO || ante 
DNZ || 4 eum] eos LO || miserant O \\ galicia FG || 6 honorem] horem O || concederent O 1 || 
7 siout - — 8 clarissiina om. Paean., del. Hartel , fortasse eiecto a rege Iuba rehqua servanda \\ 7 sicucut Q || 
luua FG || 8 ubrs O, urbis G || 10 currerunt GLO || diues L || appellatur Q \\ 11 adoptatione PD 

X. 4) e Suet. Aug. %4 . 

%) ahena a Suet. 

3) e Suet. Aug. 60 v. 6 ut reges — 7 nominarent. 

4) e Suet. Aug. 60. 

5) e Suet. Ttb. 7 et 45 : v. 44 qui privignus — fuerat. 



P A V L V S. 

«pit 1,10—12 10 cucurrerunt. \\ adeo denique turbas bella (bella om. H) simultates (simultatesque H 2 ) exeeratus 
est, ut nisi iustis de causis numquam genti euiquam bellum indixerit iactantisque (ac tantis- 
que N) esse (se esse H) ingenii et (haec NZ) levissimi dicebat (decebat NZ) ardore trium- 
phandi et ob lauream (auream H) coronam id est folia infructuosa in discrimen per incertos 
(incertus L) eventus certaminum securitatem civium praecipitare neque imperatori bono quic- 5 
quam minus quam temeritatem (temeritate V) congruere (congrueret V) , satis celeriter fieri, 
quicquid commode gereretur, armaque nisi maioris (maior H^, maiore VNL, maiori* Z 1 , maioribus 
Z 2 ) emolumenti (molumenti N) spe (spene X 1 ) nequaquam (nequamquam *NZ) movenda [mser. Z 2 
non) esse, ne compendio (commodo N l Z, commendio N 2 ) tenui iactura gravi petita victoria si- 
milis sit (sit add. Z 2 i. ras.) hamo aureo piscantibus, cuius abrupti (abruti V) amissique detri- 10 
14—16 mentum nullo capturae lucro pensari potest. avunculi (avulguli V 1 ) quoque inventum vehe- 
menter arguebat, qui milites commilitones novo blandoque (glandoque V) more (amore HV 1 ) ap- 
pellans, dum affectat carior (carios V 1 ) fieri, auctoritatein (auctoritate H l ) principis emolliverat. 
denique erga cives clementissime versatus est, in amicos fidus (ex amicus fidos H { , fidos N ] ) 
extitit, quorum praecipui erant ob taciturnitatem Maecenas , ob patientiam laboris modestiam- 15 

epit. 1,16.17 q Ue Agrippa, diligebat praeterea Virgilium || Flaccumque || poetas. rarus quidem ad reci- 
piendas (recipiendam V 1 ) amicitias [om. V, ad recipiendas amicitias om. H), ad retinendas (ad 
retinendas om. F 1 , retinendam H) constantissimus (constantissimos V 1 ). liberalibus studiis 
praesertim eloquentiae intantum incumbens, ut nullus ne in procinctu (prouictu N) quidem 
laberetur dies, quin (qui non L 1 ) legeret (legere F 1 ) scriberet declamaret (declararet N l ). 20 
19-24 auxit ornavitque Romam aedificiis multis isto giorians dicto urbem latericiam reperi, re- 
linquo marmoream. fuit mitis gratus civilis animi et lepidi, corpore toto pulcher sed oculis 
magis, quorum aciem (acies HVL , acie A^Zj clarissimorum siderum (sidera NZ) modo vi- 
brans libenter accipiebat cedi ab intendentibus tainquam (tamqui H) solis radiis aspectui 
suo, a cuius facie dum quidam miles averteret oculos (oculos averteret NZ) et interrogare- 25 
tur (intergaretur iV 1 ) ab eo, cur (quur H) ita faceret, respondit quia fulmen oculorum tuorum 



tlAIANlOT META<f>PA2I2. Z. 121 

Xojxevoc, ofji^poot; IXa^s Tiap a6xu>v xoxe 7cpu>tov avaa^ofxlvtov Tiapaa^eLv, oxe §yj 
xal Ta e Pa)(xa'Lxa aY][xeLa tol; c Pto[xaLOL; aTcsSo&Yj, dhrep -yjaav a7i;oj3aX6vTe<; ol aov 
Kpdaacp fxejxa^YjjxevoL. Trpo^ aoTov xal IvSol rcpeapeCav laTeLXav, o5tiu> TupoTepov X 
tyjv c P(o(xai'xYjv paaLXsLav ooSs dxo^ SeSeyixevoL. aoTo; xal TaXaTLav (3aaLXeoo- 2 
5 [xsvvjv TrpoTspov [xsv £l<; a^fjjxa TjYa^sv sTcap^La^, ^yefxova 8s £7U£aTY]ae Mdpxov 
AoXXlov. tolooto; 8s yjv aoToo xal tol^ (3ap(3dpoL<; Ipoac <5aT£ tuoXXoo^ xal tu>v 3 
(BaaLXeoovTcov £ttu>v6[xoo<; aoT(5 xaTaaxeodaaL ttoXsl;, ofrev exi xal vov elaLV af. 
KaLadpeLaL. ttoXXol Se xal Ttov (3aaLX£u>v aoTu>v £7TL&o[XLa tyj; Auy°uaToo &£<*£ sfe 4 

TY]V C P(6[XY]V dcpLx6[X£VOL TY]V P(0[Xa'LXY]V [XeTTjX&OV OToXyjV , 00T(O Te a0T(O XaTY]XQ- 

10 Xoo&oov stuI tyj<; TtoXeux; ij ecp' apjxaTo; -3) ecp' ltctuoo cpepojxevur xal Ttpurax; drcdv- 
T(ov IXape tyjv too deoo TrpoaYjfopLav TrapaTCSjxdia; Ka(aapL TLJ3epLu> tyjv dppfjv, 5 

8; 7cpoYov6<; Te yjv aoToo xal lizl OoyaTpl xYjSeaTYj; xaL Tcpo; ofodeaLav eLaTceTcoLY]- 
|X£Vo;. 

2 %al om. S || 3 Ypa^X^P -^» PpaV^cw cod. Sylb., %paaai|) # || 5 ^fjfjia -^» ^X^JH 101 ^ II 6 tc6XX.kn L, corr. S 



p A v l v s. 

ferre non possum. nec iamen vir tantus vitiis caruit; fuit enim paululum inpatiens, leniter ira- 
cundus, occulte invidus (occulte invidus om. 2V 1 ), palam factiosus, porro autem dominandi supra 
quam aestimari potest, cupidissimus, studiosus (studiosius N) aleae (aeleae V 1 ) lusor; cumque 
esset cibi ac vini multum, aliquatenus tamen (vero ZL) somni abstinens, serviebat tamen libidini 
5 usque ad probrum (probum V 1 , prob* H) vulgaris famae , uam inter duodecim catamitos totidem- 

que puellas accubare solitus erat. abiecta quoque uxore Scribonia amore alienae coniugis pos- 
sessus Liviam quasi marito concedente sibi coniunxit, cuius Liviae iam erant filii (om. NZ) Tibe- 
rius et Drusus (drusius NZ) , cumque esset luxuriae serviens, erat tamen eiusdem vitii (vitiis L) 
severissimus ultor more hominum, qui in (quin V) ulciscendis vitiis, quibus ipsi vehementer in- 

10 dulgent (indulgens V 1 ), acres sunt (acrescunt VN, crescunt Z). annos septem et septuaginta in- 26—28 

gressus Nolae (nobae N l Z , nolam L) morbo interiit, quamquam alii scribant (talis scribant N, 
taliscbant Z) , dolo Liviae (viae NZ) extinctum metuentis , ne (nec H) , quia privignae (previg- 
nae V 1 , privignum L) filium (om. L) Agrlppam (agrippae NZ) , quem odio novercali in insulam 
(insulum V 1 ) relegaverat (religaverat HVZN^L) , reduci compererat, eo summam (summa L) re- 

15 rum adepto poenas (poena N) daret. igitur mortuum seu necatum multis novisque (multisque 

ac novis H) honoribus senatus censuit decorandum (decorandus L) , nam praeter id, quod antea 
patrem patriae (patrem patriae antea H) dixerat, templa tam Romae quam per (om. Z) urbes ce- 
leberrimas (celeberrima H 2 ) ei (om. HV) consecravit (celebravit HV) cunctis vulgo iactantibus 
utinam aut non nasceretur aut non moreretur || vir qui — fasttgto suo \p. 448, 6 — 40). \\ impe- epit. l, 3t 

20 ravit annos (annis V) quinquaginta et sex , duodecim cum Antonio (et lepido add. L) , quadra- 

ginta vero et quattuor solus, qui certe numquam aut reipublicae ad se potentiam traxisset aut 
tam diu ea potiretur (petiretur N 1 ) , nisi magnis naturae et studiorum bonis abundasset. || 
p. 420, 40 onwssis moriens — appellatus. rem publicam 
11 fuerat. \\ iste quia Claudius Tiberius Nero dicebatur, eleganter a iocularibus (iocularios V 1 ) Cal-epit 2,2—5 

25 dius (claudius V 2 L) Biberius Mero (nero V 2 ) ob vinolentiam nominatus est. satis prudens in 

armis satisque fortunatus ante sumptum imperium sub Augusto fuit, ut non inmerito ref publi- 
cae dominatus ei committeretur. inerat ei scientia litterarum multa eloquio clarior, sed in- 
genio pessimo truci avaro insidioso, simulans ea se velle, quae noliet, his quasi infensus, qui- 
bus consultum (esse add. Z 2 ) cupiebat (cupiebatur H) , his vero quos oderat, quasi benivolus 

30 (benivolis L) apparens, repentinis responsionibus aut consiliis melior quam meditatis. || nusquam 

(p. 4%%, %) omissis p. 4%%, 4 Tiberius — % libidine nam. 

EVTROPIVS. 16 



122 EVTROPIVS. VII. 

XI Tiberius ingenti socordia imperium gessit, gravi crudelitate , scelesta avaritia, 

2 turpi libidine. nam nusquam ipse pugnavit, bella per legatos gessit suos. quosdam 
reges per blanditias ad se evocatos numquam remisit, in quibus Archelaum Cappado- 
cem, cuius etiam regnum in provinciae formam redegit et maximam civitatem appel- 

3 lari nomine suo iussit, quae nunc Caesarea dicitur, cum Mazaca antea vocaretur. hic 5 
tertio et vicesimo imperii anno, aetatis septuagesimo octavo, ingenti omnium gaudio 
mortuus est in Campania. 

XII Successit ei Gaius Caesar cognomento Caligula, Drusi privigni Augusti et ipsius 

Tiberi nepos, sceleratissimus ac funestissimus et qui etiam Tiberi dedecora purgave- 
2 3 rit. bellum contra Germanos suscepit et ingressus Suebiam nihil strenue fecit. stupra 10 

4 sororibus intulit, ex una etiam natam filiam cognovit. cum adversum cunctos ingenti 
avaritia libidine crudelitate saeviret, interfectus in palatio est anno aetatis vicesimo 
nono, imperii tertio, mense decimo, die octavo. 

XIII Post hunc Claudius fuit, patruus Caligulae, Drusi qui apud Mogontiacum monu- 

mentum habet filius, cuius et Caligula nepos erat. hic medie imperavit, multa gerens 15 
2 tranquille atque moderate, quaedam crudeliter et insulse. bellum Britannis intulit, 
quam nullus Romanorum post Gaium Caesarem attigerat, eaque devicta per Gnaeum 

1 gaius tiberius FQ || scelesti G, et scelesta LO || 2 suos gessit LO || quostam O l || 3 ad se per blan- 
ditias LOPD || eucatos G || quis FO || 4 prouinciam LO || redigit LO || 5 suo nomine LO || 
nunc om. FO \\ caesaria O || malaga LO, mazia FG \\ uocaretur] diceretnr PD || 6 igenti O || 8 gal- 
licula LO semper || priuigna G || 9 tiberii LOPD \\ tiberii G || ac funestissimus om. PD || 10 sueuiam LO, 
suabiam D, suauiam P \\ strupra L \\ 12 auaria \\ libidinem LO || crudelitates G \\ aetatis suae 
DHV || xxxix PD || 13 dieque LOPD || 14 magontiacum G, moguntiacum O || 15 fllius post erat 
LO || et om. PD \\ 16 transquille G || insulse] insule LONZV || brittannis intulit bellum LOPD \\ 
17 quam] quod D, quo P, quos Parls. Lincoln. || gaium] iulium LOD || eamque P 

XI. 4) e Suet. Tib. 61. 46. 45 . v. 4 gravi — % libidine. 

%) e Suet. Tib. 37 . praeter v. 4 maximam — 5 vocaretur. 
5) e Suet. Tib. 73 — 75. 

XII. 4) e Suet. Gaio 9. 4 : v. 8 suecessit — 9 nepos. 

2) e Suet. Gaio 43 — 45. 

3) e Suet. Gaio %4: v. 40 stupra — 44 intulit. 

4) e Suet. Gaio 58. 59: v. 4% interfectus — 43 octavo, de reliquis cf. %7 — 34. 38. 

XIII. 4) cf. Suet. Claud. 4. 4%. 46. 34. 

2) e Suet. Claud. 47 : v. 46 bellum — 47 devicta, p. 4%4, 4 triumphum celebrem egit. 



P A V L V S. 

epit 2,9 6 octavo. || cum inmani furore insontes, noxios, suos pariter externosque puniret, resolutis mili- 

tiae artibus Armenia per Parthos Moesia (moenia N) a Dacis Pannonia a Sarmatis Gallia a 

finitimis gentibus direptae sunt. || ipse ingenti 
Hier. 2044 7 Campania. \\ huius imperii quinto decimo anno dominus lesus Christus praedicationis suae sump- 
Hier. 2047 sit initium, || octavo quoque et decimo eiusdem anno Iesus Christus filius dei (dominus noster 5 

add. HZ 2 ) pro nobis sese (dominus iesus [v. 4) — nobis se om. Z 1 ) morti offerens crucifixus 

est. || successit 



IIAIANIOr METAOPA2I2. Z. 123 

Al)C 6 Ti^spioc; padofxta xe e^pyjaaTo tcoXXtj xai (optoTTjTt xat TcXeoveEta* XI 

YjSovai^ T£ sSsScoxev eaoTov tcoX^jaoo [x£V o68evb<; pteTaa^cov, et §e tcoo aoaTatTj, xat 
tqo<; xaXoofxivooc, XvjYdTooc, £xtc£[xtc(dv. TctaTeuK T£ oXtyof; vjv ainxp Xoyoc;. tcoXXooc, 2 
^oov T(5v xara IQ-vyj paatXeoovTiov e£ diraTYjc; et<; eaoTov xaXcov xaTet^ev dxovTac;, 

5 a)<; Ap^eXaov tov KaTCTcaSoxcov ^aatXsa, 8v xat tyjc; «PX^ ex[3aXu)v iiuapx^v Te 
£7cotYja£ to f&vo<; xat tyjv (xeyiaTYjv TcoXtv 6v6(xaTt TcpoaYjyopeoaev otxeta) Katadpetav, 
MaCdxYjv TcpoTepov xaXoojjtevYjv. ootoc, [xdv oov TptTO) xat etxoaTO) tyjc, paatXetac, tret 3 
tov ^tov eTeXeoTYjaev eTct tyjc, KaptTcavtac, i^Sojx^xovTa xai oxto) YeyevY][X£Vo<; Ityj. 
aeytaTYjv Te erexev aTcaatv eocppoaovYjv yj TeXeoTiq. 

io Kai 8e^eTat tyjv (3aatXetav rdto<; Kataap, ayiuep -?jv £tu(6vo[xov KaXtyo6Xa<;, XII 

Apooaoo Te dSeXcptSooc, xai aoToo Tt(3eptoo, 7ia[X[xtapo<; xai Tcdavjc; Tcepa aojxcpopa<;, 
oc, ix ttjc, aoToo xaxta<; tuXsiotyjv 'yjv^yxe tq£<; TtJ3eptoo TrcatajJtaatv aTcoXoYtav. ooto<; 2 
TcoXefxov eTuayay&v Totc; Tepjxavotf; dve^copYjae ptev ex tyj<; (xd/Y]<; ataj(pu>£. ^taad- 3 
[jievoc, 8e Ta<; dSsXcpdc, xai aoveXdubv exaxepaic, doyaTepa ex ;xta<; aoToov £7uot^aaTo 

15 xai ttjc; 4aoToo exyovYjc; aodtc; e-y£V£To cp0op£O<;. cptXdpyopoc; §£ u>v xai TcXeove^tot 4 
xaTa TcdvTO)v ^po&fjtevoc;., o68e[xta<; 8e aTue^o^evo; -/jSovyjc; xai Tof<; ata^pot<; (6(x6TY]Ta 
aovdiuTwv ev toj TuaXaTto) xaTeacpdyY] evvaTO) (X£v xai etxoaT(5 tyjc, YjXtxtac, exei Tprcco 
§e rjjjc; (3aatX£tac, Tcpbc, Sixa (XY]ai xai if][X£pat<; 6xt(6. 

MeTa tootov [BaatXeoet KXao§to<;- o<; y]v (xev [deioc;] too KaXtyooXoo, Apooaoo XIII 

20 8e Tuatc;, oo (xvY][xet6v iaTtv iv MoyovTtaxa). ootoc; ^aatXtxc&Tepov eaoTov ^yaye 
[xeTptoTY]Tt (xev Tupbc, too<; TuXeiaTooc xai Y][xepoTY]Tt )(p(6[xevo<;, wjxoTYjTt 8e 7upb<; 6Xt- 
yoo^ acp68pa. xai Tupa)To<; [xeTa tov Tcpoyovov aoToo Tdtov Kataapa BpeTTavof^ Itc^- 2 

5 tov ex tcov L || 7 [xaCdboajv cod. /Si/Z&., fyifytp L \\ TpiaxocTip L, ei%oaT(p # [| 19 ^eto? acZ^. S \\ 

22 TtpOYOVOV L 2 /S 



KAniTQN. 

1 Ti[5epio<; 'OxTa(3foo~ oios paatXsoc; Pcojxatcav £|X7uXiqxt(d^ xal avo^Tcoc; t^v dp^yjv 6t(p- 
xr]aaTo cpopsp^, jjlsv (ojxoTTjTt jxoaapcf 8s xal a&sajxq) (x. a. om. Ioh.) ttXsovs^iojl aia^p^. ts 
YjBoTrafrstGj: ^pYjadjxsvot; • aTpaTStav [xsv yap aTraaav aoTo<; YjpvrjaaTO 8ta ts tu>v oiroaTpaTr]- 
ycov yXta/pax: xat pcf,&6[xa)c; toT<; ivavTtotc; irpoaTroXsjxaiV ' xaxo7]&7)<; 8s ct>v lartv obc; twv ao|x- 
jxd^cov paaiXeT? twv otxstwv dp^wv ditaTY] [xstsX&wv dcpeiXeTO, tibv 'Ap^eXaoc vjv o KaTTTraSo- 
xo)V paatXeoc^ bv 7j7rtotc xat depaiceoTtxoTc xaXeaac <bc eaoTov Xoyotc ooxeTt itpoc T7]V otxeiav 
aTTovoaT^aat aove}(a)p7]aev^ dXX' ercap^tav T7jV KairTcaSoxtav dicecpTjve xal ttjv [xeytaT7jV toW 
T^Be TcoXemv MdCaxa I[XTcpoa&ev otco tcS5v e7cotxa)v ovo[xaCo[xev7]V dcp eaoTob cpepetv tt^v Ttpoa- 
7]yoptav eireTac-eVj 7]Tcep 8t) xa&' 7)jxac Kataapoc eaTt eTcaivojxoc. sc Y7]pac §e ojxa>c [xaxpov 
TcpoeX9a>v OvTjaxet. 

Suid. s. v. Ttpeptoc. ooto> Totvov tt)v — XP 7 ! ^^ ^* ^- exc - ^ e v ^ rt " ^^ C 7 ^^ ^ ^) • 

Katadpeta — t^v dcpetXeTO 'Ap^eXaov irpoTepov MdCaxa xaXoojxevTjv eicetTa Katadpetav 

xX7]&etaav t^ t8ta Tcpoa7]Yopta. Suid. s. v. Katadpeta. 
10 oTt o Tdtoc [xtaparraToc Ttc xat dvoata)TaToc eyeveTO. xat ToaooTOV opjxa&ov xaxaiv 
aovetXr^cptoc eTcexdXo^e Ta (too add. Suid.) TtjBeptoo jxetovexTTjjxaTa. . . . e;£p7]To Se xat Tatc 
dBeXcpatc xat Tcapav6[xa)v exotvaivet [xt?ea)V a)c xat TcaTYjp dvoatac xaTaaT^vat yov% ex [xtac 
aoT(p twv doeXcpa)V aTcoxor^&eta^c. 

Ioh. exc. de virt. 802 (82 M). ootoc [xtapa)TaToc Te xat — aTcoYevvTj&eta^c. Suid. 

s. v. Tdtoc. ToaooTov — jxetovexTTjjxaTa. Suid. s. v. opjxa&oc. 

16* 



124 EVTKOPIVS. VII. 

3 Sentium et Aulum Plautium inlustres ac nobiles viros triumphum celebrem egit. quas- 
dam insulas etiam ultra Britannias in Oceano positas imperio Komano addidit, quae 

4 appellantur Orchades, filio autem suo Britannici nomen inposuit. tam civilis autem 
circa quosdam amicos extitit, ut etiam Plautium nobilem virum, qui expeditione Bri- 
tannica multa egregia fecerat, triumphantem ipse prosequeretur et conscendenti Capi- 5 

5 tolium laevus incederet. is vixit annos iiii et lx, imperavit xim. post mortem con- 
secratus est ctivusque appellatus. 

XIIII Succe^sit huic Nero, Caligulae avunculo suo simillimus, qui Romanum imperium 

et deformavit et minuit, inusitatae luxuriae sumptuumque, ut qui exemplo Gai Cali- 
gulae in calidis et frigidis lavaret unguentis, retibus aureis piscaretur, quae blattinis 10 

2 funibus extrahebat. infinitam sehatus partem interfecit, bonis omnibus hostis fuit. 
ad postremum se tanto dedecore prostituit, ut et saltaret et cantaret in scaena citha- 

3 roedico habitu vel tragico. parricidia multa commisit fratre uxore matre interfectis. 
urbem Romam incendit, ut spectaculi eius imaginem cerneret, quali olim Troia capta 

4 arserat. in re militari nihil omnino ausus Britanniam paene amisit. nam duo sub eo 15 
nobilissima oppida capta illic atque eversa sunt. Armeniam Parthi sustulerunt legio- 

5 nesque Romanas sub iugum miserunt. duae tamen sub eo provinciae factae sunt ? 
Pontus Polemoniacus concedente rege Polemone et Alpes Cottiae Cottio rege defuncto. 

XV Per haec Romano orbi execrabilis ab omnibus simul destitutus est et a senatu 

hostis iudicatus; cum quaereretur ad poenam, quae poena erat talis, ut nudus per 20 
publicum ductus furca capiti eius inserta virgis usque ad mortem caederetur atque ita 



plastium LO \\ ac] et PD || quosdam LO || 2 brittanniam LO \\ 3 appellatur O || 4 extitituit Q { , 
extituit (? 2 II ut om. O \\ plautum QPD || expeditionem brittanicam LO || 5 egregie LOPD || 
concendenti O || 6 laeuus] leuius LOD || incenderet ex incenderat G || is om. P \\ annis LO || 
lxiiii LO || 7 diuesque L \\ 8 auunculos suos L 1 \\ 9 et minuit om. Q, diminuit LO || luxoriae 
FQO || sumptumque LO \\ 10 callidis LO || laueret F [] aureis] uariis LO || ablatinis L ^ 11 om- 
nibus] hominibus LO || 12 decore Q || prostituit] prostrauit 8 Parisin. || ut et] ut Q || titharoe- 
dico O || 13 uel] et L O || traico Q l \\ sorore addit Paeanius fortasse de suo ; potest tamen uxor accipi de 
Poppaea, soror de Octavia. Mommsen || 14 spectaculis FQ || qual e PD || 15 britannia O || 16 illic capta 
LO || 18 poleminiacus LO || polemoni LO || cottiae cottio] G, cottio PD, cottiae cottiae O, scottiae 
scottiae L (| 19 urbi DHV, urbis NZ \\ execrabilis fuit D Paean. \\ ominibus L \\ simulque LO \\ 
est om. P || 20 cumque L || poena] poene L || 21 capite LOVNZ || ita om. LO 



XIII. 3) aliena a Suet. praeter: v. 3 filio — inposuit e Claud. %7. 

4) e Suet. Claud. %A v. 4 Plautium, v. 5 triumphantem — 6 incederet. 

5) e Suet. Claud. 45. 

XIIII. 4) e Suet. Gaio 37: v. 9 ut qui — 40 unguentis, e Suet. Nerone 30. v. 40 retibus — 44 ex- 
trahebat. 

2) e Suet. Ner. %0. %4. cf. 37. 

3) e Suet. Ner. 33—35. 38. 

4) e Suet. Ner. {48) 39. 40: v. 45 Brittaniam — 46 eversa sunt, v. 46 legionesque — 47 mi- 
serunt. 

5} e Suet. Ner. 48. 

XV. 4) e Suet. Ner. 45. 48. 49 praeter : v. %0 per publicum ductus et %4 atque — p. 4%6, 4 a saxo. 



IIAIANIOr METAOPASI2. Z. 125 

vsyxs TtoXsfJtov. vtxir]aa<; ts aoTooc; xat cpopotc, oTuaYay&v Sta Tvaioo SsvTtoo xat AoXou 
nXaoxtoo tu>v aTpar/jYwv sdptdptpsoasv * 6?csp(3a<; Ss Bpsrravooc ^ac; QxeavtTtSac 3 
vr]aoo<; 5 ai xaXoovTat vov 'Op^dSsc, aovijcpe c P(Dptatot<;. oXux; Ss TcoXtTStcx (xaXXov 4 
Tjv 7Tp£Tca>v. djxsXst tqv IlXaoTtov tcoXXyjv dvSpstav sTCtSsSstYpivov sv Tot<; StuXoi^ 
5 dptd[xpa> Ttptvjaa^ aoTbc; aoToo 7cpos7i;6fJt7usos xat stcI to KaTcsTtoXtov aovyjxoXoo&T]- 
asv sv Ss£tc2 tov FIXaoTtov s^tov. [ICirjasv styj Tsaaapa xat s^xovTa] j3aatXsoaa<; 5 
Tsaaapa<; svtaoTooc; xat Ssxa, xaihspto&Y) ts ptsTd tsXsotyjv xat Tcpoarj-fopsoib) &so<;. 

Kat TcaprjX&sv st<; tyjv paatXstav 6 Nsptov s£ dSsXcprjc ptsv too KaXtyooXoo XIIII 
ysYovoSc;, Tcaptabv Ss icdaYj TuovTjpicj tov dstov Tdtov • ttjv ts y^p apX?] v xanga^ove 

10 xat TCoXXd T(Sv P<o|xatx(l>v sptsuDas Stxattov. ootoo 8s sSooXsosv rjSovatc; (b<; ptrjSs- 
ptta<; OTCsp aoT<5v cpst'3sa&at SaTcdvYjc* svsXoosto [xsv ydp ptopotc; dspptofc; p^ v avTt 
dsppulW oSaTcov, (po^potc; Ss dvTt tojv <j;o^p<j5v StxTod ts xaTaaxsodaa<; ex ^poaoo 
ts xat dXoop^tSoc; tooto^ st<; iH]pav t^&ocov s^pyjTo. tsXsotojv Ss eic, ToaaoTY]v 2 
-yjXaasv dasX^stav (8aTS sv &saTpot<; Tcpb<; op^rjaTac; xat xt&aptaTac; xat cpcovda/ooc; 

15 dycovtaaadat a^YjfJtaTt xal aToXrjj tojv TaoTa TcsptSstxvojxsvcov. taoppoica Ss r]v aoTtp 3 
xat Ta ttjc; oj|xqty)toc; coaTS [xyjSs too tojv cptXTaTojv afptaToc; aTcoa^sadat • tcoXXoo<; 
ts t(j5v aOYxXYjTtxcov a7coacpd£a<; oaTspov tqv dSsXcpov xat tyjv (XYjTspa xat tyjv dSsX- 
cpYjv xat TYjv •yaptsTYjV Sts^pYjaaTo. xat to (xsy^ov too Stscp&dpdat tyjv <j>o^rjv 
aoT«) aYjjxstov sxstvo saTtv * sTrtdojx^aac ^dp ocpdaXjxo^ Ss^aaSat tov sv Tat<; aoy- 

20 Ypacpat^ t^<; Tpotac, sptTcpYjaptov sxsXsoas to^ XaptTrpo^ tyjc P(6[xy]^ otxoSoptYjjxaatv 
STct^XY]-&^vat Tcop xat Tsp^sox; stSo<; STCotstro ToaaoTYjv aoptcpopdv. tootoo paat- 4 
Xsoovto<; ai ptsytaTat tojv BpSTTavtxaiv dcpTfjps&Yjaav tcoXsojv xat llspaatc; 'Apptsvta 
Tcpoas^oSpYjas* xal oXoj^ sv ata^ovYj Ta Poj[xato>v [sysvsTo]. xaTsaT^aaTo y £ yty 5 
sTcap^ta^ tov ts IloXsptojvtaxov xaXooptsvov IIovtov xat Tac KoTTta^ "AXtcs^, tyjv 

25 [xsv aoy^ojpoovTo<; tots IIoXs(xojvo<; ^aatXsoovToc IIovtoo, tyjv Ss Kottoo tsXsott^- 
aavTo^;, sirstSi^TCsp 6 xojXoojv oox ^v. 

Ex tootojv sTcdpaTo<; [xsv ^v sv Tcda-fl t^ paatXsooptsvir] y^? ^YjcptaptaTt Ss XV 
t^c ao^xX^Too xat icoXs[xto<; aTcscpdvdY] xal xaTaXstcp9st<; otco tojv Sopocpopojv ts 

1 cevxtoi) xal a'6Xoo TtXauxiou] Be jj-aVTtou 1/, corr. S || 3 6Xoc 1/, oXax; /5 || 4 icpSTtov L, TtpeTCwv ^ || 5 auTo? ex 
auT(j) -L || 6 I^Yjaev — s^Y]%0VTa add. Mommsen \\ 9 t6v] to L 1 || 23 iyiveTO add. S \\ 24 a7.0TTta^ L, corr. S \\ 
25 TcoXefxajvoG tou tot£ PaatXeuovTo? <S || axoTou X, corr. /S || 28 aTcecpdvT] L 1 || xaTaXiqcp^eU -L, -/.aTaXetcp^eU /S 

KAniTQN. 

8 £Ttst Ss Tpocpat; xotl x«>|jLot(; xa&Tjfxsptvot; o Nspwv svrpacpstt; TcpdxTstv (ts) m t% 
ap^% scp' Tj^ saoTov (scp 5 saoToo Mull.) Tjitoo^, Ta^o to asjxvov xat [xsyaXoirpSTcst; t% twv 
'PcojxatcDV 7]y£[xovtac £? to axoa[Ji6v ts xat Tairstvov [i£TspspXr]x£t ar^&Y] Ttva [X£Tta>v xat 6a- 
Ttavrjpov axoXaata^ Tpoicov £x&£a[xot^ T£ xat Tcapav6[xot? £y^£tpa>v SpdEjxaatv * AooTpov [xlv 
yap ^v aoT(p Cr^XoovTt tyjs TcoXoT^X^tac xal £xStatTr]a£a>^ too KaXtyoXa oo^ oSa>p aXXa [xo- 
pov to |X£V &£p|xatv6[X£Vov to Ss ij;o)(6[xsvov xal si? sxaTspav tyjv XP £l ' av T0 ^ ^o^Tpoo Ttapa- 
axsoaCojxsvov. ^XP^ T0 S £ StxTootc; irapa tolc, aypa? to>v t^&ocuv ^poaotc s£sAxeuv tooc xoX- 
tcooc toSv StxTooov xaXo)Stotc sj sptoo TcsTcotrjjxsvotc aaTpaTCTooat Ss ^acpyj t% xo^Xoo. sc 
tooto y s | x7 ] v ^potwv aToirtac sXyjXo&sv a>c iraptsvat jxsv stc tt)v axrjv^v 6tco 8s ttj TcavTa)v o^st 
op^sta&at xat aSSac Ttvac Sts^tivat avaXajxpavovTa axsor^v (axvjvrjV cod.) vov [xsv xt&aptaTo>v vov 
os TpayajStac OTcoxptTtov . . . aXX' tjv [xsv xa&aira^ toTc aya&otc ts xat TcsTcaiSsojxsvoic s^xotoc * 
to Ss TcXsTaTov xat xpaTtaTov sict TcapaXoYotc atTtatc aTcav7]Xa)xst t% pooX% jxspoc. . . aoyys- 
va)v ts cpovotc exaoTYjc aSc stTcstv sjxtaivsTo TTjc Y][xspac. /o/i. ea?c. de virt. 809 (90 #). 

28 t] Ss Ttov Pa)[xata)v [BooXt) TcoXsjxtov aoTov avsticooaa Soovat Stxac to>v xaTa tt]V ap- 



126 EVTROPIVS. VII. 

praecipitaretur a saxo, e palatio fugit et in suburbano liberti sui, quod est inter Sa- 

2 lariam et Nomentanam viam ad quartum urbis miliarium, se interfecit. aedificavit 

3 Eomae thermas, quae ante Neronianae dictae nunc Alexandrianae appellantur. obiit 
tricesimo et altero aetatis anno, imperii quarto decimo, atque in eo omnis Augusti fa- 
milia consumpta est. 5 

XVI Huic Servius Galba successit antiquissimae nobilitatis senator, cum septuagesi- 

mum et tertium annum ageret aetatis, ab Hispanis et Gallis imperator electus, mox 

2 ab universo exercitu libenter acceptus. nam privata eius vita insignis fuerat milita- 
ribus et civilibus rebus. saepe consul, saepe pro consule, frequenter dux in gravis- 
simis bellis. huius breve imperium fuit, et quod bona haberet exordia, nisi ad seve- io 

3 ritatem propensior videretur. insidiis tamen Othonis occisus est imperii mense sep- 
timo. iugulatus in foro Romae sepultusque in hortis suis ? qui sunt Aurelia via non 
longe ab urbe Eoma. 

XVII Otho occiso Galba invasit imperium, materno genere nobilior quam paterno, neutro 

2 tamen obscuro. in privata vita mollis et Neronis familiaris ? in imperio documentum 15 

3 sui non potuit ostendere. nani cum isdem temporibus quibus Otho Galbam occiderat 
etiam Vitellius factus esset a Germanicianis exercitibus imperator, bello contra eum 
suscepto cum apud Betriacum in Italia levi proelio victus esset, ingentes tamen copias 

1 a] e F || se post suburbano GPD, om. LO || est om. FG \\ 2 momentanam LO, nomentantam G || 
se om. PL> || interfectus est LO \\ is aedificauit LO \\ 3 antea LO \\ dictae om. LO || alexandrinea 
LO \\ 4 xxxi PD Paean. || et om. X#0 || 6 seruilius LOS(F?), seruilis G || nobilitatis om. G || 
septuagensimum ex septuagensimo G || lxxiiii LO \\ 7 anno O || ageret] gereret O, generet L || 
8 nam] iam FG || priuata] probata ex prouata G \\ uita om. FG, uirtute superscr. G 2 || 9 et ciuilibus 
rebus om. LO ||| saepe consul om. G || proconsul FG (hic pro superscr.) || in om. PD || 10 fuit om. 
PD (| 11 tamen om. P \\ 14 lucius otbo FGPD || galua FG l \\ 15 priuata uitaj priuauita FG l , pri- 
uatiua LO \\ et neronis familiaris om. F(?)G || neroni LO \\ 17 bellum P \\ 18 betriacum] HV, be- 
tricum FG%, petricum G 1 , brittanicum LO, bedriacum D, batriacum NZ \\ esset om. L \\ ingentes] cum 
plures LO Paean., cf. Suet. Oth. 9 \\ tamen om. G 

XV. %) e chronico urbano (Mommsen Chronograph. a. 354 p. 654) aut Lamprid. vit. Alex. %5. 

3) e Suet. Ner. 57. v. 3 obiit — 4 aetatis anno, e cap. 40 v. 4 imperii quarto decimo; 
e Suet. Galba 4 v. 4 atque — 5 consumpta est. 

XVI. /) e Suet. Galba %. 6: v. 6 huic — senator; e cap. %3 . v. 6 cum — 7 aetatis; e capp. 9. 44- 

v. 7 ab — electus (cf. Ner. 4%). 
%) cf. SueU Galba 4. 7 — 9. 4%. 44. 
3) e Suet. Galba %0. %3. 

XVII. /) e Suet. Oth. 4. 

%) cf. Suet. Oth. %. 3. 

3) e Suet. Oth. 8 — //. v. 46 nam cum — 48 victus esset, p. 4%8, v. 3 voluntaria — 4 impe- 
rii die; inde fortasse etiam reliqua. 



p a v l v s. 

iom. R. 235 5 consumpta est. || denique omnibus flagitiis suis etiam hoc addidit, quod sanctos dei apostolos 
Petrum Paulumque (et Paulum H) trucidavit. || huic 



nAIANIOT METAOPA2I2. Z. 127 

xat 7jyoo[X£vo)v sxaXstro Tcpo^ Tt[xa>ptav' 86y[xa 8s -yjv o>aTs yo[xv6v aoTov TcavTo^ 
sa&7J[xaTo<; Tcspta^dvjvat Cuyoo xaTa to>v tsvqvto>v xst(xsvoo xal xaTa^avSsvTa to aa>[xa 
pd(3Sot<; xaTaxp7][xvtaQ7Jvat. tootcov ooto> XsXsyjxsvo>v ata$6[xsvo<; xaTSCpoysv stcI to 
TcpodaTStov jxsTa^o 2aXapta<; xal Na>[xsvTav7]£ TSTapT(p tyj<; PaijxT]; avjjxsta) xat ts- 

5 Xsottjv sTc^Yaysv saoT<j>. aoToo 8s tjv spyov to XooTpov, o vov 'AXs£avSpstavd<; 2 
Tcpoaayopsoooat, Nspa>vtavd<; to Tcptv xaXoojxsvov' I8o£s yap [X7]8a[xoo ttjv TCpoarjyo- 
ptav aoToo cpspsadat. TptaxoaToo Ss xat svoc, stoo; ttj; YjXtxta; a7ca>XsTo Tsaaapa 3 
stcI Tot<; 8sxa paatXsoaac* st<; aoTov ts scttj ttj<; too Kataapoc; aoyysvstac, 7] StaSo^Tj. 

MsTa tootov paatXsost 2spptoc, TdX^a; sx to>v Tcoppa>TaTa> 7cpoYova>v sTctcfavrj; XVI 

10 xat ttjc, aoyxX-^Too ttjc, c Pa>[xatx7J; sTctaTjjxoTaToc, sttj Ysyovax; T P^ a xai £(3So[xrjXovTa. 
T^ayov 8s aoTov stcI ttjv dpyj]v ot c IaTcavot ts xal rdXXor xat [xsTa ttjv sxstva>v 
dvdppTjatv 6 Tcac, xaTTjxoXooOrjas aTpaToc; &ao*xa s^a>v aoToo tyj<; dpSTTjc, aTcdaY]<; 9 *?)v 2 
t8ta>TsooVTt aovVjSst Tcspt Ta TcoXtTtxd TcpdyfxaTa xat Ta<; Tcspt too<; tcoXsjxooq [xd^a;, 
sv at; slsXafxcpev vov [xsv oTcaTtx^v vov 8s dv&oTcaTov slooatav s^a>v, dXXoTS 8s 

15 aTpaTTj-ydW [xovov Sfya Ttv6<; dp^;. sXd^taTov 8s spaatXsoas XP° V0V 5 ^ v ^ v T0 ^ 
Tcpoot-xtotc; soSoxt[X7]aa;, s£ cojxottjto; 8s (xsTa TaoTa ^stpova 86£av Xaj3a>v. tsXsoto 3 
s£ s7ct[3ooX7J<; "Oikovoc, s(386fxa> tyjc, (3aatXstac, jxtjvI d^ovTfj Stacpdapstc, stcI tyjc, Pa>- 
[xt]<; sTacpT] ts sv to?; saoToo xYjTcot; Tot; Tcspt ttjv 686v ttjv xaXoofxsvYjv AopTjXtav. 

BaatXsost 8s -xst' aoTov 6 tootoo cpovsoc iZ S7cta^(xa>v xaTta>v 7caTspa>v, S7ct- XVII 

20 cpavsaTspoo 8s too [XTjTpaSoo, dvTjp dya&6<; ts xat 7cpao<; xat cptXo; [xsv sc; Ta [xd- 2 
XtaTa Nspa>vt, o68sv 8s otco Trj<; Tcpo; sxstvov aovTjdsta; fikafelz. sv [xsvTot ttq 
paatXeta y^ vvoi ^ ov o68sv sTcsSst^aTo hi atTtav t^vSs* BtTsXXto;, Tjvtxa ooto<; s^aat- 3 
Xsoasv, otco t^<; sv rspptavot^ aTpaTta<; dvspp^&Y]' xat ytyvsTat tc6Xs[xoc; "Oxhovt ts 
xat sxstvtp xat Tot<; jxsd' sxaTspoo aTpaTs6[xaat. jxsTa TcXstovot; 8s tcX^&oo<; ooto<; 

25 TcapaTaTTO[xsvo£ ^ttov ea^sv sv t^ Tcpakig aojxTcXoxTj * Sstvov ts 7cot7]ad[xsvo<;, oTt 8tj 

18 6'Xov L, bhbv S \\ 22 pexsXXtoc; U 



K A n I T Q N. 

jp!]V 7]{xapT7][xsva>v rotovSs Ttva Tponov ii]>rjcptoaTo • d^&^vat [xsv ydp s; to 8£a|xa>Tr]ptov yojjlvov 
xspata^ sTitpspXiQjxsvT]; Ttp Tpa^7]Xq> TcpoaTaTTSTat^ [xsm 8s acpoBpov atxtajiov too aa>|xaTO? 
o>a&7^vat xaTa Ttvo? 7rsTpa;. ot Sr TcpoataSojjLsvo; b Nspoov . . . Ioh. exc. de ins. 24 (91 M). 

9 oTt rdXpa; b [X£Ta Nspa>va &ao[xaCo|X£Vo; sv toT; xaTa tt)v dp^v STctTTjSsojxaatv 
ihoH tcco^ stvat Tpa^o; ts xat irpo^stpo; sv Tat; to>v d^apTavojxevwv £Tcavop&a)a£at. j3pa^ov 
■ydp Ttva ^povov (Tcpb<; tov cod.) t% 7]y£[xovta; StaT^Xiaa; STctjBooX^oflst; otco too J/ 0&a>vo<; dvat- 
p£^Tat xaTa [xiaTjv dyopdv. Ioh. exc. de ins. 26 (93 M). 

19 oTt ' O0a>v b [X£Ta TdXpav ^aatX^oaa; y£Voo; da7][xoo xat dcpavoo; a>v xat tov fjx- 
Tcpoa&£V ^tov s^tTTjXb; Tt; xat Ttp N£pa>vt xaTa to ttj; £x8tatT7]a£a>? bjxotOTpoTcov otx£toTaTo; 
Iv *f£ JX7]V T7j paatX^ta tov aov7j&7] too ^too [Ji£T£X&£tv TpoTcov oo^ txavb; y£yoV£V tcoXIjjlojv 
aoTto )(aX£TCtt)V £0&b; £xpaY£VTa>v. 

/o/i. eccc. de virt. 814 (94 if). 3/ 0&a>v — ixpay£VTo)v. Suid. s. v. 3/ 0&a)v. 

22 oTt ?/ 0&a)v dv£Xa)v tov TdXpav a>? Tcap9]X&3v £t<; T7]V 7jY£jjiovtav , BtT^XXto; otco tcov 
TaXaTtxtov ts xat T^pjxavtxtiav aTpaTOTC£8a>v aoTOxpaTa)p dvayop£o&£t<; 7]Xaa£V Itc' aoTov. 
3/ 0&a)v §£ a^ Tat; otx£tat<; OTcavTTjaac Bovdjx^atv iAaTTOoTat xaTa tt^v Tcpa>T7jV aojxpoXr^v xat 



128 EVTROPIVS. VII. 

ad bellum haberet, sponte semet occidit, et petentibus militibus, ne tam cito de belli 
desperaret eventu , cum tanti se non esse dixisset , ut propter eum bellum civile mo- 
veretur, voluntaria morte obiit tricesimo et octavo aetatis anno , nonagesimo et quinto 
imperii die. 

XVIII Dein Vitellius imperio potitus est, familia honorata magis quam nobili. nam pater 5 

2 eius non admodum clare natus tres tamen ordinarios gesserat consulatus. hic cum 
multo dedecore imperavit et gravi saevitia notabilis , praecipue ingluvie et voracitate, 

3 quippe cum de die saepe quarto vel quinto feratur epulatus. notissima certe cena 
memoriae mandata est, quam ei Vitellius frater exhibuit, in qua super ceteros sump- 

4 tus duo milia piscium, septem avium adposita traduntur. hic cum Neroni similis 10 
esse vellet atque id adeo prae se ferret, ut etiam exequias Neronis quae humiliter 
sepultae fuerant honoraret, a Vespasiani ducibus occisus est interfecto prius in urbe 

5 Sabino Vespasiani imperatoris fratre, quem cum Capitolio incendit. interfectus autem 
est magno dedecore: tractus per urbem Komam publice nudus, erecto coma capite 

et subiecto ad mentum gladio, stercore in vultum et pectus ab omnibus obviis adpetitus, 15 

6 postremo iugulatus et in Tiberim deiectus etiam communi caruit sepultura. periit au- 
tem aetatis anno septimo et quinquagesimo, imperii mense octavo et die uno. 



semet ipsum LO || et om. LOPD || militibus om. O || 2 cum] con L || moueretur] oreretur D, ori- 
retur P || 3 uoluptaria G || et {ante octauo) om. LO || nonagesimo et quinto] xxv LO || 4 die] dee L \\ 
5 imperio potitus] PD, imperii potitus LO, in impeno positus FO || est] et Q \\ honerata LO \\ 6 cum] 
con L '|| 7 saeuitia] »duplex est scrijptura saeuitia et saeuitiae« F || praecipiuae G || ingluuia F \\ 
8 cum] con O || epulatur 0, aepulas G \\ 10 duo] uiginti Paean. \\ auium milia LO, milia auium 
GPD || meroni G \\ 11 uelit LODNZ \\ atque ideo se praeferret G, atque id adeo per se ferret LO || 
exseqmam G \\ 12 honoraret ex honeraret O || ducibus] duobus G 1 , militibus superscr. G 2 \\ in urbe 
prius PD || 13 capitulio LO^, pitolio G 1 || 14 est magno] PD, est (om. magno) G, est et cum magno 
LO || dedecore] dedere L || romam om. O |j publico G || erecta LOPDS || capitis S, et capite LOPD || 
15 et (ante subiecto) om. LO, ei P || in^uultum] inuolutum LO, inuoluto PD || adpeditus L || 16 in 
om. G || in tiberim] interim L, tiberim (om. in) G \\ 17 annum LO || septimo et quinquagesimo 
om. LO 



XVIII. 4) e Suet. Vit. % (cf. 8). 

%) cf. Suet. Vit. 10. 13. U 

3) e Suet. Vit. 13. 

4) e Suet. Vit. 11 : v. 10 hic cum — 1% honoraret, e cap. 15 v. 4% a Vespasiani — 13 in- 
cendit. 

5) e Suet. Vit. 17. 

6) e Suet. Vit. 18 v. 46 periit — 47 quinquagesimo. 



HAIANIOY META<DPA2l£. Z. 129 

ttjc; sXarcovoc; atpanac; IXaxiov a^oiyj, Ttpoc; Sdvaxov (op[X7]as 5 x(oXoovx(ov 8e aoxbv 
t<j5v aTpaTia)T(j5v aov xotc; Yjj£[x6atv aoxaW xat Tcsti)6vT(ov a>c aTcaYopsostv tjStj too 

tsXooc; aTcsptaxsTtxov av stT], ttjv saoToo yv(6[xtjv sx6p(oas, [xtj Toaooxoo TcotsTa&at xa 
xad saoiov (Saie d£t6)(pS(ov voptiCstv aoid Tcpbc, IfxcpoXtov stvat ttoXsjxov. £ir^Y a T £v 
5 iaoioS tsXsottjv 6^86(0 xat xptaxoarai xvj<; TjXtxtac; Irst, ttjc; 8e paatXstac; tcsvts xat 
svvsvTjxovTa Tatc; Tcdaatc; 7][xspatc;. 

BrcsXXtoc; oov vjv stcI ttjc; paatXsta; sx TcaTspajv y^T^ 7 )^^ ^ T^ V£L ^^ °^ x XVIII 
sTcta7](X(ov, id<; Ttjxdc; Ss s$ dpsryjc; xivjaafxsvcov * 6 y°uv Tcaryjp aoioo iptiov stcI 
TTjv oiraistav xXTjdstc; oo xar^a^ovs too; sXojxsvoo; stc; 8sov Tatc; s^ooatatc yjpr\oa- 

10 (xsvoc;. dXX' sysvsto xaid ttjv (3aatXstav dioiKOTaTo*; xat tttj ^aazpl TcdvTa [xsipdiv 2 
(oais voxia<; Tjjxspatc; aovdiTTStv sv aojxTcoatotc;. cpaat y°5v aoi(p xov d8sXcpbv Tcapa- 3 
axsodaat TpdiusCav, iipo&stvat 8s aoi(p Sta^tXtooc; [xsv fy&oc;, sTuiaxta^tXta 8s TCTTjvd 
xat TTjv dXX7]V arcaaav 8aTidv7]v scpdjxtXXov. jxtfxs^aOat 8s sTisjxsXstio tov Nspa>va 4 
xat Tcpbc; tov sxstvoo C^Xov aTcavia Tcpdnstv sTCotstio tov idcpov ts aoicp XajXTCpo- 

15 ispov sTCotTjas Y^^ a ^ aL ' xaiop(opoxio ^dp dafjjxax;, (bc, sv Tot; sfXTcpoafrsv 8s8t]X(o- 
iat. Taoia oots 6 Stjjxqc; tjvsyxsv oots 6 aipaxbc; 6 TsiaY[xsvo<; otco 06saTcaatav(p 5 
(aipar/jY^ 8s tjv ootoc; ttjv Tcpbc, Ioo8atooc, 8taxovo6[xsvoc, [xd^/jv), dXXd TcpoaaYooat 
piv aoibv st<; to STjjxoatov, STCstSr] xat tov dSsXcpbv OosaTcaatavoo 2a[3tvov aovsjx- 
Tcpfjaac; ixo-yyavs to3 KaicsKoXta) * xpsfxdaavisc; 8s dnb tqc, x6[j-7]<; xat T(p Xat[x(p 

20 ^tcpoc; otco&svtsc; sTXxov 8td t^c; tcoXsox; to ts aispvov ^oiiv^Ga^xEc, (oais iob<; 
svTOY^dvovia^ xai sc]ooatav TcXTjrcstv xat tootov atxtadfxsvot tov Tponov to tsXso- 
TaFov dicsTcvt^av xat to ad)[xa Ippnpav eic, id psop-aia too 86[j-ppt8o<; (b; oox dEtov 
ov STctxaXocp&^vat t^ y^- xaL ^ ^^ v °5tox; stsXsottjcsv sp86[X(p xat tovttjxootoj» 6 
ttjc; 7]Xtxtac; sist, ttjc; ^aatXstac; sv 6^86(0 ^Tjvt [xtac; TcpoaSsooaTjc; Tjjxspac;. 

4 £7T'/]Ya-(£V T£ S || 12 §ia(j.uptouc L, Sta^iXiou? S \\ 19 %i»\j/qc, L, y.6[A7]S S || 21 tov ea; t&v I; 



KAniTQN. 

toTc; Trapoootv a&ojxa>c StaTs&stc xatToi oipaitac; aoidpxooc aoi(p xa^soT7]xuia? 07rs^aYStv sao- 
tov sx TcavTo^ syva) TpoTroo. §so[xsva)v o*s Ttov oTpaitcoTaiv [xtq Ta^sax; ooto> Ta^ irepl too 
iravTo? xaTa(3aAstv sXiriBa? diroxptvdjJLsvoc ooSajxa)^ a^tov saoiov 7]Y £ ^ a ^ at TooaoiTjc; spcpoXtoo 
Tapa^? xat xtvrosctx; sxooota)^ oiro§s)(STat tov Odvaiov 0^8003 xat X' tt^ 7]Xtxtac sist t^c 
Ys |x-/]v paoiXsia? vjjxspa & xat «:'. Ioh. exc. de ins. 26 (95 M). 

7 oit BtTsXXto? (BaotXsooa? ipa^sto^ ts xat Xiav sT:a^&a>^ t]y £ ^ to mi ™v ctiayoc, ava- 
SsBsyjxsvoc; sv ts toTc; aXXotc; toTc; xaTa tov ^iov xat oo^ yjxtoTa T(p (xam add. Suid.) YaoTpo^; 
axpaTaic; ts xat axopsoTa><; s^stv. iroXXaxtc; y^P ou [xovov tyjc; Tjaspac; aXXa xat t^c; voxtoc; 

SOtTOTCOtstTO (oTTOV ^pStTO Suid.). 

Ioh. exc. de virt. 814 (97 M). BtTsXXtoc; (3aotXso<; c Pa>[xata>v o TaXpav SiaSsSafAsvo? icav 
— oTtov fips^TO. Suid. s. v. BtrsXXtoc;. icoXXaxtc; — oTtov ^psiTo. Suid. s. v. -^pstTo. 
11 sc; to8s yoov xat to Tcapa to> aosXcpa} (^oov — aosXcptp om. Ioh.) osTtcvov too Bt- 
TsXXtoo stciotjJxov ^e^ovoc, otajxv^jjLovsosTat^ xad' cpaot ot^a t^c Xotir^c TcoXoTsXstac oto^tXtooc 
jxsv t^&oc sTCTaxta^tXtooc 8s opvtc stcI ttjV &otvr^v Tcapsvs^&^vat. sir^vst Ss xat xa Nspcovo? 
xat tov vsxpov too Nspwvoc sc xoTXov Ttva xat acpavr^ Tacpov xaTaxstjxsvov dtTcsosjxvovs. irpoc 
8s to>v 0TpaT7]Y«>v OosoTcaotavoo jxsTaTcotoojxsvoo tt^c paotXstac tjSt] xaTaxTstvsTat. 

Suid.s. v. BiTsXXtoc- sc to8s — aTcsosjxvovs. Ioh. exc. de virt. 814 (97 M). 
18 BtTsXXtoc 2a|3Tvov tov aosXcpov BsoTcaotavoo sv to> KaTctTa>Xta> TcpoocpoyovTa ooYxaTSTcpr^os 
to} tspa> [xtV7]osa>c os svtso&sv [xsYtor/]c ysvojxsvtjc .... oovopajxoVTSc aTcavTsc xpaTooot tov 



130 EVTROPIVS. VII. 

XVIIII Vespasianus huic successit, factus apud Palaestinam imperator, princeps obscure 

quidem natus, sed optimis conparandus, privata vita inlustris, ut qui a Claudio in G-er- 
maniam et deinde in Britanniam missus tricies et bis cum boste conflixerit, duas va- 
lidissimas gentes , viginti oppida , insulam Vectam Britanniae proximam 7 imperio Ro- 

2 mano adiecerit. Romae se in imperio moderatissime gessit. pecuniae tantum avidior 5 
fuit 7 ita ut eam nulli iniuste auferret. quam cum omni diligentiae provisione collige- 
ret 7 tamen studiosissime largiebatur, praecipue indigentibus. nec facile ante eum cu- 
iusquam principis vel maior est liberalitas comperta vel iustior. placidissimae leni- 
tatis, ut qui maiestatis quoque contra se reos non facile punierit ultra exilii poenam. 

3 sub hoc Iudaea Komario accessit imperio et Hierusolyma, quae fuit urbs nobilissima 10 

4 Palaestinae. Achaiam Lyciam Rhodum Byzantium Samum 7 quae liberae ante id tem- 
pus fuerant , item Thraciam Ciliciam Commagenen ? quae sub regibus amicis egerant, 
in provinciarum formam redegit. 

XX Offensarum inimicitiarum inmemor fuit, convicia a causidicis et philosophis in se 

dicta leviter tulit 7 diligens tamen coercitor disciplinae militaris. hic cum filio Tito de 15 

2 Hierusolymis triumphavit. per haec cum senatui et populo, postremo cunctis amabilis 

ac iucundus esset, profluvio ventris extinctus est in villa propria circa Sabinos, annum 

agens sexagesimum nonum, imperii nonum et diem septimum, atque inter divos rela- 



1 apud om. FG || palestinae FG \\ 2 optimus G l \\ uita prmata L || ut qui] et quia LO || 3 mde 
O || m om. LO || tnciens FG \\ cum hoste] liosti FG \\ cumflixerit O \\ 4 ueticam LO \\ pro- 
xima LO \\ romano — 5 linperio om. LO || 5 moderatissimo LO || 6 lta tamen coni. Dietsch, cf. 
Capit. || nullis PD || quam cum — colligeret om FG \\ 8 principes G l || lenitatis placidissimae F^) || 
9 contra se reos] contra seros G l , contrarios LO || puniret LO || exili LO || 10 hierusoiima GO, lhe- 
rosolimam L \\ 11 achiam G \\ sanum L || id] hoc LO || tempore O \\ 12 commaginem P, cum- 
maginem L, cummagenen O \\ quae] tiiie O \\ egerat 8 \\ 13 forma LO || 14 et post offensarum add. 
PD || inimicitiarum fortasse delendum || conuitiam L \\ a om. LO \\ causedicis LO || phicosopliis 
GWi || 15 cohercetur LO || 16 hierosolimis GL || per] post P || cum] conLO || et om. F(?)LOPD \\ 
17 iocundus LOPD || 18 agens aetatis P } aetatis agens LO || sexaginta nouem O, lxviii L || nonum 
(ante et)] nouem O, viii P || die septimo LO 



XVIIII. /) e Suet. Vesp. 6- v. 4 Vespasianus — imperator, e cap. 4 v. $ ut qui — 3 adiecerit 
praeter v. 5 efc Ms, de reliqws cf. c. /, 2, Suet. Ttt. 6. 

2) e Suet. Vesp. 4 6. 47, cf. 44. 

3) aliena videntur. 

4) e Suet. Vesp. 8. 

XX. /) e Suet. Vesp. 44, 43, 8, ahena videntur v. 8 plaeidissimae — ■ 9 poenam. 

'2) e Suet. Vesp. %4 praeter v. 47 m villa — Saljinos, (cf. %) v. 48 imperii nonum. 



nAIANIOT METAfcPASIS. Z. 131 

AiaoiyjzTai 8e tyjv j3otatXstotv OosaTuaatavoc; £7ut tyjc; naXataxtvYjc dvapprjdstc;., XVIIII 
ysvst [xsv 06 XaptTupoc;, dpsryjv 8s oloc; xotc; acpoopa dptaxotc aotxcpspsadat * xat 86£av 
dst Syjtuots (x©yioty]v S7ut [xsYtaTotc; spYotc; xsxapTucopisvoc;, Tjvixa KXau8tco tco (3aat- 
XsoaavTt aTpaTY]Y<5v 9 cbc; [xtxpcp Tupoaftsv sipyjxai, 860 xat TptdxovTa [xd^atc tVjv ts 
5 Tspjxavcov xal Bpsruavcov aTcaaav pjv aov^s c Pcoixatotc; TuoXstc; ts aoTtov slXsv 
stxoat TusptcpavsaTaTac xat tyjv [xsytaTYjv tcov BpSTTavtxcov vifjacov tyjv Bsxtyjv. ootco 2 
8s spaatXsoasv coaTs [xyj§s Ic-coOsv yzviabai jxsTptoTYjToc; jxyjts OTuspocp&rjvat Tcapd 
tcov otuyjxocov ^pY][xaTcov 8s sTustxsXstro [xsv, a8txov 8s scpso-ys xTfjatv tov tuXootov 
^ys [XYjv ov aovsXsys Totc, djxcp aoTov s8copstro xat Totc [xdXtaTa tcov Ttfxcov d£tco- 

10 TaTotc;. ooSstc yoov tcov TupoTspcov ToaaoTYjV s7us8st£aTo tisyaXo^o^tav ToaaoTY] 8s 
yjv Yj cptXav&pcoTuta xal yj TupaoTYjc, coaTS touc; sTut^ooXsostv aoToo ttj (3aatXstqc 86c*avTac; 
[xyj papscoc; dciovaa&at, dXX' d/pt too tyjc, tuoXscoc; sxpdXXstv arrjaat Tac; Ttjxcoptac;. 
ty] ts dp^ 7upoas\b]xsv Ioo8atooc; ts xal Ta IspoaoXocxa tots TupcoTov aoTooc; OTua- 3 
-yaYcbv tyj 8ooXsta. 'A^atav ts xat Aoxtav xat c P68ov xat to BoCdvTtov xat Sdjxov 4 

15 aoTovojxooc; ooaac; ^vdyxaas Totc, 'Pcojxat/otc; TuoXtTsosa&at dsatxotc;* Opaxdc; ts stuI 
TooTotc; xat KtXtxac; xat KoLijxa^vooc; otxstac; I^ovTac; (3aatXsta<; stc; sTuap^tcov a^YJpta 
[xsTsaTYjas. 

IldvTcov Ss [j.SYtaTov sxsxtyjto to fXYjTS aTus^frstac; LxvYjfxovsostv Tupoc; ts tooc, XX 
xaTYjYopoovTac; pVjTopdc ts xat cptXoaocpooc; [xyj ^apscoc; s^stv * tcov ys jxyjv aTpa- 

20 TtcoTtxcov TCTata[xaTcov Ttfxcopoc; yjv dxpt^c; TutxpoTSpatc; aoTooc; dst acocppovtCcov STUt- 
aTpocpatc;* xat TotooToc; ^v stuI t^c; paatXstac;. Optajxpsosi 8s sv 'Pcojxttj xaTa'Ioo- 
Satcov [xsTa too TuatSoc;. TudvTac; Totvov dvir]p*/][xsvoc; tooc; ts aTuo too St^cxoo xat 2 
tooc; sv Tatc; Yjystiovtatc; xal to otui^xoov aTcav siutaYjc; ts oiub TcdvTcov daojxaC6[xsvoc; 
STsXsoTYjas r^c Y aaT P^ cxotoo xaTappa-f£ta^<; sv dypcp Tuspt Ta opta 2a[3tvcov * ot- 

25 xstcoc ts xat Osoc; ts TcpoaY]Yopso&Y] xat otuo c Pco[xatcov sTacpY] XacxTupcoc; acp68pa 

1 TcaXaiaxTjvY]? L \\ 4 *at] rj L l \\ Tpial L, TptaxoVTa 8 \\ 24 d$Y]V(bv L, aa^tvwv 8 



K AniTQN. 

BitsXXiov .... xat xaTaxptvoootv aoTov tsXsot% ao^jxovoc t% stcI tc^ Nspcovt Trpa>TjV s^- 
cpio[A£VY]c] * stXxoo&Y] yap ota Traor^ tyj? tcoXscoc y^^voc so&Yj|xaToc avsXxo|jivoo jjlsv aoTcp too 
xpavioo 8ta ttjc v.6\ir^c, too os Itcpooc oTcopspXr^svoo T(p av&spsdivt^ paXAo|xsvoc otto twv irpoo- 
Toy^avovTa>v ts^oc 8taT[iY]&slc tov Xatjxov svs^Xy^&y] Tcp 66[3ptot sp8ojxov xat v' Itoc aycov. 

Ioh. exc. de ins. 26 (98 M). 

2 ootoc Totc aptoTOt; to>v TttoTroTS paotXsoDV Trapa^aAXsotlat a^to<; yjv^ bc ys xal tov iStoi— 
ty^v saoTob (3tov sTit&o^ov TtoXXoTc ts xal jj-syaAotc aiisTsAsos xaTop&cojxaot • KXaoStcp yap tco 
paotXsT oTpaTr^ycav sttI Tspixavooc xal BpSTavooc X' xapTSpac [^d^ac irpoc tooc TroXsjjttooc dvTt- 
TrapsoTYjoaTo. stc os ty^v Y]YS|xoviav irapsX&aW jjisTptcoc ts xat owcppovcoc ty]V ap^v otcpxr^To, 
STrt&ojjLrjTtxcoc jxsv ooxa>v s^stv ^pY]jxaTo>v_, 06 jjly]V (Sots irapa 8tV/]V acpatpsTo&at Ttva tcov ot- 
xstcov. xat tov TrXobTOV oox sc Tac Yjoovac aAX' sc Tac or^jxootac XP £tac STrotstTo. ooxoov 
sopot Ttc av sTspov Trpo too8s ^aotXsa oots Ba^tXsoTspov oots irpoc to toov ts xal otxatov 
sirjTaojxsvov ty^v irpoc Tac ocopsac sXso&sptoTrjTa. Suid. s. v. Bsoiraotavoc. 

10 BsoTraotavoc (3aotXsbc 'Pcojxatcov ootcoc yjv ^ttioc xat TrpooYjVYiC coc jxy^os Tac stc aoTov 
ts xat ty^v [3aotAstav ytvojxsvac ap.apTtac irspa TtjxcopsTo&at cpoyYjc. Tac ts y a p airs^&siac 
xat Ta TrpooxpoojxaTa tt]c otavotac Ta^scoc airsostsTo xat oxcojxjxaTa pr|Top(ov ocp' wv r^cptsTO 

17* 



132 EVTROPIVS VII 

3 tus est. genituram filiorum ita cognitam habuit, ut cum multae contra eum coniurationes 
fierent, quas patefactas ingenti dissimulatione contempsit, in senatu dixerit, aut filios 
sibi successuros aut neminem. 



XXI ^ Huic Titus filius successit, qui et ipse Vespasianus est dictus, vir omnium virtu- 
tum genere mirabilis adeo ut amor et deliciae humani generis diceretur, facundissi- 5 
mus, bellicosissimus, moderatissimus. causas Latine egit, poemata et tragoedias Graece 

2 conposuit. in oppugnatione Hierusolymorum sub patre militans duodecim propugnato- 
res duodecim sagittarum confixit ictibus. Komae tantae civilitatis in imperio fuit, ut 
nullum omnino puniret, convictos adversum sese coniurationis et dimiserit et in eadem 

3 familiaritate qua antea habuerit. facilitatis et liberalitatis tantae fuit, ut cum nulli 10 
quicquam negaret et ab amicis reprehenderetur , responderit nullum tristem debere ab 
imperatore discedere, praeterea cum quadam die in cena recordatus fuisset nihil se 

4 illo die cuiquam praestitisse, dixerit: amici, hodie diem perdidi. hic Komae amphi- 
XXII theatrum aedificavit et quinque milia ferarum in dedicatione eius occidit. per haec 

inusitato favore dilectus morbo periit in ea qua pater villa post biennium, menses 15 
octo, dies viginti, quam imperator erat factus, aetatis anno altero et quadragesimo. 



1 cum] com LO || 2 ingendi O || contepmsit G || dixit PD || 3 successores U || 4 tititus L \\ 5 dili- 
tiae FG || 6 modoratissimus O, om. FG (| latino LO || poemate LO || 7 Merosolimarum FGLO \\ 8 sa- 
gittariumLi || ictibus conflxit PD || 9 se LOPD [| et (ante dimiserit) F Paean. , om. GLOPD \\ dimisit 
P, redemissent G || et] uel Hartel \\ 10 quam GDHV || habuerat receperit LO || et liberalitatis om. 
FG || 11 responderet LO || 12 nihil] nulli PD || 13 quicquam FGPD || aphitheatrum G || M fe- 
rarum ex fererum G || 15 dilectis L || peni L \\ et menses GLOPD \\ 16 xlii LO, xli Paean. 



XX. 3) e Suet. Vesp. %5 : v. / genituram — 2 fierent, v. % in senatu — 3 neminem, de rehquis 
cf. cap. 44. 



XXI. /) e Suet. Tito 4 • v. 4 huic — 5 dieeretur, e cap. 3 . v. 6 causas — 7 conposuit 
2) e Suet. Tito 3. 9. 

5) e Suet. Tito 8. 

4) e Suet Tito 7. 

XXII. 4) e Suet. Tito 40. 44. 



nAIANIOr METAOPA2I2. Z. 133 

aoToo tyjv tsXsotyjv 6§opopt£V(ov. too; ys [XYjv 7cat§ac, y^vs&XtaXo-prjaac, sxaxspoo<; 3 
aoToo £7C£TU£iaTo §ta§6)(oo;; lasa&at tyj; dppj;, coaTS tcoXXoov £7ct[3ooXsoadvT(ov tcoX- 
Xdxtc, jxyjSsv £7ctaTpacpfjvat 5 cpYjaat os dv xotv^j tcot£ aov68a> 75 |XYj§£va [X£T aoTov 
|3aatX£oa£tv r) too<; ££ aoToo -f^T^ 7 !^ 00 ^- £t£X£OTY]a£ §s £vvaT(p xat s^yjxooto) 

5 tyjc; Y]Xtxta<; £T£t, tyj<; paatX^ta; oi evvaTtp xat Yj[xspat<; £7rcd. 

MeTa tootov Totvov 8t£0£c^aTo tyjv (3aatX£tav T(to<; 6 7cat<; 6[X(6vo[xo; ;x£Ta tyjv XXI 
too TiaTpb^ t£X£otyjv y£v6[X£Vo<; T(p TcaTpt, Tat; dp£Tatc a7cdaat<; Traaav ^ocprjpttav 
vtxa)v. to 7cXrj&o<; y^^v aoTov Kotv6v''EptoTa 7cpoaY]Y6p£0£V. 7) v §s ot ^X ^ TT0V Tr j v 
yXcoTTav -^axY][X£Vo<; £tc, Xoyoo; 75 ty]v X^P a rcpoc, P-^X^? ^ v oo§£Vt o£ too stxoToc, 

10 to [X£Tpov 07C£p£patv£v. r}Y(6vtaTo bi xat too; iv §txaaTY]ptot<; dytova; xat Syj- 
[xtoopYo<; [X£Tpcov aptaToc, yjv, <bc, xat TpaycpStav EXXdSt cptov^ aov&£tvat* ijVtxa §£ 2 
tco TcaTpt xaTa tu>v 'Ioo§auov aov£aTpaT£0£To, 860 xat §lxa tcov 7cpo[xdxwv taa- 
ptdfxotc; piX^at xaTYjytovtaaTo. xat -ysvofx^vo; stcI tyj<; [3aatX£ta; ootox; -Jjv xotvo<; 
xat [X£Tptoc;, cb; ptY]§£va jj.£V aTcatTrjaat Tt[xcoptav 5 tooc, §£ Itc aoTcp aoaTavTa; sx 

15 aovco*xoata<; dcp£tvat T£ xat xaTapt&jxYjaat Tot^ cpt'Xot<;. to p.£YaX6<];o)(ov §£ aoToo 3 
xat cptXoocopov ToaooTov -yjv , coaT£ aoTcp Ttva; £OxoXtav syxaX^tv , tov §£ aTcoXoo- 
tx£vov TYjv xaTYjyoptav £t7cstv [XYjSlva ^prjvat aToyvoT£pav £%£tv dizb ^aatXlax; r/]V 
dva^copYjatv. §£t7cvoovTa 8s tcot£ xat XoYtadcx^vov , cb<; oo§sv oo§£tc, sxe(vYjv] eo 
Tiddot tyjv ifjjxepav, a^eTXtdaat xat xafta7C£p aoTcp t^; ^jfxlpa; a7coXcoXota<; etTceiv oox 

20 s^aatXeoaa tyjv Tcapooaav irjjxepav, o68ek ydp i% £[xoo £0 tc£tcov&£ a^jx£pov. xaTa- 4 
ax£odaa<; 8£ c Pcojj.atotc; to xaXo6[X£vov d[xcpt&£aTpov a7c^pc?aTo tyj<; iv aoTcp &sa; 
TcsvTaxta^tXta [xsv £yxaTaacpdc;a<; tco totcco &Y]pta, tcoXXyjv 8s xat dXXYjv £7ct8£t^d[xevo; 
TcoXoTeX^tav. 

'ExeXeoTTjae 8e otc dppcoaTta iv cp7C£p xat 6 Tcaryjp dyptp 860 too TcaTpo; XXII 

25 oaT£pov £T£at xat [XYjaiv 6xto> xat ^jxlpat; etxoat ^aatX^oaa;, 7cpopd<; £t<; YjXtxtav 

4 dwtiaq> — b hk om. cod. Sylb. || 6 titto? ante ofJtwvufxoc; L, del. S \\ 13 xaT'r]Y«)VtaaTO L i. marg. || 
14 I?(M L, £% S 



KAniTSN. 

xal 87]jx(ov (87][A7]Y6pa>v?) s^ aotov aTcopptTCTOojjisva xoocpw; ts xal yaXrjVwc; scpspsv. sc ts 
xa<; svTs6<*stc; xotvoc; xat 8rj[AOTtxoc; cov aTcsox^voo jxsv s; (a>s /o/i.) Ta TroXXa to>v ^aotXstwv. 

jSmc?. 5. v. Bsoicaotavoc. oTt BsoTcaotavoc ootcdc — paotXsa>v. Ioh. exc. de virt. 

817 (99 M). 
1 oTt b BsoTcaotavoc oot«)^ apa to Tcsicpw^xsvov srct toT^ iratot sYtvcooxs tsAoc .... (oc 
TcoXXaxtc [AY]Vo&stoY]c sTctpooX7J; [xy]8sv jxsv spyaoaodat too; stc' aoT(p oovsoTWTa; xaxov^ Stap- 

pTjSlQV <)S SV T(p PooXsOTYjpttp OTCO TYj TCaVTO)V OlXOYj TCpoOStTCstv Y] TOOC TCaTBaC Sc>StV 7] [XYjSsva 

TcavTsXak ty^c ^aotXstac BtaSo^ov. /o/i. exc. de ins. 43 (100 M). 

6 TtToc paotXsoc c P«)[xat«)V Oosoiraotavoo oto; dvY]p irav dpsT% oovstXYjcpox ysvoc, «)c 
Tcpo; aTcaVTwv sp«)c ts xat TpocpY] too &vyjtoo Tcpooayopso&Y^vat ysvooc. soyXa)TTOTaToc ts 
ydp xat TcoXs|xtxa)TaToc xat jxsTpto)TaToc r^v xat tyj jxsv AaTtvcav STct^coptq) yXo)ttyj Tcpoc Tac 
to)v xotvoiv sy^pY^To ototxY]ostc 5 Trotr][xaTa 8s xat TpaYq)Stac c EXXd8t cpo)VYj 8tsirovsTTo. 

Suid. s. v. TtToc. oTt TtToc OosoTcaotavoo otoc dv^p y^v — otsTcovstTo. Ioh. exc. 
de virt. 817 (102 M). 
24 oTt TcoXXoiv dya&wv svsxa Tcspa too oovy]&ooc Tcpoc TcavTwv tcoQoojxsvo; ts xat &aojxa- 
Cojxsvo; voocp TsXsom tov ptov TcpooTac ty]c Yjysjxovtac c Po)[xato)V p' sty^ Tcpoc [XY)otv y]'. 

/o/i. e^c. de ins. 27 (105 Jlf). 



134 EVTROPIVS VII 

2 tantus luctus eo mortuo publicus fuit, ut omnes tamquam in propria doluerint orbi- 
tate. senatus obitu ipsius circa vesperam nuntiato nocte inrupit in curiam et tantas 
ei mortuo laudes gratiasque congessit quantas nec vivo umquam egerat nec praesenti. 
inter divos relatus est. 

XXIII Domitianus mox accepit imperium, frater ipsius iunior, Neroni aut Caligulae 5 

aut Tiberio similior quam patri vel fratri suo. primis tamen annis moderatus in imperio 
fuit, mox ad ingentia vitia progressus libidinis iracundiae crudelitatis avaritiae tantum 

2 in se odii concitavit, ut merita et patris et fratris aboleret. interfecit nobilissimos e 
senatu. dominum se et deum primus appellari iussit. nullam sibi nisi auream et 

3 argenteam statuam in Capitolio passus est poni. consobrinos suos interfecit. superbia 10 

4 quoque in eo execrabilis fuit. expeditiones quattuor habuit, unam adversum Sarmatas, 
alteram adversum Cattos, duas adversum Dacos. de Dacis Cattisque duplicem trium- 
phum egit, de Sarmatis solam lauream usurpavit. multas tamen calamitates isdem 
bellis passus est ; nam in Sarmatia legio eius cum duce interfecta est et a Dacis Oppius 
Sabinus consularis et Cornelius Fuscus praefectus praetorio cum magnis exercitibus 15 

5 occisi sunt. Komae quoque multa opera fecit, in his Capitolium et Forum transito- 

6 rium, Divorum Porticus, Iseum ac Serapeum et Stadium. verum cum ob scelera uni- 
versis exosus esse coepisset, interfectus est suorum coniuratione in palatio anno aeta- 
tis quadragesimo quinto, imperii quinto decimo. funus eius ingenti dedecore per vis- 
pelliones exportatum et ignobiliter est sepultum. 20 



l plubicus G || doluerunt L || orbitatu G || 2 obitum LO || nuntiatum LO \\ tantis L \\ 3 ei] eo 
LO || quantas om. G || quantas — praesenti om. LO || 4 ut inter LO || o aut] au G || uel] 

- aut PG || 7 iracondiae O || 8 oboleret FG || nobilissimo G l \\ 9 et (post auream)] aut PD \\ 10 ca- 
pitulio LO || poni passus est LO \\ 11 aduersus LODRV \\ 12 cathos FG, gothios LO || aduersum 
[post duas)] adutrium G \\ cattisque] cathisque FG, chattisque DV, gothis quidem LO \\ duplicem] pu- 
bhce L, puplice O \\ 13 sarmartis L || tamen] quidem LO || 14 interfecta est] PD , mterfectus est 
LO, interfectae F(?) G || dacius O \\ oppius] ulpius L, sulpius O, appium G (appius F?) || 15 furcus 
PD || praeterio O || 1(5 capitulium LO \\ 17 porticos L || isium LOPD Hieronym. || stadidium G^ \\ 
uerum bis G l , uirum LO || 18 exossus FG \\ est om. O \\ 19 quadragesimo Paean., tricesimo codd. 
et Capito \\ bispellones FG, bispilliones LOD 



XXII. 2) e Suet. Titoji praeter v. % circa vesperum, nocte. 

XXIII. 4) e Suet. Dom. 1 v. 5 Domitianus — iunior [cf. Vesp. 5) , e cap. 3 . v 6 primis — 7 pro- 

gressus. (cf. 40. 4%. %%). 
%) e Suet. Dom. 40. 43. 

3) cf. Suet. Dom. 42. 43. 

4) e Suet. Dom. 6. 

5) e Suet. Dom. 5, v. 46 transitorium — 47 Serapeum e chromco urbano [Mommsen Chrono- 
graph. a. 354 p. 652). 

6) e Suet. Dom. 48. 47. 



nAIANIOY METAOPA2IS. Z. 135 

stooc, svbc, Tcpb^ tol^ TsoaapdxovTa • xal ^ysLps tco Sfjixcp tcsvi}o<; fxsya, coots xol- 2 
vbv aoTo xal Stjjxoolov §0Y(xaTLa&YjvaL , xal ou [xaXXov 9jv TcdvTcov 7) lSlov sxdaTou 
to Tcd&oc; • ou§sl<; ydp vjv, o<; ou ttj<; otxias stcolslto auTou ttjv aufxcpopdv. dp^o- 
[xsv/]<; youv sairipac, auTou [xsTaaTavToc, auvoSo^ sysvsTo tou XajxTcpou tcXVj&oo^ sv 
5 tco (3ouXsuT7]pLa> yapiiac, ojxoXoyouvTcov xat tsOvyjxotl TCp Tltco* jxovo^ ts outo^ 
sx TcdvTcov tcXslouc; sos£aTo &spaTCSLa<; sx Xo^cov r^ C<3vtss STspoL. 

2uv7]pL&(xirj{bj 8s tol^ &solc tt]v (3aaLXsLav stcl tov vsurcspov dSsXcpbv xcapa- XXIII 
TCS[x^a<; AojxsTLavov. ov Nspcova "q KaXLyouXav r) Ti[3spiov sltccov oux dv tl<; djxdp- 
tol, tooqutov eoyt Tcpoc, auTobc, tov CrjXov outs tou TcaTpbc, outs tou dbsXcpou 

10 [XL[X7]ad[XSV0<; OU§SV. dXX' SV TCpOOL[XLOL<; [XSV T7JC, paOLXsLaC [XSTpLOTTJTOc; TLVOQ STCS- 

[xsXtjOt], xaTa [xspo^ §s au£cov tyjv icovrjpLav st<; Tcdv TcporjX&sv tjSovcov ts xat &otxou 
xat co[x6tt]to<; xat TauTa svixa tyj TcXsovs^La* jxtao; ouv cb<; sr/bc, ^xoXou&sl fxs- 
^lotov coots tcov TcaTpcpcov ts xat d§sX<pLXcov dya&cbv ttjv [xv^[X7]V sx(3aXsLV. OUTCO 2 
-puv tcoXXooc, [xsv dvrjpsL T7j<; ouyxX^Tou * &sbv 8s auTov TjvdyxaCs TcpoaaYopsusLV 

15 oux dvsj(6[xsvo<; dvSpLaoL tcXtjv ^puoot; xat dpYopor<; TL[xaa&aL xat toutol^ sv Kaics- 
tcoXlco. sTcXYjpcoas 8s xat sjxcpuXLou Ta<; ysipac, aqxaTo<; tou<; dvscpLouc dvsXcbv xat 3 
Ta tyj<; uTcspo^La; rjpsTo. xat Ta<; sxoTpaTstac sx [xs-ftaTcov sicoi^aaTo auixcpopcbv, 4 
stcl 2ap;xdTa<; ts djxa xat 2xu&a<;, Adxac ts d[xa xat Kdr&ac;- Ta-ftxa ts sv diccb- 
Xsas [xsTa tcov aTpar^ycbv xat SapLVo<; uicaTLxb^ xat Kopv^XLo<; <I>ouaxoc uicap/o<; 

20 stcsoov auv tcoXX^ aTpaTLa. s&pLa;x[3suas 8s xaT 7 auTcbv dvaL8cb<;. xat to Kaics- 5 
tcoXlov xat jYjv TcapoSLXYjv dyopdv xat to Iolov xal to SapaTciov xat to 2Ta8Lov 
cpxo86pi^as ts xat xaTsx6a[XY]as. ^lloouc ts stc n l tcXslotov TcpoLovTo<; auvo[xoaavTS<; 6 
Tcbv Tcspt auTov tlvs^ sv TaL<; J3aaLXLxaL£ aoXdic, auTov 8LS)(p^aavTo tcsjxtctco xat 
TsaaapaxooTcp t^<; Y]XLXLa<; stsl, t>j<; ^aoLXsLa<; 8s 8sxaTcp xat tcscxtctco. Ta vsvo- 

25 [jtLO[J.sva 8s diiSTrXigpcoas tcov sv Xoyco [xsv ou8sl<; * (xovov 8s ol TaL<; xoLvaLC stclts- 
TayjxsvoL TacpaLc; dcpavcbc; auTov xat cbc; acbjxa aTcsppLjxixsvov xaTcbpuc;av. 

8 7.aXXiYOUpav L, -/.aXtYOuXav S \\ 1 b d^atxiout; L, ave<bio\)c, Schulze || 22 xe] hh S || 26 7.axop6|ai L, xaTtupu^av S 

K A n I T Q N. 

7 otl Ao(jLSTLavoc; o PaatXsoc; PcojxatcDV, a8sXcpo<; Titoo vscoTspoc, Nspcavt xal KaXXtyooXa xal 
Ttpspup toT<; ata^taTa xat cpaoXoTaTa TcpoaTaat Tyjc Yjysjxovtac Tjirsp T(p TraTpt xat Tcp aSsXcpcp 
Tcpoasotxtoc tov Tpoirov. [JLSTptotc yap §7] ttjc dp^c irpootjjLtotc )(p7]ad|jL£Voc soOoc sic TrXstovd 
ts xat aTOira t% [orn. Suid.) yvajjxrjc sxictTTTSL (jLSLOvsxTY]jxaTa TcXsovs^tav ts voaaiv ajxsTpov 
xat dasXystav^ i^ojxob ts dxpaTYjc cov xat aTcapatTYjTo; sv tolc xoXdasatv cptXaTcs^&Y]jxtov ts xat 
cptXdpyopoc st xat tlc Srspoc. Ta^scoc yobv to Tcpoc otTcdvTcov jxlaoc scpsLXxoaaTo ojc (coaTs Suid.) 
to ts too aosXcpoo xat too TcaTpoc diroapsaaL xXsoc. acpayatc ts ydp T(ov sirtar^ptov ttjc ^oo- 
X% sxdaT7]c Tjjxspac sptatvs tt^v tcoXlv Tac ts laac tolc xpstTToat jxsTaSttoxtov Ttjxdc oo^ otcs- 
jxslvsv (oTcspstvsv Suid.) sTspcov aoTcp ytvsa&at (aoTob ysvsa&at Suid.) xaTa to KaTctTtoXtov dv- 
optdvTcov aTaatv x sx vpoaob ts xat dpyopoo tcstcolyjjxsvcov. aTcstysTo [om. Ioh.) Bs ooSs too 
tcov aoyysvcov cpovoo^, aAA STtt TcavTac tooc acp atjxaTOc T7jv avoatav Tjyaysv os^tav oots ftsooc 
ojxoYVtooc oots otxr^v atooojxsvoc dXX' ojxob Ta ts &sTa Tcsptcppovcov xat Ta dv&pcoTctva. 

Ioh. exc. de virt. 817 (106 M). AojxsTtavoc |3aaiXsbc Tcojxatcov — dv&pcoTciva 
Suid. s. v. AojxsTtavoc. 

22 otl aTcaaLV o AojxsTtavoc otd to cpovtxbv xat &TjptcbBsc ttc yvcojxTjc s^&lotoc cov Tcpoc 
tcov otxstcov aoaTavTcov stc' aoTcp xaTaxTstvsTat s xat X' Ysyovcbc zx-q, ap£ac ok te . to ys 
jx7]V acojxa too dvopbc otco tcov aTtjxoTaTcov t^c tcoXscoc dcpop7]&sv dar]jxcp ts xat aTcpsTcsT Tcaps- 
§b&7] TacpTj. Ioh. exc. de ins. 28 (107 M). 



136 EVTROPIVS. VIII. 



LIBER OCTAVVS. 

1 Aimo octingentesimo et quinquagesimo ab urbe condita Vetere et Valente consulibus 
res publica ad prosperrimum statum rediit bonis principibus ingenti felicitate commissa ; 
Domitiano enim exitiabili tyranno Nerva successit, vir in privata vita moderatus et 
strenuus , nobilitatis mediae. qui senex admodum operam dante Petronio Secundo 5 
praefecto praetorio, item Parthenio interfectore Domitiani imperator est factus. aequis- 

2 simum se et civilissimum praebuit. rei publicae divina provisione consuluit Traianum 
adoptando. mortuus est Romae post annum et quattuor menses imperii sui ac dies 
octa, aetatis septuagesimo et altero anno, atque inter divos relatus est. 

II Successit ei Ulpius Crinitus Traianus, natus Italicae in Hispania, familia antiqua lo 

magis quam clara. nam pater eius primum consul fuit. imperator autem apud Agrip- 
pinam in Gallis factum est. rem publicam ita administravit , ut omnibus principibus 

2 merito praeferatur, vir inusitatae civilitatis et fortitudinis. Romani imperii, quod post 
Augustum defensum magis fuerat quam nobiliter ampliatum, fines longe lateque diffu- 
dit. urbes trans Rhenum in Grermania reparavit. Daciam Decebalo victo subegit, 15 
provincia trans Danubium facta in his agris, quos nunc Taifali Victoali et Ter- 
III vingi habent. ea provincia decies centena milia passuum in circuitu tenuit, Arme- 
niam quam occupaverant Parthi recepit Parthomasiri occiso qui eam tenebat. Albanis 
regem dedit. Hiberorum regem et Sauromatarum et Bosporanorum et Arabum et Os- 
droenorum et Colchorum in fidem accepit. Carduenos Marcomedos occupavit et An- 20 
themusiam, magnam Persidis regionem, Seleuciam Ctesiphontem Babylonem Messe- 

2 nios vicit ac tenuit. usque ad Indiae fines et mare rubrum accessit atque ibi tres 
provincias fecit, Armeniam Assyriam Mesopotamiam, cum his gentibus quae Madenam 
attingunt. Arabiam postea in provinciae formam redegit. in mari rubro classem in- 
stituit, ut per eam Indiae fines vastaret. 25 



1 EVTROPI BE-EVIARIVM AB VRBE CONDITA LIB. VII EXPLICIT INCIPIT LIBER VIII F, Om. G, PINIT LIBER SEPTIMVS 

(vn L) incipit lib. (liber L) octavvs (viii L) LO II 3 satum LO || piincibus L || 4 uir] ut PD || 
pnuata uita] priua uita F, prauitate G l || 5 dante] tante G l || 6 praetorio om. LO || patermo PD II 
imperatoris O \\ 7 et ciuilissimum om. LO \\ rei publicae] bpm LO || tratianum G l || 9 xxn LO, lxxi 
Paean. |] anno om. G || diues L \\ 11 nam om. FG || 12 galliis LO || 13 praeferebatur (r 1 , prae- 
fereretur G 2 || uir add. Hartel || ciuitatis G l || 14 nobhter G x || flnis LO || diffundit LO || 15 urbis 
LO || praeparauit FG || decibalo FGPD Hieronym. || uicto] f( 9 )a(?)cto G l || subegit — 16 uicto (m 
ULCtoah) om G, subegit — taifali om. F || 16 taifali nunc PD, nunc thaufah LO || uictuali LO, uic- 
tohah DV || terbingi LO, teruulgi D, teruiginti P \\ 17 ea] et G || promncias G || miha om. F, 
milia passuum om. G \\ 18 parthomasin LO , farmatosyrio FG , farmato (sarmato NZV) syriae PD, 
pharnace syro S \\ 19 regem [ante dedit) om. G || bosporanarum G, bosforanorum LODV \\ 
arabum] ara^r O, ar"fer L \\ hosdranorum LO || 20 carduenos codd. Paean. (cf. Dio. 68, 26: -/.axa to 
y.dp§yvov opo?) || marcomedos] mardomedos Ortehus \\ anthemusium FGLOPDS, corr. Vmetus || 21 magna 
LO || persidus G || regionum LO, regionenem (r 1 || etesifontem LO, et tesifontem P 3 et sifontem D || 
babillonem LO || messenios SHV, essenios FG, messimos LO, messemus D || 22 finis O 1 || rubrum 
om. G || 23 adsyriam G \\ 24 mare G 



IIAlANIOr META<J>PA2IZ. H. 137 



B I B A I N H. 



Tyjc, [xsv oov tcoXsojc; yjv oxiaxoatoaiov xat TtsviYjxoaiov sio<;, tyjv OTcdiojv I 
8s si/ov apx*?jv Bsisptoc ts xat OodXYjc;. tots lotvov dvs&Y]Xs id tyj<; Pojjxyjc; 
Tupd^^aia &aojj,aaiu)v sTttio^ovia (3aatXsojv. AojJtsitavoo y^P aTcsX&ovioc; sc; dv- 
5 &pojTuojv ioo TcovYjpta Trdviac; oTcspjBaXXojjivoo 8ts8s£aTo tyjv dp^vjv dvYjp totojiYjc;, 
dptaioc; 8s xat tojv TcoXsfJttxojv STttaiYjjxojv Nsp(3ac;, st xat yjttov Tcsptcpavcov Tca- 
isptov, TTpsapoiYjc, */j8yj, TcapsX&ojv stc; aoiYjv otcouSyJ risipojvtou Ssxoovooo xat llap- 
ikvtoo* tootojv 6 jjisv o7tap)(oc; yjv, 6 8s sispoc, st<; tcov Aojj.sitavoo cpovsojv. oo- 2 
toc, aizaarfi dpsiYjc; otovst itvac; stxovac; otd tojv spyojv dvacpYjvac, TcpoavYjpTcdaOY) 

10 too tsXooc;* staTcor/jadjJvSvoc; -fdp Tcatoa Tpatavov sisXsoiYjasv sTct tyjc, Pojfxr^ svt- 
aoibv xat fXTvac, isaaapac; j3aatXs6aa; oxtoj ts Tcpbc; Yjjiipa:;, svt xat s(36ofAYjxoaTO) 
tyjc; ^Xixiac, sist. xai tyj tojv &sojv stcsxXyj&y] TcpoaYjyopta. 

Ospooat lotvov tyjv (3aatXstav stcI ibv totcoiyj(jlsvov aoio) Tpatavov, IiaXtxoo H 
[xsv ysvooc;, is^Osvia 6s sv S-rcavtatc,. Tcpoyovot Ss aoio) Xajj/rcpdv |isv oo xar^fov 

15 tyjv SiaSo^iQv, itjjdc; 6s (ov Stsiuy^avov s^ dpsiYjc; sa/Yjxoisc;* 6 -yoov TcaiYjp aoio) 
tcov oraitxtov yjv. ootoc; aipaiYjybc; |xsv eysvsio too Tcpbc, TdXXooc; tcoXs[joo aidv- 
toc; sv AfptTCTctvY). (3aatXs6iov 6s 6 Tpatavb; ootoj TcposaiYj tojv Ttpa-ffxdio)v ojc 
stxoiojc; av Tcdviojv Tcpoitfj/yj&YJvat tojv paatXsoadviojv. 8YjfJtaYO)y6c; ^dp yjv dptaioc, 
xdv Tat; [jd^at^ dvSpuoiaioc;. tyjv c Poj;jiatxY]v -yoov dpyYjv tojv IjXTcpoa&sv [JtoXtc, 2 

20 xaiaa/stv Sov/j&svtojv YjoEYjasv sTct TcXsfaiov xat id opta tyjc; [3aatXsta; oaov sTct 
[j/yj xtaiov sc;sistvs. TcoXstc; yoov OTCSp ibv P^vov sv [jiaotc; sostfxaio ioFc; FspjJta- 
vot^. Adxac; is ibv ^yoofjtsvov aoiojv xa&sXojv AsxtpaXXov OTCYjydrsio • sizapyia") 
is OTcsp ibv "laipov xaisar^aaio xat tyjv y-yjv sxsivyjv aTcaaav , ^v vov BatcpaXot 
xat BtxioaXot xat Tsp^tiat Tcpoaotxooat, aov^'|s tyj ^aatXsta ytXtotc; 8ta[xsipoo[xsv'/jv 

25 xoxXo) a*/;[xstotc;. 

Tyjv 'ApjJ.svtav is dvsxi^aaio Tcapd Ildp&ojv ['AX[xdiac; is ocp' saoio) xais- III 
ai^as] ibv Oaioatptv dvsXcov , oc siopdvvst ioo sdvoo<; 'AX[3avotc; is aoibc soojxs 
paatXsa* 'IpYjptov is xat 2aopo[xaid)v xat tojv sv BoaTcopo), sit 8s 'Apaptiov xai 
'OaSpor^vojv tooc; paatXsooviac; oTCoaTc6v8ooc; sTcot^aaio. xat [xr^v xat Rap8oor;vojv 

30 xat Mapxo;xig8ojv xat tyjv Avf)s[xooatav, ^(optov Ospaojv sopo is xai soyatov , 2s- 
Xsoxstdv is xat KiYjatcpcovia xat BapoXcova Tcpoasxi^aaio. MeaaYjvtoo^ is [xd/Yj 
vtx/^aac; xi/^fxd is xat iootoo; aoitp Tcor/jadp,svoc; d^ptc; aoiojv s^(6p^asv 'Iv6(bv 2 
xat i^c; 'Epo&pac; xaXoo[xsv*^ i&aXdaa/j;. o&sv dp^dfxsvo; ips^ sicap^ta; xaioixtasv 
'Apjxsvtav is xat 'Aaaoptav xat tyjv [xsa/jv tojv Tcoiajxojv , ^; [xspoc; f^v xat q iojv 

35 Napr/jvojv x^P a - Tcpojioc; xat tyjv Apa[5tav sTcap^tav sTcor/jas. aioXov 8s s^xa- 
isaiYjas xaid tyjv spo&pdv &dXaaaav ojais aoioj xat Std daXdir/jc s^stvat icoXtop- 
xstv 'Ivoouc;. 

1 PipXtov 7] add. S || 1(5 GTa^xo;] gugtc/vtoc Schulze || 2b aXjJ r JTa; — xaTsaTrpe secl. S || 29 6aopo7.i-ojv L 
et apographa, oaopoTjvtbv S || apoouzutov L et apographa, apoourjvcbv S, 7.7poo'jr^vd)v Cc^ || 33 y.aT0J7,ra£v .L II 
3 5 vapi^uojv i et apographa ; quid subsit, ignoratur 

EVTROPIVS. |C 



138 EVTEOPIVS. VIII. 

IIII Grloriam tamen militarem civilitate et moderatione superavit, Romae et per pro- 

vincias aequalem se omnibus exhibens, amicos salutandi causa frequentans vel aegro- 
tantes vel cum festos dies habuissent, convivia cum isdem indiscreta vicissim habens, 
saepe in vehiculis eorum sedens, nullum senatorum laedens, nihil iniustum ad augen- 
dum fiscum agens, liberalis in cunetos, publice privatimque ditans omnes et honoribus 5 
augens quos vel mediocri familiaritate eognovisset ? per orbem terrarum aedificans 
multa, inmunitates civitatibus tribuens, nihil non tranquillum et placidum agens, adeo 
ut omni eius aetate unus senator damnatus sit, atque is tamen per senatum ignorante 
Traiano. ob haec per orbem terrarum deo proximus nihil non veneyationis meruit et 
vivus et mortuus. 10 

V Inter alia dicta hoc ipsius fertur egregium. amicis enim culpantibus quod nimium 

circa omnes communis esset respondit talem se imperatorem esse privatis, quales esse 

2 sibi imperatores privatus optasset. , post ingentem igitur gloriam belli domique quae- 
sitam e Perside rediens apud Seleuciam Isauriae profluvio ventris extinctus est. obiit 
autem aetatis anno sexagesimo tertio, mense nono, die quarto , imperii nono decimo, 15 
mense sexto, die quinto decimo. inter divos relatus est. solus omnium intra urbem 
sepultus est; ossa conlata in urnam auream in foro quod aedificavit sub columna po- 

3 sita sunt, cuius altitudo cxliiii pedes habet. huius tantum memoriae delatum est, ut 
usque ad nostram aetatem non aliter in senatu principibus adclametur, nisi 'felicior 
Augusto, melior Traiano'. adeo in eo gloria bonitatis obtinuit, ut vel adsentantibus 20 
vel vere laudantibus occasionem magnificentissimi praestet exempli. 

VI Defuncto Traiano Aelius Hadrianus creatus est princeps, sine aliqua quidem vo- 

luntate Traiani, sed operam dante Plotina Traiani uxore; nam eum Traianus quam- 
quam consobrinae suae filium vivus noluerat adoptare. natus et ipse Italicae in Hispa- 
2 nia. qui Traiani gloriae invidens statim provincias tres reliquit quas Traianus addi- 25 
derat, et de Assyria Mesopotamia Armenia revocavit exercitus ac finem imperii esse 
voluit Euphraten. idem de Dacia facere conatum amici deterruerunt , ne multi cives 



per om. DNZ || prouincias] prouias G || 3 cura festos dies] confectos si dies LO \\ habuisset PD || 
4 senatorem G || laedens] uelaedens L || 5 agans L || 6 multa opera per singula loca fecit cod. Bamb. 
Pauli E III 14, per om. codd. additur secundum Paeanium Phil. Anz. I. I. p. 250, urbes orbe terr. aed. 
multas proponit Mommsen [| 7 multas codd. || inmunitatis G || 8 aetati LO || senatum] senentem O II 
9 tragiano G [ || hoc O \\ 11 egreium G \\ 12 omnes comnes commums (ex communes) G || quahs FG || 
13 imperatoris G ] LO || pnuatos LOP \\ dominique L l O || 14 e om. G || persida LO || lsaur* G 1 || 
profiuuie L || 15 lxiiii LO || nono] uno FGPD, primo S || quarto — 16 die om. LO \\ 16 et solus 
LO || 17 posita] sita LO || 18 cxl SPD || ut] et LO || 19 aetatatem G || aliter] alter L || ad- 
clamaretur LO \\ 20 adeo] ad G \\ glonam O \\ 21 uel uere laudantibus om. LO, uel re ucl laudan- 
tibus G || magnaficentissimi G || praestat O \\ 23 plotiana FG || t^aianai G l || uxori O, uxorem 
IJ || 24 uolueiat G || et] est LO || 26 et de] ld est PD \\ assyria] suriam (syriam) et PD \\ meso- 
potamiam armeniam GPD || de distinctione cf. Rufum 20 »sponte propna revocatis exercitibus Armemam 
Mesopotammn Assyrnm conce^sit et mter Romauos ac Persas Euphraten medium esse voluit « || exerci- 
tum G l || 27 ldem] ldest LO || cognatum 0, conatum [P)D \\ amici om. G 



IlATANIOr METAOPASI2. H. 139 

TotauTa os ovxot xa xaxot tquc, tcoXsjxouc; uTcsyaipst Totc, Tcspt ta TcoXtTtxd &au- IIII 
[xaatv * outs ydp tcXsqv quts IXaTTov sfysv sTspoc; sTspou * outo) 8s sTcsjxsXstro T(ov 
Tcpoc; tquc; cptXouc; xa$TjXOVTa)v , coaTS auvyj&ajc; Tcap auTouc; cpotTav tj voatp xaTa- 
xsxXt[xsvou<; r] xat TcpoarjYoptac; [xovyjc X^P tv - ^ aTl °^ ^ T£ xal £op~dCouatv totac 
5 Ttvde; TiavYjYupstc sTcotst xat auvstaTtaTo dptotpatotc, ts xat auToc, sua^tatc, atrcouc; 
s^spatpsv * sypfjTo 6s xat toi<; oyvjfxaatv sxstva>v tov j3aatXtxov aTcoXtTC(ov Stcppov. 
ou8svt ts T(ov sv c Pa)[xrj XaptTcpaW sTc^Y a T £ pXdpvjv ou8s 7]5^7jae touc, &7]aaupou<; 
s^ dStxou Tcpoa&YjXYjc;. cptXo8a)p6TaT6c, ts tjv 07][j.oata ts xat t8ta xat Tcspt to 
StSovat Tac; dpydc; dcp&ovarcaTo;. tcXsov 8s vjv to icspt auTa TauTa toFc; cptXotc; * otxo- 

10 8o[X7j[xdTa>v 8s auTO) icavTayou ttjc, QtxoufxsvTjc; tcqXu; tjv 6 Xoyo;. xat Ta; TcoXst; 
aTsXstac; yfiioo. xscpdXatov ts ttj<; Tjjjtspor/jToc; ts auTou xat cptXav&pa)Tctac; ? Tcapd 
TcdvTa tov ttjc, (BaatXstac, ypovov stc, [[BouXsutyjc;] uTcsptstvs &dvaTov tyjs auyxX^Tou 
tyjv ir/jcpov sTcayayouarjc, dyvoouvToc; tou ^aatXsax;. touto>v svsxa xaTa tyjv otxou- 
[xsvyjv diraaav tao&soc, uTcstXvjTCTo xat Tatc, T(ov xpstTTovoov sTtptaTo Ttptatc;. 

15 Kat Y a p ^ 7 } xdxstvo Tcspt auTou cpaatv, oTt otj Ttvtov auTou ttjv tcoXXyjv xot- V 

voT7]Ta xaTaptsjxcpoptsvtov aTcsxptvaTo xpvjvat tov [BaatXsa TotouTov stvat Tcpo; touc; 
tota>Ta;, olov totaVcrjC, dv Ttc; su^atTo t6v [5aatXsa ^Tcspt auTov stvat. ToaauTYjc, 8tj 2 
auYxsxpoTTjfJtsvTjc; auTcp tyj<; su/Xstac; sv ts TcoXsjxotc; xat Tjau^tatc, sx t^; Ilspatx^c; 
STcavt(ov Tcpoc; SsXsuxsta t^ t(ov Iaaupa)V uTcsvs^&staTjc; d&poa); t^c; y^-^^P^; 8ts- 

20 cp&dpT], t^c; pisv TjXtxtac; TptTov xat s^tjxootov dycov stoc xat [x^va; svvsa xat */][xs- 
pac; tcsvts, tt^ 8s paatXsta; svtauTouc svvsaxatosxa xat jx^vac; s^ xat Tjpispac; tcsvts- 
xatosxa. [i6va) ts auT(p Tacpoc; sysvsTo xaTa [xsa/jv ttjv c P(6[jt7jv stcI ttj<; d-fopa;, 
7]V auTo; ts s8stptaTo xat xaTa>v6[Jtaasv sauTa). xtcov 8s piTjvust ttjv TacpTjv stc; u^o; 
TsaaapdxovTa xat Tsaadpa)V tco8(ov SYTjYspptsvoc;. Totaur/] 8s toutou tou ^aatXswc; 3 

25 7] [xvtqjji^ xat [xsTa TauTa Stsptstvsv, cocts oTCOTav tj auYxXTjTo; st; t6 pouXsuT^ptov 
stc 7 sucp*/];xtatc; tcov ^aatXsuovTa^v auvtT] TotauTTjV Ttvd y^vsa&at cpa)v*/]V 'EuTuy^saTSpo; 
AuyouaTou, tou Tpatavou psXTta>v'. xat ttjv stxova Taur/jv TCotouvTat xoajxov ot xoXa- 
xsuovtsc; -^ xaTa dXTjtktav sTcatvouvTs;. 

Ilapd toutou r^v paatXstav 'ASptavoc; s8sc]aTo Tpatavou txsv outs pouX*/j&svTo; VI 

30 outs svTstXa[j.svou , xffi 8s sxstvou y^^ttjc; nXa)Ttv7jc; xaTaTcpac;ajxsv7jc; • ouos ^dp 
dvsit8ouv ovTa auTov stasTcot^aaTo Tpatavo;. TcpoYova^v 6s tjv xat outo; iTaXaSv, 
sv 'IaTcavtat; TS^&st;. ts xat Tpacpst;. su&u; [xsv ouv stXsv auTov ttjc; Tpatavou 86c-tjc; 2 
cp&ovoc;' xat tcov sTcapyt(ov, a; xaTsar^aaTo, TcdjxTcav ttjv cpuXaTTouaav auTac; aTpa- 
Ttdv dvaxaXsad[xsvoc; auvsaTStXs ts tou; ttjc; [BaatXsta; opou; svto; EucppaTou TcoTa- 

35 [xou. |3ouXsu6[xsvov 8s auTov ojxota xat icspt twv AaxdW ot cptXot StsxcoXuaav * tou; 

3 auxoT? L, auTou? S f| 5 auvecTtaro L, corr. xST |J s fp ex «iv L \\ 12 ^ouXsur?]? add. S \\ 19 r^s Iv L, 
7:p6<; /ST || 26 auvY]£i 1/, auvtTj ^ || 3 5 ojxoi L 1 



K A 11 1 T Q N. 

33 [Aoptavoc os TroXXa avop&coaac xat AaCoTc rjtot KoXyotc ^aatXsa Siisar/jasv] oox so- 
SoiAojc 5s tyjc MsaoTrorajxtac irapa^a)psl [llspaatc Ssri^sTatv aotoo] ZTr^star^c otto Tpatavoo 
xat tov Eocppdr^v opov Trotstxat 7% dp^c Pcujxatwv. Swd. s. v. Aojxsrtavoc. 

18* 



140 EVTEOPIVS VIII. 

Eomani barbaris traderentur , propterea quia Traianus victa Dacia ex toto orbe Eo- 
mano infinitas eo copias hominum transtulerat ad agros et urbes colendas; Dacia 
enim diuturno bello Decebali viris fuerat exhausta. 



VII Pacem tamen omni imperii sui tempore habuit, semel tantum per praesidem di- 

2 micavit. orbem Eomanum circumiit. multa aedificavit. facundissimus Latino ser- 5 
mone, Graeco eruditissimus fuit. non magnam clementiae gloriam habuit, diligentis- 

3 simus tamen circa aerarium et militum disciplinam. obiit in Campania maior sexa- 
genario imperii anno vicesimo primo , mense decimo, die vicesimo nono. senatus ei 
tribuere noluit divinos honores, tamen cum successor ipsius Titus Aurelius Antoninus 
Fulvius hoc vehementer exigeret et universi senatores palam resisterent, tandem ob- 10 
tinuit. 

VIII Ergo Hadriano successit Titus Antoninus Fulvius Boionius, idem etiam Pius no- 

minatus , genere claro sed non admodum vetere , vir insignis et qui merito Numae 

2 Pompilio conferatur, ita ut Eomulo Traianus aequetur. vixit ingenti honestate priva- 
tus, maiore in imperio, nulli acerbus, cunctis benignus, in re militari moderata gloria 15 
defendere magis provincias quam amplificare studens, viros aequissimos ad admini- 
strandam rem publicam quaerens, bonis honorem habens, inprobos sine aliqua acerbi- 
tate detestans , regibus amicis venerabilis non minus quam terribilis , adeo ut barba- 
rorum plurimae nationes depositis armis ad eum controversias suas litesque deferrent 

3 sententiaeque parerent. hic ante imperium ditissimus opes quidem omnes suas stipen- 20 
diis militum et circa amicos liberalitatibus minuit, verum aerarium opulentum reliquit. 

4 Pius propter clementiam dictus est. obiit apud Lorium villam suam miliario ab urbe 
duodecimo , vitae anno septuagesimo tertio , imperii vicesimo tertio , atque inter divos 
relatus est et merito consecratus. 



1 ex X)m. G || 2 s in agros G i. ras. || daciae PD || 3 decibali codd. || uires (res P) fuerant exbau- 
stae PD [| 4 pessidem G^, pressidem G 2 , persidem L || 5 circait JLO || 6 magna LO \\ 7 tamen] 
fuit tamen G || campaniam LW || saxagenario G \\ 8 die uiginti nouem LO , die uicesimo GPD, 
Y][ji.epa<; Iwia. Paean. \\ ei] et GL || 9 successores G || antonius GLOP \\ 10 exigerit LO \\ et] 
etsi coni. Dietsch \\ 12 titus] marcus codd. , Paeanius hoc loco praenomen omittit , sed v. 9 marcum 
pond , corr. Sylb. || antonius LOPD || fluuius LO || boiumus LQ , boomus FG || pius post boio- 
nius add. F? || isdem DHN \\ 14 romolo O || aquetur G' 1 , aequatur Landolf. , propos. Verheyck || 
15 maior PD Capit. || 17 quaeres (r 1 || 19 plurimae] primae FG || litesque] militesque G || 20 sen- 
tentiaeque parerent om. LO cum Capitone \\ opesque LO (| 22 pms] plus L l O || loriam LO , orium 
PD || urbe] rube G || 23 uitae] uitaea LO || lxxiii] septuagesimo octauo LO, septuagesimo septimo 
PD || imperii uicesimo teitio om. G \\ tertio] quarto LO \\ deos LO 



riAIANlOY METAfcPAZIS. H. 141 - 

•yap dirotxooc; tooc, ex to>v TroXtToov c Po3aato>v utzo Tpatavoo aeTaaTavTac; or/YJaetoc; 
eve/a xat -y £a) PY 10 ^ dvoatov etvat -p"T >£a ^ at pappdpooc;. too ^dp otxetoo TcXYjdooc; 
direaeaoXrjTo tco ^povtao TCoXeaa> xaTavY)Xa)aevoo. 

Eip/jvvjc ys |xy]v xal qaoyiac, ttoXXyjv eirotYjaaTo irpovotav ttXyjv ata<; atxpdc; ts VII 
5 xat daYjaoo (xd^vjc;, yjv §t evoc tojv dp/6vTa>v aovexpoTYjae. TreptYjXOe oe tyjv j3aat- 
XeooaevYjv diraaav • xat Totc; otxoSoaYjaaat ttoXXyjv etaYjveyxe aTrooS^v. yXoottyj T£ T TJ 
iTaXcov xat 'EXXyjvojv eTctaYjC, ec;sXaa^e. xat YjaepoTY]To<; aev TravTeXcoc; diuea^e, T(jov 2 
^pYjuaTGDV Se xai toov ibjaaopoov eTceaeXYjxb) xat tyjc, aTpaTtamxYJc; Ta£ea>c; Te xat dp- 
aovtac;. eTsXeuTYjae Te Tcept tyjv KaaTcavtav oirep Ta e^VjxovTa -fe^ovax; Ityj eva xat 3 

io etxoat [3aaiXeoaac evtaoTooc; xat aYJvac; Sexa xat Yjaepac; evvea. 7udvTa>v 8e dvTtXe- 
-fovTcov Xp^vat Tac, Oetac; aoTto voata&rjvat Ttadc, 6 3ta§ec;daevo<; tyjv ^aatXetav Mdpxoc; 
AvtxovTvoc; e^YjTT^ae /dptv xat Ta<; tojv dv&taTaaeva)v ptaadaevoc, yvaiaac; eTo^ev. 

E^aatXeoae Totvov atrcoc; ootoc, 'AvtxovTvqc; OooXptoc;, oc, xat Botaivtoc; eicexXYjih) VIII 
xat Iltoc, ex y&vooc, Te xaTta>v Xaaicpoo, tq^s et<; tooc; i^bc. TCpoYovooc;, TcaXatoTYjTa 

15 ^dp o6x £?X £ 8teYva>aaevY]v. §txata>£ t av e£taa>&etc; to) Nooaa rioaTCtXta), (oairep 
oov xat Tpatav6<; c PajaoXa>. ootoc; aeavoc; aev yjv xat t§ta>Teoa>v , oo Stecp&etpe 2 
oe aoTbv ooSs eirt tyjc; dp^YJc;, Tpa^oTYjToc; TcdaTrav diri)(a>v, Yjjxepoc; 8s Ttpoc; aTtav- 
Tac; xat aTrXooc;, sTctan/juTj oe to>v TcoXeatxcov xexoaarjaevoc;, doY/ov 8s oox sTcdya)v 
TcoXeaov * cpoXdrcetv -yap ^v aoTcp Ta xTY]9ivTa axoTco;, oo^ eTepa TcpoaTtftsvat. 

20 xat tooc; asv d-ya&oo^ dvSpac; YJ-fsv STCt Ta; dp^dc; xat TcdaYjc Tta^c; ^too, twv 
TrovY]pa)v 8s exaaToc; aoTcov dcptaTaTo aYjSeatav Tcept^aXXoaevoc; aoacpopdv. xoic, 
svairovSotc, 8s tcov xaTa s&vyj ^aatXscov cpo(3sp6<; ts ^v daa xat eTcepaaTo^ coaTe 
tcoXXooc; tcov (3appdpa)v d7rot)eaevoo<; Ta oicXa Tcept T(jov Stacpopwv ott aoT(p xpt- 
vea&at aTepystv ts aTcsp dv y V0L ' t J- tuXootov 8s sj^cov Tcpo ty^c; (3aatXeta<; oox 6Xt- 3 

25 -p\> aeTa tyjv [SaatXetav otevetaev diravTa T(p aTpaT(5 xat to?<; cptXotc, (SaTe Ta 
§Y]a6ata ^pY^jxaTa tyjc; SandvYjc; otxo&ev "ytpoasvY]*; TcoXonXaataa&^vat. Eoae^Yjc; 4 
3s sTctxXY]ftet<; 8td tyjv cptXavf}pa)7rtav TeXeoTa tov ^tov ev dypa) (Acoptov ^v ovoaa 
aoTO), ty^c; c Pa)aY]<; Troppo) §6o xat 8sxa aY]aeta>v) e^8oaY]xovTaeTY]<; Y^6asvo^;, ^aat- 
Xsoaac; 8s Tpta xat etxoatv styj. xa8tepa)&Y] xat ootoc; ooyaaTt xotvax 

9 xe] 6s S || 15 Touvop.a Z/, to) voop<a /S || 17 auTov L, auTov 8 \\ 21 irpoiaTaTo X, dcpiaTaTo S || 22 daitov- 
Sois L, evaTCovSoi;; 5 



KAniTQN. 

• 6 ootoc; r^v r^Soc p-ev evto^slv xal sTt^vOst Ttc; aoTtp X^P 1 ^^ T ?i T£ AaTivcov xal 'EXXrjvcov 
yXo>ttyj apiora (aptoTa yXa>TTrj Ioh.) ^pwjxevoc;. oo [jlyjv sttI TrpaoTr^Tt Tpoircav ayav (om. /o/«.) 
e&ao[xdCeTo irspt ts tt^v to>v S^jjlooiwv ^p*/][xaT(ov soTcooBaxai^ a&pototv. 

Suid. s. nom. loh. exc. cle virt. 818 (113 M) : oti ? A8piavo<; — a&pototv. 
[13 Titoc; AoprjXtoc; OooXpoc; Botwvto; AvtcovTvoc; lltoc; (6 xXr^etc EoosjBr^c) Ityj xS. 

Ioh. exc. Salm. (117 M).] 
15 oTt AvtcovTvoc o paotXsoc aptoTOc r^v xat jxaXtoTa Noojxa xaxa to t^c Tjysjxovtac ojxoto- 
Tpoirov aEtoc Trapa^aXXso&at, xai)air£p 8^ c P(D[x6Xa> Tpatavoc wcp^Y] (evojxtofbj Ioh.) TzapfmXr^- 
otoc * tov ts ^ap t8ta)r/jv o AvtwvTvoc aptoTa xat [om. loh.) svTtjxoTaTa BtsTs^eoe ^ptov xat 
xaTa tt]V 7]Y£[xovtav ot[X£tva>v sSoSsv slvat xat ococppov£OT£poc ooO£Vt Tpa^oc oo§£ cpopTtxoc aXka 
itpoc auavTac ^pr^oToc T£ xat r^toc wv • Iv *(£ [xyjv toTc iroX£[xtxoTc (ttjV add . Ioh.) airo too 
otxatoo jxaXXov r^ too xspSaXeoo 66c;av 97jpo)[x£voc <poAaTT£tv ocoooc YjTuep (stTisp Ioh.) £ic [x£- 



142 EVTEOPIVS. VIII. 

VIIII Post hunc imperavit Marcus Antoninus Verus, haud dubie nobilissimus , quippe 

cum eius origo paterna a Numa Pompilio, materna a Solentino rege penderet, et cum 

2 eo Lucius Annius Antoninus Verus. tuncque primum Romana res publica duobus 

aequo iure imperium administrantibus paruit, cum usque ad eum singulos semper 

habuisset Augustos. 5 

X Hi et genere inter se iuncti fuerunt et adfinitate. nam Verus Annius Antoninus 

Marci Antonini filiam in matrimonium habuit, Marcus autem Antoninus gener Antonini 

2 Pii fuit per uxorem Galeriam Faustinam iuniorem, consobrinam suam. ii bellum con- 
tra Parthos gesserunt, qui post victoriam Traiani tum primum rebellaverant. Verus 
Antoninus ad id profectus est. qui Antiochiae et circa Armeniam agens multa per 10 
duces et ingentia patravit; Seleuciam Assyriae urbem nobilissimam cum quadringentis 
milibus hominum cepit: Parthicum triumphum revexit. cum fratre eodemque socero 

3 triumphavit. obiit tamen in Venetia, cum a Concordia civitate Altinum proficisceretur 
et cum fratre in vehiculo sederet, subito sanguine ictus casu morbi, quem Graeci apo- 

4 plexin vocant. vir ingenii parum civilis, reverentia tamen fratris nihil umquam atrox 15 
ausus. cum obisset undecimo imperii anno, inter deos relatus est. 

XI Post eum Marcus Antoninus solus rem publicam tenuit, vir quem mirari facilius 

quis quam laudare possit. a principio vitae tranquillissimus, adeo ut ex infantia quo- 
que vultum nec ex gaudio nec ex maerore mutaverit. philosophiae deditus Stoicae, 
2 ipse etiam non solum vitae moribus 7 sed etiam eruditione philosophus. tantae admi- 20 



1 antonius GLOPD, corr. Schonfi. || uerus om. G, seruus LO || 2 a numa pompilio materna a om. G || 
salentino Schonh. \\ 3 anuius om. FG cum Paean. (cf. v. 6) || antonius GLPD || seuerus FGPD || 
tumque LOPD || duabus G || 4 aequo] aequore G 1 || cum om. LO \\ eum] eos G 2 || 5 augustus 
LO, angustus Gfi, angustos G 2 || 6 hi etj et m L, in ex O || comuncti OPD \\ antonius PD || 7 marci 
antonini — autem antoninus om. PD || marci] marco G 1 \\ autem om. LO || 8 ualeriam LO || lii codd. \\ 
9 reuellauerat G 1 , rebellauerat G 2 0\ rebellauerunt L 1 || 10 antomus O || 11 duces suos GPD || ingenti 
apparuit L, ingentia pararuuit || seleutia L || assiriam FG || quadringenta FG, quadragentis Rufi 
cod. Goth., quadraginta Paean. Sylb. cf. Philol. XXXV, p. 102 || 12 milia G { \\ reuexit — 13 trium- 
phauit om. LO \\ 13 uenetiam LO || 14 et om. G || apopelexin LO \\ 15 ingenh] cum ingenti LO \\ 
atrox] atro LO || 17 marcus om. PD || uir om. PD || 18 quis] qnisquam PD || laudari GHNZ || a 
om. FG || ut om. LO \\ ex] in LOD, ab P \\ 19 uultum nec] nec uultum G \\ mutauit G l , muta- 
ret LO || filiosophiae G || deditus] ditus || 20 philosouus G 



XI. 4) v. 18 cf. Capitol vit. Anton. philos 46. erat enim ipse tantae tranquillitatis ut vultum num- 
quam mutaverit maerore vel gaudio, philosophiae deditus Stoieae. 



IIAIANIOY METAOPASIS. H. 143 

MsTd tootqm eftaoCXsuae Mdp/oc; 'AvTumvos OoY]po<;, e£ eiricpavfiv zat oSto<; VIIII 
TraTspcov • to ydp §?) ysvcx; a6x<j> Tcpoc, tov Nootxdv riotXTctXtov dvscpepSTo to rua- 
Tpolov, |A7]Tp6<; §s -Jjv ex (BaatXtxoo aTripfxaTOc; xaTiooar^* SoXsvtTvoc, fdp yjv [5a- 
atXsoc, ti<;, 6 TaorYjc, TcpoTtdTcop. xat aovspaatXsoasv aoTco Aoo/to; AvTcovtvo; Ooyj- 
5 po;. xat TOTe §yj TcpoxTov 6tc6 ooo Ta 'Ptojxatxd jBaatXsoatv TjyeTo xwv Tcpoa&ev 2 
xa& sva (3spaatXsox6Ttov. 

SovYJYa-fs oe aoToid<; xat aoyyeveta dXXvj Te xat yj dico too fdptoo. 6 "j^P X 
Avvtoc 'AvTcovtvoc, OoYjpoc, too Mdpxoo AvTtovtvoo XYjSeaTYjc yjv Itci do^aTpt. __ exet- 
voc, hk [stc'] dve^ta xY)8soaa<; eTO-^avsv 'AvTcovtvco tco Fltcp. ooTot §Y] jBaatXeoov- 2 

10 ts; eTT^yayov Ildpitat; TtoXsfxov tots TtpcoTov dvTtTcapaTa£aptevot<; txsTa tyjv Tpata- 
voo vixyjv. xat aTpaTeoet fxsv stc' aoToo; Aooxto; "Avvto<; 'AvTtovtvo;* Ta<; StaTptpd; 
oe Tcept 'AvTto^etav xat tyjv Apjxsvtav TCoto6[xevo; §td tcov aTpaTYjY&v dicavTa xa- 
Tc6p&oo* xat SeXsoxstav tyjv 'Aaaoptcov TcoXtv eTctcpaveaTaTYjv eXtbv fxsTa tcov e^- 
xaihjixevcov adr/j aTpaTtcoTcov TeTpaxtatxoptcov e&ptdfx(3soasv stu tyj vtxig xotvcovdv 

15 I^cov too &ptd[xj3oo tov xotvcovov Tij<; (3aatXsta; xat too y^voo; tov xyjSsot^v. Its- 3 
XeoTYjae 8e ev BevsTta cpepdfxsvo; stc' d^YjptaTo; d[xa Tto aofx(3aatXsoovTt (Tcopsta 
oe yjv aoTot; djcd KovxopSta; et; AXtlvov) voaov oTcofxstvac, tyjv aTcoTcXYjEtav. aovrj- 
ptdfXYjib] Te Totc, fkotc; oiroX^cpBet; dvYjp xotvo; Te xat dya&d; stvar xatTotye odx 4 
yjv, dXX eTcexpoTCTSv aoTov yj too (3aatXsci)c, dpsTYJ. 

20 Movoc, Totvov ejxetvev eiul t^; dp^; aTepo; 'AvTcovrvo; Mdpxoc, oo Saotxa XI 

[xovov d^tov e^etv, oox eTcatvoo; aTcapt&jxefv. ex irpcoTY]; ydp Y]Xtxta<; r^xepo; Te 
eyeveTo xat yaXY]v6<; tSetv toaTe (XY]8e TcatSoc; 6vto<; yj8ov a ?]v y^ Xotcyjv xaTaxpaTYjaat 
[xy]8' e^ eTepoo tootcov aoToo to Trpoacoirov dXXotoTepov cpav^vat. cptXoaocpta; Te 
^v epaaTY]<; oiro Tot<; STcotxotc, 7reTcat8eo[xevo; coaTe [xyj [xovov to ^doc ootco; ^ax^- 

25 a&at Tot; TrapaYY^P-oc^^!» dXXd xat tyjv -yXcoTTav ev t^ Xo^ixyj tcov dXXcov 7rXeov 

7 auvrjY^YS ^e xal auTOu^ guyy^s^- L f| 8 dxetvov -L, d%etvos ^ || 9 It: 1 arfd. /S || 5tj] 5e /S || 10 Tp^ivou L, 
corr. <S || 17 tsL, ttjv /S^ || 20 grepos $ || ou I, ou £ || 21 d^twv L, a^iov S \\ 23 cutojv X, auTou 
S || 2 5 7rapa7.sXp.aaiv X, corr. # 

KAniTQN. 

ye^o; excpepetv tooc t9]<; ap/% eytvojaxev av§pac coc svt [xdAtara TtAetaT^v too Stxatoo Trotoo- 
\lzvoc sTTrtjxsXstav . . . TaTc tcov 8?][jLoata)V scptaTtfc; ototxrjaeat tooc jjlsv ayaftoo^ tu>v TjyejxovtDv 
raTc Tcap' aotoo TtjxaTc dfxetpojxevoc tooc ys [X7]v cpaoXooc Bt^a Ttvoc Tpa^OTr^oc twv xotvwv 
aTreXaovtDV TrpayjxaTwv. odx o6v otto twv otxetwv [jlovov (p.ovo>v Ioh.) aW yjSt^ xat Ttpoc twv 
dXXocpdXa)v (aXXcav /o/i.) s^aofxdCsTO d>c twv Tcpoaotxcov Ttvdc pap[3apa)v Ta orcXa xaTart&e- 
[xsvooc £TctTp£icovTac (t£ cidd. Ioh.) Tcp paatX^T Tac otxa^ otaXoia^at TaT<; £X£tvoo ^cpotc. 
adroc oe Tcapd tov totcdrirjv [3tov tcoXo xt tcXtjOoc ^pr^aTcov x^ywTTyjxivoc iTc^tBr^ Tzaor^Szv etc 
tyjv Yjy£{xovtav ttjV {x£V iaoToo TC£ptooatav £tc T£ twv aTpaTto)TO)V xat TcJuv cptXcov aTcavaXo)a£ 
8a)p£ac 5 tc^ (tu>v /o/i.) §£ or^oatci) &7]aaopcj) (8r^jxoato)V Or^aaopcov /o/i ) tcXyj&oc TcavroOaTcoiv 
dTteXtTcs ^pri^aTo^v ' tyjv T£ too Eda£|3ooc £TctxXY]atv sx too Y]&ooc TcpwTOc aTcr^viyxaTO. 

Siad. s. v^ 'Avto)vTvoc. oTt 'AvtcdvTvoc — iTctxXr^atv TcpwToc aTcdvTcjov Tcav auToxpa- 
Topcjov £x Tr^c tou rj&ooc aTcXoTYjTo? aTCY^v^YxaTo. Ioh. exc. de virt. 818 (115 M ) . 

17 ort Mapxoc Br^poc AvTwvtvoo doeXcpdc paatXedc c Po)jxato)V dooxrJTcoc otacpi>£tp£Tat tcX/j- 
i>ooc t^d>pdc T£ xat TcV£0{j.aToc £Tcta)(dvToc ot ty)v tzvot^ ' o oyj 7cdi}oc aTcoTcXr^tav 7taI8ec taTpwv 
dvojxdCooat. Suid. s. v. aKOTcXr^ta. 

21 oTt Mdpxoc dvYjp ov £X7tXrjTT£a&at ato)7trj jxaXXov r) £7tatV£Tv padtov oddevdc Xdyoo TaTc 
Tod dvopdc dp£TaT<; eltaoojxevoo. £x Tcpoir^c ydp (yjoy] add. Smd.) tyjc YjXtxtac £oaTa&^ T£ 



144 EVTEOPIVS. VIII. 

rationis adhuc iuvenis, ut eum successorem paraverit Hadrianus relinquere, adoptato ta- 
men Antonino Pio generum ei idcirco esse voluerit, ut hoc ordine ad imperium perveniret. 
XII Institutus est ad philosophiam per Apollonium Chalcedonium , ad scientiam 

litterarum Graecarum per Chaeronensem Plutarchi nepotem, Latinas autem eum 
litteras Fronto orator nobilissimus docuit. hic cum omnibus Romae aequo iure egit 5 
2 ad nullam insolentiam elatus imperii fastigio , liberalitatis promptissimae. provincias 
ingenti benignitate et moderatione tractavit. contra Germanos eo principe res feliciter 
gestae sunt. bellum ipse unum gessit Marcomannicum , sed quantum nulla memoria 
fuit, adeo ut Punicis conferatur. nam eo gravius est factum, quod universi exercitus 
Romani perierant; sub hoc enim tantus casus pestilentiae fuit, ut post victoriam Per- lo 
sicam Romae ac per Italiam provinciasque maxima hominum pars, militum omnes fere 
copiae languore defecerint. 
XIII Ingenti ergo labore et moderatione, cum apud Carnuntum iugi triennio perseve- 

rasset, bellum Marcomannicum confecit, quod cum his Quadi Vandali Sarmatae Suebi 
atque omnis barbaria commoverat, multa hominum milia interfecit, ac Pannoniis ser- 15 
vitio liberatis Romae rursus cum Commodo Anlonino filio suo, quem iam Caesarem 
2 fecerat, triumphavit. ad huius belli sumptum cum aerario exhausto largitiones nullas 
haberet neque indicere provincialibus aut senatui aliquid vellet, instrumentum regii 
cultus facta in foro divi Traiani sectione distraxit, vasa aurea, pocula crystallina et 
murrina, uxoriam ac suam sericam et auream vestem , multa ornamenta gemmarum. 20 
ac per duos continuos menses ea venditio habita est multumque auri redactum. post 

2 antonio G [ \\ pium LO || 3 calchedonium G, calcedonium £0', calcedonem PD || 4 sextum ante chae- 
ronensem addit ed. Aldina 1516 || cheronnensem F, cheronnessem G, ceronensem ONZ, ciceronemsem L II 
putaihi G, plutharci LO || eutn om. G || 6 insilentiam G l || elatus est LOPD || fastigio] fas G* f 
fasce (? 2 || libertatis G || pomptissimae G l || 7 et om. GPD || geimanos] gernos G || eo] et L || 
pnncipes G || 9 nam eo PD, nam FG, quod ergo LO || uniuersis L, uniuerso GF in quo »etiam, uni- 
uersus exercitus romanorum pcrierat« fuisse dicit Sylburg || 10 romani om. LO || perierunt LO, pergent 
G || casus] causus (? l , castus LO || ll maximas PD || hominum] homimi G*- || pars] pras L || 
J2 langore G*PD || 13 cum] cui G± \\ carnutum G || trienni G\ triennium LO || 14 bellum] 
bulium LO || uuuandali LO, uuandah PD || sueui codd. (suaeui G) || 15 omnes G || milia] 
uel LO || 16 libeialitatis L || romae rursus] romam reuersus Phil. Anz. IV, p 252; atcf. p. 140, 12 || 
antonio L || J 7 sumptum] usum LO || cum post exhausto LO || largitioms LO || 18 prouinciarum 
LO || aliqued G^ || 19 facto L || diui] diu L || sectione] »j. m. id est diuisione« F, sexitione LO \\ 
pa('?)cula O || christallina G, crista^lineam 0, cristallinae L || 2 myrrinam LO || et om. FG || 21 ea om. P 

XII. 2) cf. Capttol. vit. Anton. philos. 17. ergo provincias post haec ingenti moderatione ac 

benignitate tractavit. contra Germanos res feliciter gessit. speciale ipse bellum Marco- 
mannicum sed quanta nulla umquam memoria fuit cum virtute tum etiam felicitate trans- 
egit et eo quidem tempore quo pestilentia gravis multa milia et popularium et militum 
interemerat. 

XIII. /) cf. Capitol. I l. Pannonias ergo Marcomannis Sarmatis Vandalis simul etiam Quadis 

extinctis servitio liberavit et Romae cum Commodo quem iam Caesarem fecerat filio , ut 
diximus, suo triumphavit. 
2) cf. Capitol. I. I. cum autem ad hoc bellum omne aerarium exhausisset suum neque in 
animum induceret ut extra ordinem provincialibus aliquid imperaret in foro divi Traiani 
auctionem ornamentorum imperialium fecit vendiditque aurea pocula et crystallina et mur- 
rina, vasa etiam regia et vestem uxoriam sericam et auratam, gemmas quin etiam quas 
multas in repositorio sanctiore Hadriani reppererat. et per duos quidem menses haec ven- 
ditio celebrata est tantumque auri redactum ut reliquias belli Marcomannici ex sententia 
persecutus postea dederit potestatem emptoribus ut siqui vellet empta reddere atque au- 
rum recipere sciret licere , nec molestus ulli fuit qui vel non reddidit empta [vel reddidit] . 



IIAIANIOY METAOPA2IX. H. 145 

systv. outco ts yjv soxXsyjc, STt vso; cbc 'Aoptavbv axo7to6(jtsvov 5 ocrctc, auTcp 6ta~ 2 
osSsTat tyjv paatXstav, sTrstoY] TrpoTtfxav Y]vaY/dCsTo tov Eftov TtaiSa aoTcp TZzizorq- 
[xsvov, aovd^at tootov sxstvcp 8td tou y^[xoo tyjc; {krfotTpoc, ottcoc; av eiz aoTbv sx 
tivoc dxoXooOiac, q j3aatXsta xaTSvsyiHj. 

5 AtoaaxdXo) os sypYjTo tyjc, cptXoaocptac txsv ATCoXXcovtcp Ttp XaXxYjoovtcp, pYj- XII 

Topsiac, 8s c EXXy]vixyj<; [jlsv XatpcovsF tco nXouTapy^oo aoYfsvsf, tyjc, 'lraXtov 8s Opov- 
Tcovt Tcp tots dptaTtp p^Topcov. sjsvsto 8s TtdvTtov fxdXtaTa tcov [3aatXcoadvTcov 
tyjc, taoTYjToc spaaTYjc; Tupbc, ouostxtav uitspo^tav dp&stc/ xat LisYaXboojpo^; 6s tjv xat 
Ta tcov utcyjxocov sx cptXa^cadtac, otcpxstro. TtoXscxooc, 6s tov fxsv xaTa Fspfxavcov 2 

10 6td tcov aTpaTYjycov svtxYjas, tqv 6s xaTa Mapxofxdvvtov auTbc; Ttaptov ts xat au- 
Toopycov, oc qutcoc, loyophc, s"[Svsto xat fxsfac, cfiaTs Totc, Acppotc, auTbv TtapapdXXs- 
afrat. (X£Ta -ydp tcoXo TtTcocxa tcov svavTtcov to xaTa tyjv [Jtd^/jv s^svstq fxstCov 

STSpOV STtsXdoVTQC, XotfJtQU TOO TS dspOC, STtt ToaouTov cp&apsvToc, coaTS JXSTa TYjV 

vr/Yjv dicaaav ays6bv tyjv aTpaTtdv Stacp&apYJvat. 

15 Ka;jLvbvTtov Totvov aoTco tcov Ttpa^fJtdTtov oluoc; TtpoasxaOsaSY] ts xai tsXo; XIII 

sTtstbjxs tco TCoXscccp auv^TTYj&svTcov Mapxofjtdvvot<; Koodotov ts xat ObavodXcov 
xat Sapt»-aTor> xat Xouy)j3cov xat TcdvTtov tcov aoTo&t pappdpcov • TcavaTpaTta ts 
-j'dp auTouc, dvstXs xat touc, Ilatova<; ^XsoDsptoas SouXstac. sBptdcxpsuas ts STct tyj<; 
PtojXYjc, [xsTa Kojxbooo too Tcatbbc; Kataapa ^stpoTovYJaac; auTov Kojxooov ts Av- 

20 Ttovtvov TcpoastTctov. cpaat 6s xf^ 8aTcdv^; aoTov sTctXstTtooa^c;, sicstoYj cpbpooc; sicd- 2 
-fitv sTspooc; -^po&pta, ttjv [BaatXtx^v saO^Ta Tcaaav xat Ta axsb*/] Ta sS dpybpoo ts 
xat xpoaTaXXoo r/]v [BaatXtx^v ts aTcaaav axsoYjv tovtov Trpo&sfvat xat to aovayf)sv 
^poatov xaTavaXtoaat Top TcoXsp.tp* Tcsptysvoixsvcov 8s tcov TcpaYJxaTcov toF; [xsv dico- 
ooovat pooXr^itstat Ta Ttp/^p.aTa draptfrfXYjaat, too^; 8s xaTaa^stv sXotxsvooc; jxyj 

5 -AapySovio) L, corr. S || () yeppoviQao) L, corr. S, fortasse yaipovfjatp || 7 xoxe] S, ts L || 10 tojv] tov 
JL 1 "|| 17 aiXfiojv L, cou"f]^a)V S \\ 20 ocutojv X, 7ut6v 8 \\ 24 tou? oe [j.yj jL, touc oe S 

K A n I T Q N. 

xal Tjaby^tov [Btov 07toar/jaa[X£Voc oots xard Bsoc obts xafr' tjoovyjv tpaTtstc xo TtpbacDTtov cocpBrj 
TttoTtoTS. STt^vsi (sTtatvst /o/i.) 6s tcov cptXoaocptov tooc aTto tyjc atoac * xat 7]v apa szstvcov 
[xtjxr^T^c oo [xovov tcov [om. Suid.) xaTa ttjv tcov 6tatTrj[xdTtov sTttTr^osoatv aXXd xat xaTa ty]v 
tcov pa&r^jjLaTcov aoXXr^tv. ootco yoov sx vsac xojxtor^ ttjc rjXtxtac s^sXajxicsv coc itoXXaxtc tov 
'Aoptavov STtt tootov st^sXviaat tov t^c [BaatXsiac aYaysTv xAYjpov. srtst 8s scpOaas tov EoaS|3r] 
TtpoTspov xaTa vojxov Ttaloa Ttotr^adfxsvoc sxstvco [xsv TrjV saoToo ^iaooyr^ scpoXa^s^ tootov 6s 
oovoixetv syvco otd t^c S7ttya[xiac tco Eoas^st coc av xaTa tt]V too -ys\ooc otaoo^v sc (stc Suid.) 
ttjv rjYSjxovtav 7tapsX[}ot. tov ts yoov totcoTr^v ^iov sv tar]YOpta toTc TtoXXoTc Pcojxaiotc s[3tco 
oo6sv Tft saTtoir^ast (soTtotYjasi /o/i.) too paatXstoo (om. Suid.) yivouc dXXotco&sic * xat stusi 
TtapTjXDsv sic T7]v r^sfxovtav xaTa [xovapytav s^r^poixsvoc xat tyjv axpav oova^TStav xapTtoojxsvoc^ 
Ttpoc ooosjxtav dXaCovstav oTtr^v;^ TtcoTtoTs. dXX' yjv sXso&spoc [xsv xat oa^tXr^c sv toTc 
eoepysTYjjxaoiv^ dya&oc ts (6s Suid.) xat jxsTpto; sv toTc tcov si)vcov ototyw^asatv. 

/o/?. exc. de virt. 821 (116 M) = Suid. s. v. Mapxoc. Said. s. v. OTtoaTr^adixsvoc * 

SX TtpcOT^C ydp 6y) TY^C COCplV/] TtCOTtOTS. 

20 Mdpxoc 'AvrcovTvoc sv TtoXscicp tcov or^oatcov s^VTXr^svcov Tajxtstcov 7tpd|aai)at [xsv XP r i - 
jxaTa Ttapd to aovr^&sc oox r^vsav^sTo 5 TtdvTa os tov [3aatXtxov xoattov sit' d^opac dyaYcov 
Ttpoc y^poaiov aTtsSoTo. xaTaaTaa-/]c os t9]c pap|3aptx9]c xtvr^ascoc toTc [xsv sxooatav Ttotoo- 
jxsvotc tyjv tcov [3aatXtxcov axsocov avdooaiv xb aoTo jxsTpov rr^c tillyjc aTtsotooo^ tooc os jxY| 
d^XovTac o6x r^vdyxaCs. ioA. 6a?c. Sa^w. 39B (117 M ) . 

EVTROPIVS. J9 



146 EVTROPIVS. VIII. 

victoriam tamen emptoribus pretia restituit, qui reddere conparata voluerunt; mole- 
stus nulli fuit, qui maluit semel empta retinere. 

XIIII Hic permisit viris elarioribus, ut convivia eodem cultu quo ipse et ministris simi- 

libus exhiberent. in editione munerum post victoriam adeo magnificus fuit, ut centum 
2 simul leones exhibuisse tradatur. cum igitur fortunatam rem publicam et virtute et 5 
mansuetudine reddidisset , obiit xviii. imperii anno , vitae lxi. ? et omnibus certatim 
adnitentibus inter divos relatus est. 
XV Huius successor Lucius Antoninus Commodus nihil paternum habuit, nisi quod 

contra Grermanos feliciter et ipse pugnavit. Septembrem mensem ad nomen suum 
transferre conatus est, ut Commodus diceretur. sed luxuria et obscenitate depravatus 10 
gladiatoriis armis saepissime in ludo, deinceps etiam in amphitheatro cum huiusmodi 
hominibus saepe dimicavit. obiit morte subita atque adeo, ut strangulatus vel veneno 
interfectus putetur, cum annis xn post patrem et viir mensibus imperasset, tanta ex- 
ecratione omnium, ut hostis generis humani etiam mortuus iudicaretur. 
XVI Huic successit Pertinax grandaevus et qui septuagenariam attigisset aetatem, prae- 15 

fecturam urbi tum agens , ex senatus consulto imperare iussus. octogesimo die im- 
perii praetorianorum militum seditione et Iuliani scelere occisus est. 

XVII Post eum Salvius Iulianus rem publicam invasit, vir nobilis et iure peritissimus, 

nepos Salvi Iuliani, qui sub divo Hadriano perpetuum conposuit edictum. victus est 
a Severo apud Mulvium pontem, interfectus in Palatio. vixit mensibus septem, post- 20 
quam coeperat imperare. 
XVIII Hinc imperii Romani administrationem Septimius Severus accepit, oriundus ex Afriea, 

provincia Tripolitana, oppido Lepti. solus omni memoria et ante et postea ex Africa 

2 imperator fuit. hic primum fisci advocatus, mox militaris tribunus, per multa deinde 

et varia officia atque honores usque ad administrationem totius rei publicae venit. 25 

3 Pertinacem se appellari voluit in honorem eius Pertinacis, qui a Iuliano fuerat occi- 

4 sus. parcus admodum fuit, natura saevus. bella multa et feliciter gessit. Pescen- 
nium Nigrum, qui in Aegypto et Syria rebellaverat, apud Cyzicum interfecit. Parthos 
vicit et Arabas interiores et Azabenos: Arabas eo usque superavit, ut etiam provin- 

1 comporata (r 1 || 3 ut] eod (r 1 || quod LO || 4 editione] nglossa marginalis , editionem* ibi exponit de- 
dieationem« F || munerum] nerum G || ut om. LO \\ 5 traditur IjO || fortunatum G } fortunam L || 
6 xvii || primo om. FG || 7 diues L || 8 antomus O || commodo G \\ quod om. G \\ 9 sep- 
tember L, nouembrem Paean. || 10 conatus] cognatus O 1 || iuxoria GO, uxoria PD \\ et om. PD || 
obsenitate L || deprauatus PD Lmcoln., prauatus 0, priuatus LG || 11 gladiatoris FGLO || 12 saepe 
om. PD, se G [cf. Oros. 496) || mortem L || ideo G || 13 putatur G 2 , putaretur LO \\ uiginti duo- 
bus FG || vii LO || excecratione G 1 \\ 15 grandaeuus lam LO cum Paeanio \\ et] ut Hartel \\ septi- 
genariam L \\ attegisset G \\ perfecturam \\ 1 6 urbi tum] urbium LO || ex] et LO \\ senatu FG l || 
17 praeturianorum LO \\ 18 salmnus L || uir om. G \\ 19 saluii LOPD || 20 uixit] uix LO \\ 21 im- 
perare om. LO \\ 22 romani LOPD, summam F, somni G, omnis Paris. Lincoln. || 23 prouincia — ex 
africa om. G \\ leptci LO, lepci P \\ 25 faria G l || ad om. FG || rem publicam O || 26 appel- 
lare G || honore DHNZ \\ eius om O \\ luliaono G l \\ 27 naturae G || peicenmum LO || 28 aegyp- 
tum LO || et om. LO || syriae L, siryriae O || cyzicum] cisiacum 8 \\ 29 arabas mteriores (mterioiis 
LO) et azabenos (azobenos N 1 ) LOPD, om FG Lincoln. V, et arabas i. et azabenos om. Pans. 8 || ara- 
bos L || eo usque] aeuosque LO 

XIIII. /) cf. Capitol. I. I. : tunc viris clarioribus permisit ut eodem cultu quo et ipse vel ministe- 
riis similibus convivia exhiberent. in munere autem publico tam magnanimus fuit ut cen- 
tum leones una missione simul exhiberet et sagittis interfectos. 



riAIANIOY METAOPASI2. H. 147 

[BtdaaaQat iizitptyai ts [toFc; sictcpavsoTspotc;] xaTa to apjjxa to [3aatXtxbv soco- 
^sia&at xat tooc; otcyjxoooc; otxsTac, bjxota TCpt[3dXXstv otoXyj jjlvjSsv tco paatXst 
tcXsov dirovscxovTa. 

EtcsI ootcoc; vjv dcpftovcoTaToc;, jxsYaXo<];o^tav £7cs8stc;aTo ToaaoTYjv, coots vtXYj- XIIII 
5 TYjptooc; d-fwv sopTac; sv Tatc, icpbc; Ta &Yjpta tcov dv8pcov [xd^atc, sxaTov dfxa Xsov- 
Tac; tncb Totc; OsaTatc; dvsfXsv. sv ToaaoTY] tcov xotvcov s68at;xovta xat tqo xpa- 2 
toovtoc; dpSTY] tsXqc sir?jXds tco [3aatXst 8sxaTcp xat 67860) tyjc; dpyyjc, STSt, tyjc; 
8s YjXtxtac; svt xat sEyjxootco- yvcocxyj ts d-rcdvTcov [xta aovYjptd[XY]&Yj Totc; dsofc;. XV 
HapaTcsfX'J;ac; tco TcatSt tyjv [3aatXstav Aooxtcp 'AvTcovtvcp KofxoScp, [xyjts 

10 xTYjaacxsvcp Tt tyjc, rarcpcpac; dpsryjc; [xyjts STCt6sti;a(xsvcp * tcXyjv oTt icpbc; Tsp- 
(xavooc; xat ootoc; so^sv soto^yj tc6Xs(xov. sics^stpYjas fxsvTot tov [XYJva tov xaTa 
c Pco(xatooc; Nosfx[3ptov stccovojxov saoTcp Tcotrjaat K6[xo8ov * 06 [xyjv sSovyj&yj. Tpo- 
cpatc, 8s xat dasXystatc, xaTa (xtxpbv 6tacp&stp6(xsvoc; stc; tooto irpoYjX&sv aTOTctac;, 
coots xat sv Tco (xovocta^txco aTaStcp xat fxsTa TaoTa sv S/jjxoTsXst &sa xaTa tq 

15 xaXoofxsvov djxcpiOsaTpov Staycovtaaa&at Tcpbc, tooc, aoTQ&t STCtSstxvojxsvooc;. &dvaTo; 
8s s^airtvatoc, STCsXfrtbv aoTcp 86£av Y]vsyxs Totc TcoXXotc, cbc, dy^ovYj Ttc, aoTov ~/] 
cpapfxdxcp xat Ttat [xa-^avstatc, oTrs^a-fdYot too [3too * 8c68sxa 8s s^STcX^pcoas [3aat- 
Xsocov svtaoTooc, jxsTa tov too TcaTpbc, OavaTov xat jxYjvac, oxtco, Tcapd itdvTcov 
bjxotcoc; xotvbc; s^&pbc; xat (xsTa tqv ddvaTov 6vo|xaC6|xsvoc. 

20 MsTa tootov s^aatXsoas IlspTtvaE, dvYjp etc y^pac; ^Syj irpopspYjxcoc; s[36oLi^- XVI 

xootov ts dycov t^c; YjXtxtac; stoc;. oicap^oc; 8s t^c; Pcojxyjc; ^v, ots irap^Xdsv stc; 
tyjv jBaotXstav 86yci.aTt tqq aoy/X^Too TtdaYjc; dvapp^&stc;. dXX 6^80^x00^ t^c; 
paatXstac; •^jj.spa aTpaTtojTcov aoTov OTCs^^ays atdatc; tcov xaXootisvcov TcpatTcoptavcov. 

'IooXtavbc; 8s *^v TaoTYjv systpac; tyjv aTaatv, oc; xat tyjv ^aatXstav Yjpiraasv, XVII 

25 sictcpav^c; [xsv xat vojxooc; s^YjaxYjfxsvoc; * 'IooXtavoo ^y^P ^ovoc ^v, oc; to ot^vsxsc; 
8taTay[xa to?c; 'ASptavoO ^povotc; aovsTac]sv , (xs^pt vov 'ASptdvtov xaXstrat xatd 
tyjv tcov 'iTaXiov cptovYjv TjotxTov TCSpTOTooov. dXX' so&o; dvYjpsib] Tcpbc; VQ ^ccpopa 
t^ xaXoojxsvY] MooXjSta acpaYYjv sv aoTafc; 8sc;d(xsvoc; xah [BaatXstotc; aoXatc;. 

Kat Ss^sTat tyjv [3aatXstav 2sTCTt(xtoc; Sso^poc; Acppo; sx t^; TptTcoXtttxi^c; XVIII 

30 xaXoojxsvYjc sTcap^tac; • iroXtc; 8s yjv aoTcp AsTCTtc. [xovoc 8s ootoc; sc; 'Acpptx^c; sTct 
tyjv tcov 6 r Xcov TcapY]X&sv STCtTpoTC^v • xat oots TcpoTSpov ^ [xv^jj//] Tcapa8=6coxsv OOTS 
[xsTa TaoTa s^c; sxst&sv [3sj3aatXsoxoTa. ^v. 8s TcpoTspov (xsv too Tacxtstoo p^Tcop. 2 
too ^povoo 8s TcpotovTo; dp^Yjv t&ovs OTpaTtcoTtxYjv xat 7cpoos(X[xsvcov XtTafc; TtfxaFc; 
stc; tooto ^XOs 8ovaaTStac;. Ttpoa^Y^peoas 8s saoTov IIspTtvaxa tov dvYjp^pisvov 3 

35 utto 'looXtavoo Ttjxcov. [xtxpoc[/0^oc: p-sv dv^p xat yaXsTCOc;, tcoXscuxo; 6s dXXco; 4 
xdv Tat; [xd^at; soto^c;* IJsaxsvvtov -^^P Ntypov Topavv^oavTa xaTa tyjv AiyoTr- 
tov h KoCtxa> vtxf^aac dvstXsv. sxpaTYjas 8s xat Ildp&ojv xat Apa^tcov tcov sv- 
SoTaTco xat tcov xaXoocxsvcov 'AStapYjvcov, coots tyjv jxsv Apa^tav sTcap^tav xaTa- 



1 £TU£Tps'L£ $ || toic £7:tcpav£aT£potc add S \\ Y.v.1 L, %aTa S II 3 aTiov£(J-ovTa? LS, corr. Mommsen || 
10 [JY]T£ om. cod. Sylb. || Xap.7ip6v Tt post p/rfre add. Sylb. || 12 iawup om. S || 7.op.6ooj -L, y.op-ooov £ || 
15 Tipo? touto L, Tcpoc tou? rj\)To%i S, Ttpo^ tou? Iv to6toj prop. Mommsen || 17 paatXfojv L, paatXeuojv 
S || 21 tcbv LS , aY a)V Schtdze || 23 ai)Tov om. S || 26 d^ptdviov delet Mommsen \\ 27 7£<p'jpY} 
L || 28 p.oupta L, corr. S || 29 dcppos X 1 || 3 X£pva<; L, XditTt- -S || 3 2 Tap.tou LS || 34 fjXQev L 2 

19* 



H8 EVTEOPIVS. VIII. 

ciam ibi faceret: idcirco Parthicus Arabicus Azabenicus dictus est. multa toto orbe 
Romano reparavit. sub eo etiam Clodius Albinus, qui in occidendo Pertinace socius 
fuerat Iuliano, Caesarem se in Gallia fecit, victusque apud Lugdunum est interfectus. 

XVIIII Severus tamen praeter bellicam gloriam etiam civilibus studiis clarus fuit et lit- 

teris doctus, philosophiae scientiam ad plenum adeptus. novissimum bellum in Bri- 5 
tannia habuit, utque receptas provincias omni securitate muniret, vallum per cxxxn 
passuum milia a mari ad mare deduxit. decessit Eboraci admodum senex imperii 
2 anno sexto decimo, mense tertio. divus appellatus est. [nam] iilios duos successores 
reliquit, Bassianum et Getam, sed Bassiano Antonini nomen a senatu voluit inponi; 
itaque dictus est Marcus Aurelius Antoninus Bassianus patrique successit. nam Geta io 
hostis publicus iudicatus confestim periit. 

XX / Marcus igitur Aurelius Antoninus Bassianus idemque Caracalla morum fere pater- 
norum fuit, paulo asperior et minax. opus Eomae egregium fecit lavacri, quae An- 
toninianae appellantur, nihil praeterea memorabile. inpatientis libidinis, qui novercam 
2 suam Iuliam uxorem duxerit. defunctus est in Osdroena apud Edessam moliens ad- 15 
versum Parthos expeditionem anno imperii sexto mense secundo, vix egressus quadra- 
gesimum tertium annum. funere publico elatus est. 

XXI Deinde Opilius Macrinus, qui praefectus praetorio erat, cum filio Diadumeno facti 

imperatores nihil memorabile ex temporis brevitate gesserunt. nam imperium eorum 
duum mensuum et unius anni fuit. seditione militari ambo pariter occisi sunt. 20 

XXII Creatus est post hos Marcus Aurelius Antoninus. hic Antonini Caracallae filius 

putabatur. sacerdos autem Heliogabali templi erat. is cum Romam ingenti et militum 
et senatus expectatione venisset, probris se omnibus contaminavit. inpudicissime et 
obscenissime vixit, biennioque post et octo mensibus tumultu interfectus est militari et 
cum eo mater Symiasera. 25 

XXIII Successit huic Aurelius Alexander, ab exercitu Caesar, a senatu Augustus nomi- 

natus, iuvenis admodum, susceptoque adversus Persas bello Xerxen eorum regem glo- 
riosissime vicit. militarem disciplinam severissime rexit; quasdam tumultuantes le- 



1 azabenicus LPD, aiabinicus 0, om. FG || romario orbe LO || 2 reperauit <7', reparauis L \\ glodius 
PD || occidendenclo G l || pertinaci G l || 3 est] et GPD \\ 4 tamen] autem LO \\ tl atque L \\ 
munierat O || uallum] ullu G || per om LO \\ cxxxn] kxxxii XO, xxxti D, xxii aut xxxn P || 
7 milia passuum LO \\ reduxit LOD \\ euoraci LF, aeuoraci G, etuoiaci 7), teuoraci P \\ 8 sedecimo 
PD || teitio] quarto LO || diues L || nam delet Heumann, is tamen prop Hartel, lacunnm ante nam 
indic Dietsch \\ 9 bassianum LO \\ a om. LO || senatus LO || 'uoluit \ senatu G || 10 aurilius O || 
autonius GDNZ || 12 aurilius || ferem L l O || 13 lauacia F, labacri G \\ antinianae LO, antonianae 
DHV || 14 nos uercam G 1 || 15 iuliani LO || bosiena L, osrenam O \\ edissam L || edessam — 
16 impeiii om. G || 16 expeditione L || sexto] aeto G \\ 18 macnerinus G { || diadomeno LO \\ 
19 memorabile] memo L \\ 20 mensmm LD \\ et] e || seditioni LO || 21 ecreatus G l \\ auri- 
iius O || antonius DN \\ 2 4 uixitj mx G \\ et (ante octo) om. G \\ tumulto O \\ 2 5 symia seram 
(?, symia serena 8, s>mia seuera Paean , symia syra LO, suria sera PD (symiamira scriptt. H. A., vere 
soaemias) || 26 caesar a senatu om. LO || 27 xersen FG, xeren SPD 



IIAIANIOY METAOPA2I2. H 149 

ar/jaaa&at xaTa iraXatbv efroc;, dirb 6e tcov vevtxYjtxevcov edvcov TcpoaYj-pptac Xa- 

(3etv* exXYjO/j ts riap&txb^ xat 'Apd(3to<; xat ' AStapYjvtxoc;. TcXetaTa 8e xat tcov 
tyjc; (3aatXetac; otxoSo[XY][xaTcov eicavYJ-fa-fev et<; veoTYjTa. xaTa tootov tqv ^povov 
KXcoStoc, 'AXptvoc, 6 xotvcovVjaac IooXtavcp tyjc, IlepTtvaxoc; acpay^ eaoTov ev TdX- 
5 Xotc; e^etpoTQVYjae Kataapa, vtxY]&et<; 8e ev AooyScovco icapd too SeoYJpoo tsXo^ 
eaye too (3too. 

SeoYjpoc, 8e fjv [xev ev TooTotc; XajxTcpoc, oo^ -yjrcov 8e ev Totc; TCoXtTixotc XVIIII 
cptXoaocptac; Te ydp e^YjaxYjTo Tcpbc; dxpov xat Tcbv pY]Topcov d-rcdvTcov oicepef/ev. 
oaTaTov Te TcoXetxov Tcpbc, Bpercavooc; aoyxpoTYjaac, Tac, Te iioXetc; dvexr/jaaTo xat 

10 Tac; eicap^tac, dacpaXtCojxevoc; ^dpaxa Tcepte(3aXev eTct 86o xat TptdxovTa Tcpb; Totc; 
exaTov a/jfxetotc; exTetvac, aoTov irpbc; OdXaaaav. eTct TooTotc; to£<; epyotc; eTsXeoTY]- 
aev ev 'E(3opdxcp Tcpea(3oTY]c; [3aatXeoaa<; e£ xat 8exa evtaoTooc; xat [XYJvac Tpetc; 
xat Totc; fteotc; aovYjptftfxVjOY] Soo nratoac; StaSo^ooc; tyjc; (BaatXetac; xaTaXtTccbv Ba- 2 
atavbv xat FeTav, TcpoaTa^ac; Baatavbv AvTcovtvov [xeTaxXYj&YJvat. xat 6 fxev Trpoa- 

15 Y]Yope69Y) Mdpxoc; AopYjXtoc; 'AvTcovtvoc, Baatavbc; eTceTpoTceoae Te jxeTa tov icaTepa 
tcov Tcpa-fjxaTcov, FeTac; 8e e^tipbc; etvat xotvbc; xpt&ek oicep cov eTrparcev dvYjpeihj. 

'AvTtovtvoc; toivov TcpoaXa(3cov xat tyjv too KapaxdXoo Tcpoacovoixtav tco icaTpt XX 
Tcpbc, d r TcavTa xaTYjxoXoo&Yjae tq TcpcoTov , Tcpotcbv 8e e^copr^ae Te etc, cojxoTYjTa xat 
tyjv ev Tatc; dncetXatc; oTcep^oX^v. tyj 'Pcojxyj 8s xaTeaxeoaae XooTpov, oTcep et<; 

20 Tooe AvTcovtvtavbv xaXetrat. dXXo 8e d$tov [xvyjjxyjc; ooTe etrcev ooTe eirpa^ev oo- 
5ev, dXX ^Sovatc; Te e8o6Xeoaev, coaTe xal tyjv eaoToo [XYjTpotdv Tcot^aaaOat ya- 
txeTY]V. ev ESeaaY] 8e tyjc '0a§poY]VY]c; aTpaTeocov eict Oepaac; dic^X&e too ^too 2 
^aatXeoaac; [xev ec> Ityj xat [x^vac; 86o, irpoeX&cbv 3e t^ fjXtxfa etc; TptTov xat Tea- 
aapaxoaTov Itoc; * eyevovxo Te aoTco Ta vevotxtajxeva Tcapd too aTpaToo. 

25 Kat paatXeoet jxeT 5 aoTov 'OjctXtoc; Maxptvoc; e? OTcdp^oo Tcpbc; tyjv ^aatXetav XXI 

xX'/]&etc; xat jxeTea^ev dXoopytSoc; 6 Tca^ aoToo Ata8o6[xevoc;. eTcpa^e Se o68e o5- 
toc; txv^[XY]c; dc^tov ooSev vqz «px^ st<; evtaoTov xai [x^va^ S6o TipoeXOooaYj^. dvetXe 
Se dtxcpoTepooc; aTpaTtcoTtxY] aTaatc;. 

Ae^eTat Se tJjv jBaatXetav Mdpxoc; Aop^Xtoc; ['Avtcovivoc] 'AvTcovtvoo KapaxdXoo XXII 

30 Tcatc; cov, cbc; 07retX*/]TCT0, -^v Se tepeoc; too vaoo toG HXtoYajSdXoo. ootoc stcI XP r i aT ^ 
too Sy][xoo TCpoaSoxta tyjv c Pcojj.y]v xaTaXapcov evavTto; cocp&Y] r?jc; eXTctSoc;. ata/pbv 
-ydp xat eTcovetStaTov [xeTeX&cbv ^tov [xeTa 86o Ityj ttjc, ^aatXetac xat ^Yjvac; oxtco 
dvT[]pe&Y] * xat y] [xyjtyjp aoTco aovaTccoXeTo 2o[xta Seo^pa. 

'EvTeofrev ^XOev eTct paatXetav 'AXe^avSpoc;, Kataap [xev bizb xyjc, aTpaTtac; XXIII 

35 dvappYj&etc;, Ao-fooaToc 8e otco ttjc, aoyxX^Too xojxtS^ veoc;. ootoc; eo&oc; e7Ct Ilep- 
aac; eaTpaTeoae xat tov paatXea ApaYjv [xeTa tcoXX^c; evtxYjae xr^ eoxXetac;. cpo- 
pepoc; Te e^sveTo tco aTpaTco, coaTe aTapa^ov aoTov ev tcoXXco otatxefvat /povcj) • 
eiretSij yoov Ttva tcov TayjxaTcov e7c^pd'/] Tcpb^ aTaaetc;, exoXaae Te xal too<; ev 

2 dhiafteviKbc, L, doiotpr^vr/o? S || 4 aapivo? L, dXplvoc S || 10 dpydc L, £7iapy[a? S || itepispaXXev L, 

Trepis^aXev S \\ 12 zopayacp L, y.opay.iu> cod. Sylb., ^opdy.w S || 20 dvtojvtavov L, dvTcoviviavov S || 
22 6aopo7.6'/]? L, oaopo^v^c S || 25 ocpiXio? L, oirtXio? S || 26 oiaooupuvoc LS || 29 dvxtuvTvoc addit 
Mommsen II Sc dvtcovtvou S II 3 cbc om. /§ 



150 EVTEOPIVS. VIIII. 

giones integras exauctoravit. adsessorem habuit vel scrinii magistrum Ulpianum iuris 
conditorem. Romae quoque favorabilis fuit. periit in Gallia militari tumultu tertio 
decimo imperii anno et die nono. in Mamaeam matrem suam unice pius. 



LIBEE NONVS. 

1 Post liunc Maximinus ex corpore militari primus ad imperium accessit sola mili- 5 
tum voluntate, cum nulla senatus intercessisset auctoritas neque ipse senator esset. is 
bello adversus Germanos feliciter gesto cum a militibus imperator esset appellatus, a 
Pupieno Aquileiae occisus est deserentibus eum militibus suis cum filio adhuc puero, 
cum quo imperaverat triennio et paucis diebus. 

II Postea tres simul Augu^ti fuerimt, Pupienus Balbinus Gordianus, duo superiores 10 

obscurissimo genere, Gordianus nobilis, quippe cuius pater senior Gordianus consensu 
militum, cum proconsulatum Africae gereret, Maximino imperante princeps fuisset 

2 electus. itaque cum Romam venissent, Balbinus et Pupienus in palatio interfecti sunt, 
soli Gordiano imperium reservatum. Gordianus admodum puer cum Tranquillinam 
Bomae duxisset uxorem, Ianum geminum aperuit et ad Orientem profectus Partliis 15 
bellum intulit, qui iam moliebantur erumpere. quod quidem feliciter gessit proeliisque 

3 ingentibus Parthos adflixit. rediens haud longe a Romanis finibus interfectus est 
fraude Philippi, qui post eum imperavit. miles ei tumulum vicesimo miliario a Cir- 
cesio, quod castrum nunc Romanorum est Euphrati inminens , aedificavit, exequias 
Romam revexit, ipsum divum appellavit. 20 

III Philippi duo filius ac pater Gordiano occiso imperium invaserunt atque exercitu 

incolumi reducto ad Italiam ex Syria profecti sunt. his imperantibus millesimus an- 



1 exautorauit O || 3 nono] octauo GPD (cf. Lamprid. Al. Sev. 60) || 4 evtropi lieer vtii explicit incipit 
ix F, om. Q, explicit lib (liber L) octavvs (viii L) incipit liber nonvs (vhii L) LO || 5 maxi- 
mianus FQL Paean. || cum bis Q || neque] ne Q || is om. LO \\ i bellum LO \\ 8 puppieno 
FQ, pupleno LO || aquileia FGPD \\ adhunc L \\ 10 duo — 11 genere gordianus om. Q \\ 12 ge- 
reret] ageret LO || maximiano FQLPD Paean. \\ 13 cum om. LO || roma L || uemsset LO || inter- 
fectis L || 14 reseruatum ex seseruatum Q \\ 15 uxorum Qi \\ pardis Q \\ 16 feliciter] mox feli- 
citer PD || gessitj gessert Q^ || 17 partlios FQ et Riifus , persas LOPD Paean. || a om. DNZ || 
18 circenso G, circensio Rufi cod Goth., circesso PD \\ 19 eufrate FGLOVNZ, eufrates D, eufraten H I 
20 refexit Q^ \\ 22 incolomi LO \\ ad] a O 



IIAIANIOY METAOPASIS. 6. 151 

aoTotc, dvSpac, d-jcavTa*; dicsaTpaTSoas. tootco aovY]8peoasv 6 volxo&styjc OoXTctavb; 
atrcbc, xat tyjv <ppovTt'8a too toIc, Ssopisvotc; dvTtypdcpstv I^cov. tcoXXyjc, 8s ooavjc 
aoTcp tco AXs£dv8pcp xat xaTa tyjv Pcojxyjv xat TcavTa^oo tyjc, o6£yj<; sTsXeoTYjas 
irapd rdXXotc, Tapa^ov OTcoptstvac, aTpaTtcoTtxbv Tptaxat8sxaTcp tyjc, (3aatXsta<; STSt 

5 tcoXXyjv soaspstav sTctost<;dfxsvo<; Tcspt tyjv saoToo ptYjTspa xat jxyjSs svt xaTa tooto 
xaTaXtTccbv oTcsppoXifjv. 



B I B A I N 6. 



MsTaXXd£avTQ<; Totvov 'AXs£dv8poo tov (3£ov spaatXsoae Ma£t;xtav6; 5 rcpcoTo; oo- I 
to<; atps&sk xat jjlovtq tyj tcov aTpaTtarccov cJWjcpcp xyjc, aoyxXYjToo (jltj ao[X(J;/]cptaa[xsv7]<;, 

io otcoo^s oo aovYjptdjxstro tyj -y £ P 00aic f- STcayaY«>v 8s rspjxavotc, tc6Xs;xov xat xpa- 
r/jaac, aoTcov sx tcoXXoo too TcsptovToc, xat Tcpoaa-fopsoQsU IptTcspaTcop (o vov [xsv 
tcov paatXscov saTtv ovojxa, tots 8s r^pjxoTTS xof<; dptaTa aTpaTYjyooatv) dvirjps&Y] 
tyjc, 'haXta; svt6; sv 'AxoXYjta tyj TcoXst IlooTrtYjvoo tyjv acpa^Yjv sicayaYovToc; * 
aovavYjpsib] 8s aoTcp xat 6 icaf; vyjtuoc; xoluSyj xotvcov/jaa; tco icaTpt tyjc, (3aat- 

15 Xsta; Tptatv sTsat xat Yjjxspat; oXqat;. 

MsTa tootov Tpsf; djxa Yt^vovTat (BaatXsf;, HooictYjvo; ts 6 t6v cpovov spya- II 
adjxsvo; xal BaX(3fvo; xat rop8tavoc, , ot [xsv s£ d^pavoo; xat daVjfxoo -^voo;, Pop- 
8tav6; 8s s<; sutcpavcov Tcpoyovcov * TopStavoc; -fdp yjv aoTcp TtaTY]p ootco XajxTcpo; 
coaTS Ma£tfxtavoo (BaatXsoovTo;, ov 6 IIooTctYjvo; Sts^p^aaTo, sict tyjc, AcpptxYjc, dv- 

20 Oo7caTtxY]v aoTov I^ovTa aTpaTtdv xXYjdYjvat sict tyjv (3aatXstav. sicst 8s sTts^Yjaav 2 
t^; c Pc6[xy]<;, BaXpfvoc, [xsv xat IIooTctYjVo; sv Taf; aoXafc dvYjps&Yjaav Tafc; [3aat- 
Xtxa?;, Ijxetvs 8s Top8tav6; fxovo; tyjv dp)(Y]v s^cov. vscoTa.To; 8s cov dysTat ya- 
[xstyjv TpavxoXXtvav. dvsysfpa; 8s to tspov too 'Idvvoo 8td tcoXXoo too (xsaoo 
copLiYjasv stcI Ta Tcpb; sco. aTpaTsoaa; 8s stcI Ilspaa; xat xpaT^aa; aoTcov [xd- 3 

25 x ai ^ TCoXXat; sTcavtcbv dvY]ps&Y] Tcpo; Tot; Pcofxatxorc; opot; otco $tXtTCTCoo * xat 
ytvsTat tcov irpaYJxdTcov 6 ^tXtTnco; xopto;. xaTsaxsoaas 8s aoTcp [xvVjjxyj tcov 
TcsirpaYfxsvcov Yjpcpov 6 aTpaTbc; stxoaTcp too Ktpxvjvatoo a^[xstci> (cppooptov 8s saTt 
tooto c Pco[xatcov stasTt xat vov ootco xaXoojxsvov Tcapd tov E6'>ppaTY]v noTajxov), to 
acop.a 8s st; tyjv Pcojxyjv sxo;xtas xat tt^ tc6v &stov sTt[XYjas Tcpoa/jYOpta. 

30 <J)tXnnco; 8s a6v tco TcatSt OtXtTCTccp tyjc; paatXsta; snsXdpsTo xapTcov tooto III 

TcotYjadfxsvo; too cpovoo. xat tyjv aTpaTtdv 8tayaYc6v stc tyjv ItaXtav Y^Y a T £ ^ 7 !" 

1 6vojxofr£Tiq<; oumavo- L, corr. S || 4 xpU v.a\ add. S || 7 pt^Xtov Q-' add. S \\ 8 fxaii^ivo; S || 9 i% 
auaT^pvaToc aTpaTiajTt7.ou post a.ipe$e\c, addi vult Mommsen || 11 vuv tojv p.ev L, vuv \xev tojv S || 
19 {j.a8t(^tvou S || 21 dX(3tavos L, corr. S || TrouTrtTTYjvo^ L 1 



K A n I T Q N. 

23 ropBiavoc] siraYYeXXsi ty^v sttI Ilspoac s^ooov xal tac too Iavoo TroXac dvairsTdoac, 
atTrsp sirt tu)v psytoTouv 7roAs[xo)v BtTjVotYovTo, (pX^ Tcpoc tt^v so). xai a>c stc TOV EocppdtTYjV 
dcptxsTo stc ts Ta too TtyprjTOc OTojxta oojx[3aXo)V toTc [Bappdpotc soTO^soTaTa tov ttoXsjjlov 
8is^stpios [xsydXotc dycuot Tac Ilap&txdc Sovdjxstc xaTa^aXcov. sxst&sv os [xsTa t6 Ttepac 
STtavtoiv [sxT(p ttjc 7]YS[xovta? svtaoT(p] Trpoc aoToTc y]8yj toT^ opotc tt^ otxsCac dpXTJc 6tt6 Ot- 



152 EVTKOPIVS. VIIII. 

nus Komae urbis ingenti ludorum apparatu spectaculorumque celebratus est. ambo 
deinde ab exercitu interfecti sunt, senior Pliilippus Veronae, Romae iunior. annis 
quinque imperaverunt. inter divos tamen relati sunt. 

IIII Post hos Decius e Pannonia inferiore Budaliae natus imperium sumpsit. bellum 

civile quod in Gallia motum fuerat oppressit. filium suum Caesarem fecit. Romae 5 
lavacrum aedificavit. cum biennio imperassent ipse et filius , uterque in barbarico 
interfecti sunt. senior meruit inter divos referri. 

V Mox imperatores creati sunt Gallus Hostilianus et Galli filius Volusianus. sub 

iis Aemilianus in Moesia res novas molitus est; ad quem opprimendum cum ambo 
profecti essent, Interamnae interfecti sunt non conpleto biennio. niliil omnino clarum 10 
gesserunt. sola pestilentia et morbis atque aegritudinibus notus eorum principa- 
tus fuit. 

VI Aemilianus obscurissime natus obscurius imperavit ac tertio mense extinctus est. 

VII Hinc Licinius Valerianus in Raetia et Eorico agens ab exercitu imperator et mox 

Augustus est factus. Gallienus quoque Romae a senatu Caesar est appellatus. horum 15 
imperium Romano nomini perniciosum et paene exitiabile fuit vel infelicitate princi- 
pum vel ignavia. Germani Ravennam usque venerunt. Valerianus in Mesopotamia 
bellum gerens a Sapore Persarum rege superatus est ; mox etiam captus apud Parthos 
ignobili servitute consenuit. 



1 spectaculorum G || 2 ueronae] uibis O, ubi L || 3 lmperauentrunt G l || relati] coinputati D || i bu- 
baliae DIJ V \\ 5 galatia L, galaciae || motum ex mutum G \\ 7 mter diuos refem G, soiuor meiuit 
mter diuos refem LOD, om. P, quasi essel uterque mermt mtcr diuos refem vertit Paeanius, qu<m tamen 
probabile est legisse id ipsum quod est in LO || 8 ostihacus G [ \\ fllius] uhus G [ \\ 9 his codd. 
13 natu G l || 14 lucinius FG \\ giaecia LO || imperatoris O \\ 15 est factus] tui est factus G l 
liorum — 16 permciosum om LO || 16 romani G || eMtiabili LO || ut uel PD || infelicitati LO || 
piincipium LOVNZ \\ 17 geimam om. D, romanis LO \\ rabennam FG \\ ueiment VNZ \\ uiesopo- 
tamiam P, mesepiam ex mesopiom G || 19 mgobili G 



p a v L v s. 

epit 28,3 3 relati snnt. || ex quibus iunior (iuvenior L) Philippus adeo soveri jinimi fuit, ut nullo (nulli V) 
cuiusquam eommento ad ridendum solvi potuerit patremque fpatrem V) ludis saecularibus pe- 
tulantius (petulantibus NZ) cachinnantem vultu (vultum V 1 ) aversato notaverit. || post hos 

epit 29, 3 7 mterfecti sunt , \\ e quibus senior gurgite paludis submersus est [om. L) ita "ut nec (ne NZl) 
p. Hier 2268 cadaver eius potuerit hrveniri , || digno damnatus iudicio, qui || persecutionem in Christianos mo- 5 
Paui. vens || inter (in N l ) ceteros beatissimum levitam et martyrem Laurentium (lallr add N 2 ) ex- 

tinxit. mox 

epit. 31,3 13 imperamt siquidem || Maurus (avarus L) fuerat || ac tertio 

epit 32,6 19 consenuit, \\ nam quamdiu vixit, rex eiusdem provinciae incurvato eo pedem cervicibus eius (om. 

L) imponens solitus erat equum conscendere (equum conscendere solitus erat L). \\ Galhenus 10 



IIAIANIOY METAOPAZI2. 9 153 

[i.0TsXyj TuavYjyoptv eizl tlo yikioaTtp t^<; tuoXsok sxst xax' aoxov dp£a(xsv(p TtavTo- 
§a7uat<; xsp^sat to tcXyj&oc, dvsXofjtsvo;. dXX' dvrjpsib) aov to> TcatSt t<j5v axpa- 
tio)T(j5v aoTov (xsv sv BspcovYj tov otov §s sv c P(6|jt7j 8taxpY]aa(Jtsvtov tusvts (3aat- 
Xsoaac; svtaoxooc;- r?j<; jjtsvxot tcov ftsujv ^tcoS^aav TrpoaYjYopta;. 
5 Kat TrapyjX&sv st; tyjv s£ooatav Asxto; s/ Ffatovwv xaTaycov dico BooSaXta; IIII 

Tqc tcoXsox; to "ysvo;. xtvrjdsvxo; 8s sjxcpoXtoo tcoXsjjloo tootoo piv sxpdxYjas [Jtd^irj, 
tov os TcatSa tov saoxoo Kataapa Tcapsaxsoaasv dvappyjdyjvat. Xooxpov ts xaid 
tyjv C P(6[X7]V xaxsaxsoaasv s7Cojvo|xov saoToi. xat ooo tyjv dpxY]v xaxaax<ov svtao- 
tooc, djjta T(p TuatBl xaTsXoas tov (3tov sv [Jtsaot; Totc, (3ap|3dpot<; dvatps&svTs; xat 

10 tyjc, T(5v dstov sto^ov dfxcpoTSpot Ttjrrj;. 

AtaSs^sTat 8s ty]v [3aatXstav TdXXo; 'OaTtXtavb; xat 6 tootoo Tca£; BooXoo- V 
atavo;. TOpavvTJaavTo; §s sv Moaotc, AtjxtXtavoo aTpaTsoooatv djJtcpoTSpot. xat 
dvatps&svTs; sv 'IvTspdjxvot; tyj; ^PX^ ooBsjJttav ooSevt xaTsXtTrov [xvtjjxyjv. ttj; 
os stu' aoTcov 'ysvo[xsv7]; aofxcpopa; tcoXo y^T 0V£V ovojjta Xotjxcov xat voacov icotxt- 

15 Xcov tots a^sBov auav to [3aatXso6fxsvov BtacpfrstpdvTtov. 

MsTa tootoo; AitxtXtavo; oox s^cov saoTov dvsvsyxstv stcI Xajxirpoo; Tupoyovoo;, VI 
[xaXXov Ss s£ daYJjjAov TcdvTY) y £ T SV7 )^ V0(; T P ia ^ F1 a>lv °^ ^ paatXsoaa; sTsXsoTYjas. 

Tots Totvov OoaXsptavo; fjtsv rapt Ta; 'PvjTtac; xat Ncoptxov 8taTpt[3cov otco VII 
tyjc, aTpaTtac, -(jps&Yj aTpaTYj^bc, xat- jxst oo tcoXo paatXso;. TaXXtTJvo; Ss- sict 

20 tyj; Pc6[X7); otuo tyj; aoyxX^Too Tcpo; tyjv dpx*f]v sxXyj&yj. aovs^r] 8s tyjv tootcov 
paatXstav oXsdptcoTaT^v ^^^a&at SoaTO^ta tcov 7]ys[x6vcov : q (to dX*/]&saTspov) da&s- 
vsta. Tspjxavot [xsv -ydp sv [xsaat; Tat"; haXtat; saTpaT0Tcs8suaavT0 xat ttj; 'Pa^svv^^ 
aoT^c; ayjpi Tcpo-^X&ov. OoaXsptavoc; 8s sv ttj [xsctj tcov TcoTa[xcov IIspaat<; [xaj(6[xsv6<; 
otco SaTucopo; too Ospacov ^aatXsco; sdXco xat xaTS^Vjpaasv sv afyjxaXcoata. 

3 pepoVTQ L, pepo^j cod, Sylb., corr. S \\ 5 \iouha\iac, L, corr. S || 8 t^ pwfj.iQ L, corr. S \\ 12 dy.CTpaT£UO'jat 
prop. S || 13 T£pd[j.vot<; LS, corr. Kaltwasser || 14 iit 1 <S, e^ L || 17 iidvT^ ts X/S || 21 SuaTuyiai 1/, 
corr. S || 22 paPaiVY]^ L, corr. ^ 



KAniTQN. 

Xitttuoo ty]V paaiXsiav 8ia§£^a[xsvoo [too xax' sxstvo xaipoo t^v twv aTpaTta>Twv vsoXaiav 
daxoovTo;] sooXocpov^OYj xal cX)iXitttuoc; avYjyopso&Y] (avayopso&sl? codd.) paatXso;. 

loh. exc. detns. 56 (147 M). Suid. s. v. y Iavo; : Ta; TuoXa? too 'Idvoo otaiusTaaa; 
o paatXsoc^ aiTusp — sa>. 

2 to) (ThXitutuo) xaTa ty]v Bspo7]v cpsoyovTt . . xat toT; oTuoxoXTuiot; Eupsatv dvatpooatv 
tusjjltutov svtaoTov TupoaTavTa tcov TupaYfxaTcuv * sv 8s t^ c Po)|jliq tov TuatSa tootoo ot xr^ tuo- 
Xsco; aTpaTTjYol Stscpfrstpav. loh. exc. de ins. 57 (148 M) . 

11 oTt stuI TdXXoo xat BooXooaiavoo AtjxtXtavoc o t^c Moatac siuap^oc xatvoTojxstv stus- 
pdXsTO [aoTtp ts tyjv paatXstav sx Tupoyovcuv dpjioTTStv cptXovstxaiv xal tyjc c Pa)|jiata>v ^ooX^c 
jjLsytaTac xaT^yoptac TuotoojjLSVoc] scp 5 06 (tov cod.) ol r/jc c Pa)[jLata)V TupoaTaToovTSc s£ooatac 
[[xsytaTq) TuXY]&st aTpaTSoaavTsc otuo tcov otxstcov siutpooXso&svTsc] otscp&dpYjaav ootcd TptTOV 
svtaoTov sv t^ TupoaTaata twv xotva>v otaTSTsXsxoTsc ooos Tt Xa|XTupov Y] ^aatXstac a^tov xaT- 
stpyaapivot, sv [xvr^jx^ os \l6tq toW [BaatXswv ysvojxsvot. o y s PW AtjxtXtavoc [sTutTur^o^aac 
t^ apX^ xaxa tyjv 2xo9cuv X°^P av 7wCC '- T V S7ri Pwjxr^v otcptEtv Tupollojxoo|xsvoc] TSTdtpTtp [XY]Vt 
t^c TOpavvtBoc Tupootscp&apY] ts xat sx twv av&pa)Tuo)V YjcpavtaTat. 

Ioh. exc. de ins. 57 (150 M). 

EVTEOPIVS. 20 



154 EVTROPIVS. VIIIL 

VIII Gallienus cum adulescens factus esset Augustus, imperium primum feliciter mox 

commode ad ultimum pernieiose gessit. nam iuvenis in Gallia et Illyrico multa stre- 
nue fecit occiso apud Mursam Ingenuo qui purpuram sumpserat et Trebelliano. diu 
placidus et quietus mox in omnem lasciviara dissolutus tenendae rei publicae habe- 
2 nas probrosa ignavia et desperatione laxavit : Alamanni vastatis Galliis in Italiam 5 
penetraverunt , Dacia quae a Traiano ultra Danuvium fuerat adiecta tum amissa est ? 
Graecia Macedonia Pontus Asia vastata est per Gothos ? Pannonia a Sarmatis Quadis- 
que populata est, Germani usque ad Hispanias penetraverunt et civitatem nobilem 
Tarraconem expugnaverunt , Parthi Mesopotamia occupata Syriam sibi coeperant vin- 
dicare. io 

VIIII Tum desperatis rebus et deleto paene imperio Komano Postumus in Gallia ob- 

scurissime natus purpuram sumpsit et per annos decem ita imperavit, ut consumptas 
paene provincias ingenti virtute et moderatione reparaverit. qui seditione militum 
interfectus est, quod Mogontiacum, quae adversus eum rebellaverat Laeliano res novas 

2 moliente, diripiendam militibus tradere noluisset. post eum Marius vilissimus opifex 15 

3 purpuram accepit et secundo die interfectus est. Victorinus postea Galliarum accepit 
imperium, vir strenuissimus, sed cum nimiae libidinis esset et matrimonia aliena cor- 
rumperet, Agrippinae occisus est actuario quodam dolum machinante imperii sui anno 
secundo. 



X Huic successit Tetricus senator, qui Aquitaniam honore praesidis administrans 20 

absens a militibus imperator electus est et apud Burdigalam purpuram sumpsit. se- 
ditiones multas militum pertulit. sed durn haec in Gallia geruntur, in Oriente per 



1 adolescens LDN \\ imperium] imperator || 2 et] e LO, et in PD \\ 3 ingenuo] genuo LO Paean. || 
trebelliano] regaliano Salmasius ad Poll. de XXX tyr. 10 \\ 4 rei publicae] remp. L || habenas] alienus 
LO || 5 ignauiae et disperatione LO \\ gallis FGPD , gladns L \\ 6 danubium LO \\ atiecta G || 
7 uastat L || est om. (F?) LOPD || gotbos] cotthos G, gonthos L, gunthos O || quadibque] squadis O, 
squadisse L || 8 et ciuitatem — 9 expugnauerunt om. PD || 9 terraconem LO, trraconem G 1 || parthn 
O || mesopotannam LO || occupatam GLO || mndicare om. F || 11 tum] tam PD, iam Paean. Plul. 
Anz. I. I. || deleto PD, delecto G, deiecto LO || posturaius L Graeci |) 13 et om. DNVH || reparauit 
G || 14 quod mogontiacum] »superscript. apud Mogontiam« F || moguntiacum O, magontiacum PD || qui 
P || aduersum LO || 1. aeliano LO Paean. (laelianus nummi), lolliano FGP Capito (cf. Treb. Poll. XXX 
tyr. IIII), aemiliano Oros. 519 || 15 molientem G || dinpiente L l , deripiendam DHNZ || noluisset ex 
noluit et G \\ eeum G l \\ uihssimus] ciuilissimus FG (Capit.?) \\ 16 et secundo — accepit om. L || 
uictorianus || gallearum O 1 || 18 actuario] acuario O, acturio S || quondam O 1 || machinante] me- 
diante LO || 20 aquitanicam LO || praesidis] sidis G \\ 22 multas] militas O, militans L \\ dum] 
cum O || gerunt G l , gererentur LO 



nAIANIOT METAOPA2I2. 0. 155 

raXXryjvoc; §s vsoc; iirl xa TcpdyciaTa TcapsXQcov tov [Jtsv TrpcoTov ^povov dv- VIII 

Spstav ts sirsSst^aTo xat tyjv to^yjv sfys aoXXa[Jt|3avo[JtsvY]v sv [jtd^atc; rdXXcov ts 
xat 'IXXoptcov xpaTYJaac, jTsvvoov ts TopavvVjaavTa dvsXcov , 7rpo(3atvooaY]c; §s aoTco 
tyjc; YjXtxtac, [JtSTs[3aXs xat tyjv Yvc6[jtY]v *ai ^bv [3iov £* P-^v YjjJtspoTYjToc; stc; tojxo- 

5 TYjTa [xsTaaTac;, sx asjJtvoTYjToc, os stc; orrxaaav tjSovcov aTOTCtav xat Trdaac, dcpYJxs 2 
Ta<; ^aatXtxd;; cppovTt§a<; 5 cbc; AXajJtavoo; oTrsppdvTac, tyjv rdXXcov yyjv eici ttjv 'ha- 
Xtav sXdstv Adxac; ts tooc, OTcip tov IaTpov, o? XTYJjJta Tpatavoo too TrdXat 
J3aatXsoaavToc, sysYovstaav, dXXoTptcodYJvat c Pco;jtatcov c EXXd§a ts xat MaxsSovtav 
xat IIovtov xat 'Aatav 6tc6 tcov Ttspi tov IaTpov sfrvcov, IIatova<; §s oicb 2ap- 

10 jjiaTtov xal KoodScov TcoXtopxYjdyjvat rspfjtavooc; ts Ta; IaTcavtac STttvsjAT^YJvat xai 
Tapdxcova 7t6Xtv STrtcpavYJ xaTaaxdcJ;at , Ilspaac; 8s tyjv fjtsaYjv tcov TOTafJtcov scp 
saoToTc; TToiYjaatjLevooc t]8yj icspi tyjc; 2optac; t6v ttoXsciov s^stv. 

'ATcsyvcoa[Jtsvcov 2s ^Syj tcov TcpayjJtdTcov /at tyjc, paatXstac, sx too icXstovoc, VIIII 
dvY]pY](Jtsvr^ IToaTootjitoc; sv TdXXotc; dcpavYjc; t6 sx TcaTspcov Ttspt&sic saoTcp tyjv 

15 dXoop-ytSa Ssxa tcov Tcpay^aTtov svtaoTooc; sirsTpoTcsoas xai tyjv aTcoXotxsvYjv yyjv 
dvsxr^aaTo ttoXXyjv dpsTYjv sv8st?d[Jisvoc; * TcoXXd ts xaTcop{)coasv dv, st [xy] Tapa^oc; 
aoTov aTpaTtcoTtxoc; dvstXsv atTtaaajJtsvoo too tcXyj&oo<;, oTt 8y] MoyovTtaxov tyjv 
TcoXtv, fJTtc, TOpavvVjaavTt Aooxtcp AtXtavcp aovsTToXscr/jas, txsTa tyjv \>(xy]v oox stcs- 
Tps f |s TcoXtopx^lHrjvat xat Ta ^pYjfJtaTa t^c; tcoXsco; ysvsa&at tcov vsvtxYjxoTcov. 

20 ootco 8yj tootoo TsXsoT^aavToc; Mdpto; sotsXt^c; xat Tcposar/jxcbc; spyaar/jptoo stcs- 2 
XdjSsTo tyjc; dp^c; xat p-tav xpaT^aac; Yjttspav t^<; oaTspata^ dvY]ps&Y]. xat 8ts- 3 
Ssc^aTo BtxTtoptvoc; tyjv ^aatXstav sv r^ TdXXcov -y^ XP^ a ^ ai ^^ T0 ^ TcpdyjJLaatv 
STCtaTattsvoc;, SooXsotov 8s Y]§ovat<; xat Tot<; dXXoTptotc; [•ydjioic;] sTct^ooXsotov. tooto 
^oov aoTov xat dTc^vsyxsv cbc; Ta^taTa too ^too SsoTspov t^c; ^aatXstac, dyovTa 

25 stoc; 806X00 Ttvoc; AxTooaptoo r/]V tsXsotyjv sTcaYaiovToc; • tooto ^^p ^ v ovoti.a tco 

TCSCpoVSOXOTt. 

Kat txsT7]X&sv stc; TsTptxov yj ^aatXsta ttj; AxoTavtac; s^ovTa ttjv tjy 8 ! 10 ^ 1 ^ X 

too aTpaToo TYjv ^cpov stc aoTov aYaYQVToc;. TcsptspdXXsTo ttsv oov sv Boop8t- 

-ydXXotc; tyjv dXoopytSa, Tapa^dc; 8s oirsttstvs aTpaTtcoTtxdc; TcoXXd; ts xat txsYdXa;. 

30 TaoTYjc; o5a*/j<; sv TdXXotc; r^; xaTaaTaascoc; sv Totc; scootc; 08sva&oc; [JtsTaTtfJtYjOstc; 

3 i^ivuos S || 7 7,a\postTe ins. LS \\ 8 aXka L, eWdha S \\ 11 tcoXiv bis L || 16 -/.aTop^aiaev I/ 1 || 17 Byj 
{j.OYOVTta7.6v] (j7]fj.OYOVTtov L 1 ut videtur, o-rj^oy.oiitwv L 2 cod. Sylb., corr. S \\ 23 ^dpoic, add. S \\ 28 pou- 
paiYaXXot? cod. ^2/i&. 

K a n I T Q N. 

17 oTt raXXtvjvoc aTQpi^y] irpoc twv otxstcov oTpaTtwTcov stc opyvjv avacp&svTcov, oTt 67] 
noXtv MoyovTtvav aovapajxsvYjV AoAXtava) ov vsa)TsptaavTa xa&sTXs IIoaToofxtoc Stapiraaat 
[i£Ta tt^v vtxY]V 00 aovs^oapTjas. [jisTa 8s tootov Maptoc dv7)p sotsAtjc xat to)v Ttspt Tac 
Pavaoaooc ysyovcac TS^vac tt]V aAoopytBa Trspt&sjjisvoc osoTSpa tyjc ^aatXstac Yj[ispa xaTaxTst- 
vsTat. scp 3 cp BtxTcoptvoc to)V TaXXtcav to xpaToc sxBs^sTat. aptaToc [xsv sv toTc ttqAsjjuhc, 
toTc hk too aa>[xaTOc TjBovaTc y]tttj|xsvoc aXXoTptooc ts svo^ptCwv yajjtooc xat Ttap&svoo; ap- 
7tdCo)V, o&sv sv 'AyptTrTrtvtp TtoXst FaAaTtxYj Ttpoc Ttvoc aTpaTtcoTOO otacp[)stpsTat, BsoTSpa) ttjc 
7]YSjjL0Vta; svtaoTtp. xat tootov ttjc dp^vjc Sta6s^£Tat TsTptxoc twv aTto ty^c aoyxXr^Too poo-_ 
Xtjc^ oc tyjV A.xoTavtav TtpoTspov Y]ys[xovsoa)v [BaatXsoc otto twv aTpaTtcoTwv xat jayj 7tapo)v 
YjpsB-r^. 7rspti)s[isvoc ts tyjv Tiopcpopav sv BoopooyaXto TToXst tyjc TaXaTtac [xsYtaratc avsTrsjs 
Tapa^aT;. /o/i. 6irc. c/e m5. 57 (152 M). 

20* 



156 EVTROPIVS. VIIII. 

Odenatlium Persae victi sunt. defensa Syria recepta Mesopotamia usque ad Ctesi- 
phontem Odenathus penetravit. 
XI Ita Gallieno rem publicam deserente Komanum imperium in Occidente per Postu- 

mum, per Odenathum in Oriente servatum est. Gallienus interea Mediolani cum Vale- 
riana fratre occisus est imperii anno nono, Claudiusque ei successit a militibus electus 5 

2 a senatu appellatus Augustus. hic Gothos Illyricum Macedoniamque vastantes ingenti 
proelio vicit. parcus vir ac modestus et iusti tenax ac rei publicae gerendae idoneus, 
qui tamen intra imperii biennium morbo interiit. divus appellatus est. senatus eum 
ingenti honore decoravit, scilicet ut in curia clipeus ipsi aureus item in Capitolio 
statua aurea poneretur. io 

XII Quintillus post eum Claudii frater consensu militum imperator electus est, unicae 

moderationis vir et civilitatis ? aequandus fratri vel praeferendus ; consensu senatus 
appellatus Augustus. septimo decimo imperii die occisus est. 
XIII Post eum Aurelianus suscepit imperium, Dacia Ripensi oriundus, vir in bello po- 

tens 7 animi tamen inmodici et ad crudelitatem propensior. is quoque Grothos stre- 15 
nuissime vicit. Eomanam dicionem ad fines pristinos varia bellorum felicitate revo- 
cavit. superavit in Gallia Tetricum apud Catalaunos ipso Tetrico prodente exercitum 
suum, cuius adsiduas seditiones ferre non poterat. quin etiam per litteras occultas 
Aurelianum ita fuerat deprecatus, ut inter alia versu Vergiliano uteretur: eripe me 

2 his invicte malis. Zenobiam quoque, quae occiso Odenatho marito Orientem tene- 20 

1 odenachum PD, odenatum FGLO || tesifontem LOPD \\ 2 odenatus FLO, odenachus PD \\ 3 romano 
imperio LO \\ postumium FG Paean. || 4 per om. LO || odenahum G 1 , odenatum LO, odenachurn PD || 
in oriente seruatum om. LO || gallieni O \\ mediolann LO, mediolano F \\ ualeriano om. F[?) || 5 claus- 
diusque L || electus est LO \\ 6 gothus G 1 \\ 7 medestus G 1 || nisti tenax] iustitiaenax LO || rei] 
regi O || 8 intra om G || biennio LO \\ interiit] obiit LO || ingenti eum LO \\ 9 m curia] iniunae 
G l || lpse LO || capitulio LO \\ 11 quintilius FGLOD, quintilhus P, corr. Vinetus \\ 12 fratri uel 
praeferendus om. LO \\ praefeiendus consensu] piocernendus consensu F, procernei/con^dus sensu G \\ se- 
natus] a senatu LO \\ 13 nnperii die] anno imperii FG || 14 suscepit] cepit LO \\ oriendis G { \\ 
15 anima G 1 || credulitatem DV || quique PD \\ 16 nnis G \\ uarias O 1 || 17 catalaunus L \\ te- 
trico prudenter (prudentem O) exercitu suo LO \\ 19 fuera O || inter] ter L \\ uirgiliano LODHV \\ 
Aen. VI, 365 \\ 20 his om. G || zinobiam DNZ || quae om. PD \\ otenatho G 1 , odenato LO || ma- 
rito qui D, maritum qui H, mari G 

PAVLV.S. 

epit 33,3 4 mterea || fraude Aureoli || ducis (duci HV^Z^) sui Mediolam 

epit. 34, 2 7 idoneus. || adversus trecenta (trecentos N) milia Alamannorum haud procul a lacu Benaco (ve- 
Pani. natico N, vevenatico Z) || in silva, quae Ligana (ligna NZ) dicitur (in silva — dicitur om. L) , || 

epit dimicans tantam multitudinem fudit, ut aegre pars dimidia superfuerit. || qui tamen 

epit 35,2 3.5.6 16 vicit || haud dissimilis fuit Magno Alexandro seu (aut H) Caesari dictatori, nam Eomanum or- 5 
bem triennio (triennium NZ 1 ) ab invasoribus receptavit, cum Alexander annis tredecim (tertii 
decimi NZ) per victorias ingentes ad Indiam pervenerit et Gaius Caesar decennio subegerit 
(subigerit NZ) Gallos (gallus H) adversus (adversum NZ) cives quadriennio congressus, iste in 
Italia tribus proeliis victor fuit apud Placentiam iuxta amnem Metaurum ac Fanum Fortunae, 
postremum Ticinensibus (ticiniensibus L) campis. huius tempore apud Dalmatas Septiminus 10 
imperator effectus mox a suis obtruncatur. iste primus apud Romanos diadema capiti (capite 
N 1 ) innexuit gemmisque et aurata omni veste, quod adhuc fere incognitum Romanis moribus 
visebatur, usus (us N 1 ) est. hic muris validioribus (et laxioribus add. NZ, et latioribus add. L) 
urbem saepsit. || templum Soli aedificamt , in quo tnfimtum auri gemmarumque constituit. [Eutroptt 
epit. haec p. 458, 41.] || porcinae carnis usum populo instituit || superavit ^ 15 

epit 35,7 20 malis; || quem (q, V) Claudius (claudium V 2 ) correctorem Lucaniae provexit aspergens hominem 
eleganti ioco (loco N), sublimius (sublius iV 1 ) habendum regere aliquam (aliquam om. H) Italiae 
partem quam trans Alpes regnare (regnaret VNZ). \\ Zenobiam 



nAIANIOT METAOPA2I2. 9. 157 

tyjc appjc; vtxcj T£ nipaac [xd^ xal tyjv Suptav dvaxTYjadfxevoc; TxpoaYjXdev im 
tt]v jxeaYjV t(j5v 7toTa[xu>v xal irpbc, KT7]aicpa)VTa ^(opYJaac; aoryjv £7toXtopxY]aev. 

Kai outox; §yj tou TaXXt^vou tyjv dppjv sxXtTrovToc; sv [xsv Totc; eaTteptotc; XI 
rioaTo6[xtoc;, ev oe Totc; etpotc; 'OSevafroc; Ta TtpaYjxaTa (kecp6Xa£ev. aXk 6 [xev 

5 TaXXL^voc; dvTQps&Y] xal OoaXepLavbc; 6 dSeXcpbc; 6 tqotqo tyjc; TOLaoTTjc; TeXeoTYJc; 
rfsvsxo xolvcovqc; evvaTcp tyjc; flaGikeiac, Itsl. KXau§Loc; §e (ka§e£d[xevoc; tyjv dp- 2 
^7]V Ta I&V7] xaTeiroXejxrjaev a TxpoaaixeL tqv "IaTpov, ucp 7 u>v 'IXXupLoi Te xai Ma- 
xeBovec; eTroXtopxoovTo * aoToc; ts aa>cppa>v ts ^v Txepi Tac, §Y]fxoaLa<; SaTcdvac, , [xe- 
TpL0T7]TL §£ £XP^ T0 ^pbc; aTxavxa , too .Stxatao os cp6Xa£ yjv dxpL^Tjc; xai iravTa- 

10 ^o&ev tyj (3aatXsta irpeTttov. dXXd voaoc; aoTov §eoT£pa> ttjc; dppjc; Itsl jxeTeaTYjae 

TOO pLOO* Xal TCOV &eUOV Y]£LaV&7] TL[X<A)V. 7] §£ aO^xX^TOC; TXoXoTpOTCOLC; TL[XaLC; T7]V 

excpopdv exoajxYjae xai TeXeoTaLov daTcfSa T£ xpoarjv I&Yjxev ev xtp (3ooXeoTrjpLU) xal 
aoTOV ^poaoov laTTjaev sv tu> Ka7ueTu>Xtu>. 

'E^rjcptaaTo T£ KovtlXXo) [t(5] too t£&vtjx6toc; dSeXcpuS tyjv ^aaiXeLav ao|xc|/y]- XII 

15 cptaajJL£V7]<; xal tyjc; aTpaTLac, aTxdaYjc;* xai r/jc; Te xptaetoc, oo StYjptapTov ot eXojxe- 
vol * Tatc; yap dpeTatc; dicdaatc; 06 jxovov etc; taov YjX&ev , dXXd xai TcaprjX&e tov 
d§eXcpov • aTpaTTj^oc; os icpoTepov atpe&eic; [xeTa TaoTa xai (3aatXebc; dveppYJih]. dXXd 
xai ootoc; siuTaxafSexa oaTepov tyjc; ftaaikziac, [rjjxepaLc;] dv7]p£i)7]. 

T6t£ Xoltxov AopYjXiavbc; sTci xd TrpaYjxaTa TcapYjX&ev sx tyjc, Aaxtac; t^c; xa- XIII 

20 XoopL£VY]c; c PL7C£vaLac; eXxa>v to ylvoc;, 8ovaTa>TaToc; (X£v xai dvop£LOTaToc;_ ev Tatc; 
(xd^aLc;, [XLxpo^o^oc; 8s ev tolc; tcoXltlxolc; 7cpaY(xaaLV. ootoc; tooc; [xev Tcepi tov 
"IaTpov pappdpooc; dviV/jae [^d^Y] xai tooc; 'PcofxaLxooc; opooc; e^£T£Lve xaTa to a^YJjxa 
to TcpoTepov • expaTTjae ts T^Tpfxoo [xlv sv TdXXoLc; aoToo TcpoaayaYOVToc; auTov ts 
xai to aTpaTO7C£0ov * £TC£l8t] ydp oux Icpepe auve^a>c; auTa> e7cavtaTa[xeva>v, [xe& 

25 tjBov^c; eSe^aTo ttjv AopTjXtavoo oeaTcoTefav. cpaai yoov aoTov ^pdjxjxaaL Xa&paLOLc; 
TcapaxexXTjxevaL T7jv dp^Tjv OTco6e£aa0aL xai to Itioc; IvdeLvaL tolc; -ypdjxjxaaLV, o 
7ce7coL7]xev 6 BepYtXXLoc; sx 7cpoaa>T:oo FlaXLVoupou Tcpbc; tov AtveLav 'ec^dpTcaaov [xs 
touto>v d^TT7]TS To>v xaxcSv'. aovdcpac; 5s xai Tcpbc; ZTjvo^tav [xd^v, ^Ttc, [xeTa ttjv 2 
too dvSpbc, 'OSevddoo TeXeoTTjv epaatXeoe to>v sa>a>v 5 atpet pLSV aoT7]V tcXtjolov Av- 

30 TLo^eLac; 06 xapTspac; SeTjdeic; [xd)(7]c;, aTc^Ya^e §s etc; ttjv c Pa>[X7]v aoTiQV ts xai 
tov TsTptxov xai xad' sxaTspa>v s&pLd[xpeoae tyjc; otxoo[xevY]<; aoToxpaTa>p Tcpoa- 
ayopeoOeLc;. if]Y9^ VT0 ^ aoTa> to>v dp[xaTa>v TsTptxoc; ts xai ZYjvopta* xai tov [xev 

2 ETtoXiopxY] L 1 || 3 ezXeiTiovTos i, corr. S \\ 4 it£CTo6[xioc L, corr. S || 14 Ttp add. S || 18 Yjp.epai? 
add. /S || 29 ipaatXeuae /S || a'ipei L, atpet /8 || 30 in-fflays 8 \\ 31 £T£pojv L, sxaTepiov /S 

R A n I T Q N. 

20 Aopr^Xtavo^ paatXeoc c Pa>jjLata)V ta TroXefxta oslvox; ^oxr^svoc, axaBexroc 8s irept ttqv 
Yva>jjLYjV xai iroXo irpoc (OfxoT^xa p£7ro)V tcov ts xaxd ttjv (om. /o/i.) ttoXlv £7iiorj[xa)v ^avaT(|) 
iroXXooc iCY][xta>oev otio ZrjVoptac eXsY^&evTac^ ^aXeiroc tlc xat cpovtxoc i)7iap)(o)v xat jxaXXov 
avayxaToc OTpaTYjyoc rjTiep atpSToc; paotXeoc^ ev iravTt Ss xatpa) ooo^ep^c xat aTcpootToc^, wc 
[xrj8e (too ac^d. Ioh.) tojv otxetojv atjxaToc Btajxetvat xaOapoc * ttqv -yap too iratSoc *ya[xsTr i v 
xat aTrsyxXYjTov SteyprjoaTo. too 6s twv 0TpaTta>Tu)V TaYP-aToc xat to>v s^lt^Xcov xat BtaXsXo- 
jxsvodv r^&oW wc siriTTav Yevvatoc r^v STravop&arr/jc. 

Suid. s. v. AoprjXtavoc. Ioh. exc. cle virt. 835 (155 M) : oTt Aupr^Xtavoc o [3. — 
STcavop^o)TYjc ^v. Suid. s. v. sCyjjxudosv : o os AopYjXtavoc o paotXsoc to>v ttoXltwv 

^aVOCTq) TToXXoUC £CY][XtO)OSV. 



158 EVTEOPIVS. VIIII. 

bat, haud longe ab Antiochia sine gravi proelio cepit, ingressusque Eomam nobilem 
triumplium quasi receptor Orientis Occidentisque egit praecedentibus currum Tetrico 
et Zenobia. qui quidem Tetricus corrector Lucaniae postea fuit ac priyatus diutissime 
vixit, Zenobia autem posteros qui adhuc manent Romae reliquit. 
XIIII Hoc imperante etiam in urbe monetarii rebellaverunt vitiatis pecuniis et Fe- 5 

licissimo rationali interfecto , quos Aurelianus victos ultima crudelitate conpescuit. 
plurimos nobiles capite damnavit. saevus et sanguinarius ac necessarius magis in 
quibusdam quam in ullo amabilis imperator. trux omni tempore, etiam filii sororis 
interfector, disciplinae tamen militaris et morum dissolutorum magna ex parte cor- 
rector. 10 

XV Urbem Eomam muris firmioribus cinxit. templum Soli aedificavit, in quo infini- 

tum auri gemmarumque constituit. provinciam Daciam, quam*Traianus ultra Danuvium 
fecerat, intermisit vastato omni Illyrico et Moesia, desperans eam posse retineri, ab- 
ductosque Eomanos ex urbibus et agris Daciae in media Moesia collocavit appellavit- 
que eam Daciam, quae nuric duas Moesias dividit et est dextra Danuvio in mare 15 
2 fluenti, cum antea fuerit in laeva. occiditur servi sui fraude, qui ad quosdam mili- 
tares viros amicos ipsius nomina pertulit adnotata falso manum eius imitatus , tam- 
quam Aurelianus ipsos pararet occidere; itaque ut praeveniretur, ab isdem interfectus 
est in itineris medio , quod inter Constantinopolim et Heracleam est stratae veteris. 
locus Caenophrurium appellatur. mors tamen eius inulta non fuit. meruit quoque inter 20 
divos referri. 
XVI Tacitus post bunc suscepit imperium, vir egregie moratus et rei publicae geren- 

1 nobile LO \\ 2 occidentisque om. FG || 3 tetricus] tetricus etiam LOD || corrector om. G || lucanie ex 
lucanu G || 4 zenobi G || poster G || 5 imperaote G 1 || monetarii in urbe LO \\ 6 rationabili LO \\ 
conpescuit] conspicuit FG || 7 ac necessarius om. G \\ 8 nullo P || filiae FG [cf. vita 36 : ut et filiam 
sororis occideret, item c. 39: addunt non nulli fliium sororis , non flliam ab eodem interfectum : plerique 
autem etiam fllium sororis. Victor epit. 35, 9. Mommsen} || soris G 1 , uxons Capit. \\ 9 interfector] inter- 
emptor F } intertor G || discolutorum G l || parte] par G 1 \\ 12 danubium LO || 13 uastata PD || 
disperans O || retineri PD, retinere GLO || abtuctosque G, adductosque LO \\ 14 medio G \\ appel- 
lauit om. F || 15 que — diuidit om. FG || dextera PX>, in dextra vult Sylb. || danubio LO \\ mari 
LO || 18 pareret LO || bistem G \\ 19 itineres G l \\ constantinoplim G \\ beracliam PD , liere- 
cliam L 1 , eracham O \\ ueteris] uteuteris O, uteris L \\ 20 locus om. FG || coenofturium G 1 , caeno- 
flurium G 2 , cenofurium LO || tamen om. G \\ inulta] inuita LO || fuit] uuit G || meruit om. O || 
21 referre LO \\ 22 egregie] aegyptiae G || moderatus FG 

XVI. cf. Vopisc. v. Aurel. 59 . templum Solis magnificentissimum constituit muros urbis Romae sic 
ampliavit ut quinquaginta prope milia [murorum] eius ambitus teneat . . . . in templo Solis mul- 
tum auri gemmarumque constituit. cum vastatum Illyricum ac Moesiam deperditam videret 
provinciam transdanuvianam Daciam a Traiano constitutam sublato exercitu et provincialibus 
reliquit desperans eam posse retineri abductosque ex ea populos in Moesia conlocavit appel- 
lavitque suam Daciam quae nunc duas Moesias dividit. 



p a v l v s. 

11 templum — 12 constituit hic omisit Paulus, posuit supra p. 436, 44. 
epit. 35, l 21 referri. || imperavit annos quinque menses (et menses L) sex. || Tacitus 



IIAIANIOY METAOPASI2. 0. 159 

STrtTpoTcsostv sTaSe ttjc; Aooxavtov eizapyjac, to Xoltcov too (3(oo, Z7)Vo(3ta §s xat 
aoTrj fxtxpov (3tu>aaaa jjtsTa ttjv afyjjtaXcoatav ^povov tooc; TuafSac; xaTsXuisv i%\ 
r?j<; PtotAr^, (Sv Itl xat vov statv aTcoYovot. 

KaTa toutooc; touc; ^povoo; ot to vofxtatxa StotxoovTSc; s£ dpyopoo ts xat ^po- XIIII 
5 atoo xat |X7jv xat tov ^aXxov [xopcpoovTs; stc; Srjvdptov s£avsar/jaav stc; aTaatv, aiais 
xat aoyxpor/jaat TroXsjJtov xat stc; yzipac, sXdstv • atrtav 8s sa^sv 6 x)6poj3oc; ttjv 
Tcspt to voouafxa paotoopytav. xpar^aa; os atktov AopTjXtavbc; ttoXXtj (xsTa tyjv 
vtx7]v a)|xoT7]Tt xaTS/pTjaaTo. ttoXXoo; 8s xat sx tfiv ryjc; Y £ P°uatac; dvstls cpovcov 
ast, (SaTs |xfao; [xsv aoTtl) Ts^iBjvat ttoXo jxt] jxtjv d^prjaTov TcdvTT] ysvsafrat ttjv 

10 u)[xor/]Ta, tcov tcoXXwv sx tootoo Tupoc to Ssov dcptxvoo[xsvtov 5 tcXtjv oTt xadaTcsp sx 
Ttvo; [xsXsttjc; ooSs tojv dckXcptScov scpstaaTo. 

Aotoc; xat tyjv icoXtv o^optoTipotc; Tcspts[3aXs Tsfysat xat vabv (pxo§6[X7]asv XV 
HXto;> tcXootov ts svaTcsdsTo T(p vatp tcoXov sx Xpoaoo ts xat Xtihov TtfJtuov. a<; 
[xsvTot xaTsaT^aaTo TcoXstc; Tpatavbc; oicsp tov "iaTpov , oox s[3ooX^^ fJtspoc; stvat 

15 ttj; dp^rjc;* oo ydp 7]XTCtas SovaaOat txsvstv aoTa; otco toi<; c Pa>[xatotc; tiov Tcpo- 
PspX7][xsva)V sdvtov IXXupttov ts xat Moatov sx7US7uop&7]fJtsvtov. [xsTorxtas yoov too; 
xaTotxta&svTa; sxst Pa)jxatoo; st; [iiarjv ttjv Moatov yrjv 7upoaayops6aa<; tov aovot- 
xtajxbv Aaxtav, r] piaT) vuv Ttov Suo Moattov xstrat xat soTtv sv §s£ta BtaTcXsouat 
tov laTpov stcI tt]v $dXaaaav. ToaauTa BtaTcpa^djxsvo; olxstoo 86Xa) sTsXsur/jas 2 

20 xbv [3tov, oc; T7jv tou Ssotcotoo [xt[X7]ad[xsvo; X^9 a TP^ r f £t ^P^ Ttvac; tojv cptXajv 
Tcspl acpa^; dvSpwv Ttva>v (b; A6p7]Xtavou -fpdcpavTo;, o §7] ^vovtsc; ol; 6 cpovoc; 
dpTUsa&at S^dsv sSoxst cpOdaavTs; aoTot tov AopTjXtavbv ISpaaav a Tcstasadat Tcpoa- 
s66xa)v. acpaTTSTat Totvov [xsTa^o tou ts BuCavxtou xat 'HpaxXsta; xaTa ttjv ua- 
Xatdv Xsa)cpopov. ovo[xa 8s sotiv tco tottoj Katvbv cppouptov. dXX' sTtjxa^pTjaav 

25 aoToi xaTa TauTa Ttvs<;* xat auTo; aov7]pt0[x^d7] toFc; dsoF;. 

MsTa tootov TdxtToc; 0Tcs8sc;aT0 tt]v ^aatXstav to ts ^ftoc; st; aTcaaav dpsTTjv XVI 

2 (j-r/cpov xal auTY] 8 || 5 p,Y]V ex p,ev £1 || 7 auxov Z, auTcbv -S || 8 twv om. 8 || cp^ovwv L, cpov&v S || 
17 /caTCDXto^evTa? L, corr. 8 \\ 18 fxuaswv L, ^uaicov 8 || 21 cpfrovos 1/, cpovoc ^ 

K A n I T Q N. 

4 ot Ttspi to vo[xio[jLa xzyyvzai, o% iiz\ AopTjXiavoo Siscp&sipav to vojjiiajxa xat tov iStov 
ap^ovTa Or|Xtxtat|xov dvsXovTS? sjjicpoXtov systpooat tt6Xs|jlov * ooc [xoXt; AopYjXtavoc ^stpooad- 
[xsvoc oTispBaXXooaT] xoXdascov cojxoTYiTt xaTStpydaaTo. Suid. s. v. aovrjTaptot. 

14 Aaxia /topa^ tjv o Ipatavoc sv Totc irspav too laTpoo ^topiot; xaTcpxtas^ xat TaoTYjv 
Aop7]Xtavoc airsXtTrs xsxaxcDixsvvjc tyjc 'IXXoptcov ts xat Moacov yu>pac> 7]yo6[xsvoc dSovaTo; 
sasa&at tt^v Trspav sv {xsaotc toTc iroTajxoT; aTistXYjixjxsvTjV 8taacoCsa&at. s^ayaycov oov too; 
sxstas c Pcoixatoo; aTrcpxtaixsvooc sx ts tcov ttoAscov xat tcov dypcov sv fxsaTj T7j Moata xaOt- 
Bpoas ttjV X°^P av ovojxdaa; Aaxtav * r^ vov sv [xsacp tcov Boo Moatcov xstixsvvj StatpsT aurac 
aTr 5 dXATjXXcov. Suid. s. v. Aaxta. 

19 oTt AopTjXtavoc sxTcp tt^c Yjysjxovtac svtaoTcp 8tacp&stpsTat tcov stc toljoc, ypacpovTcov otxs- 
tcov Ttvoc xaTaaxsoaaaVToc aoTcp tov OdvaTov^, oc tt^v too dvBpoc [xt|X7]ad{xsvoc X £ ^P a ^po^ Ttvac 
^tAtdp^ooc (Ttvoc ^tXtdp^oo coci.) aoTcp ts Tcp AopTjXtavcp cpiXooc ypacxjxaTtStov Tt sxojxtas Tac tcov 
dvSpcov tootcov cpspov (cpspcov coci.) 7rpoa7]yoptac asar^ixstcotxsvac (asaTjjxstcojxsvcov cod.) STrt^soad- 
ixsvoc TaoTa tqv Aopr^Xtavov dvaysypacpsvat * ot Ss [to TrtaTov sx tt]c too ^aatXscoc Trpoc aTraaav 
7rpaEtv aTOTrov xat axXrjpdv oEot^toc stXTjcpoTsc] cp&daat Tt BpdaavTSc irptv r) ira&sTv syvcoaav ' 8ta- 
cp&stpooat ts aoTov xaTa jxsa7]v tt^v Tropstav sx BoCavTioo Tcpoc c HpdxXstav tovTa 7:spt to Xsyojxsvov 
Katvov cppooptov. 06 [X7)v aTtixcoprjToc STsXsoTa"* ot ts ydp cpovsTc aoToo otxac oirsa^ov xat aoToc 
toTc ftstotc tcov aoToxpaTopcov * s^7]cpia&7]. loh. exc. de ins. 58 (156 M). 



160 EVTEOPIVS. VIIII. 

dae idoneus. nihil tamen clarum potuit ostendere intra sextum mensem imperii morte 
praeventus. Florianus qui Tacito successerat duobus mensibus et diebus xx in im- 
perio fuit neque quicquam dignum memoria egit. 
XVII Post hunc Probus, vir inlustris gloria militari, ad administrationem rei publicae 

accessit. Gallias a barbaris occupatas ingenti proeliorum felicitate restituit, quosdam 5 
imperium usurpare conaios, scilicet Saturninum in Oriente, Proculum et Bonosum 

2 Agrippinae, certaminibus oppressit. vineas Gallos et Pannonios liabere permisit, opere 
militari Almam montem apud Sirmium et Aureum apud Moesiam superiorem vineis 

3 conseruit et provincialibus colendos dedit. hic cum bella innumera gessisset , pace 
parata dixit brevi milites necessarios non futuros. vir acer strenuus iustus et qui 10 
Aurelianum aequaret gloria militari, morum autem civilitate superaret. interfectus 
tamen Sirmi tumultu militari in turri ferrata. 

XVIII Post hunc Carus est factus Augustus, Narbone natus in Gallia. is confestim Ca- 

rinum et Numerianum filios Caesares fecit. sed dum bellum adversus Sarmatas gerit, 
nuntiato Persarum tumultu ad Orientem profectus res contra Persas nobiles gessit; 15 
ipsos proelio fudit; Cochen et Ctesiphontem urbes notissimas cepit. et cum castra 
2 supra Tigridem haberet, vi divini fulminis periit. Namerianus quoque filius eius, 
quem secum Caesarem ad Persas duxerat, adulescens egregiae indolis, cum oculorum 
dolore correptus in lecticula veheretur, inpulsore Apro qui socer eius erat per insidias 
occisus est. et cum dolo occultaretur ipsius mors , quousque Aper invadere posset 20 
imperium, foetore cadaveris prodita est; milites enim qui eum sequebantur putore 
commoti diductis lecticulae palliis post aliquot dies mortem eius notam habere po- 
tuerunt. 



ideneus G 1 \\ clarum om. PD || mensem om. G || 2 praeuentus est LO || suscesserat L \\ mensi- 
bus om. O || 3 memoriae FG || 4 glonae G \\ 5 gallius G 1 || proehorum om. G || restituit ex re- 
stitui G, constituit LO \\ quostam G { || 6 conatus LOG 1 \\ orientem LO || 8 alman G \\ 9 colen- 
das LODZ \\ gessit et pace L, gessisset et pace O \\ 10 ac strenuus LO \\ 11 aurehanum ex aure- 
lianus G || mterfectus autem est LO, mterfectus tamen est PD || 12 sirinio D, sirmio aut flrmio P || 
turre LO || 13 carus] aris O, aurus L || augustus om. LO \\ naruone FG, naborne L \\ is om. G \\ 
14 iilios — sarmatas om. G || post fecit add. PD cum quibus regnauit annis duobus ex Oros. 523 \\ 
cum LO || aduersum LO || 15 tumultum G l \\ 16 cohen Cr 1 , sohenem PD \\ tesiiontem PD \\ no- 
tissimas] nobilissimas LO \\ castra] contra castra L \\ 17 super LOP || ui] uj G \\ diuino fulmine G 2 \\ 
18 adoliscens O, adolescens L || egreigiae (r 1 || oculorem G 1 \\ 19 in om LO || in lecticula uehe- 
retur] illecticaretur aS || mpussore O 2 || apro qui] a propinquis L || socor G 1 \\ per] quod G 1 , quod 
per O 2 || 20 et cum om. G 1 || dolo om. G \\ possit LOPD \\ 21 foetore posset impenum post im- 
permm G 1 || putore] foetore LO || 22 deductis LPDS, deduc/ O || ieticulae O, electiculae FG 1 , e lec- 
ticula G 2 || palliis ex pallicul G, palleis PD, paliis LO 



p A v L v s. 

er>it 37, 1 

Oros 523 12 ferrata. || imperavit annos sex || menses quattuor. || post hunc 



IIAIANIOY METAOPA2I2. 9. 161 

s$Yjax7][xsvo<; SovaTo<; Te enrep ti<; aAXo<; eTttTpoTreoaat tu>v TcpaYJxdnxov. dXX' 06- 
§ev e§et£e Xa[X7rpov ooTe yap eireTpecpev 6 /povoc, tyjc, (3aatXeta<; eE «X7jva<; TcpoeA- 
douavjs [xovov. aXk oo§e <&X(optav6c, tootov ex§e£d[xevoc, eirpa^e Tt yevvatov etxoat 
[3aatXeuaa<; rj[xepa<;. 
5 npopot; evTeu&ev exTTjaaTo ttjv paatXetav ttoXXtjv a7uo tc5v 7roXe[xtxu)V 86£av XVII 

e^cov, r)v xat fxeTa TaoTa 06^ tjttov rjoirjae * TdXXoo^ Te ydp rjXeoQipwae tu>v 
(3apj3dpu>v TroXXatt; aoT(ov xpaTYJaac, [xd^at^* too<; Te e7rt(3ooXeoaat ttj [3aatXeta 
PooXTjdevTac, 2aTopvtv6v Te ev Totc; 7rpo<; ea>, IIpoxXov Te xat tov Bovwaov ev 
AYptTCTctvTj, TcoXejJLcp vtxr}aa<; dvetXe. TdXXot<; eTOTpe^ev d[X7ceXoopYetv ootko Trpo- 2 

10 Tepov tooto etSoat Trj aTpaTtumxrj Te^vr]ad[xevo<; X* 1 ? 1 ™ T£ AXjxov xat to 
Aopeov (opy) Se eaxtv to [xev Stpjxtoo to 8e~ ev Moaot^) xaTecpoTeoaev d[X7reX(ova<; 
xat irape8(oxe Tot<; irpoaotxoi<; ^tuyp^zw. tcoXXoo<; Te eTepooc, xaTopdu>aa<; TroXefxooc, 3 
xat irdvTa Tror/jaac; ev eiprjvr) xat Tt xat veavteoadjxevo<; [xtxpov oaTepov, (b<; ooSev 
aoTcp SeTjaet 8ovd[xeu)c; ? &ao[xaC6[xevo; i% dvSpsta Te xat Btxatoaovrj xat Tot<; fxev 

15 TcXeovexTfjfxaatv dcpo[xotoo;xevo<; AoprjXtavu), Ta; xaxta<; 8e cpeo-fuw, dv7jpe&7] xaTa 
to 2tp[xtov 6716 aTpaTtumxoo Tapd)(oo tooto Tcaihov. 

Ae^eTat 8e ttjv (3aatXetav Kdpoc; NapPcovrjato; (rdXXu>v §e rjv rj 7i6Xt<;) xat XVIII 
Tcotei* xotvwvoo^ eo&o; aoTto ttjc; (3aatXeta<; Kaptvov xat Noopteptavov tooc, 7rat8a<;. 
[xa^6[xevo<; 8e 7cp6<; 2ap[xaTa<;, eTcet§rj Tt<; rjrYetXev aoxu) too; IIepaa<; Ta -irpoc, eu> 

20 TapaTTetv, 8p6[xov Te ux; aoTooc, eTrotrjaaTo xat xaTexpaTTjaev aoT(ov TcoXXatc, ao[x- 
TrXoxatc;. Ko-f^rjv Te xat Kr^atcpoavTa tcov Oepatxwv 7r6Xeu>v eTitcpaveaTaTa^ etXe * 
xat aTpaToire8eoad[xevo<; otto tov Tt^pTjTa 7roTa[x6v aTicoXeTo xepaovu). xat [xetd 2 
tootov 6 Tcatc; Noopteptavoc; aovexaTpaTeoaac; aoTU) 86X(p &v^axet too xTjSeoToo 
( Airpoc; 8e ^v ovojxa aoTco) xat 8td to tu>v 6[X[xaT(ov yevopievov 7ud&o<; 06 8ovd- 

25 [xevoc; dXoTCux; 8e^aa&at tov xa&apov depa eTrt&et; eaoTov cpopetu) xal 8ep[xaTa Trav- 
Ta^6&ev TreptxXetaa^ ^voe ttjv 686v 6 Totvov 'ATtpoc, d^zX^ aoTov IxpoTtTe tov 
&dvaTov, Trptv 87] tcov eTcoptevcov Ttve; ^vaTxda&Tjaav otto t^<; too vexpoo 8oau)8ta<; 
TceptepTaaaa&at xat [x^voaat tu) aTpaTU) to y^T^ 7 !^^^" expoTCTe Se tyjv TeXeoTTjv 
ATrpoc aoTo<; xparrjaat T(ov TTrpaytxaTcav eTct&0[X(ov. 



10 T£)(V7)aap.£V0?] Te yp-^cdpevo? 8 \\ ii apy^ov 1/, aup£ov <S || 16 aTpaTiumxTJ L, corr. S \\ 17 dvr 
pi-(»vT]aio? L, vapf3cuvr]aio<; S || 18 auTcjj LS || 20 sauToi)? X, auTou? S || 21 £7ticpav£CTaT0? L, corr. S 
23 6 auv£%CTpaT£uaas S || 24 aicpa)^ L, corr. S \\ oid superscr. L \\ to e^ toj L || 2b aTrpojc; i 



vrjaioc L, vappojVT]Cio<; » || 18 auTio -L6 || 20 £aUToug L, auToi 
6 auv£%CTpaT£uaat; £ || 24 dicpa)^ L, corr. S \\ oid superscr, 
r. S et 29 



K A n I T Q N. 

24 Noojxsptavoc; TocpXaufrslc; sv xsxaAojxjjiva) cpop£t(p aTco Ilspateoc; spaataCsTo ' ov Xa&pa 
avsTXsv b Trsv&spo^ xal iXa&sv vsxpoc cpspojxsvoc sok ex t% ooawotac eSYjXui&^. KapTvoc wpto- 
TaToc iqv^ oc xal tooc ttots ev to> iratBeoTTjpui) axoi^avTac sic aoTov r^jxovaTo. 

loh. Exc Salm. 398 (161 M). 

Eytropivs. 21 



162 EVTEOPIVS VIIII 

XVIIII Interea Carinus, quem Caesarem ad Parthos proficiscens Carus in Ulyrico Gallia 

Italia reliquerat, omnibus se sceleribus inquinavit: plurimos innoxios fictis criminibus 
occidit, matrimonia nobilia corrupit, condiscipulis quoque qui eum in auditorio vel 
levi fatigatione taxaverant perniciosus fuit; ob quae omnibus hominibus invisus non 
2 multo post poenas dedit. nam de Perside victor exercitus rediens cum Carum Au- 5 
gustum fulmine, Numerianum Caesarem insidiis perdidisset, Diocletianum imperatorem 
creavit Dalmatia oriundum, virum obscurissime natum, adeo ut a plerisque scribae 
filius, a nonnullis Anullini senatoris libertinus fuisse credatur. 
XX Is prima militum contione iuravit Numerianum nullo suo dolo interfectum, et cum 

iuxta eum Aper qui Numeriano insidias fecerat constitisset , in conspectu exercitus lo 

2 manu Diocletiani percussus est. postea Carinum omnium odio et detestatione viventem 
apud Margum ingenti proelio vicit, proditum ab exercitu suo, quem fortiorem habebat, 

3 certe desertum, inter Viminacium atque Aureum montem. ita rerum Eomanarum po- 
titus cum tumultum rusticani in Gallia concitassent et factioni suae Bacaudarum nomen 
inponerent, duces autem haberent Amandum et Aelianum, ad subigendos eos Maxi- 15 
mianum Herculium Caesarem misit, qui levibus proeliis agrestes domuit et pacem 
Galliae reformavit. 

XXI Per haec tempora etiam Carausius, qui vilissime natus strenuae militiae ordine 

famam egregiam fuerat consecutus, cum apud Bononiam per tractum Belgicae et Ar- 
morici pacandum mare accepisset, quod Franci et Saxones infestabant, multis barbaris 20 
saepe captis nec praeda integra aut provincialibus reddita aut imperatoribus missa 
cum suspieio esse coepisset , consulto ab eo admitti barbaros , ut transeuntes cum 
praeda exciperet atque hac se occasione ditaret, a Maximiano iussus occidi purpuram 
sumpsit et Britannias occupavit. 
XXII Ita cum per omnem orbem terrarum res turbatae essent, Carausius in Britanniis 25 

rebellaret, Achilleus in Aegypto, Africam Quinquegentiani infestarent, Narseus Orienti 
bellum inferret, Diocletianus Maximianum Herculium ex Caesare fecit Augustum, Con- 
stantium et Maximianum Caesares , quorum Constantius per filiam nepos Claudi tra- 
ditur, Maximianiis Galerius in Dacia haud longe a Serdica natus. atque ut eos etiam 



2 italiae LO || innoxio finctis LO || 3 condiscipulos LO || adiutorio GLO \\ uel leui] uerbi PD || 
4 taxauerat G { , taxauere D, taxauerunt P, relaxauerunt LO \\ ob quae] atque PD || omnibus om. LO \\ 
hominibus] honoribus PD || muisus] mrisos JLO || 5 uictore G, uicta 8 || 6 dioclitianum G l PD semper || 
7 dalmatia] dalmam G || a om. FG || scribae om. L || 8 nonnullus O || anullini] a nulli in LO, anuli P ii 
senatores G, senatoribus LO || 9 primum PD || militum] militi (vel miiitibus) m PD \\ contitione O, 
contritione L (| nullo] non S \\ interfectu O \\ 10 quia G \\ 11 diclitani G 1 , diclitiani G 2 || per- 
cussus est] gladio p. e. G(F?), p. e. gladio PD (cf. Vopisc. v Numer 13) || decertatione PD || uiuen- 
tium LO || 12 ab] a se PD || 13 certe] aut certe propon Hartel || aureum montem] ureum S || ro- 
manorum LOP || potius LO || 14 tumultu L \\ factione LO \\ sua L || uacaudarum FG, baucada- 
rum LO || 15 alienum LO, aemilianum Paean. || subiendos L, subitiendos O || 16 hercu]eum LO \\ 
proelns] proe/ L || agreste P || docuit G \\ pacem] partem PD \\ 18 per haec tempora] »superscr hoc 
tempore« F, post haec tempora LO || carusius LO || strenuae] seren ae PD \\ 19 egregiam fuerat om. F || 
bononia LO \\ bellicae LOPD || armoricae LO || 20 saccepisset G 1 || mfertabant LO || 22 consulto] 
consubito O || 23 atque~ — ditaret om. FG || 24 asumpsit G \\ 2 5 per omnem om. G, omnem om. F || 
turbata LO || 26 achiles O, achilles L \\ 27 dioolitianus G semper \\ herculem LO \\ constantinum FG \\ 
28 constantus L || claudii codd. \\ 29 maximianum galerium PD || m dacia — ut eos om. PD \\ da- 
ciam G \\ natum] nat LO || ut om. G, atqu L l 



nAIANIOY METAOPASI2. 6. 163 

'Ev TouTot; §s ovtojv tojv sx llspatSo; STcavtovT(ov Kaptvo; 6 xaTaXstcpdst; XVIIII 
6tc6 too TcaTpbc; IAXoptou; ts xat jTdXXoo; cpoXdrcstv xat TYjvTcaXtav irdaa; uicsp- 
(3d; aTOTcta; tou; fxsv dv/jpst TcAaTTiov sYxvV/jfxaTa, tojv §s Ta; euvd; 5[3piCev. ffiq 
os xai T(ov aoptTcscpotTYjxoTtov aoT(p Ttva; oirsp T(ov y^QJ^svwv sv tyj vsotyjti Tcpoa- 

5 xpooajxaTojv obpioTaTa Sts^pfjaaTo xat dTcsaTOYStro Tcapd TcdvTcov ojxouo;. dXX 6 2 
OTpaTo; aTcac, AtoxXrjTtavbv dvstTcs ^aatXsa dcpavf] Ttva xat doYjjxov * ot ptiv y<*P 
aoTov SvjfAoatou Ypa;x;xaT£(o; Tcafod cpaatv, ot §£ aTcsXeu&spov AvooXtvoo Ttvb; aoy- 
xXvjTtxou yeYovevat. 

BaatXsoaa; §e xat auyxaXsaa; rrjv aTpaTtdv u>[xoaaTo [xyj auvetSlvat tg> Noo- XX 

10 [xsptavou cp6vo> xat [xsTa tou; opxou; TcXrjatov sar/jxoTa tov ' Airpov auTo^stpt Sts- 
^pYjaaTo. yxopYjaa; §s xai iizl tov Kaptvov to> ts aTpaTsojxaTt xat Tot; Xonrot; 2 

TCpOSOTYJXOTa VtXCX TS [xd^Yj Xat [XSTa TaUTa UTCO T(OV OtXSUOV TCpoSo9£VTa TCSpt Mdp- 

yov tyjv TcoXtv dvstXe • xat 'viyvzxai fxovo; auToxpaT(op. aTaatdCovTo; bs £V TdX- 3 
Xot; tou aYpotxtxou xat Baxauba; xaXouvTo; tou; au-fxpoTYjiHvTa; (ovojxa o£ sotiv 

15 touto TUpdvvou; oyjXouv £TCt)((optoo;) 5 YjY£[x6va; 8s s^ovto; tou ToXptYjjxaTo; Ajxav- 
o6") ts xat AtjxtXtavbv ^stpoTovYjaa; Kataapa Ma£t[xtavbv tov EpxouXtov s^STCSjx^e • 
xat vtxVjaa; Ma^tfxtavb; [xd^Yj tyjv sXsu&sptav aTcsborxs tyj ^yj- 

KaTa 8s tov auTov ^povov Kapauato; oobajxoSsv ouosvt -yvcoptC6[xsvo; tcXyjv XXI 
sx TcoXs[xtx(ov Ipfojv, £XTCs;xcpftst; Tcapd Ma^tfxtavoo st; tyjv Bovamav ojots Ta Tcspt 

20 to BsXytxov xat App-6pt)(ov xaTaaT^aat Tcapd T(ov icpoaotxwv £vo^Xo6[xsva, pap- 
8dp(ov TroXXat; xpaT^aa; p-d^at; tyjv £x tou tcoXs[xoo Xstav oots T(p aTpaTO) §ts- 
vstu^sv oots toF; paatXsoatv dve7U£[xcpe * xat 8i oirocpta; sX&ojv a>; sx icpovota; £TCt 
vs(OTSptajx(p tov tcXoutov ouva^stpa; TcpoasTa^&Y] [xsv uto Ma^tjxtavou xaTaacpa- 
Y^vat, yvou; §£ dXoupytSa ts svsSo xat xaTaXajxpdvst Ta; Bpsrcavtxd; TcoXst;. 

25 ndvTtov ouv TcavTa^oikv &opu[3ou TCSTcXr^p(o|X£V(ov (xat ydp Tot xal 'A^tXXsu; XXII 

^stpa; avTapa; eToy^avsv sv Al^uizToy' xat TstTtavot, tcsvts §s ^aav ouTot, vsoj- 
TSpoTcotouvTSc; stcI T^;'Acpptx^; §uva[xtv auvsxpoTouv) tov [j^sv EpxouXtov Ma^tfJtavov 
Au-poaTov dvYjY^psoas, KcovaTavTtov 6s xat Ma£i[xtav6v Kataapa;. ^v §£ Ka>v- 
OTavTto; [xlv KXaoStoo too jSaatXsuaavTo; aTco duyaTpo; Ixyovo;, Ma^toitavo; he 

30 6 xai TaXXIptoc; dirtxX^&sk sx Aaxojv tu>v irspt SapSdxr^v I^ojv to y^o;. ^ouXo- 
[xsvo; 6s auTou; TctaTOT£pou; sauTto xaTaar^aat ryj 6td tou Ydp;ou xaT£§"/jas auy- 

9 avojfnoaaxo L, dbp.6aaro S \\ 10 aTrptuM L } corr. S \\ l c ) tioXitixwv L, icoXefjt-r/Cojv S \\ 20 ^eX^iv.b^ •x.v.i 
aX(j.opyov L, corr S \\ 23 auvaY£ipai L , auwYetpa? yS || 27 oioxX^xiavo? ante tqv videtur excidisse || 
3 Y^^pioc -L 



KAniTQN. 

18 otl £Tci AioxXriTtavoo Kapaoaioc ti; dvrjp ts^&eIc jjlsv sv acpavsoTaTTf] ttoAsl, Trspt 5s 
oxpaTwoTixd aitooB^ xal -ye.waiQTrpi oiacpspwv xaTa jxixpov 6o£av dpioT^v xT^adjjisvoc sx toi- 
aoTYj; atTia; vscuTsptCsiv rjp^aTo. BsXytxov (2sA£kvov cod.) xaXoojxsvov xXTjxa xaTa tyjv tyjc 
dXjiopiSo; ^dXaaoav OpaYxoi ts xat SdSovs; s&vy] KsXTtxd 6tsTaparuov Xr^Cojxsvoi tooc sjx- 
Ttopooc xat Touv ^(jupto>v Trop^obvTsc Ta STct&aXdaata. ataXstc Totvov ooto; sx Bovaivtac tco- 
Xscjoc TaXaTtxYj; stcsiot^ tcoXXooc jxsv twv pap^dpcav s^stpcuaaTO, tt^v Bs Xstav Tr)v sx too tcoXs- 

JXOO OOTS ToTc STCOtXOtC T«)V s[>VU)V aTCSOtOOO Ol)TS ToTc ^aOtXsbotV aTCSTCSJXTCSV^ sxooato); Tcpo- 

tcsjxtcsiv tooc TcoXsjxtoo; otcojtctsoi)^. dvatpsO^vat toivov otco too 'EpxooXtoo TcpoaTay^&stc tyJv 

21* 



164 EVTROPIVS. VIIII. 

adfinitate coniungeret , Constantius privignam Herculi Theodoram accepit, ex qua 
postea sex liberos Constantini fratres habuit, Galerius filiam Diocletiani Valeriam, ambo 
2 uxores quas habuerant repudiare conpulsi. cum Carausio tamen, cum bella frustra 
temptata essent contra virum rei militaris peritissimum , ad postremum pax convenit. 
eum post septennium Allectus socius eius occidit, atque ipse post eum Britannias tri- 5 
ennio tenuit. qui ductu Asclepiodoti praefecti praetorio oppressus est. ita Britanniae 
decimo anno receptae. 

XXIII Per idem tempus a Constantio Caesare in Gallia bene pugnatum est. circa Lin- 

gonas die una adversam et secundam fortunam expertus est. nam cum repente bar- 
baris ingruentibus intra civitatem esset coactus tam praecipiti necessitate ut clausis 10 
portis in murum funibus tolleretur, vix quinque horis mediis adventante exercitu sexa- 
ginta fere milia Alamannorum cecidit. Maximianus quoque Augustus bellum in Africa 
profligavit domitis Quinquegentianis et ad pacem redactis. Diocletianus obsessum 
Alexandriae Achilleum octavo fere mense superavit eumque interfecit. victoria acerbe 
usus est; totam Aegyptum gravibus proscriptionibus caedibusque foedavit. ea tamen 15 
occasione ordinavit provide multa et disposuit, quae ad nostram aetatem manent. 

XXIIII Galerius Maximianus primum adversum Narseum proelium insecundum habuit inter 

Callinicum Carrasque congressus, cum inconsulte magis quam ignave dimicasset : ad- 
modum enim parva manu cum copiosissimo hoste commisit. pulsus igitur et ad Dio- 
cletianum profectus cum ei in itinere occurrisset, tanta insolentia a Diocletiano fertur 20 
exceptus, ut per aliquot passuum milia purpuratus tradatur ad vehiculum cucurrisse; 
XXV hiox tamen per Illyricum Moesiamque contractis copiis rursus cum Narseo Hormis- 
dae et Saporis avo in Armenia maiore pugnavit successu ingenti nec minore con- 
silio, simul fortitudine, quippe qui etiam speculatoris munus cum altero aut tertio 
equite susceperit. pulso Narseo castra eius diripuit; uxores sorores liberos cepit, in- 25 



1 constantinus F || 3 quas om. PD \\ habuerat L || carausi LO \\ 4 peritissimus G || 5 allectos G, 
adleetus.P/) || socios G || aque G 1 || 6 asdepioditi O, ascipiodicti L || brittania decimo anno recepta 
est LO || 8 bene om. G \\ linguonas L \\ 11 tollereturj collegeretur G \\ 12 milia fere LO \\ occi- 
dit LO || 13 proflicauit LO \\ que inque gentianis L \\ obsensum L \\ 14 que] qui G \\ uicto- 
riam FG \\ 16 manet LO || 17 gallerius O || primus QO\ primo Paris. Lincoln. Vinetus || aduersus 
narseum pfoelium insecundum PD cum Paeanio, aduersum proelium exin secundum (insecundum»G*) F(?)G8 
Paris. Lincoln., aduersus narseum proelium et secundum LO, pro insecundum proposuerunt minime secun- 
dum Tzschukke, minus secundum Phil. Anz. I. I. et man. alt. Paris. || 18 gallinicum LO || carasque 
LO || 10 pulso LO || 20 ei] et LO || in om. LO || a om. G, ad LO \\ 21 passum G \\ purpu- 
ratur G || ad] »ad et ante« F \\ 22 misiamque O, misyamque L \\ 23 armonia G \\ succensu G l || 
24 qui om. LO \\ 25 quite G || sororis O 1 , solores L 1 



IIAIANIOY METAfcPASIS. 9. 165 

Ysvsta KtovatavTtcp [Jtsv ttjv 'EpxooXtoo too aofxj3aatXsoovTO£ aoTtp irpoYovvjv sxSoik 
(8so8a>pa yjv ovojxa aoTTj* dy ^c, 8tj xal s£ Tiat8s<; s*ysvovTo aoT(5, Ka)vaTavTtvoo 
too fxsTa TaoTa [3aaiXs6aavTO£ dSsXcpot) , raXXspta) 8s ttjv aoToo doyaTEpa Ooa- 
Xsptav. dXXa idc, [xsv -yafxsTac sxaTipa<; aTcsa^aavTo. Kapaoato<; 8s sTcstSTJicsp dvd- 2 

5 Xq>to; tjv aTrdayj fATj^avyj, aicsvSsTat irpb<; tooc (3aatXsa<;' xal [xstg* tol<; auovSac 
dvTjpsdTj Tiapd too TcdvTu>v aoToo cptXTdrcoo, o<; "AXXtjxtoc; ts sxaXstro xat [xsTa 
TaoTa sxpaTYjas twv Bpsrcavtxaiv xat Tpst^ StaTsXsaac, svtaoToo; oicb Totc TcoXs[xtot<; 
s^svsto aTpaTTjYoovTo; AoxXtjtuioSotoo too Tot; paatXsoooat tots o7cdp^ovTo<;. oo- 
tok Ta BpsrcavdW svSsxa sTsat ^wptadsvTa ttj<; [3aatXsta<; aovifjcpih) f Pa)[xatot£. 

io KaTa Ss tootoo; too; ^povooc, Ka>vaTavTto; 6 Kafoap sv FdXXot<; TcoXXd<; vtx7Jaa<; XXIII 

[t-dyac, fjX&s irapd jxtxpbv xtvSovoo* xoxXa>advTa)V ^dp aoTov to>v icoXsfxuov sv ao- 
Totc, TcpoTcoXatotc, Arfliovoc, Tvj; ttoXso); xdXotc, dvstXxoath] Tcpbc, to TSt^o;. dXXd 
xaTa tt]v aoTTjv 7]fxspav ooSs ttsvts 8taYSVo[xsva>v a)pa>v s7Cs!*sXda)V s^TJxovTa ts 
dvstXsv ^tXtdSac, xat tqoc 'AXaptavvobc, xaTs8o6Xo)as. Ma£t;xtavbc, 8s tooc, sv AcpptxTj 

15 vsarcsptaavTac, TsvTtavoix; sTXs ts xat oTcoaTc6v8oo<; STcotTjas. xat aoTo; AtoxXvjTta- 
vb<; sv AtyoTCTa) tov A^tXXsa vtxirjaac aoTov ts Sts^pVjaaTo xat 8td TidaTjc, a)(x6- 
ttjto; stcsEtjX&s T7j vtxifj tqoc, [xsv xaTaacpd^ac, to>v AtyoirTUDv, Totc 8s Xoticotc, cpo- 
pooc, Ta£a<; ojc, [xdXtaTa (3apoTaToo<;. sx TaoT7)<; 8s ttjc, arcta; xat Tcda7j<; ttjc, 
[BaatXsoofxsvYjc; Ta<; stacpopd; stcsQtjxs StajxsTpr^adjxsvo; ttjv y^v xat etc; a7coYpa- 

20 cpTjv dva^aY^v a TcdvTa st<; toSs sxpaTTjasv. 

'AXX' o68s Ma^tfxtavb^ 6 TaXXspto; I^a) [xsYdXa>v sp-fwv s^svsto * aTpaTsoaa<; XXIIII 
ydp xaTa Napaoo too Ffspa(ov ^aatXsoovTo; (TcaTCTCo; 8s ^v ooto^; 2aTca)pt ts xat 
c 0pjxta8a to^; st; ttjv Tjp.STspav 7]Xtxtav dcptxofxsvotc;) to jxsv TcpwTov svavTtav sa)rs 
ttjv sxpaatv s^ dpooXtac [j,aXXov 7]Tcsp daQsvsta;. oo ^dp s^a)V d^tojxa^ov aTpa- 

25 Ttdv aovsTcXdxTj xat TotaoTTjv sa^s 8oa7j[xsptav, (Scts sirst8^Tcsp ^xsv icpb; AtoxXTj- 
Ttavbv aoXXs^ojxsvo; sTspav 86va[xtv, [xtjSs Xoyoo Ttvb; d£ta)&7jvat, aov8pa[xstv 8s to> 
apjxaTt (xsTa t^c; dXoop^tSoc; aoT^<;. 

AXX' dystpa; tcX^Ooc Tcpb^ ttjv IIspatxTjv icapaaxsoTjv d?to)(psa)v X 00 ?^ ^P ^ ^^ 
tt]v Apjxsvtav. xdxst tG) Napa^ ao|X[xt£a£ 8tacp&stpst [xsv aoToo tov aTpaTov, atpst 

30 8s tt^v ts y^^^^ aoToo xat Ta; d8sXcpdc;- aoTov ts stcs^sXOwv irjXaas Tcoppa)TaTa) 
TTj^ paatXsta;. yvobc, 8s ax; AtoxXTjTtavb; StaTptpst Tcspt ttjv jxsaTjv toW TCOTajJtwv, 

1 ou^PaaiXeucavTOc; L, aufjijBaatXeuovTOc 8 \\ 9 ttjv L, tol S || 11 post ^ivSuvou spatium decem litter. L, 

Tuy^avetv deesse suspicatur Mommsen || 17 tou; Se Xot7iou? L, toic, he 'konzoTc, S || 18 iraat toi<; ^aat- 

Xeuop-evots S || 23 op^ta^Yj L, 6p(xta8a S || tyjc jL, toTc; /S || 26 auXXelajj.evos i, auXXe|6p.£vo<; 5 || 
29 atpet LS 



K A n I T Q N. 

ts iropcpopav itspis&sTo xal t^v Bpsrravtav xaTaXapipdvsi. xal tootou tooto TTSTrpa^oTOc; xal 
xsxtv7j[jL£va)v TcdvTcuv Ttov TTpayjxaTtov xat 'A^tXXso^ xaTa t^v AtYOTrcov svswTeptCsv xal ^ 'Acpptx^ 
Trpoc iTSVTS dvBpwv TsvTtavcuv Tr^v Tcpoar^Yoptav iTrsiroXsfxr^TO. 

Ioh. exc. de ins. 60 (164 M) . 
16 oo u.sTpta)c oo8s 7]|xspo); to) xpaTsTv dirs5(p7]oaTO, dXXd TrpoypacpaTc ts xat cpovot^ twv 
£7rtar]fJLa)V [xtatvwv sirr^X&s tt)v AtyoTTTov. 

Ioh. exc. de virt. 834 (165 M). Suid. s. v. AtoxXr/ctavoc : oo [XcTptwc — Aiyotctov. 



166 EVTROPIVS. VIIIT. 

finitam extrinseeus Persarum nobilitatem, gazam Persicam copiosissimam. ipsum in 
ultimi regni solitudines egit. quare ad Diocletianum in Mesopotamia cum praesidiis tum „ 
2 morantem ovans regressus ingenti honore susceptus est. varia deinceps et simul et vi- 
ritim bella gesserunt, Carpis et Basternis subactis, Sarmatis victis, quarum nationum 
ingentes captivorum copias in Eomanis finibus locaverunt. 5 

XXVI Diocletianus moratus callide fuit, sagax praeterea et admodum subtilis ingenio et 

qui severitatem suam aliena invidia vellet explere. diligentissimus tamen et soller- 
tissimus princeps et qui imperio Romano primus regiae consuetudinis formam magis 
quam Romanae libertatis invexerat adorarique se iussit, cum ante eum cuncti salutaren- 
tur. ornamenta gemmarum vestibus calciamentisque indidit. nam prius imperii in- 10 
signe in ehlamyde purpurea tantum erat, reliqua communia. 

XXVII Herculius autem propalam ferus et incivilis ingenii asperitatem suam etiam vultus 

horrore significans. hic naturae suae indulgens Diocletiano in omnibus saevioribus con- 
siliis obsecutus. cum tamen ingravescente aevo parum se idoneum Diocletianus mo- 
derando imperio esse sentiret, auctor Herculio fuit, ut in vitam privatam concederent 15 
et stationem tuendae rei publicae viridioribus iunioribusque mandarent; cui aegre 
2 collega obtemperavit. tamen uterque uno die privato habitu imperii insigne mutavit, 
Mcomediae Diocletianus, Herculius Mediolani, post triumphum inclitum , quem Romae 
ex numerosis gentibus egerant, pompa ferculorum inlustri, qua Narsei coniuges soro- 
resque et liberi ante currum ducti sunt. concesserunt tum Salonam unus , alter in 20 
Lucaniam. 



1 copiosississimam G \\ ipsam G \\ 2 ultimi regni PD, ultimas legioni LO, ultimis regms G || solitu- 
dinis G \\ a dioclitiano G \\ mesopotamiam GP \\ tum] tamen P || 3 morantem PD , morant G || 
uiridim LO || 5 cromanis L || 6 diocletianus mortuus gallis defuit sagax LO || et qui] ut qui propon. 
Hartel || 7 alia LO || inuidia om. FG \\ explere] expellere LO \\ 8 qui] si PD \\ rn imperio LO \\ 
primus om. FG || 9 liberalitates LO || muexit LO, inuexerit a. s. lussent propon. Hartel || cuncti] 
nuncti FG || 10 uestibus] uestibulis FG 1 \\ insigni LO \\ 11 reliquaque PD praeter H \\ 12 heicu- 
les L || piopalam] prolatam LO || 13 horron G , horiere LO \\ hic] sic propon. Hartel \\ diocletia- 
num LO || omnibus est GLO , omnibus et PD || seuerioribus LO || 14 aeuo parum] aeuorum G \\ 
15 herculeo LO \\ 16 mandaret LO \\ aegro LO \\ 17 impen G \\ 18 herculeus LO, ex helculius 
G || mediolanii LO \\ incl>tam G || 19 egerant om. GP \\ ferculorum ex felculorum G \\ quam 
LO || coniunges G || 20 tamen codd., tum Schonh. \\ salonam FG, saloana L, salonamen || uno 
LO || alter in] alteri LO \\ 21 lycaona D, licaonia P 



IIAIANIOY METAOPA2I2. B. 167 

acptxeTo ts cbc, atrcov xai Tcpbc, d£iav £TL[xt){}7] tu>v stpyaG|xsv(ov. svTSOxkv tcoXXol 2 
xat Tcpb<; TtoXXoo^ aovsxpoTrjibjaav TcoXsfxot , ot fxsv icdvTcov djxa aoaTpaTeoovTcov, 
ot Ss iiap ixdaToo tu>v xpaToovT(ol • KdpTtot -yoov xat BaaTspvat xat 2ap 4 adiat 
xaTeTcoXsjxirjihjaav , (oaTe tyjc, dirb too tuqXs|xoo Xeta<; dvSpwv ts xat Xoltccov tyjv 

5 c P(0[xal'x7jv TrXTjpuy&yjvat "fyjv. 

'AXX' 6 AtoxX^Tiavb^; jxsv dy^ivoos ts tjv cpoaet fxsTa tlvo<; xaxoopyia^; irpay- XXVI 
jxaTcov T£ Betvbc; fyvsoTTjc; xal Ta<; pooXdc; aTcoxpoTraov • ttjv Tpa^oTTjTa ts ttjv ao- 
too a7too87]v ef/ev £Tspot<; sTutYpdcpeadaL • xat r/]v cofxoTYjTa tol^ IpyoLc; syyofxvdCtoV 
eaocptCsTo cpdovov sTSpcov slvat ttjv aoToo xaxtav. sTCLfxsXsLac; 8s oox yjv s£a> xat 

10 ttjc Tcspt to paatXsoetv ts^vyjc;. atnoc; ts TrpcoTo<; t tyjv (3aatXLX7]v stairjyaysv OTcep- 
oitav xaTa fxtxpbv ttjv sXsodsptav ttjv c Pcofxa't'xYjv OTcoTSfxvofxevoc; xat TrpoaxovsLadaL 
TcpoasTa£sv saoTov tcov fxs^pLc; aoToo (3aatXscov ttJ xotvyj TtpoarjYopta Ttjxcofxsvcov * 
xat Ttfxtooc; Xt&oo<; Totc; ts sa&Tjfxaat xat Totc, OTCoSYJfxaatv sv-yjpfxoae* TcpoTepov 8s 
to Stacpspov Trjc, [3aatXtx^<; TCpLpoXrjc; aTcb tyjc; dXoop-ftSoc, tjv jxovtjc;. 

15 'EpxooXto^ 8s aacpsaTaTa xat TupoS^Xox; (6[xb<; vjv xat Tcdarjc; [xsTptoT7]To<; ts XXVII 

xat xotvoT7]To<; dXXoTptoc;, a-Ypiov os xat to [3Xsfxjxa xat ttjv Tcpoao^tv s^cov, s6 
cov sxaTspcov 7] TYJ^ ^X^ £CJ7][xaivsTo TcotoTTjc. Tac, yoov dir/jveaTspac; AtoxXrj- 
Ttavoo pooXdc; eo&be; etc; sp-vov tjysv lait 8s ots xat dcpopfxrjv aircafc; Tcapst^e, 
Tcpocpaatv [xsv co<; TcdvTa et'xcov aoTa>, to 8s or/srov ftspaTrsoojv ird&oc;. dXX sTcstS^ 

20 Tcpbc; ^qpac, dcptxo^svoc; AtoxX^Ttavbc; oo acpoSpa TjystTo t^ TcpoaTaata to>v xotvcov 
dpxetv, uots^Tat Trpbc; tov c Epxo6Xtov Xopoc;, cocts tyjv dp^Tjv dirodsaOat xat Tcapa- 
oo&^vat to^c; sx t^<; 7]Xtxta<; sppcojxsveaTspotc; xat dxjxdCooat * xat TOt&STat [xsv st xat 
dvtc6[xsvo<; xat papscoc cpspwv Epxo6Xto<;, aovacptaTaTat §s t^c; ^aatXetac; t(S aofx^oo- 
XeoaavTt* [xia Te aoToo<; dirsoet^ev tStcoTac; 'yjjj.spa ttjv dXoopytSa pt^avTac; sx aovd^- 2 

25 [xaToc; svoc;, tov [xsv sv Ntxo[X"/]8eta tov AtoxX A /jTtavov, tov os sTspov sv MsStoXdvco 
(xeTa- xbv &pta^i[3ov sxetvov, ov xaTa tcov stp^[xsva>v sOvcov stcI ttjc; c Pc6[j-7]<; s^stcX^- 
p(oaav TcpoTCO[xireoovT(ov ttjc; Te Napaoo -yapzzffi xal tcov doeXcpcov xat T(3v Tcat8(ov. 

12 tow om. /S || 24 pitLcr/cos .LaS II 2 5 ^evBioXdvca L, ueotoXavqj »S 



RAniTQN. 

6 r^v 8s to r^oc; irotxtXo? iic, xat 7ravoopyoc, T(|) 8s Xiav aovst(p xat o^sT ttjc yva>|jL7jc 

sTtsxdXoTtTS TcoXXaywtc tol ty]c otxstac cpoaswc sXaTTa)[x7Ta Tcaaav ax^Yjpav TcpaEiv STspotc dva- 

Ti&sic. ctujjisXyjc 8s o|X(i>(; xal Ta^oc sv TaT; twv Tcpaxrswv STtipoXatc xat TcoXXd to>v ty]c [3a- 

atXr/ajc OspaTcsta^ stcI to ao&a6saTspov Tcapd Ta xaftsaTT|XOTa PojjLatotc Tcdxpta [xsTsaxsoaasv. 

Suid. s. v. AtoxXr^Ttavoc;. Ioh. exc. de virt. 834 (165 M) . AtoxXr^Ttavoc jxsv TcotxtAoc 

Ttc x. tc. fjV T(p — jxsTsaxsoaasv. 

15 oTL^EpxooXtoc xat St^a TcavToc TtpoxaXojxjxaToc ayptoc ts r)v xat Topavvtxoc to ttjc. otxstac 

-yvtojjLYjc Tpa^o Ttp xaTaTcArjXTtxa) too Tcpoao)Tcoo TcapaB/jXwv^ tyj yoov saoToo cpoast TcavTairaatv ev- 

oiSooc xat T(o AioxXYjTtava) Tcpo^ otTcav aTOTcov ts xat axXr^ pov (BooXsojxa sxooatoc oicoopYoc xa&i- 

aTaTo. loh. exc. de virt. 837 (166 M). Suid. 5. v. c EpxooXtoc : ootoc xat 8, — xa&taTaTo. 

25 otl AtoxXr^Ttavo; xat Ma^tjxtavoc tyjv ^aatXstav dcpsvTSc tov iSwotTjV [xst^X&ov ^tov 

xat o [xsv sc IlaXcivac tcoXlv 'IXXoptxrjv, o 8s sc tyjv Asoxavwv dcptxsTo. 

Suid. s. v. AtoxXYjTtavoV 



168 EVTROPIVS. X. 

XXVIII Diocletianus privatus in villa, quae haud procul a Salonis est, praeclaro otio se- 

nuit, inusitata virtute usus, ut solus omnium post conditum Eomanum imperium ex 
tanto fastigio sponte ad privatae vitae statum civilitatemque remearet; contigit igitur 
ei quod nulli post natos homines, ut cum privatus obisset, inter divos tamen re- 
ferretur. 5 



LIBER DECIMVS. 

1 Iis igitur abeuntibus administratione rei publicae Constantius et Galerius Augusti 
creati sunt divisusque inter eos ita Romanus orbis ? ut Gallias Italiam Africam Con- 
stantius, Illyricum Asiam Orientem Gralerius obtineret, sumptis duobus Caesaribus. 

2 Constantius tamen contentus dignitate Augusti Italiae atque Africae administrandae io 
sollicitudinem recusavit ? vir egregius et praestantissimae civilitatis, divitiis provincia- 
lium ac privatorum studens , fisci commoda non admodum adfectans dicensque melius 
publicas opes a privatis haberi quam intra unum claustrum reservari, adeo autem 
cultus modici, ut festis diebus ? si amicis numerosioribus esset epulandum, privatorum 

3 ei argento ostiatim petito triclinia sternerentur. hic non modo amabilis sed etiam ve- 15 
nerabilis Gallis fuit ? praecipue quod Diocletiani suspectam prudentiam et Maximiani 



praeclario LO || senuit] se tenuit L \\ 2 inusitatae LO \\ 3 cuilitatemque G, ciuilitatique L \\ 4 ho- 
minum LO \\ priuatos LO || refertur L 1 , referetur O \\ 6 evtropi brkviarivm (bkeviabvm G) ab vrbe 

CONDITA LIBER (lIB. F) VIIII EXPLICIT INCIP. (iNCIPIT F) X FG, EXPLICIT (PINIT L) LIB. (lIBEB, L) NONVS 

(viiii L) incipit liber decimvs (x L) LO || 7 his codd. || admimstrationem LOPD || 8 italia L \\ 
9 asiam] asia asiam O \\ morientem L || obtinerent ZO || 11 recusaui G \\ 13 publicas opes] pu- 
plica sospes G \\ reseruare LO || 14 festis] feriatis PD || amicus G || numeriosioribus G || 1 5 ei 
om. FG || argentum FGPD || stenerentur L, ternerentur O 1 || his LO ||, 16 diocletianus O, dio- 
cletiano L || maximiano LO 



p a v l v s. 

epit 39,6.7. 1 senuit. || qui dum ab Herculio (herculo V 1 ) atque Galerio ad recipiendum imperium rogaretur, 
tamquam pestem aliquam (quam H) detestans in hunc modum respondit • ' utinam (utine H) Sa- 
lonae (om. H) possetis visere olera nostris manibus instituta, profecto numquam istud temptan- 
dum iudicaretis' (**retis V ] , fortasse erat chuta). vixit annos sexaginta octo, ex (et NZ, e L) 
quibus (quis H) communi habitu prope novem egit. morte consumptus est, ut satis patuit, per 5 
formidinem voluntaria (voluntariam PL) , cum (quippe cum L) a Constantino (constantio HVL) 
atque Licinio vocatus ad festa nuptiarum per senectam (sectam NZ), quominus interesse valeret, 
excusavisset (excausavisset iV 1 ), rescriptis minacibus acceptis, quibus increpabatur (increpabantur 
HV X L , increpatur NZ) Maxentio favisse ac Maximino (maximiano NZ) favere, suspectans (su- 
spectas L) necem dedecorosam (decorosam N 1 ) venenum dicitur hausisse. || musitata 10 



IIAIANIOY METAOPASI2. I. 169 



'ISpoaav oov eaoxooc; 6 ptev c Epxo6Xto<; Tcept ttjv Aooxavtav, AtoxXrjTtavoc; 5e XXVIII 
ev aypcp Y£tTvtd)VTt 2dXa>at xat SteTeXeaev ev Tjoo^ta Xapurpa t6 xatvov tooto 
[aovoc, eX6|i.evo<; xat [xeTeXd&v Tyj<; dpeTvjc; elSo^ <5aTe e£ ufyooc, tooootoo irpbc; 
xotvv]V [i.eTaoT^vat iroXtTetav. xatvbv yoov xat aoToo pteTa TeXeoTYjv 07T?jp£ev e£ 
5 d[xot^^c; [^epac;] ■ ptovoc; -^dp t8ttoTo5v dvYjYopeoOvj xteoc;. 



B I B A I N I. 



Ot ptev oov STcaoaavTo tyjc, dp^rjc;, Ka>vaTavTto<; 8e xat jTaXXeptoc, tyjv tuj-v I 
A6yo6oT(ov TcpoaXa[Jtpdvooat TcpoaYjf optav xat otatpoovTat tyjv paatXetav , coaTe Tac; 
(Jtev jTaXXtac, xat ttjv 'jkaXtav xat tyjv Acpptxrjv otco Ku)vaTavTt(p TeTa^Qat, Ta oe 

10 t(j5v 'IXXoptdW xat Ta Trpbc, eu> xat tyjv 'Aafav dicaaav otco T(d TaXXepf<p. xat 
^etpoTovoovTat Tcap' aoTwv Kataapec, §6o. dXXd KcovaTavTtoc, dpxetv YjYooptevoc, 2 
aoT(p ty]v too Ao^ooaToo xat TcpoaYjyopfav xat Ttpt7]v jjlovov (JteTeTcot^&Y] T(ov ev 
TdXXotc; TTpay[xaT(ov tyjv 'IxaXiav xat tyjv 'Acpptxvjv dcpefc;, dvYjp Tcda/jc; dpeTrjc; 
pteTo^oc, xat TcdvTac, xoivotyjti TiapeX&oov. xat or/etov Yap YjYoo^evoc; tcXootov tov 

15 tuW 6tcy]x6(ov Tac; ptev exetvu>v aovexpoTet xTyjaetc;, Tac, Se (3aatXtxdc; Tcapd cpaoXov 
eTcotetro. cpaat -puv aoTov Xeyetv ux djxetvov icapd Totc, tStuVcatc, tyjv too paat- 
Xetoc, eoTCopfav etvat ^ pttxpu) TceptxexXefa&at ^(opf(p. ooto) §e jxeTpfav efye tyjv 
tcov dva"pafa)v icapaaxeo^v tbc, ev Totc; TcoXoavfrpayrcoTepotc; tu)v ao[XTCoaf(ov icapd 
T(ov tStanaiv atTetv dp-fopa Te axeoY] xat tyjv XoticYjv dcpQovfav. tooootov 8e vjv 3 

20 aoToo Tcapd Totc, jTdXXotc, to cpfXTpov (SaTe aoTa} xaTa tyjv y^^I^ 7 ]^ dvaxtvetaftat 

1 6 fxsv IpxouXio? sv a^Xojat BioxXtqtiocvo? Se irept tt]V Xouzaviav ev ayp^ L, transposuit S qui addit iv SocX- 
fj.aTta ante ev a. || 2 y.otvov .L, xatvov $ || 5 yepag supplet Mommsen \\ 8 Tac om. £ || 9 Y a ^i«? p«e^ & II 
ttcuvaTavTiou L, -/.oDvaTavTttp S \\ 10 tXXupr/vWv L, [XXuptojv -^ || %at (posi Y a ^ e P^) om « ^ II 13 iraay)? 
p.£Toy_o? wv, dpeTYJ^ T£ xat awcppoauvY]? TcavTa? Tcap^et ttJ 7.otvoTT]Tt ' otaetov — tlXoutov tt^v tojv i)TCT]7.6a)V 
euBatp-oviav Tac; — Ta^ he oiv.siac, %a\ fiaaiXticac; r.. cp. £Tt0et ajj-etvov tc. t. £. £tvat "kiywv tou ^. e. t) jjl . 
tc. ")(«3piqj tojv PaciXtTwtov Ta[xt£iojv Nicephor. Gregor. paneg. in Constantin. Magn. (Lambec VIII p. 69) \\ 
16 ttjv om S 



KAniTQN. 

11 oxt KwvaTavTioc; o octto Kaiaapoc; paatXsoaac ^etol tyjv 8taxXr]pa>atv diro^pYJv Tjyoo- 
{jisvoc tt^v ts too AoyooaToo xat aoToxpaTopoc sTcixXr^atv ty]c ts 'iTaXfac xat At^OTjc exooatoc 
aTceoTY] T(p aovdp^oVTt to eoSatjxov oox ev {j.eye^et ap^9jc dXX' ev tco Y]ao^(p Te xat dirpdy- 
[jtovt ^e{xevoc. dvrjp dptaToc xat Br^oTtxoc otacpepovTcoc tov TpoTcov xat tooc jxev tcuv t6to>- 
twv otxooc TcepteTccuv, Tac Se twv paatXetwv Brjaaopwv ao^aetc oo acpo8pa 8id aTroo8r^c dywv • 
^eXTtov ydp ot elvat eSoxet Tac Srjjjioafac x°P r iT ia ^ ^ v Ta ^ T ^ v ^>Tcr]XOO)v Tceptooatatc e^etv 
to [Bepatov rj otco ev xXeT&pov t6v aTcdvTwv xaTaxexXeTa&at tcXootov. ooto> Se dpa jxeTptoc 
Tt; t^v xat XtToc e; Te Ta aXXa xat ec Tr]V xa&' Yjjxepav too pfoo SfatTav wc {irjTe ({jLY]Be Suid.) 
xoTXov dpyopov ec (etc Suid.) tcXyjQoc xexryja&at {xr]§e eTepov Tt icpoc TpocpYjV ^XeTcov^ dXXd icept 
Tac tepac xat Br^jxoTeXeTc eocppoaovac T(p toW t8ta)T(ov dpYOpa> xat 0Tpa){ivaTc xoa{xetv Ta ^aat- 
Xeta [o&sv xat TcaoTcep wvojxdCeTo] * eicofet ydp 8^ tcoXXy^v tyjv Itc' aoTov tcl>v dp^ojxevajv eovotav 
o Te otxetoc Tpoiroc icpoc to (BeXTtaTov xal o3CpeXt{xo>TaTov Yjaxr^evoc xal o6}( YjxtaTa Y] to>v 
I{XTcpoa&ev Y]yY]aa{xevo>v cpoatc dajxevo); twv TaXaToiv tyjv Te otcotctov AtoxXrjTtavoo aoveatv xat 
ty]V Mal;t{xtavoo o){xoTY]Ta evvooovTODV tooc ao^evac oTcoxXtvdvTO)V tyj tootoo TcpaoTY]Tt. 

Ioh. eccc. de virt. 837 (168 M). Suid. s. v. Tcaoirep : 8td to XtTwc. BtatTaaSat o>c — - 
exoa{xet Ta paatXeta. 5. v. xotXov : ooto> 6e y^v apa jxeTptoc xat — xexTr^a&at. 

Eviropivs. 22 



170 EVTROPIVS. X. 

sanguinariam temeritatem imperio eius evaserant. obiit in Britannia Eboraci princi- 
patus anno tertio decimo atque inter divos relatus est. 



II Galerius, vir et probe moratus et egregius re militari, cum Italiam quoque si- 

nente Constantio administrationi suae accessisse sentiret, Caesares duo creavit, Maxi- 
mianum quem Orienti praefecit et Severum cui Italiam dedit. ipse in Illyrico commo- 5 

2 ratus est. verum Constantio mortuo Constantinus ex obscuriore matrimonio eius filius 
in Britannia creatus est imperator et in locum patris exoptatissimus moderator accessit. 

3 Romae interea praetoriani excito tumultu Maxentium Herculi filium, qui haud procul 
ab urbe in villa publica morabatur, Augustum nuncupaverunt. quo nuntio Maximianus 
Herculius ad spem arrectus resumendi fastigii quod invitus amiserat Romam advolavit 10 
e Lucania, quam sedem privatus elegerat, in agris amoenissimis consenescens , Dio- 
cletianumque etiam per litteras adhortatus est, ut depositam resumeret potestatem, 

4 quas ille inritas babuit. sed adversum motum praetorianorum atque Maxentii Severus 
Caesar Romam missus a Galerio cum exercitu venit obsidensque urbem militum suo- 
rum scelere desertus est. auctae Maxenti opes confirmatumque imperium. Severus 15 
fugiens Ravennae interfectus est. 



III Herculius tamen Maximianus post haec in contione exercitus filium Maxentium 

2 nudare conatus seditionem et convicia militum tulit. inde ad Gallias profectus est 

dolo conposito , tamquam a filio esset expulsus , ut Constantino genero iungeretur, 

moliens tamen Constantinum reperta occasione interficere , qui in Galliis et militum et 20 

provincialium ingenti iam favore regnabat caesis Francis atque Alamannis captis eo- 



1 brittani D^NZff, brittanis Z>2 || euoraci F \\ 3 in re LO \\ sinentem LW || 4 duos LODHV || 
maximinum Verheyck || 5 praefecit] praecit G || in om. PD || ill>rico commoratus] illyricum moratus 
LO || 6 obscunori LO || 7 exobtatissimos G l , exobtatissimus G- \\ ascessit O || 8 tumulto G \\ 
herculii G 2 OPD || 9 uilla] illa L || puplica G || maxianus L \\ 10 herculeus LO \\ resumendus 
G || romae LO || 11 amoenissimus G \\ 12 potestatem] positam potestatem G || 13 inritas] irrisas 
propon. Schulze cf. Paean || maxenti L \\ 14 galerio] gario L || militam L || 15 desertis O || 
maxentio PD || 10 rabennae FG j || J7 hercules L \\ exercitum LO , exercituum P \\ 18 mde] in 
L || 19 ut om. LO || genere GL 1 || 20 gallis G || 21 capitis O 



IlAIANfOr METAOPA2I2. I. 171 

xa to>v avdpa>Tca>v, ptdXtaTa sTcstSiQTcsp* eictaTeoov aoToo ydptv tyjc; Te SoXepac; dy- 
/tvotac; AtoxXrjTtavoo xat tyj<; cpovtxfjc; 'EpxooXtoo OpaaoTYjToc; rjXeo{}epa>a&at. xe- 
XeoTa [xev oov 6 KiovaTavTtoc; ev 'E(3opdxo> TcoXet BpercavtxY] Tpnxp xat oexaTa> 
tyjc; (3aatXetac; exet xat aovaptd[xetrat Totc; deofc;. 
5 TaXXepto<; 8e dvyjp xat xaT^ dpeTYjv aoTtp TcpoacpepYjc; xat tyjv to>v TcoXepuov II 

e[xicetptav e^a>v dvSpeta Te xat tooc; Tca>TCOTe vevtxY)xa>c; ata&b[xevo<; Ixt Ka>vaTav- 
Ttoo TOptovToc; dvayxauoc; aoTa> icpoaYjxetv to>v Te^lraXtxcov xat ' Acpptxd>v eTCtjxeXrj- 
drjvat TcpaY[xaTa>v (eTcetSfjTcep aoTa>v dcpetaTfjxet [icpb] tyjc, TeXeoTrjc; KcovaxdvTio*;) 
86o Kataapac, e^etpoTovvjae* Ma£t[xtavbv ptev eiceaTYjae Totc, eoiotc;, Seorjpov 8e 

10 xoic ev 'iTaXta* aoToc; §e ev to?c; 'IXXoptot^ 8teTpt[3e. tcoXXoI 8e tyj a^eaet tyj 2 
icpbc, KtovaTavTtov eve/etptaav Ka>vaTavTtvto ttjv (3aatXetav to> tootoo TcatcVt otd- 
YovTt xaTa Tac; Bpercavtac;- xat tyjv appjv eoeSaTo too icaTpbc; e£ dvtacov aoTco 
YeyevYjjxevoc; ^diioyv. tooto>v ooto> §taxet[xeva>v to Tdyjxa T(ov TcpatTa>ptava>v ex 3 
Ttvoc; atTtac; etc; aTaatv dpdev Ma£evTtov tov c EpxooXtoo Tcatoa Tcpb tyjc c Po>[xy]c; 

15 £X SL P 0T ^ VY l a£V ^ v aypa> StaTptpovTa. xat eTcetSfj Ttc; fjTYStXe ^ooto T(p icaTpt, Xa- 
(3a>v eXittSa too icdXtv dvaxTfjaaa&at tyjv e£ooatav fjv aTce&eTo xaTaXa[x(3dvet tyjv 
c P(6[A7jv dicb tyjc; Aooxavtac;, ev&a fxeTa tcoXXyjc; eoSatpioveaTaTa SteTeXet tyjc; fjao/tac; 
(xat ^ap eictTepTceaTaTov fjv to ^a>ptov) , ypdcpet Te Tcpbc; AtoxXrjTtavbv TcpoTpeTca>v 
xat aoTbv eict tyjv tarjv yvo>[xyjv. dXXd AtoxXrjTtavbc; ptev xaTereXaae to>v ypafJLjJid- 

20 ta>v, 6 Se TaXXeptoc; tyjv t6>v TrpatT(optav6>v aTa^iav [xa8a>v SeoYjpov aTCoaTeXXet tov 4 
Kataapa Ttfjuopbv too ToXpt^aToc;. oc; dcptxofjievoc; [JteTa iroXX^c; aTpaTta<; Tcspt- 
xa^ea&etc; tyjv TcoXtv xaTeXetcp^Y] oicb to>v otxeuov to> Ma^evTt(p TcpoaTe&evTa>v. xat 
cpoYa>v eict t^c; c Pa^evvY]c; dvYjpe&Y]. 

c Epxo6Xtoc; Se 6 Ma^evTtoo icaTYjp ev [Jteaa> to> aTpaTa> §Y][J//]Yopa)v ax; xaTa- III 

25 'favT^c; e^eveTo tov [Jtev Tcat6a Tcapa>&o6[X£Vo<; ? ecp eaoTov 8e tyjv e^ooatav d-fa>v, 
[xeTa TcoXXdc; Ta; eic' aoTtp ^o^ac, XotSoptac; aTce^aip^aev eict Tac; TaXXtac; 2 
TcXaTTOjxevo^; otco too TcatSbc; eXr^Xdadat, a>aTe dcpopjxYjv aoT(j> tooto Y £V ^& a ^ ^Tfi 
Tcpb^ Ka>vaTavTtvov a^eaeax;, oc; -^v aoTa> ■yap-ppbc; i^l 'SoYaTpt* to 3e dXTjdec; eTcpay- 
[xaTeoeTo tov Ka>vaTavTtvoo cpovov, oc; -^St) to> cp(XTpa> tc5v dp^ojxevtov TcapeX^XoQe 

30 tov TcaTepa OpdyY 00 ^ T£ vevtxY]xa>c; xat AXajxavooc; xat tooc; ^aatXeac; aoTa>v ocp' 

2 ty]? om. S || 3 £V om. X || %opa7wtip i, epopaxtp /S || 8 irp6 add. S \\ 9 fj.a£i[Mvov -S || 10 T7J (aw/e 
a^saei) om. /S || 11 y.(»vaTavTivou L, "/(wvcTavTtvtp /S 21 toO om. S || 28 y.ouvaTavTivou L, ycov- 

CTavTivov aS 



K A n I T Q N. 

13 oti o FaXsptoc; eireiSTq ta>v xaxa xr^v Pwjxr^v rja&eTo veo)Tepta&evTa)V, ev jxeydXa) to 
npa^&ev 7rotoo[xevoc e?rl xaTaXoaei t^c re twv 7rpatTa)ptava>v aTaaecoc (otTtvec Ma£t|xtavov Ep- 
xooXtov avetirov ^aatXea) xal tyjc Ma^evTtoo dp^c 2ep^pov aov aTro^poiar^ aTpaTta xaTaTcefwret 
tov Kataapa. oc dcpixojxevoc Tupoc tyjv TwjxrjV Ta [xev irpwTa Trepttwv eitoXtopxet tov Ma^ev- 
Ttov, xaTaXr^cp&etc oe dooxrjTo>c otto tojv t^c evavTtac Yevojxevcov [xotpac cpeoyet xat dXooc ev 
'Pa^evvo Stacp&etpeTat. aovepr^ oov evTeb&ev Tac too MaEevctoo ao$Yj{Bjvat oovdjjietc xat ty;v 
dp^v aoTtp pePata>&Yjvat. dXX' op-o>c o EpxooXtoc jxavtxwc t^c SovaaTetac epwv oo ttoXXo) 
oaTepov eyep&evTo>v etc to auTo to>v aTpaTOTueSwv dcpeXea&at tov TrdtBa tyjc dXoopytooc eire- 
y^etpYjae. xaTaaTaataa&etc oe oiro to>v aTpaTta>Ta>v xat xtvooveoaac dvatpe&Yjvat aTrr^Xilev ec 

22* 



1^2 EVTEOPIVS. X. 

rum regibus 7 quos etiam bestiis, cum magnificum spectaculum muneris parasset, obie- 
cit. detectis igitur insidiis per Faustam filiam, quae dolum viro enuntiaverat , pro- 
fugit Herculius Massiliaeque oppressus (ex ea enim navigare ad filium praeparabat) 
poenas dedit iustissimo exitu, vir ad omnem acerbitatem saevitiamque proclivis, in- 
fidus incommodus civilitatis penitus expers. 5 

IIII Per hoc tempus a Galerio Licinius imperator est factus Dacia oriundus, notus ei 

antiqua consuetudine et in bello, quod adversus Narseum gesserat, strenuus laboribus 

2 et officiis acceptus. mors Galeri confestim secuta. ita res publica tum a novis quat- 
tuor imperatoribus tenebatur, Constantino et Maxentio filiis Augustorum, Licinio et 

3 Maximino novis hominibus. quinto tamen Constantinus imperii sui anno bellum ad- io 
versum Maxentium civile commovit, copias eius multis proeliis fudit, ipsum postremo 
Eomae adversum nobiles omnibus exitiis saevientem apud pontem Mulvium vicit Italia- 

4 que est potitus. non multo deinceps in Oriente quoque adversum Licinium Maximinus 
res novas molitus vicinum exitium fortuita apud Tarsum morte praevenit. 

V Constantinus tamen, vir ingens et omnia efficere nitens quae animo praeparasset, 15 

simul principatum totius orbis adfectans, Licinio bellum intulit, quamquam necessitudo 
et adfinitas cum eo esset; nam soror Constantia nupta Licinio erat. et primo eum 
in Pannonia secunda ingenti apparatu bellum apud Cibalas instruentem repentinus 
oppressit, omnique Dardania Moesia Macedonia potitus numerosas provincias occupavit. 

VI Varia deinceps inter eos bella et pax reconciliata ruptaque est. postremo Licinius 20 

navali et terrestri proelio victus apud Mcomediam se dedidit et contra religionem sa- 



2 uiro om. LO || nuntiauerat LOPD || profugi O || 3 herculeus LO || oppressussus G l \\ 4 acerbitatera] 
asperitatem DHN \\ saeuitiamque] secutiamque L || procliuus LO || mfoedus LO || 6 hunc 10 || 
licinius a galario LO || 7 quo LO || strenuis DS Paris. Lincoln. Schonh. \\ 8 galerium PD || ita 
res publica PD , ita ut res publica FO, isa reipublica O, is aut rep. L || nonis] reliquis Mommsen 
Paeanium secutus || 9 et (ante maxentio) om. GPD, superscr. O || 10 maximiano GL Paean. || 12 om- 
mbus] hominibus L || saeuientem] se uenieritem LO || molumm LO, om S \\ 13 potius O || maxi- 
mianus O Paean. || maximinus — 14 uicinum om. G \\ 14 tharsum LOD(P) || 15 mticere LO || 
17 et (ante priino)] ac LOPD || 18 secundo G || cibalis FG || 19 omnique] omniaque XO, omnibus 
G || misia LO || ac macedonia LO || 20 ruptaq; G \\ 21 nauah ex nauari G || dedit LOD^NZ || 
relegionem FG 



P A V L V S. 

epit 40, 13 1 3 potitus || Maxentium suppositum ferunt (ferunt autem ante maxentium L) arte muliebri tenere 
(teneri NZ) mariti animum laborantis auspicio gratissimi partus coepti a puero. || non multo 



IIAIANIOY META*PA21S I. 173 

saoTu> 7cs7roi7][iivo<; 5 oo<; xat {bjptotc; Tcapaoooc sv xotv*ft Qia StscpOsipsv * outo; 6 
§6Xo<; 'EpxooXtoo tyjv doyaTspa Oaoaxav oox IXa&s KcovoTavTtvcp aovotxooaav dXX 
sTrayYsXXst to too Tcatpo; s-^stprjiJia. Ssst Totvov too yafxppoo fxs|xa{h]x6To<; tjot] 
ty]v sTrtpooXyjv cpsoyst xat ysv6|xsvo<; ev ttj MaaaaXta TcapaaxsoaCofxsvoc, ts sxst- 
5 fkv stcI tov otbv sxirXsoaat Ma£svTtov dvTjpsdy] BtxatoTaTTjv oTcojxstva*; tsXsotyjv 
o)|x6ty]t6(; ts xat too 07jpt(6§oo; TpoTcoo /dptv Tcpb; ydp ttj xaxta TaoTT] Tcpb; TcdvTac 
vjv aTctoTo; xat ttj<; xotvvje; TcoXtTSta; Xo[xsd>v xotvoTY]To; TcavToSaTc^; dXXoTpto;. 

Ev tootco Tto Xp6va>' TaXXspto; rJYa-fsv st; (3aatXstav Atxtvvtov Yva>pt[xov IIII 
aoT(p Y£y£V7][X£vov sx r?j<; Tcpb; Naparjv tov IIspoTjv [xd^;* T(j5v -ydp dvopstoTaTa 

10 [xs[xa^7][xsvo)v ts xat rjptaTsoxoTojv rjv. xat jxsTa tooto softo; TaXXspto; stsXsottjos. 
Tsaaaps; ts Xotiubv tcjov c P(D|xatxd)v sxpaTTjaav 7cpaY|xdTcov 5 KcovaTavTtvo; xat MaEsv- 2 
Ttoc, s£ AoyooaTtov ysysvTjfxsvot, xat Atxtvvto; xat Ma?t[xtavb; s£ t^torcojv Tcpb; ttjv 
dp^Ajv xs/X7][xsvot. KcovaTavTtvo; jxsv oov tcs[xtct(i) ttj<; ^aatXsta; STSt aTpaTs6aa<; 3 
sTct MaSsvTtov sfxcpoXtov aovTjis fJ-d^vjv £^pdr/]os ts aoToo TcavaTpaTta • [xst oo 

15 tcoXo 3s xat aoTov dvstXsv sv Trj -yscpopa tyj xaXoofxsvfl MoXpta tcoXov oXsSpov 
xaTa tJjq aoyxXrjToo [3ooXso6[xsvov 5 Tcpoasdrjxs ts ttjv 'kaXtav rg paatXsta. Ma£t- 4 
[xtavb; 8s tic vscoTSptaa; stc^y^Y 8 Atxtvvtq) tcoXsjxov sv Tot<; [xspsat Tot; koot; xat 
tsXsotcx tov pfov Tcptv stc, spyov ti TcposXdstv s^aTctvatw; sv Tapaa> r^; KtXtxta;. 
06 jxyjv Tjao^aos Atxtvvta) Ta TcpdyfxaTa. KiovaTavTtvoc, -ydp 0Tpar/]ystv ts V 

20 d-fa&b; a>v xat dvSpstoTaTo; sv Tat; p-d^at; 8ovaTa>TaT6; ts ^Stj sv Taf; Tcpoa&7]- 
xat; YsysvTjfxsvo; sTc^Y a Y £V a ^ T( p tc6Xs[xov sTctdojxta t^<? too TcavTo; dp^; Tcapd 
cpaoXov 7cot7jad[xsvo<; ttjv aTcb too ydfxoo aoYysvstav x7]8sar/]<; ^dp ^v aoT(j) At- 
xtvvto; stc' dSsXcp*^ KcovaTavTta. xat TcpwTov [xsv sv KtpdXst TcoXst Ilatovtx^ tcoX- 
Xtjv aovaystpavTa Sovajxtv xat TcapaaxsoT] Tcdair] ^paifxsvov d&p6(o; stcsX&o)v Stsaxs- 

25 Saasv sxpaTTjos ts Aapodvwv xat Moacov xat Maxs86va)v xat tcoXXwv sTsp(ov s&vdiv, 
J)v 6 Atxtvvto; s^aatXsoas. 

MsTa 8s TaoTa TcoXXatc; aoT(p ao[X7cXaxst; [xd^at; aTcovSd; ts Os[xsvoc 5 srca VI 
xat TaoTa; OTCsp^d;, sTcsto^/] xat xaTa YQ V xai ,/aT d &dXaTTav t]tt7][xsvo<; 6 At/tv- 
vto; xat oo§s otco twv opxwv (ocpsXoojxsvo; Tcpb; ttjv 6saaaXovtx7]v xaTscpoysv, dvstXs 

3 f au P°fr -^j Y^P-Pp ^ ^ il 4 ^ccaXta jL, [j-aaaaXia »9 || 11 tsaaapa? L, xlaaapec /S || 12 ei 16 p.a|i[JiTvo? <S || 
19 KajvaxavTtvo? 5e axp^T^Y^tv — ^e^rniivoc, acpoBpov eTZTiyayev "/atAiztvioj tov TroXep-ov Ttapd cp. — auy- 
yevstav Nicephor. I l. p 64 \\ 27 auT&v L, a»jT(jj /S || 29 slke LS, dvetXe Schulze 



K A n I T Q N. 

ty]V FaXaTiav s^sa)o&at Ttpo; xoo otou t^c 'iTaXtac irXaTTojisvoc^ o>c av otco too KoovaTavTtvoo 
xvjBsaToo ovtoc avoTcoTCTa>c OTco6s^9st7]. yvcojjlTjV he srcotsTTO xatpoo Tcpoc STctpooXrjV acptxofxsvoc 
too aTcoxTstvat tov KoovaTavTtvov. tcoXXyj 8s Ttc xaTst^sv sovota tooc aTpaTtaJTac stc tqv Ko>v- 
aravtivov Std ts Ta aXXa xat tyjv sv TcoXs[xotc soTo^tav • OpdtYywOoc ydp ts xal 'AXajxavooc ('AX- 
^avooc cod.), oi KsXtwv stat oovaTWTspot^ TcavaTpaTta Btacp&stpac xat tooc Yjysjxovac tootcdv 
sX(ov sv tyj tc5v sTctvtxta)v Tcav^^opst 8taya)Vtaaa0at Tcpoc ^pta irapsoxsoaasv. avot^Bstar^ 
oov ty]c sTctpooXYjc Btct OaoaT^c TYjc too Ma^t[xtavoo Oo^aTpoc (aoTrj ^ap aovotxooaa Ttp Kwv- 
aTavTtva) xaTS[XYjVoas tov too TcaTpoc ooXov) cpsoyei piv o 'EpxooXtoc^, xaTaXr^cp&stc 8e Tcspt 
MaaaaXtav^ «)c Tcpoc tov iraToa TcaAtv aTcatpstv stc 'lraXtav Stsyvwxst^ Tt[i«)ptav s^STtasv dvat- 
ps&stc sv or/Yj. /o/?. eccc. de ins. 61 (169 Jf). 



1 74 EVTEOPIVS. X. 

2 cramenti Thessalonicae privatus occisus est. eo tempore res Komana sub uno Augusto 
et tribus Caesaribus quod numquam alias fuit, cum liberi Constantini Calliae Orienti 

3 Italiaeque praeessent. verum insolentia rerum secundarum aliquantum Constantinus 
ex illa favorabili animi docilitate mutavit. primum necessitudines persecutus egregium 
virum filium et sororis filium commodae indolis iuvenem interfecit, mox uxorem, post 5 
numerosos amicos. 

VII Vir primo imperii tempore optimis principibus , ultimo mediis conparandus. in- 

numerae in eo animi corporisque virtutes claruerunt. militaris gloriae adpetentissimus, 
fortuna in bellis prospera fuit, verum ita ut non superaret industriam. nam etiam 
Gothos post civile bellum varie profligavit, pace iis postremum data, ingentemque 10 
2 apud barbaras gentes memoriae gratiam conlocavit. civilibus artibus et studiis libera- 
libus deditus, adfectator iusti amoris, quem omni sibi et liberalitate et docilitate quae- 
sivit, sicut in nonnullos amicos dubius, ita in reliquos egregius, nihil occasionum prae- 
termittens, quo opulentiores eos clarioresque praestaret. 

VIII Multas leges rogavit, quasdam ex bono et aequo, plerasque superfluas, nonnullas 15 

severas, primusque urbem nominis sui ad tantum fastigium evebere molitus est ut 
2 Komae aemulam faceret. bellum adversus Parthos moliens, qui iam Mesopotamiam 



1 romanas LO \\ 2 cum] con LO || oriente LO || 4 fauorabilis GLOPD, fauorabili Vinetus || animini 
G || diocilitate LO || necessitudinis LO \\ post persecutus suppl. Sylb Crispum fllium cf. Oros. 539 || 
5 filium post uirum add. GLOD, om. P \\ commodem P, commod* D 1 , commodum D 2 , 7.o\J^6hr]c, Capit. || 
numerosas L \\ 7 modhs LO \\ inumere L || 8 animis LO \\ adpetentissimus] adtentissimus G || 

10 ciuilem G || proflicauit LO || pacem G \\ his. codd. || ad po&tremum LOP || ingentique FG || 

11 memonae ex memoriam Cr 1 || 12 iustiti LO || quem ex quae G || omnem PD, omnibu FG || et 
docilitate om. LO \\ 13 dubiae FG || 17 sopotamiam LO 



p A v L v s. 

epit 41,8—10 1 occisus est. || hic Licinius annum dominationis (domitianis HV, dominationis suae L) fere post 
quartum decimum vitae proxime sexagesimum occidit (occiditur L) , avaritiae cupidine (cupidi- 
nem HV) omnium pessimus (pessimum NZ 1 ) neque alienus (alieno H) a luxu (luxo L) venerio, 
asper admodum haud mediocriter inpatiens, infestus litteris, quas per inscitiam (inscientiam L) 
inmodicam virus ac pestem publicam nominabat, praecipue forensem (foremsem N) industriam. 5 
agraribus plane (plene iV 1 ) ac (a NZ) rusticantibus (rusticanis Z 2 ), quod ab eo genere ortus altus- " 
que (alitusque N 2 Z, alatusque L) erat, satis utilis ac militiae (miliae V) custos, ad veterum in- 
stituta severissimus , spadonum (spadorum V) et aulicorum (auligorum V, ex auligonum H) qm- 
nium vehemens domitor (L, dormitor HV, dominator NZ) tineas soricesque palatii eos appellans 
[ex appellatus N). || eo tempore 10 



nAIANIOT METAOPA2I2. I. 175 

ts adxov xat xaxsary) jaovoc; auToxpaTtop xpet<; s^cov ocp' saoTO) Kataapa; xooc; 2 
saoToo iratSa;, oirsp ooSstuo) TcpoTspov tj tcj5v c Pa>jxaixc3v sa^s izpam&Ttov xaTa- 

axaatc sx Taoxrjc; ttjc soTzpafiaz- [xsTspX^&vj xou<; TpoTroa; xat ttj<; xotvoTYjTo; 3 
uiispstSs Tyj<; tcoXXtjc ts sxstvyj; irpaoTTjTo; dcpstXsv, ^v sv TCpoot[xtot<; £7rs<kt£aTo 5 

5 irpoTjX&s ts st; cojxoTTjTa, §t' ^v xat at 7 jxaatv otxsttov sjjttdvthj acojxaTcov utou ts 
xat dSsXcptSou cpovov spyaadfxsvo; cptXot; ts (b; TrXstaTot; tyjv ^stpa sirtpaXtov. 

SuvsXovTt 8s stirstv dpEd^svo; [xsv ttj; paatXsta^ to?; dptaTot<; aovv]pt&fxY]{b] VII 
T(j5v paatXsuadvTcov , tsXsutcov Bs jx6Xt<; s^tacoOv) Totc; [xsaotc. xatTot xat pcojxTj 
atojxaTo; xal dpsrg ^u^; oI6; x av s^svsto 8taXd[x^at* S6|yj; ts yap sics&ujxst 

10 icoXs[xtx^; xat icpo; dptaTstav yjv sTotjxo;. tu^tj Ss ^xoXou&st jxsv auTou Tot; 
i^yzipqpaai os^td , Ta; dpsTac 8s oux IxpUTCTSv, dXX' sxstvcov svofxtCeTo xat 
TauTTj; yjv. Sxu&a; Tot xaTSTCoXsjxvjas a7cov§d<; ts xaT s^ouatav siror/jaaTo* 
tcoXu; ts tjv auTou Tcapd Tot; (3ap(3dpot<; Xoyo;, coaTs tou; icXstaTou; djxot[3d; stio- 
cpstXstv auTcp votttCstv. xat tyjc; sXsu&spou rcatSsta; xat tcov Xoytxcov sTctaTY][xcov 2 

15 [dvTsfysTo] xat tou Tcapd TcdvTcov cptX^pou jxyjts Scopsa; uicsp toutou jjitjt aXXrjc, 
aTcouSvj; [xsTa tou asttvou cpstSojxsvo;. tcov cptXcov 8s Ttat [xsv ^TctaTst, Ttvd; 8s 
dva[xcpta[37]T^Tco; s&spdirsuasv ouosjxtav xaTaXticcbv u7csppoX7]v dXXd icXouatou; ts 
auTou; xat BovaTooc, aTcocpatvcov. 

N6[xou; Ss tou; jasv §t' auTo to xaxov I&yjxs [xovov, tou; §s sx Tcsptouata; VIII 

20 Tcpo; ouSsv XpVjatfxov " ^' aTl ^ °^ aTc^vsaTspov auvs^pacpsv cb; Std toutou xd^tv 
sTct&^acov TYJ TcoXtTsta. TcapaaxsuaC6[xsvo; Ss sictaTpaTsuaat xaTa Ilspacbv ttjv Ms- 2 
aoTcoTafxtav svo^Xouvtcov svt xat TptaxoaTco t^; ^aatXsta; STSt, vqc, Ss TjXtxta; s£v]- 

4 ; q S || 6 doeXcpou L, corr. S \\ 8 p-'jaot? X, (jiaoi? S \\ 9 oirjXd^hac, L, corr. S || ho^-qc, — exoTfAO? 

YJV SxuOa? T£ XaT£7T0XI(JI.Y]Ce VOfXtC^W TY^? T£ dW'f]C, ^aatXlXYJC l).E*(rjtXoTZpeTZeirj.C, 7.71 T. £. 71. 7.. T. X. 

£7rtaTY]p.cjv %at -^dp toO cptXTpou zal auTo? out 1 aXXrj? cttouoyj? t^v fj-£Ta — 5e xal ot? £7:taT£U£ xat ot? jj-tj 
fA^YaXax; TtdvTa? £^£pa7T£U£v o. zaTaXtp-Trdvojv u. Nicephor. I. I. p. 65. 66 || 9 dTt£$6(jLT) L, £tt£^6(j.£i /S || 
11 7]TTu>v pos^ dXX 1 add. S, om. L et Nicephor. \\ 12 TauTr^ t^v L Nicephor., TauTrj ouv S || 15 dvT£t- 
^sto add. *S || toutojv S || 17 dva[xcpta[3TjTaj; X, dva^cptaprjT^Tojc /S || 19 -xaXov L, corr. S 



RAniTQN. 

5 oti Ktovotavuvoc; xr^ dSsXcpr^ tov oiov Kojjl[xo6t]c Stacp&stpsi SoXcp xal tcuv cpiXcuv 

TtoXXooc xat s7riT7]8sia)V. Sto Stq Ta Trpcura BoEac aptaToc slvat (3aaiXsoc xat toTc STtatvsTotc tojv 
aoToxpaTopouv ac;toc TrapaPaXXsa&at [jlst' 6Xqov toTc "stpr^jjisvoic [xsiovsxr^[xaaiv 7up6c to X £ ^P ov 
tyjc Sojr^c jxsTapspXr^sv xatTot rr)c cpoascuc aoTov xal tcuv oaa Tcapa too oatjxovtoo cpotTav av&po)- 
^ot^ stoo&sv aptarov avapicptpoXwc aitocpatvovTOJV. od yap sittsTv oTioaat tt^c ^o^c (to^c cod.) 
ts xal too aojfxaToc otsXajxTiov apsTal tov avopa tyjv iv. tojv TcoXsjxtxoW spyojv oo^av [xsTaotoixovTa 
xat Ttapa Tac ^y^ T ^XTl TS ^P 10 ^ os^tojraTY] xat tojv aTpaTY]ytxo>v stciott^^ oo jxstovt y^pojjxsvov ' 
oo yap sv toTc sjxcpoXtotc TtoXsjxotc jxovotc TTsptr^v to>v svavTto)V, aXXa xat jxsTa tootooc 2xd&t7tc 
TcoXXaxtc 7cpoa7coXsjxr]aac OTcoxd^at tootooc ^vayxaasv s'c ts ottovSojv atTr^atv xaTacpoysTv. ojv 
jxsTaoodc xat odx aTco^pr^aajxsvoc toTc TcpoTspYjjxaat jxsytaTac (jxsytarr^v Suicl.) Tcapot toTc ^ap- 
papotc s&vsat (om. Suid.) Stxatoadvr f c ts xat ta^doc jxvr^jxac^ otTcsXstTcsv. s^atps Ss avsxa&sv 
sXso&sptotc jxa&r^jxaat xat sv S7catv(p TcatSstav sTcotsTTo xat Xdyooc (Xdyotc cod.) . Stxatov ys jxyjv 
i% otTtaVTOJV spo)Ta &r^po)jxsvoc SToyyavs tyjc a7cooS% to) osEto^ ts ty^c cpoaso)c xat Ttspt Tac oo)psac 
oa^tXst. o)c ^ap Syj Ttpdc Ttvac tojv yvo)ptjxo)V otcooXox; ts xat od)( dytcuc saysv, ootox; apa Ttpoc 
tooc TcoXAodc. PsjBatoc ojcp&Y] xat 7ctaTOTaToc odosva xatpov Ttapstc od8s a7toXt7to)v Tt cppovTtBoc ojc 
5ovaTO)TSpooc ts y$r]\mcji xal XajxitpoTSpooc TaTcToyatc (tyjc to^/]c cod.) aTcocpatvstv tooc sTttTr^ostooc. 
/b/&. eccc. de virt. 838 (170 if). Szat/. 5. f. TtapapaXXdjxsvov : Ta TtpdVra TtapapaXXd- 
jxsvoc toTc aptaTotc tcuv [3aatXso)v. 5. v aTtoyprjaajxsvoc : tojv pap^apoov s^atTYjatv otcov- 
5o)V 7totY]aajxsvo)v ouv jx. odx .... BtxatoadvYjc aTcsXtTcs 8o|av. 



176 EVTROPIVS. X. 

fatigabant, uno et tricesimo anno imperii, aetatis sexto et sexagesimo, Mcomediae in 
3 villa publica obiit. denuntiata mors eius est etiam per crinitam stellam, quae inusi- 
tatae magnitudinis aliquamdiu fulsit, Graeci cometen vocant. atque inter divos meruit 
referri. 



VIIII Is successores fllios tres reliquit atque unum fratris filium. verum Dalmatius Cae- 5 

sar prosperrima indole neque patruo absimilis haud multo post oppressus est factione 

2 militari et Constantio patrueli suo sinente potius quam iubente. Constantinum porro 
bellum fratri inferentem et apud Aquileiam inconsultius proelium adgressum Constantis 

3 duces interemerunt. ita res publica ad duos Augustos redacta. Constantis imperium 
strenuum aliquamdiu et iustum fuit. mox cum et valetudine inprospera et amicis lo 
pravioribus uteretur, ad gravia vitia eonversus, cum intolerabilis provincialibus, militi 

4 iniucundus esset, factione Magnenti occisus est. obiit haud longe ab Hispaniis in 
castro, cui Helenae nomen est, anno imperii septimo decimo, aetatis tricesimo, rebus 
tamen plurimis strenue in militia gestis exercituique per omne vitae tempus sine gravi 
crudelitate terribilis. 15 



X Diversa Constantii fortuna fuit. a Persis enim multa et gravia perpessus saepe 

captis oppidis obsessis urbibus caesis exercitibus, nullumque ei contra Saporem pros- 
perum proelium fuit, nisi quod apud Singara haud dubiam victoriam ferocia militum 
amisit, qui pugnam seditiose et stolide contra rationem belli die iam praecipiti popo- 

2 scerunt, post Constantis necem Magnentio Italiam Africam Gallias obtinente etiam 20 
Illyricum res novas habuit Vetranione ad imperium consensu militum electo. quem 
grandaevum iam et cunctis amabilem diuturnitate et felicitate militiae ad tuendum 
Illyricum principem creaverunt, virum probum et mprum veterum ac iucundae civili- 



Lxvr LO || nicomedia FG, mcomediam PD || 2 est om. LOP || critam LO^ \\ nusitatae 01 || 
3 aliquandiu O || eam post fulsit add. LOPD || cometem LOPD || inter om. LO || 4 referre LO | 
5 is om. LO || 6 obsimiiis PD || factioni X.0 || 7 senente LO \\ 8 fratraem G \\ mferrentem G || 
aquileam FG *|| adgressus G || constantn FG || 9 ducis G || res pufts O || io aliquandm LO || 
et iustumj eiustum G || uahtudine O, ualetudme F \\ 11 grauionbus G || intorerabihs G^ || 12 in- 
iocundus LOP , .iracundus D || esse G || magenti G, magnentii PD || haud] aut LO , autem G || 
13 castra G || rebus — 14 exercituique om. PD || 14 pluribus G || omni LO , omnia G \\ uitae 
om. PD , uita et LO || 16 a persis] apreapersis G \\ 17 caesis exercitibus om. G || soporem L II 
18 quo DHV || singara Paean. , singaram GN, smgarum DHZ, sigaram LO \\ 21 ueteranione LO | 
quam LO || 22 iam] tam LO \\ et {ante cunctis)] in FG \\ 23 iocundae LOP 



IIAIANIOY META<DPASI2. I. 1 77 

xootuj xat sxto) xaTa tyjv Bt&ovtav eTeXeuTYjaev ev NixofJtvjSixa) ywpiip. xat tyjv 3 
tsXsottjv aoToo Tcpo dXXoo Ttvbc; dyfiXoo Tot<; icavTa^oQ xo|aV]T7]<; doTTjp efJiVjvoasv 
eTcl icoXXatc; dvta^wv Talc; rjfjipat<;. 6 fxev oov aovv)pt&|jt7]ib] toTq deotc,. 

Ata§ej(oVTat 8e ttjv (3aatXetav ot Tpet^ icaTSss xat AaXfxaTto<; dSeXcpoo Tcat^ VIIII 
5 Kataap xe^etpoTovvjfJtevoc;. dXXd AaX(jtaTto<; jjiev eo&oc; dvrjpeib] (cpuae(6<; Te dptaT7)<; 
veavtaxo^ xat Ttp dettp ptaXXov £fjtcpep7]<;) aTpaTttoT&v aoTov xsXeoovTo<; KtovoTav- 
Ttoo 8ta^p7]oa[xeva)V r) tyjv eTCtpooXrjV oox dyvooovToc;. KtovaTavTtvoc, 8e tov dSeX- 2 
cpbv K(6vaTavTa ev 'AxoXta ttj icoXet ttj<; 'iTaXtac, aTceptaxeTCTax; evoTpecp6[jtevo<; 
Tatc, [Jtd^at; eTceae icapd T(ov yj-fefxovcov ttjc, evavTtac TcapaTa£e(o<; §e<;d;jtevo<; 

10 tt]V tcX^y^v. TTjv Tcaaav §7] Xoticbv dp^rjv ea^ov K(6vaTa<; Te xat KoovaTav- 3 
Tto<; • dXX' 6 aev dvSpeta Te xat Stxatoauvr] to Tcp&Tov exXd[x^a<; 6 KaSvaTa; 
IicetTa xat otco voaoo xat 6tco tyj<; tcov aovovT(ov TcovTjpta; e<; dpeTrjc; et<; xaxtav 
tooppocrcov [xeTear/] xat Totc, Te uTcrjxootc; &v (3apo<; Tto OTpaTeoaaTt Te dy]§7]<; e£ 4 
eTctpooXrjc; MayvevTtoo vetoTeptaavToc, dvrjpe&rj TcXrjatov ttjc, Iaicavtac, ev cppoopto) 

J5 c EXev7] xaXooaeva) eTCTaxatosxa j3aatXeoaa<; evtaoTooc;, TptaxoaTov §e ttj<; TjXtxtac, ex- 
TcXr]p(6aa<; ? aTpaTuoTTjc, oox dYevvrjc, ooSe eoxaTacppovrjToc; ttj aTpaTta, ToovavTtov 8e 
cpopepa)TaTo<; oo^t cbaoT^Toc; dXX' dvBpetac, Tcoto6o7]<; cpo[3ov. 

Ka)VOTavTta) 8e oo xaTa tov dSeXcpbv aTC7]VT7]oe Ta ttj<; to^t]<;. riepa&v ydp X 
det xat ad)(7] xpaTTj&evTtov xat Xrjcp&svTtov afyaaXaSTiov xat TcoXet; aTco[3aX6vT(ov 

20 xat TcoXtopxtat; xaTa8aTcav7]&evTO)v ev Tot; IfXTCpoa&sv ooSeTcoTe Ka)vaTavTto<; xaTa 
Sairoipoo too t(jov Flepocov [3aatXe6ovTo; eoTO^wc; stcoXsjxtjos tcXt^v ev 2tyYapot<;' 
Iv&a §7] vtxTjv aoTov dveXea&at TcavTeX^ to>v Te tTCTcea)V xat to5v o-rcXtTcov 7] Tcpo- 
TceTeta oo aovetooTa)V tov xatpbv StexaiXoaev * dp)(oaev7]<; -ydp eaTcepa; TcpoexaXe- 
aavTo tt]v ad)(7]v. xat aeTa t^v Ka>vaTavTo<; 8e TeXeoTTjv 'lTaXta<; xat 'Acppt/.Tjc; 2 

25 xat rdXXa)v otco MayvevTta) TeXo6vTa)v oooe Ta twv IXXoptwv ^v ev 7]ao^ta ttjc, 
exet aTpaTta; icpbc cpoXaxTjv tTjc, /a)pa<; BeTpavta>vd Ttva TcpeapoTTjv dvetTcooa7j<; 
xat Tcept&etOTjc; aoTa) tyjv dXoopytSa * o<; eTctoTjao; jxev rp ex tcoXXwv TcoXeaa^v xat 
t^c xaT 5 aoToo; eoTO^ta;, dpeT^; 8e epaaTTjc; olav etxb; tov ev oTcXot; ovTa ep^d- 

6 ai)Ta>v L, auxo\> S \\ 8 post xwvaTavTa deest tioXe^ sTreX^tbv || evcTpecpo^evov ^, co?y. <S || ( j 7ic/pa] 
izoKkd cod. Sylb. \\ 15 eXsvifj *Sf, eXst L \\ 21 %aTa tojv L, tojv aS || ^aaiXeuovTa L, paaiXsuovToc »S || 

26 (3psTTavtojva LS || TtpeapeuTYjv I^, irp£a(36TY]v ^ || 28 Be] ts S 



K A n I T Q N. 

11 oTt Kwvarac; o irat<; too [xsyaXoo KwvaTavrivoo )(povov Ttva irpooaTTj tt^c 7jy£|j-oviac 
op&a)? * to os TcXsotoiov aTOTrooc voadiv £Tut&o[xtac xat cptXcov ojxtXtatc oo% oytatvooaatc /P ^" 
jjlsvoc irpoc papOTara xaT^vs^Orj [xstovsxT7j[xaTa. ot' a 8^ cpopTtxoc toTc twv s^>va)V STrotxotc 
xat 06 icpoc Q-ojxoo toT<; oTpaTia>Taic r^v. 

oTt xat sv toTc otxot StatTTQjxaatv o6x STcatvsToc ysyovsv • sv 8s o^ toTc sict twv aTpaTo- 
Tus8a>v aptaToc wc to tcoXo xat soTO^saTaToc toTc ts aTpaTtcoTtxoTc TsXsatv sv TcavTt cpo- 
Qspoc T(p ptq) xatTcsp sc ooosjxtav tcwtcots irpoa^&stc aTCYjVr^ ts xat axXr^pav twv ajxapTavo- 
piva)V xoXaatv. KcovaTavTtoc ys [xr^v svavTtav TaTc stpr^jxsvatc stXr^st to^v aptaToc jxsv a\v 
tol TcoXtTtxa^ oo Bs^icp Bs Tcapa Tac {xa^ac oatjxovt ^pwjxsvoc. /o/i. eaic. de virt. 838 (172 ilf). 

26 oTt BsTpavtwv 6 sv 'IXXoptoTc avayopso&stc ^aatXsoc Tcpoc jxaxpov rfiq yr^pac sXr^Xa- 
xwc sjxTcstptac ts xat to^c svsxa tyjc sv toTc aTpaTrj^txoTc avr^p Bs8oxt[xaa|xsvoc xat ap^aToc 
to ^oc t(|) ts xotvuj xat 8r^[xoTtX(p twv TpoTcwv Tcpoaay6[xsvoc to otc^xoov TcXr^v oaov Tcat- 

EVTROPIVS. 23 



178 EVTKOPIVS. X. 

tatis, sed omnium litteramm expertem adeo ut ne elementa quidem prima earum nisi 
grandaevus et iam imperator acceperit. 

XI Sed a Constantio, qui ad ultionem fraternae necis bellum civile commoverat, ab- 

rogatum est Vetranioni imperium; novo inusitatoque more consensu militum deponere 
2 insigne conpulsus. Eomae quoque tumultus fuit Nepotiano Constantini sororis filio per 5 
gladiatoriam manum imperium vindicante, qui saevis exordiis dignum exitum nanctus 
est; vicesimo enim atque octavo die a Magnentianis ducibus obpressus poenas dedit. 
caput eius pilo per urbem circumlatum, gravissimaeque proscriptiones et nobilium eae- 
des fuerunt. 

XII Non multo post Magnentius apud Mursam profligatus acie est ac paene captus. 10 

ingentes Romani imperii vires ea dimicatione consumptae sunt, ad quaelibet bella ex- 
2 terna idoneae, quae multum triumphorum possent securitatisque conferre. Orienti mox 
a Constantio Caesar est datus patrui filius Gallus. Magnentiusque diversis proeliis 
victus vim vitae suae apud Lugdunum attulit imperii anno tertio, mense septimo, fra- 
ter quoque eius Senonis, quem ad tuendas Gallias Caesarem miserat. 15 

XIII Per haec tempora etiam a Constantio multis incivilibus gestis Gallus Caesar oc- 

cisus est, vir natura ferus et ad tyrannidem pronior, si suo iure imperare licuisset. 
Silvanus quoque in Gallia res novas molitus ante diem tricesimum extinctus est, 
solusque in imperio Eomano eo tempore Constantius princeps et Augustus fuit. 

XIIII Mox Iulianum Caesarem ad Gallias misit, patruelem suum, Galli fratrem, tradita 20 

ei in matrimonium sorore, cum multa oppida barbari expugnassent , alia obsiderent, 
ubique foeda vastitas esset Eomanumque imperium non dubia iam calamitate nutaret. 
a quo modicis copiis apud Argentoratum Galliae urbem ingentes Alamannorum copiae 
2 extinctae sunt, rex nobilissimus captus, Galliae restitutae. multa postea per eundem 
Iulianum egregia adversum barbaros gesta sunt summotique ultra Ebenum Germani 25 
et finibus suis Eomanum imperium restitutum. 

XV Neque multo post cum Germaniciani exercitus a Galliarum praesidio tollerentur, 

consensu militum Iulianus factus Augustus est interiectoque anno ad Illyricum ob- 
2 tinendum profectus Constantio Parthicis proeliis occupato. qui iis rebus cognitis ad 
bellum civile conversus in itinere obiit inter Ciliciam Cappadociamque aimo imperii oc- 30 



1 litterarum Mommsen, liberalium codd. \\ artium ante expertem exh. Paris. Lincoln. (8?) Schonh. \\ ex- 
partem G \\ elimenta O || prima earum] Mommsen coll. Vict. 41, 27, primarum litterarum FGPBS, pn- 
uatarum litterarum LO || 4 ueteratiioni LO \\ inusitatuque LO || 5 est insigne compulsus (compulsu 
L) LO || 7 magnentiani LO || 8 caputque LO || pilo om. FG \\ orbem G \\ circumlatum est 
LOPD || 10 mursam] nupsam O, nupsa L \\ proflicatus LO \\ 11 dimitatione LO || ad quaelibet 
Parisin., atquae hbet G, atque libet LOPD || 12 ldonea G \\ 14 'uitae 'suae uim G \\ lygdunum FG \\ 
17 tyranni idem O, tyranni id est L \\ 18 gallias LO \\ 19 in om. LOPD || 21 alia] itaha G \\ ob- 
sederent LO \\ 23 argentorarum LO, argentariam Hieron. || 24 gallia FG \\ 25 germani et] germaniae 
LO || 2 7 post multo F || germanici iam S \\ 28 obtenendum O \\ 29 qui iis] quis FG, qui LOPD || 
30 in om. G || capodociamque G 



riAIANIOT METAOPA2I2. I. 179 

Csafrat, oXy]c, ttjc; TuaXatoTYjToc; stxa>v * TuatSsta; 8s duiTo^o; tyj; sv Xoyotc; xat ao- 
tcov aTustpoc; tu>v yP^^tujv tuXyjv oaov tyj; tootcov sTusfJtsX-yjdY) Yvuiasa); dcp 

oSrap s[3aatXsoas. 

KcjovaTavTtoc; Bs TtjJtcopYjaat TaSsXcpop TuposXopisvo; BsTpavtaova pisv dcpstXsTo XI 
5 tyjc dp^YJc, aovfts[xsvoo xat aovsp-povTo; too aTpaToo. dsaptd ts s^svsto xatv^v 

stc, totuVurjV sx [3aatXsto; (jtsQtaTdptsvo;. NsTuumavbv 8s tov dvscptov s£ dSsXcpYJc; too 2 

TuaTpbc; YSfSVY]fxsvov xat TopavvVjaavTa xaTa tyjv ^Puifjtrjv Std X £l P°^ T( ^ v aoTo&t 

^ovo[xa^o6vTa>v MayvsvTtoo aTpaTYjyot Sis^p^aavxo stxoaTYJ o^Soy) r?j; TopavvtSo; 

rjptspa (JtsydXYjc; TUpoa-ruoXoptsvov twv dp^o^svcov pXdpYj;* olo; av s^svsto TOptysvo- 
io jxsvo;, 6 [i-txpbc ISst^s ^povoc;. xat tyjv xscpaXYjv diroTsjJiovTSc; SopaTi ts s[A7r/]EavTc; 

sv Tofc; too 8^(jloo TOptYjya-fov ocp&aXptotc;, too; aovstSoTa; 8s tyj 7updc;st xaTsacpaEav 

Tac; ooatac/TuoryjaavTsc; SrjjJtoatac;. 

AXXd xat Ma-psvTtoc; sv MoopaYj vtxY]&st; pttxpoo ptsv xat airub; sdXu>. to- XII 

aooToc, 8s s^svsto cpovo; iZ sxaTspoo aTpaTsojjtaToc, uiaTs ptsyiaTYjv svs^xstv Tot; 
15 xotvot; C^p-tav. tuoXov y^P Sv stsxov tyj TuoXst &pta[x[3ov , st Tupb; dXXo # # 

################ #### 

4 (3p£Txa\iUDva L$ || 5 k^bieno L, lyheTO S || -xoivov L, y.cuvav # || 6 dSeXcpmjc L, eorr. # || 10 xe 
o?n. # || L3 p,oopafj L apogr. Venet., [j.oupY7] apogr. Monac. cod. Sylb., corr. S \\ 15 Cr]fAta<; L, £ir)fMav 
apogr. Venet., om. S || J5 rehqua desunt, £r]T£i to Xeutov add. L 



K A n I T Q N. 

Sstac ys TcavTOtTcaatv ajxa&cbc ts xat d[X07]Ta)c (afxv7]Ta>c cogL) s/aw u>c [X7]o*e Ta TcpaYra Tcapa 
toTc ypajxjxaTtaTaTc exjxejxa97]xa>c aTOt}(sTa dXXd xat tooto>v ev 7r]pa xat jxoXtc Tcapd tov xaipov 
Tvjc [BaaiXetac t^v yvwaiv irapetXrjcpaSc. /o/i. exc. de virt. 841 (173 M). 

8 oySo^] yap tcoo xal etxoaT^ [teTa tt^v eTcavaaTaatv Y)[xspa icpoc xwv MayvevTtoo aTpaTrjytov 
aXooc Btecp&aprj ttjc xecpaXvjc acpatpe&etc^ r]v stcI xovtoo Ttvoc ata)p7]aavTec Tcept Tcaaav ttjv tco- 
Xiv ot aXoVTec rjYayov. ecp' a) orj ^pr^jxaTcav Te airaycDyat (Bapetat xat cpovot to>v eTctcpaveaTaToov 
c Pa)[xata>v OTcovota (oTcovotav cod.) t% Tcpoc NsTcamavov xotva>vtac eyevovTo. oo TcoXXtp ye jjltjv 
oaTepov MayvevTtoc Mopavjc TcoXeo)c TcXr^atov e^ea>a^stc ttjc TcapaTaSscoc Tcpoc todv icept tov Ka)V- 
aTavTtov xat oo tcoXo aTcoa^mv xat auToc otco ^etpa toTc TcoXejxtotc ireaelv cpeoyet tcoXXt]c exa- 
Tepa)&ev c Pa>jxatx% (66vajxea>c deest) ev tootco to> aywvt otecpdapjxevr^c,, q Tcpoc 6&vetooc Te xat 
^appaptxooc ot)(8etaa TcoXejxooc a^to^pemc av eyeveTO xat tcoXXcdv eTctvtxta>v tcojxtco>v aacpaXetac 
Te toTc ojxocpuXotc xaTeoxY) Tcpo^evoc. [Ka>vaTavTtoc oe Tcpoc tov ejxcpoXtov TpsrceTat iroXejxov.] 
[xe&' o hi] Mayvevuoc ao^vatc eXaTToj&etc jxa^atc eaoTov aoTo^etpt &avaTa> irept Aooyooovov 
TcoXtv eEayei too ^too [ttjv jxr^Tepa TcpoaveXa>v] TeTapTq> tt^c paatXetac svtaoTa> xat jxr^vt 
ep86jxa>. 6 aSeXcpoc aoTa> xotva>veT too &avdtToo KaTaap sirt cpoXaxf^ Taiv TaXXta)v otTcoSe- 
Bstyjxevoc. Tcept tootooc ye [xr^v tooc XP^ V00 ^ oiro Ka>vaTaVTtoo too (3aotXea>c TaXXoc 6 Kal- 
aap eTct tcoXXoTc xat aToirotc avatpeTTat Tcpa£eatv avv]p otyptoc Tr^v cpoatv odv xat Topavvtoa 
T7]V ap^Y]v xaTaaTY]aojxevoc av eircep aoToxpaTopt yvo>jxtj 7tpocrr9jvai ot t% 7]ye[xovtac eEeyeveTo. 
2tX[3av6c Te Ttc xaTa T7]V TaXXtav vea>Tepa>v aTCTojxevoc Tcpo TptaxoaTr^c Tjjxepac exTcooa>v xaTsaTTj. 

Ioh. exc. de ms. 62 (174 M). 



23* 



180 EVTROPIVS. X. 

tavo et tricesimo, aetatis quinto et quadragesimo , meruitque inter divos referri, vir 
egregiae tranquillitatis , placidus, nimium amicis et familiaribus credens, mox etiam 
uxoribus deditior, qui tamen primis imperii annis ingenti se modestia egerit, familia- 
rium etiam locupletator neque inhonores sinens quorum laboriosa expertus fuisset of- 
fida, ad severitatem tum propensior, si suspicio imperii moveretur, mitis alias, et 5 
cuius in civilibus magis quam in externis bellis sit laudanda fortuna. 

XVI Hinc Iulianus rerum potitus est, ingentique apparatu Partliis intulit bellum, cui 

expeditioni ego quoque interfui. aliquot oppida et castella Persarum in deditionem 
accepit vel vi expugnavit, Assyriamque populatus castra apud Ctesiphontem stativa ali- 

2 quamdiu liabuit. remeansque victor dum se inconsultius proeliis inserit, hostili manu 10 
interfectus est vi. Kal. Iul. imperii anno septimo, aetatis altero et tricesimo. atque 
inter divos relatus est, vir egregius et rem publicam insigniter moderaturus , si per 

3 fata licuisset. liberalibus disciplinis ajiprime eruditus, Graecis doctior atque adeo ut 
Latina eruditio nequaquam cum Graeca scientia conveniret, facundia ingenti et prompta, 



2 credens — 3 uxoribus om. G \\ 3 deditor LO || familiarum FGPD || 4 inhonoros DHV, inhonore Z*, 
inhonores N Landolf., sine honore LOZ% || 5 tum] cum jL 2 , tantum Hartel \\ alia GLO || 7 hic LO || 
8 expeditione G 1 || 9 ni] cui L || expugnauit] oppugnauit FGLOPD , corr. Merula || populatus est 
G || tesifontem DVH || aliquandiu LO, om. FG || 10 inconsultus DHV, mconsultis uis G \\ 11 vi] 
x FG || aetatis — tncesimo om. FG \\ 12 et om. FG || ingniter O || moderatus G \\ 13 facta O || 
adque O \\ adeo om. FG, deo LO \\ 14 eruditione quamquam FG 2 LOPD, ruditione quamquam G l , corr. 
Schonh. || facunda LO || et om. G[F?) \\ promtae FG 



KAniTQN. 

2 oTt Ko>vaTavTtoc avrjp r^v rjTctoc ts xat yaArjVoc tov TpoTcov xat toTc cptAotc ts xat ot- 
xstotc sc Ta [xaAtaTa maToc * aico ts tt^ too rj&ooc TcpaorrjToc xat TaTc otxstatc twv yovat- 
xa>v Tcspa too [xsTptoo xs^aptajxsvoc. Ioh. exc. de virt. 841 (175 M). 

12 a>c [xovoc to Pa)jxatx6v xaAa>c Sttpxrjasv ava>p&a)as ts aoTo , st \ir) stc svavTtWtv Ta 
sx too Satjxovtoo xaTsaTYj * Tcaarjc yap TcatSstac Ta ts Pa>[xata>v oo^ rjxtaTa 8s xat c EAXYjvtBa 
fEMrjVtSt cod.) yXa>TTav sc axpov aovstAr^cpst 6£oc [xsv wv aovtSsTv to TcpaxTsov^ STotjxoTspoc 
6s tooto s£ayysTAat ts xat spjxrjvsoaat [xvrjjxrjV ts aTcavTa>v (3s(3atav £yu>v , aocpoc [xsv ta oo- 
pavta, s'[xcppa>v 8s toc av&pa>Tctva. Tcpoc 6s tooc cptXooc [xsyaXocppwv ts xat sAso&sptoc tcXyjv 
oaov oox s^Taajxsvoc ooSs axptprjc r^v sv TaTc to6to>v xTrjasatv tov apjxoCovTa Tota>8s (SaatAsT 
TpoTcov. sysvovTO* yoov Ttvsc o ( t [xa>[xov ty;^ too avBpoc Bo^yj toTc saoTtov avs&saav jxstovsxTYp 
jxaatv TcoAXa tcov aMoTptaw ^ajx^avoVTsc Tcpocpaast ty^c c E/Ja}VtxYjc BoxYjascoc oa [xovov ayvo- 
oovtoc too paatXso>c aAAa xat xo)Aoovtoc. toTc ys [xy^v to>v sftvcov sirotxotc Ta to>v Saajxcov 
(§sa[xo)v cod.) xa&oaov TjSovaTo xa&Yjpst [xsTpa xat to or^jxoTtxov xat xotvov too y]&ooc Tcpoc 
aTcavTac ojxotwc tooc otcy^xoooc s^scpspsv ' )(prj[xaTO)V [xsv a&potasox; oXtya TcscppovTtxo)c^ SoSjyjc 
ts STct&ojxrjTtxcbc ts xat axopsaTo>c s^o)V o>c TcoAXaxtc xat to jxsTpov OTcsp^atvstv TaTc sy^stprjasatv. 
s[3s(3AaTCTo 6s \iovov Tcspt Trjv too ao)r7^poc XptaToo BoEav svavTto)c s^oov xat sTctaTajxsvoc toTc 
Ta XptaTtavojv jxsTtooat ooyjxaTa^ oo jxr^v o)aTS wjxov r^ cpovtxov spyaaaa&at tco)tcots. aovsXoVTt 
Ss stTcsTv Mapxo) 'AvTO)vtvq> Tcpoaojxotoc ^v_, ov 8r) xat CrjXoov o>c STctirav saTcooSaCsv. 

Ioh. exc. de virt. 842 (180 M). 



EVTROPIVS. X. 181 

memoriae tenacissimae , in quibusdam philosopbo propior. in amicos liberalis sed 
minus diligens quam tantum principem decuit; fuerunt enim nonnulli qui vulnera 
gloriae eius inferrent. in provinciales iustissimus et tributorum quatenus fieri posset 
repressor. civilis in cunctos , mediocrem habens aerari curam , gloriae avidus ac per 
5 eam animi plerumque inmodici, religionis Christianae inseetator, perinde tamen ut 
cruore abstineret, Marco Antonino non absimilis, quem etiam aemulari studebat. 

Post hunc Iovianus qui tunc domesticus militabat ad obtinendum imperium con- XVJI 
sensu exercitus lectus est, commendatione patris militibus quam sua notior. qui iam 
turbatis rebus exercitu quoque inopia laborante uno a Persis atque altero proelio 

10 victus pacem cum Sapore necessariam quidem sed ignobilem fecit multatus finibus ac 
non nulla imperii Romani parte tradita. quod ante eum annis mille centum et duobus 2 
de viginti fere, ex quo Komanum imperium conditum erat, numquam accidit. quin 
etiam legiones nostrae ita et apud Caudium per Pontium Telesinum et in Hispania 
apud Numantiam et in Numidia sub iugum missae sunt, ut nihil tamen finium trade- 

15 retur. ea pacis condicio non penitus reprehendenda foret, si foederis necessitatem 
tum cum integrum fuit mutare voluisset, sicut a Romanis omnibus his bellis quae 
commemoravi factum est. nam et Samnitibus et Numantinis et Numidis confestim 
bella inlata sunt neque pax rata fuit. sed dum aemulum imperii veretur, intra Orien- 3 
tem residens gloriae parum consuluit. isque iter ingressus atque Illyricum petens in 

20 Galatiae finibus repentina morte obiit, vir alias neque iners neque inprudens. 

1 et post inemoriae add. Paris. , atque Lincoln. Vinetus || philosophos LO || proprior QPD , prior LO, 
corr. Schonh. || 2 quam tantum] Vinetus [ex S?) Paris. Lincoln. cum Capitone, quantum QLOPD \\ 
doeuit LO || 3 egloriae Q || prouincialibus LO || et] de Q || quatinus L || fieri] si fieri Q || 
4 aerarii LOD 2 NH [| 5 nimius add. ante religionis QPD(SF?) || 6 antonio PD || obsimilis LO || 
7 modesticus O, modestius L \\ consensu] consul Q \\ 8 suo LO || 9 loborante Q || 10 cum om. 
LO || 11 mille] -i» L, -i» millesimo 0, om. PDS \\ centum et duobus de uiginti] cxn LO, ccc et d. 
d. u. D, cc et d. d. xx S || 13 gaudium LO, claudium FGPD || in om. PD |j 14 numidiam G || 
15 reprehenda LO || 16 tunc LO || quaecunque memorauit D, quaecunque memoraui P \\ 17 numi- 
diis Q || 18 pax rata] parata O || 19 iter ingressiis] iutergressus P || 20 alia G, aliae L 



p A v L v s. 

1 tenacissimae atque amplissimae [om. N 1 ), in quibusdam 

6 studebat. || Iovianus (ovianus V, iuvianus E) genitus patre Varroniano (vernociano NZ) incolaepit. 44, 1-^-3. 
agri Singidonensis (sindigonensis L) provinciae (in provinciae NZ) Pannoniae. eius patri, cum 
liberos crebro (crebros HV) amitteret (ammitteret N), praeceptum somnio est, eum, qui iam 
instante uxoris partu edendus foret (fore HVL 2 ), diceret (dicerit N) Iovianum (iuvianum H, 
iobinianum N). hic (om. L) fuit (enim add. L) insignis corpore , laetus ingenio, litterarum stu- 
diosus. || ad obtinendum 



KAniTQN. 

7 oti 'IojBiavoc o PaatXsoc 'Ptojxaiwv b jjtsTa 'IooXiavov aplac t^ too TraTpoc [xaXAov 
7 7rsp rfl oixsia toTc 7rspt to GTpaTOTrsSov syvwaTo. 

Ioh. exc. de virt. 845 (181 31). 



182 EVTEOPIVS. X. 

XVIII Multi exanimatum opinantur nimia cruditate , inter cenandum enim epulis indul- 

serat, alii odore cubiculi quod ex recenti tectorio calcis grave quiescentibus erat, qui- 

2 dam nimietate prunarum quas gravi frigore adoleri multas iusserat. decessit imperii 
mense septimo, tertio decimo Kal. Mart. , aetatis, ut qui plurimum vel minimum tra- 
dunt, tertio et tricesimo anno, ac benignitate principum qui ei successerunt inter divos 5 
relatus est. nam et civilitati propior et natura admodum liberalis fuit. 

3 Hic status erat Eomanae rei, Ioviano eodem et Varroniano consulibus anno urbis 
conditae millesimo centesimo et octavo decimo. quia autem ad inclitos principes ve- 
nerandosque perventum est, interim operi modum dabimus. nam reliqua stilo maiore 
dicenda sunt. quae nunc non tam praetermittimus quam ad maiorem scribendi dili- 10 
gentiam reservamus. 



1 exaniminatum LO || crudehtate LOPD || inter om. LO || coenam (cenem L) dum LODZH || post 
enim add. nimium PD \\ 2 tectona G 1 , textorio DHV \\ 3 multasj multa si L || 4 tertio] quarto PD || 
mar FG, martii O || qui plurimi animum tradunt LO || 5 tricesimo et tertio LO \\ 6 ciuilitate P || 
proprior GLOJ^D, corr. Schonh. [| 7 hic] is OPD, his L || uariano LO || consule LO \\ 8 oo cxviii 
FG, millesimo et centesimo xvn LO, millesimo centesimo octauo decimo PD || qui LODNZ \\ mclu- 
tos O || 9 reliquas L 1 , reliquo G || 10 dilicentiam L, licentiam O \\ 11 evthopi • liber • x • (de- 

OIMVS F) EXPLICIT FG, EXPLICIT LIBER X LO 



K A n I T Q N. 

6 ott 'lojBtavcx; xaxa tyjv yjY£[xovtav xotvo<; ts xal e\so$£pio<; ISo^sv stvat. 

Ioh. exc. cle virt. 845 (181 M) 



PAVLI 



HISTORIAE ROMANAE 



LIBRI XI -XVI. 



CONSPECTVS CODICVM. 



H = cod. Bambergensis 513 membr. saec X vel IX 

V = cod. Vaticanus 3339 membr. saec. XI. 

N = cod. Laurentunus 65, 35 membr. saec XI. 

Z = cod. Vaticanus 7312 membr. saec. XII 

M = cod. Monacensis 3516 (Aug. civ. 16) membr. saec X. 

B = cod, Berolinensis Lat. IV. 1. membr. saec. XII. 

L = cod. Palatinus 909 Landolfl. 



PAVLI HISTORIA ROMANA. 



LIBER XI. 

Anno ab urbe condita millesimo centesimo octavo decimo Valentinianus tricesimus octa- oros. 548 
vus, || e Pannonia Civalensi editus, cum esset tribunus scutariorum, apud Nicaeam Augustus Hier - 23&0 
5 appellatus fratrem Valentem Constantinopolim in communionem regni adsumpsit. || huius pa- epit.45,2 3 
ter Gratianus, mediocri stirpe ortus apud Civalas, funarius appellatus est eo quod venali- 
cium funem portanti quinque milites nequierint extorquere; eo merito adscitus in militiam 
usque ad praefecturae praetorianae potentiam conscendit; ob cuius apud milites commen- 
dationem Valentiniano imperium resistenti inlatum est. || qui cum sub luliano Augusto orosM^.bi9 

10 Christianitatis integram fidem gereret, cum ut dictum est scutariorum tribunus esset, iussus 
ab imperatore sacrilego aut immolare idolis aut militia excedere sponte discessit; nec mora 
Iuliano interfecto Iovianoque mortuo qui pro nomme Christi amiserat tribunatum m locum 
persecutoris sui accepit imperium. qui cum iam anno tertio imperii cum Valente fratre 
ageret, \\ Gratianum filium necdum bene puberem oratu socrus et uxoris Augustum creavit. || epit. 45, 4 

15 Eodem anno apud Atrebatas vera lana de nubibus pluviae mixta defluxit. || Constan- }} os 549 

tinopolim grando mirae magnitudinis decidens nonnullos hominum extinxit. his diebus Pro- ^ ^ 83 
copius apud Constantinopolim tyrannidem invadens apud Frygiam Salutarem extinctus est 0ros - 548 
plurimique partis eius caesi atque proscnpti sunt. circa haec tempora terrae motu per 
totum orbem facto mare litus egressum est, ut Siciliae multarumque insularum urbes con- 

20 cussae et subrutae innumerabiles populos ruinis oppresserint. || 

1 explicit liber decimus hucusque historiam (historiae Z) eutropius composuit cui (cu M) tamen aliqua paulus 
diaconus addidit (addit B) incipit (om. N) liber xi praemittunt codd. praeter L, MNZ post addidit inserunt : 
iuuente (om. NZ) domna (domina N^Z) adelperga christianissima beneuenti ductrice (doctrice N' 2 Z) coniuge 
(conius N 1 , coniux Z) domni arichis (argis NZ) sapientissimi et catholici principis deinceps quae secuntur 
idem paulus ex diuersis auctoribus proprio stilo contexuit || 3 ualentianus N% || 4 cibalensi HB || 
edictus J? 1 || nicheam NZ || 5 constantinopolim om. L || communione HBM 2 \\ 6 mediocris NZ^ || ci- 
balas HBM, ciuales NZ || uanalicium B || 7 linem N l || nequierant M, nequiuerint L \\ jnilitia HVB \\ 
8 praetoriae NZ || ascendit L, contendit NZ || 9 ualentiano NZ \\ 10 integrae B || ut cum B \\ 
dictum] ducatum iV 1 (| 11 imperatores N l \\ immolari NZ { || a militia M \\ 12 iouinianoque MB, 
iubinianoque NZ \\ quij ualentinianus qui M || pro] per L \\ nomen Z 1 || 13 tertio anno V \\ im- 
perii] imperium L |) fratre ualente L || ualente] baien* N 1 || 14 bene om. B, plene L || oratus V, 
ortatu Z2, hortatu L \\ 15 trebatas NZ, trebates M || constantinopoli H \\ 16 nonnullus H || his 
diebus om. NZ || procupius NZ || 17 tyrannide JV || 18 partis eius] eius partipes JV 1 , eius participes 
N 2 Z || caesi] itaque caesi NZ || moto HNZ, motum V { M || 19 factum M || egressus iVZt, egressum 
ex egressus H^ 

Evtropivs. 24 



186 PAVLVS. XI. 

III Valens interea ab Eodoxio Arrianae haereseos episcopo baptizatus in saevissimam 

etmer. 2mhaeresim dilapsus est conatusque cathohcos persequi, fratris auctoritate conpressus est. ea 
tempestate Athanaricus rex Gothorum Christianos in gente sua crudelissime persecutus ad 
coronam martyrh sublimavit. 

IIII Valentinianus Saxones gentem in oceani htoribus et paludibus inviis sitam virtute atque 5 

agilitate terribilem Romanis finibus eruptionem meditantem in Francorum finibus oppressit. 
Burgundionum quoque plus quam octoginta milia armatorum ripae Rheni fluminis inse- 
Hier. 2387 derunt qui tamen non multo post tempore Christiani effecti sunt. || Valentinus inter 
haec tn Bmttania antequam tyrannidem invaderet oppressus est. || 

V Valentinianus vero anno imperii sui undecimo cum Sarmatae sese per Pannonias 10 

epit. 45, 8 diffudissent easque vastarent, bellum in eos parans dum apud Brigetionem oppidum || Qua- 
oros. 550 dorum legationi responderet anno aevi quinto et quinquagesimo \\ subita effusione sanguinis 
e P it.45,b.9 quae Graece apoplexis vocatur || voce amissa sensu integer expiravit. quod quidem intem- 
VI perantia cibi ac securitate qua artus diffuderat accedisse plures retulere. [| fuit autem im- 
etevitAo^.bPerator egregius vultu decens , sollers ingenio , animo gravis , morHbus Aureliano similis, 15 
sermone cultissimus, quamquam esset ad loquendum parcus, severus, vehemens, infestus vitiis 
maximeque avaritiae. severitatem tamen eius nimiam et parcitatem quidam crudelitatem 
epit. avaritiam mterpretabantur ; || acer in his quae memoraturus sum Hadrianoque proximus 
pingere venustissime, memmisse, nova arma meditari, fingere cera seu limo simulacra. 
pricdenter uti locis temporibus sermone atque, ut breviter concludam, si ei foedis hominibus, 2 ) 
quibus sese quasi fidissimis prudentissimisque dederat, carere aut probatis uti licuisset, per- 
fectus haud dubie princeps enituisset. [| 

VII Anno ab urbe condtta millesimo centesimo vicesimo octavo Valens tricesimus nonus 

imperium Orientis quattuor annis Valentmiano mortuo tenuit, Gratiano Valentiniani 
fiho in Occidentali parte regnante, qui sibi Valentinianum fratrem parvulum admodum so- 25 
ioid. r. 238 cium creavit imperii. || hic enim Valentinianus de Iustina secunda Valentiniani uxore na- 
tus eratj nam Valentmianus senior dudum laudante uxore sua pulchritudinem Iustinae 
sibi eam sociavit in matnmonio legesque propter illam concessit , ut omnis qui wluisset 
inpune bina matrimonia susciperet; nam ideo populosas fore gentes, quia hoc apud eas 
sollemne est. accepta ergo, ut diximus, Valentinianus Iustina edidit ex ipsa quattuor filios 30 
Valentinianum quem sibi, ut praemisimus, Gratianus sociavit in regno et Gratam Iustam- 
que et Gallam. || 



eudoxio B || arrianae] et arrianae M \\ baptizatos F 1 || sceuissimam HV, saeuissima ZVZ* || 2 hae- 
resim] heres V || compre*sus F 1 , comprehensus V 2 , depressus NZ || 3 aithanaricus HV, hathanaricus B j| 
persequitur M^ || 5 oceanis M || inuiis sitam] inuiissimam N, inuilissimam Z || uirtutem VNZ^ \\ 
6: eruptione NZ || meditante L, moditante N || 7 burgondionum £T, burdionum NZ || insiderunt NZ || 
8 post om. Mi || 9 antequam] qui B || inuaderem N 1 || 10 ualentianus N \\ anni M^ \\ 11 de- 
uastarent L \\ parans] pars V, parens M* || brigitionem HBML, brigionem VNZ || guadorum NZ || 
12 aeuo M \\ quinquagesimum V \\ subite Mi || sanguine Mi || 13 apopexis JV || intemerantia NZ || 
14 ciui HN l Li, uini B || securitate] saturitate Z* \\ accidisse B || detulere HVBL \\ 15 moribus 
om. L [| 16 cultissimos H || quamquam — uitiis M i. m. || infertus H, infe^tus H, mfectus L 2 ex 
epitome errore correcto || 17 tamen om. HB || quadam N, quandam L 1 \\ crudelitatem om. L, sup. 
lin. M || 18 et ante auaritiam add. NZM 2 || interpretantur B || memoratus VML \\ hadrianoque] 
atrinoque NZ* \\ 19 meminit B \\ arma noua Z || ceras V, carea Ml || seu] uel B || simulagra N l || 
20 foedus B \\ 21 quibus om. NZ || ridissimus VNZM || prudentissimusque VNZ, prudenti in his que 
Mi || perfectae M 1 || 22 se nituisset NZ± || 23 uicensimo jffi, om. M \\ 24 anni iVZ 1 || ualentini 
M 1 || ualentiniano HV \\ 25 paruolum H \\ 26 crauit 2V" 1 || hi Z || etenim NZ || ualentinanus Z || 
27 ualentianus // || laudate N 1 || suam Z 1 || 28 omnes L cum lord. \\ uoluissent NML cum Iord. || 
29 binam N 1 || susciperent L cum Iord. || 30 sollemnem V 1 || accepto M 1 || ipsis M || 31 in 
regno om. M 



PAVLVS. XI 187 

Valens igitur i?ipietatem quam duchim meditatus fuerat operibus explens || lege data, VIII 
ut monachi mihtarent, nolentes per tribunos et mihtes fustibus iussit interfici; quorum Hier "Im* 
innumera multitudo per vastas tunc Aegypti solitudines effusa praecipueque apud Nitriam 
martyrii eonsecuta est palmam ac per singulas ubique provincias adversus catholicas 
5 ecclesias et rectae fidei populos diversa sunt inlata mcommoda. || 

Interea m Africae partibus Firmus sese excitatis Maurorum gentibus regem consti- VIIII 
tuens Africam Mauritaniamque vastavit. contra quem Theodosius Theodosii, qui post im-^lm.lll 
perio praefuit, pater a Valentiniano missus effusas Maurorum gentes multis proeliis fregit, 
' ipsum Firmum afft/ictum efr oppressum ad mortem coegit; qui postquam experientissima 

10 providentia Africam conposuisset stimulante invidia iussus a Valente interfici apud Car- 
thaginem baptizari in remissionem peccatorum praeoptavit ac demum gloriosa morte oc- 
cumbens percussori iugulum ultro praebuit. 

Ea tempestate gens Hunnorum diu inaccessis seclusa montibus repentina rabie per- X 
cita exarsit in Gothos eosque perturbatos ab antiquis sedibus expulit. Gothi transito Da- 

15 nubio fugientes a Valente sine ulla foederis pactione suscepti sunt. deinde propter intole- 
rabilem avaritiam Maximi ducis fame conpulsi in arma surgentes victo Valentis exercitu 
sese per Trachias infudere omnia caedibus mcendiisque vastantes. quibus cognitis Valens 
Antiochia egressus cum adversus Gothos exercitum aptaret sera peccati paenitentia stimu- 
latus episcopos ceterosque sanctos revocare de exiliis imperavit. || denique lacrimabili XI 

20 cum Gothis bello commisso || ad primum Gothorum impetum perturbatae Romanorum equi- o?^' ^ 2 
tum turmae nudatos pecles deseruere. qui mox equitatu hostium saepti ac sagittarum nu- 
bibus obruti cum amentes metu huc illucque fugitarent, funditus interiere. ipse imperator 
cum sagitta saucius versusque in fugam || ob dolorem nimium saepe equo laberetur |) Hier. 2395 
atque in vilissimam casulam deportatus esset, supervenientibus Gothis ignique^supposito con- epit. 46, 2 

25 crematus est. || denique petentibus Gothis ut eis episcopos mitteret a quibus fidei rudimenta oros. 554 
susciperent, Valens doctores ad eos Arriani dogmatis misit, sicque universa illa gens Arriana 
effecta est. tusto itaque dei iudicio ab illis igne crematus est, quos ipse perfidiae succen- 
derat igni. || Gothi vero imperatore occiso iam securi ad urbem properant Constantinopo- iord. k. 238 
litanam, ubi tunc Dominica Augusta Valentis uxor multa pecunia plebi largita ab urbis 

30 vastatione hostem submovit, regnum cognatis fidehter viriliterque servavit. || 

Anno ab urbe condita millesimo centesimo tricesimo secundo Gratianus quadra- XII 
gesimus ab Augusto post mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quamvis iamdudum 0ros 554 
ante cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre regnaret. || igitur Gratianus admo- oros 552 
dum iuvenis cum inaestimabilem multitudinem hostium Romanis infusam finibus cerneret, 

35 fretus Christi potentia longe inpari militum numero sese in hostem dedit et continuo apud 
Argentariam oppidum Galliarum formidolosissimum bellum incredibili felicitate confecit; 



2 militare H^ || fustibus om. JYZi || 3 uastatas Z, uastata JW || aegypto if 1 || diffusa NZ || est post 
diffusa add. Z% \\ 4 martyrium V 1 || 6 affricam J?i || firmu H, firmum V || 7 theodosius om. NZ || 
8 pater ante theodosii L || a] ab N 2 Z || 9 afflitum H, affictum NZ || oppressum] adprehensum NZ || 
experientissimam JV* || 10 inuidiam W || iussu NZ^ || a] ab N*Z, om. M* || 11 occubens N || 
12 iugulo Zi [| ultro iugulum B [| 13 diu inaccessis seclusa (seclausa NZ), diu accessis saeculis M\, 
diuina accessisse clusa yi, diu accessu clusa V% || a montibus M || 15 a ualente] e ualentes Z || 17 per 
thracias om. B || thracias BL, tracias m, trahias W \\ infundere M* || 18 anthiocia H, antiochiam NZ || 
cum om. V || aduersum NZM* || stimulatos W \\ j 9 reuocari NZ || 21 turbae V || nudatosque L || 
pedes] pedites VN^ZM^L || equitatum M || 22 illuc NZ || interire NZ^ || 23 cum om. L || sauciatus 
NZ || uerusque V* \\ ob] cum Mi || saepe] se de L || 24 causulam Mi || congrematus #1 || 
26 susciperet V || arrianis mvm^ || 27 quod L^ || perfide M || succederat Mi || igni] igne £2 || 
29 dominicam W, domina B || multa] milia ZA \\ 30 uastationem iVZ* || hoste H \\ 31 centesimo 
om. i¥i || tricesimo om. W || secundum M* || 32 imperium tenuit vi annis V || 33 antea iVZM2 || 
ualentiano H \\ 34 cum om, V \\ inextimabilem NZ || infusa B \\ 36 incredili H 

24* 



188 PAVLVS. XI. 

nam plus quam trigvnta mdia Alamannorum mmimo Romanorum detmmento tn eo proelio 
XIII interfecta narrantur. || hoc denique ei recta fidei cultura coDtribiiit; nam cum usque 

Hiei. 2390 ad id tempus Italia Arrianae perfidiae morbo langueret , post Auxentii seram mortem 
cum Ambrosius ex pagano iudice subito apud Mediolanium divino nutu episcopus a cunctis 
fuisset electus moxque catholico baptismate tinctus praesul esset ordinatus cumque pro 5 
fide catholica libros Gratiano imperatori porrexisset ac veneratione qua debuerat sus- 
ceptus esset, universa statim ad rectam fidem Italia repeclavit. eo tempore in Galliis 

Pros b P 8 /- a - apud Turonos multis beatissimus Martinus lampabat virtutibus || totoque orbe doctrinis 
et scientia clarus apud Bethleem civitatem Palaestinae situs radiabat Hieronymus. 
XIIII Porro Gratianus || cum animadvertisset Traciam Daciamque tamquam genitales ter- 10 

epit. 47, 3 ras p ssidentibus Qothis Taifalisque atque omni pernicie atrocioribus Hunis et Alanis 
extremum Romano nomini periculum instare, || eadem provisione qua quondam legerat Nerva 

et^ r ii 47 5 3 Hispanum virum Traianum , per quem res publica reparata est , accitum et ipse nihilo- 
minus aeque ab Hispania Theodosium faventibus cunctis apud Syrmium purpuram , tnduit 
aetatis annum tertium tricesimumque agentem Orientisque et Traciae simul imperio prae- 15 
fecit. || 
XV Itaque Theodosius afflictam rempublicam ira dei reparandam credidit misericordia 

Oros 55o.o5b^. , Q mnem fiduciam sui ad opem Christi conferens maximas illas Scythicas gentes formi- 
datasque cunctis maioribus, Alexandro quoque illi Magno evitatas, at tunc extincto Romano 
exercitu Romanis equis armisque structissimas , hoc est Alanos Hunos et Gothos incunctanter 20 
adgressus magms multisque proeliis vicit. urbem Constantinopolim victor intravit et ne 
parvam ipsam Romani exercitus manum assidue bellando detereret, foedus cum Athanarico 
rege Gothorum percussit. Athanaricus Constantinopolim ad Theodosium venit \\ quem ille 
mira animi iocunditate et affectione suscepit. denique cum urbem Athanaricus intrasset 
et tam aedificia civitatis quamque exornati quasi ad diem festum populi frequentiam 25 
cerneret ac per singula mente inhaereret cumque deinceps imperatoris regiam ingressus 
obsequia officiaque diversa conspiceret: L sine dubio', inquit, 'deus terrenus est impe- 
rator, contra quem quicunque manum levare nisus fuerit, ipse sui sanguinis reus existit'. 

23 Iord. Get. %8 • moribusque suis benignissimis ad se eum in Constantinopolim accedere invitavit- 
qui omnino libenter adquiescens regiam urbem ingressus est miransque 'en', inquit, ' cerno quod 
saepe incredulus audiebam', famam videlicet tantae urbis, et huc illuc oculos volvens nunc situm 
urbis commeatumque navium, nunc moenia clara prospectans miratur populosque diversarum gen- 
tium quasi fonte in uno e diversis partibus scaturriente unda sic quoque milite ordinato aspi- 
ciens 'deus', inquit, 'sine dubio terrenus est imperator et quisquis adversus eum manum mo- 
verit ipse sui sanguinis reus existit'. in tali ergo admiratione maioreque a principe honore suffultus 
paucis mensibus interiectis ex hac luce migravit, quem princeps affectionis gratia paene plus 
mortuum quam vivum honorans dignae tradidit sepulturae ipse quoque in exequiis feretrum eius 
praeiens. 

1 romano M 1 || proelio in eo delrirnento M || 2 hoc — contribuit H 2 i. m. || tribuit NZM || 3 idem 
M || 4 mediolanum NZBM || 5 catholici Z || 7 uniuersam M || italiam N ] M || gallis NZM || 8 to- 
lonos V 1 || beatissimos N l \\ orbe N 2 Z, orbi rell. || 9 scientiae clari L || betheem N || situs ra- 
diabat om L || 10 thraciam BL semper || 11 pernicie omni V || pernice N l || unnis NZ, hunnis M^L 2 , 
hun* H || analis M, halanis L semper || 12 extremo NZ || nomini] omni HVBM^, nomine IV 1 , im- 
perio omni L || elegerat L || 11 hispaniae iV 1 || syrmiaum V || 15 thraciae B, trachiae NZM \\ im- 
perium Z l || 16 perfecit ili 1 || 17 aftticta republita B || iram M \\ misericordiam N 1 \\ 18 dei om. 
Zl || omnemque NZ || cythicas L \\ 19 emtatas] ciuitatis M || at] ac NZM \\ romanu N \\ 20 ala- 
nos om. B || unnos iV 1 , urios H, hunnos N 2 ZBL \\ 21 proeliis] precibus HV±B || urbein] ac urbe NZ || 
22 detereret B, deterreret PL \\ aithanarico B, athalarico L \\ 23 gothorum rege N 2 Z \\ gothorum — 
athanancus orn. W \\ athalaricus L, haithanaricus B, athanasius autem WZ || ill* W || 24 urbe HV^M \\ 
athalaricus L, aithanancus B || 2 5 quam M || exornatis NZ \\ populis L || 26 mente] inte 2V || impera- 
tori M || 27 obsequia bis m \\ tenenu iV 1 || 28 manus NM || ipsi WV |j extitit B, exsistet M* 



PAVLVS. XII. 189 

nec mora tamen superveniente valitudine rebus exeessit humanis; cuius exequias im- 
perator ipse praecedens dignae eum tradidit sepulturae. at || universae Gothorum gen- oios 556 
tes rege defuncto aspicientes virtutem benignitatemque Theodosii Romano sese imperio de- 
derunt. in hisdem etiam diebus Parthi ceteraeque barbarae nationes Romano prius nomtni 

5 inimicae ultro Constantinopolim ad Theodosium misere legatos pacemque supplices poposce- 
runt iunctumque cum eis foedus est. 

Interea cum Theodosius in Oriente subactis barbarorum gentibus Trachias tandem XVI 
liberas ab hoste reddidisset et Archadmm fihum suum consortem fecisset imperii, Maximus 
vir quidem strenuus et probus atque Augusto dignus, nisi conira sacramenti fidem per ty- 

1 rannidem emersisset, in Brittania invitus ab exercttu tmperator creatus in Galliam transiit. || 

at vero Gratianus dum exercitum neglegeret et paucos ex Alanis, quos ingenti auro ad se epit.47,6.7 

transtulerat, veteri ac Romano militi anteferret adeoque barbarorum comitatu et prope ami- 

citia capi, ut nonnunquam eodem habitu iter faceret, odia contra semilitum excitavit. Maxi- 

mus ergo ab infensis Gratiano legionibus exceptus eundem \\ subita incursione perterritum e t r ep; t .°47, 7 

15 atque in Italiam transire meditantem dolis circumventum interfecit aetatis novem et vi- 
ginti annos habentem fratremque eius Valentimanum Augustum Italia expulit. Valenti- 
nianus in Orientem refugiens a Theodosio paterna pietate susceptus mox etiam imperio 
restitutus est. || 

Fuit autem Gratianus litteris haud mediocriter institutus, carmen facere, ornate lo- XVII 

7 , ? •/ epit.47, 4.5 

20 qui y explicare controversias rhetorum more, nihd ahud die noctuque agere quam spicutis 
meditari summaeque voluptatis divmaeque artis credere destinata ferire, parcus, cibi somni- 
que ac libidinis victor cunctisque esset plenus bonis } si ad cognoscendam reipublicae geren- 
dae scientiam animum intendisset, a qua prope alienus non modo voluntate, sed etiam exer- 
citio fuit. || 



25 LIBEE XII. 

Anno ab urbe condtta millesimo centesimo tricesimo octavo Theodosius genitus patre^^ 557 _ G0 
Theodosio matre Thermantia quadragesimus primus imperatorum interfecto per Maximum^ epit.48,i 6 
Gratiano imperium Romani orbis solus obtinuit mansitque in eo annis undecim, cum iam 
in Orientis partibus sex annis Gratiano vivente regnasset. itaque iustis necessariisque 
30 causis ad bellum civile permotus cum e duobus Augustis fratribus unius mterfecti ultionem, 
allerius restdutionem procuraret, se,se adversum Maximum tyrannum sola fide maior (nam 
longe minor universi apparatus bellici conparatione) proripuit. Aquileiae tunc Maximus 
insederat, Andragathius comes eius summam belli administrabat ; qui cum largissimis mi- 

2 at] ac NZ \\ 3 benignitatem NZ || iuipeno sese B \\ dedere M, dediderunt L \\ 4 parthi (parthis 
F 1 ) ceteraeque] parthicae terraeque B \\ riornine IV 1 || 5 ultro] ultro se NZ || poscerunt N 1 || 7 thra- 
cias B || 8 hostes NZ± || 9 quidem uir L || et probus om. L \\ 10 mersisset iW l || 11 halanis NM \\ 
mgente L || 12 trantuleret H || adeosqne M || amicitiam V || 13 caperetur B corrigens || eadem NZ || 
incitauit V || maximis 2V 1 || 14 infesis JV 1 , infessis Mi || incussione JV 1 , concusione Z \\ 15 circum- 
uentus HV || 16 italiae M || 17 in imperio L || 19 ornate] orte Z 1 , *rte JV 1 , arte N 2 || 20 retho- 
rum P || aliud] *ud iV 1 || spiculis] uersiculis M 2 || 21 meditare N*L || summaque V || ferire] sub- 
ire M 2 || 22 cognoscendum M 1 || regendae M% || 23 exercitus H 1 , exercitu H^V || 2 5 explicit hi- 
storiae romanae liber (lib. H) xi (decimus M) incipit liber xii (undecimus M) HVM, explicit liber xi in- 
cipit liber xn NZ mcip. lib. xn B \\ 27 mat* H^ || per] pro M 1 || 28 gratianus V 1 || romanae VB \\ 
urbis B || obtenuit H 1 || 30 e om. NZ } et V || ultione H^VM || 31 restitutione mVM \\ aduersus 
NZM% || nam] nam non L || 32 aquilegae H (| 3 3 insedebat L \\ summa A 7 2 || bella N || mini- 
strabat NZ || largissimum N l , largissimus N 2 Z 



190 PAVLVS. XII. 

ktum copns astuto consilio omnes Alpium ac fluminum achtus communisset, dum navali ex- 
peditione incautum hostem praevenire parat et obruere, sponte eadem quae obstruxerat 
II claustra desermt. ita Theodosius nemine sentiente vacuas Alpes intravit atque Aqui- 
leiam inprovisus adveniens magnum hostem Maximum ac trucem et ab inmanissimis quo- 
que Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigentem sine con- 5 
troversia clausit cepit occidit. || hanc Maximo perditionem beatus Martinus ante praedixit. || 

oios. Valentmianus recepto Italiae potitus imperio est: Andragathvus comes cognita Maximi nece 
praecipitem sese e navi in undas dedit ac suffocatus esi. Theodosius incruentam vicio- 
riam deo procurante suscepit; Victorem quoque Maximi ftlium , quem impefatorem pater 
Gallis infantili aetate rehquerat, extinxit. 10 

III Igitur Valentinianus iunior, cum in Galliam transisset ibique tranquilla re publica 

in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui strangulatus atque , ut volunta- 
riam sibi conscivisse mortem putaretur, laqueo suspensus est; quo extincto Arbogastes ty- 
rannum creavit Eugenium eligens hommem cui titulum imperatoris inponeret ipse acturus 
imperium; vir barbarus animo consiho manu audacia potentiaque nimius , contraxit un- 15 
dique innumeras invictasque copias vel Romanorum praesidiis vet auxiliis barbarorum, 
aliis potestate aliis cognatione subnixus. denique extabat genere Francus cultorque sordidis- 

IIII simus idolorum. igitur Eugenius atque Arbogastes cu/m instructa acie Alpium transitus 
tenerent, Theodosius expers cibi ac somni orationi incumbens totam noctem pervigil exegit ; 
cum tamen se esse a suis destitutum sciret, ab hostibus circumsaeptum nescire^ ftducialiter 20 
arma corripiens signoque crucis signum proelio dedit ac se in bellum , etiam si nemo se- 



queretur, victor futurus inmisit; \\nam consultus Iohannes anachoreta eum victurum spo- 



Prosp s a, 
396 

oros560 56ipowGtera£. || quem cum Arbitio hostilium partium comes ignarum circumpositis excepisset 
insidiis, conversus mox ad reverentiam Augusti eum non solum periculo liberavit, verum 
etiam auxilio instruxit ; cumque ad congressionem ventum esset, vehemens turbo ventorum 25 
a parte Theodosii in ora hostium ruit, qui et ab eius parte spicula missa valenter hosti 
inftgeret et hostili manu missa repelleret. nec mora parva suorum data strage victori se 
Theodosio hostilis exercitus prostravit. Eugenius captus atque interfectus est; Arbogastes 
sua se manu percussit. praemiserat denique prius Theodosius decem milia auxiliatorum 
Gothorum quae ab Arbogaste comite funditus deleta sunt ; quos utique Theodosio perdi- 30 
disse magis lucrum quam detrimentum fuit. ad cuius laudem ob insignem victoriam 
poeta quidam eximius sed inftdelis inter cetera hos versiculos cecinit : ' o nimium dilecte dei 
iibi militat aether 7 et conturati veniunt ad classica venti\ || 
V Huic ferunt somnio nomen parentes monttos sacravisse. quod tn Latinum Adeoda- 

ep i '$-l\^°'tum potest intellegi. de hoc etiam oraculo %n Asia divulgatum est eum Valenti successu- 35 
rum, cuius nomen &EO atque J htteris initiaretur ; qua cognitione principii deceptus 

1 auditus F 1 || 2 incaustum IV 1 || obruere] obruente N (| 3 sentientem L || uacuas om. M 1 || 5 ger- 

sti 
manorum gentibus] gentibus romanorum B \\ dispendia M || terrore] tempore B || exigente HVM* || 
sine om. B || controuersiam N || 6 clausit] ausit F 1 || ac M || maximam N^ZM, maximaser iV 1 || 
7 ualentianus N || positus V || 8 e naui] naui M, emamui JV || uictoria B || 9 rilius IV 1 || 
10 galliis B || infantuli iJ 1 || aetatem L \\ relinquerat IV 1 || 11 gallia mVM \\ tranquillam NZM \\ 
rem publicam ZM \\ 12 in pace om. M \\ comiti HVM \\ strangulatus est HVB || 13 arbogastis B \\ 
14 aucturus NZML || 17 potestatem NZ \\ cognationem NZ \\ subnixis L \\ 18 acies L || 19 ora- 
tione L \\ tatam B \\ peruigilem VM || egit VB 1 || 21 s-ignum] sign* F 1 || 22 sponponderat N || 
23 ambitio M \\ come F 1 || 24 ex periculo NZ \\ 25 cum F 1 || gressionem HVB \\ 26 perte M 1 || 
ruit] i'mt NZ || 27 manum iV 1 || repellet N \\ uictori se] uictoris et V, uictori NZ \\ 29 auxi- 
liatorium H^ || 3 tbodosius N\ theodosius N 2 || perdidisset Z 1 || 31 lugrum iV 1 || 32 quidem H l B \\ 
Claudian. in III cons. Honor. 96 || deo M 1 || 34 somnia NZ \\ monitis V \\ sagrauissend H l , agra- 
uisse WZi, sagrauisse iV 2 Z2 || 3 5 deuulgatum NZ \\ successorum V \\ 36 660 at A NZ, deo atque 

A 
a V, tbeo atque o M || principi V 



PAYLYS. XII. 191 

Theodorus , cum sibi imperium deberi praesumeret, scelestae cupidinis supplicia persolvit. 
fuit autem Theodosius propagator rei publicae atque defensor eximius ; monbus et corpore 
Traiano similis , quantum scripta veterum et picturae docent , a quo et originem traxit : 
sic eminens status , membra eadem , par caesaries os absque eo quod illi aliquantum vel- 
5 lendo steriles genae neque tam ingentes oculi erant; nescio an et tanta gratia tantusque 
flos in facie seu tanta. dignitas in incessu fuisset. mens vero prorsus similis adeo , ut 
nihil dici queat quod non ex libris in isthm videatur transferri. clemens animus misen- 
cors communis solo habitu differre se ceteris putans ; in omnes homines honorificus, verum 
effusius in bonos, simplicia ingenia aeque diligere, erudita mirari sed innoxia, largiri magno 

10 animo magna, amare cives vel privato contubernio cognitos eosque honoribus pecunia bene- 
ficiis ceteris munerari, praesertim quorum erga se vel patrem aspero casu officia conpro- 
basset. illa tamen quibus Traianus aspersus est, vinolentiam scilicet et cupidinem tnum- 
phandi, usque eo detestatus , ut bella non moverit sed invenerit. ministeria lasciva psal- 
triasque comessationibus adhiberi lege prohibuit; consobrinarum nuptias tamquam sororum 

15 interdixit. littens mediocriter doctus, sagax plane multumque diligens ad noscenda gesta 
maiorum ; execrabatur , cum legisset superbiam dominantium praecipue perfidos et ingra- 
tos ; irasci sane rebus indignis, sed subito flecti, unde quoque dilatione modica emollieban- 
tnr interdum severa praecepta; habuilque a naturae munere quod Augustus a philoso- 
phiae doctore ; qui cum vidisset eum facile commoveri, ne asperum aliquid statueret, 

20 monuit, ubi irasci coepisset , quattuor atque viginti Graecas litteras memoria recenseret, 
ut illa concitatio quae momenti est mente alio traducta parvi temporis interiectu langues- 
ceret. melior haud dubie , quod est rarae virtutis , post auctam annis potentiam regalem 
auri argentique pondera sublata a tyrannis multis ex suo restituit. inerat ei cura pie- 
tatis eximiae, colere patruum tamquam genitorem, fratris mortui sororisque liberos habere 

25 pro suis, cognatos adfinesque parentis animo conplecti. elegans laetumque convivium dare 
nec lamen sumptuosum , miscere colloquia pro personis studio dignitatibus sermone cum 
gravitate mcundo , blandus pater , concors maritus. exercebatur neque ad inlecebram ne- 
que ad lassitudinem ; ambulatiombus , cum esset otium , animum reficiens regebat valilu- 
dmem continentia vescendi. || huius et apud homines mansuetudo et quanta extiterit VI 

30 apud deum devotio, lioc uno monstratur exemplo : nam cum apud Mediolanium missa- 
rum fruiturus sollemniis ecclesiam vellet intrare eumque beatus Ambrosius pro quodam 
facinore , nisi publice paeniteret , non admissurum se diceret , et prohibitionem humi- 



2 theodosius om. L \\ defensus N 1 , indefensor HV || 3 quanta V \\ scriptura NL \\ pictura HVB \\ 
4 quantum HVB |] euellendo L, ualendo B*, uilendo B^ || 5 sterelis HNZ^, stereles L \\ neque] que B || 
7 transferre NZ || clemens — 8 differre om. Z || 8 habito M || se] se a NZ || 9 effusior M% || in- 
genieque HVM' 2 , ingeniique L, ingeniaque NZM^, mgenuaque B || magnos Z 2 M || 10 magnam VL 2 , om. 
B || mare V || priuatos B || 1 1 munerari] muneri N l Zi, muneris JV 2 , muneribus honorabatur Z* || offl- 
cio V 1 || conprobasset] probauerat L || 12 uiolentiam H^Z^M^ || triumphandi] tripudians B \\ 13 adeo 
ML || detestatus (testatus N 1 ) est VNZ || misteria H || lasciuia NZM || psaltenasque HZM^, psah- 
tnasque M 1 |[ 14 comesationibus H*L \\ adhibere IV 1 || prohibuit lege H \\ tamqui HV^ \\ 15 in- 
terduxit N 1 || diocriter V 1 || sagas H 1 || ad noscenda] ad noscendam NL, agnoscenda V || maiorum 
gesta L || 16 exercabatur M 1 || superbia N || ingratus N, gratos B 1 || 17 emoliebatur B, emollie- 
batur ZJL || 18 seuera] uera NZ 1 || natura HV || 19 aliquod NM%, om. M 1 || 20 ubi] ibi N 1 || 
memorias L \\ 21 ut om. N || alia BL || 22 quod est] quidem V \\ uirtutis potentiam regalem auri 
post auctam annis potentiam regalem M || auctam] cautam NZ 1 \\ regale N, regale ni V \\ 23 a om. 
NZ || suo] uo L 1 || restituere L, restitueiet B \\ 24 colere] calore Z^V \\ patruum colere jL || 
genitores L 2 || fratres Z 1 \\ 25 cognatis M \\ parentis om. N, sup. lin. Z 1 , parent*s L 1 \\ eligans 
B || lectumque Z 1 || 26 nec] non L \\ misceret NZ 1 || sermonem BL || 27 iocundum B || con- 
sors N 1 || incelebram NZHl 1 || 28 lascitudinem V || ociosum V, odium NZ || reficiebat L || gere- 
bat NZ || 29 uescendo NZ || apud] et apud Z || 30 cum om. NZ || mediolahum NZL || 32 amis- 
stirura N ] Z || prohibitione A 7 i 



192 PAVLVS. XII. 

liter pertulit et satisfactionem non erubescens indictum al) episcopo paenitentiae modum 
devotus excepit. 

VII Huic sociata in coniugio Flacilla fuit ex qua Archadium et Honorium genuit ; qua 

defuncta Gallam Valentiniani maioris et Iustinae filiam Valentiniani quoque iunioris 
sororem in matrimonium duxit quae ei Placidiam peperit, cui postea de matris nomine 5 
Grallae cognomentum accessit. 

VIII s Itaque || quinquagesimum Theodosius annum agens aetatis in pace apud Mediola- 
epi ' * nium rebus excessit humanis utramque rem publicam utrisque filiis Arehadio et Honorio 
quietam rehnquens. corpus eius eodem anno Constantinopolim translatum atque sepul- 
tum est. || 10 

VIIII Anno ab urbe condita mdlesimo centesimo quadragesimo nono Archadius Augustus in 

Oriente , Honorius frater eius in Occidente quadragesimo secundo loco commune imperium 

oros 5(>7 divisis tantum sedibus tenere coeperunt. \\ quorum pater curam viris potentissimis mandarat 

oros. 503 habere, id est Rufino Orientalis aulae , Stiliconi Occidentahs impern. || vixitque Archadius 

post patris excessum annis duodecim imperiique summam Theodosio filio parvo admodum 15 
momens tradidit. 

X Interea Gildo comes Africae cognita Theodosii morte arbitratus minimam in parvulis 

Oros 564— 66 j> A r • • • .. 7 . -», 

spem fore Africam turi proprio coepit usurpare. huius frater Mascelzer germani perf\- 
diam perhorrescens in Itaham rediit ; Gildo duos eius filios y quos paier * reliquerat , dolo 
circumventos occidit. ad hunc iam hostem bello insequendum Mascelzer frater missus est. 20 
Mascelzer iam a Theodosio sciens quantum in rebus desperalissimis oratio hominis per 
fidem Christi clementiam dei impetraret , Caprariam insulam adiit; inde secum sanctos 
viros abducens y cum quibus orationibus ac ieiuniis dies ahquot continuavit et noctes y ante 
truluum quoque y quam hosti contiguus fieret y cernit noctu beatum Ambrosnim paulo ante 
defunctum y quo vel quando victoriam caperet y diem sibi indicantem et locum. ac tertio 25 
demum die post noctem orationibus hymnisque pervigilem cum quinque solummodo mihbus 
adversus octoginta milia hostium pergens eos dei nutu sine bello m deditionem accepit; 
quo viso auxiliarii Gildonis barbari ilico terga dcdere ; Gildo et ipse fugam arripiens 
ascensa navi, cum in Africam redtsset, post aliquot dies strangulatus interiit. sane idem 
Mascelzer rerum secundarum insolentia tumens ecclesiam dei temerare ausus est atque ex 30 
ea quosdam non dubitavit extrahere ; secuta mox poena sacrilegium est y nam post ali- 
quantum temporis ipse punitus est. 



VII. similia Iord. Hom. %38: de qua Galla dehinc Theodosius imperator Flacilla defuncta Placidiam 
generavit, quae mater fuit moderni Valentiniani iunioris imperatoris. 



erubens JV 1 || inductum H\ || episcopo] eo NZ || 2 deuotis iV', deuote M || accepit B || 3 placilla 
ZB, pla Z2 i. ras., flaccilla M || 4 galliam WZ^ \\ maioris — ualentiniani om. V \\ quoque om. B \\ 
iunioris add. Z* ante quoque, om. NZ* || 5 matnmonio HVB || 6 galle^e N, ld gallae V \\ 7 quinquage- 
simum] di quinquagesiimim V \\ theodosium N 1 || egens N 1 || mediolanum VZM || 9 eadem N l || 
sepultus N l || post sepultum est add, M explicit liber xi (xn m. 1) incipit xn (xiii m. 1) || 12 functo 
post oriente add. M* || 12 honorius om.. V || mandaret L || 14 stiliconis Zi || imperium L \\ uixit 
ltaque NZ, uixit quoque M \\ 15 duocim HN \\ fllio om. N \\ 17 arbitri 2V l || in paruulis] paruuli 
NZ || 18 iure M || proprii VW 2 \\ mascezer NZ, mascerzet Mi \\ 20 circumuent|js V || ad huc 
iV J M2 || ut hostem M^L || insequendo ML \\ 21 nascelzer M \\ 22 sanctos om. H || 23 adducens 
NZ || aliquot dies B || 26 diem NZW 1 || 27 eos v ow. V 1 , ante sine add. V 2 || 28 auxiliarum V 1 , 
auxiliari M* || 31 quondam M* || dubitabat NZ || extraheret N 1 \\ poene H, poenam FiV 1 || 32 tem- 
pus L 



PAVLVS. XII. 193 

Interea Rufinus, cui a Theodosio Orientalis aulae cura commissa est, malo perfidiae XI 
depravatus , cum barbarorum solaciis regnum temptaret invadere, morte iustissima poenas 
luit. Stdlco quoque Occidentis tutor imperii , mmemor conlatorum beneficiorum inmemor 
adfinitatis (nam socer extabat Eonorh) regnum et ipse Euchemo filio affectans ingenha rei 
5 publicae intulit mala : nam cum saepe delere posset barbaros, fovit, saepe Alaricum cum 
Gothis suis vicit, saepe conclusit , semperque dimisit. cui quis fuerit exitus, suo melius 
in loco dicetur. 

Inter haec omnium antiquorum praesentiumque hostium longe inmanissimus Rada- XII 
gaisus rex Grothorum totam repentino inundavit Italiam impetu. nam fuisse in eius po- r Vo 

10 pulo plus quam ducenta milia Gothorum ferunt. hic supra hanc incredibilem multitudi- 
nem mdomitamque virtutem barbarus erat et Scytha , qui omnem Romani generis sangui- 
nem diis suis propmare devoverat. invadit ilico Romam pavor infinitus, fit omnium 
paganorum m urbe concursus ; adclamatur a cunctts se haec ideo perpeti , quod neglecta 
fuerint magnorum sacra deorum. magnxs querehs ubique agitur et continuo de repetendis 

15 sacris celebrandisque tractatur ; fervent tota urbe blasphemiae , nomen Christi tamquam 
lues aliqua probris ingravatur. conducuntur a Romanis adversus Radagaisum. duo pagani 
duces Gothorum Sarus, Uldin Hunorum. sed non smit deus rem suae potentiae infide- 
lium virtutem videri; conterritus namque divinitus Radagaisus in aspero Faesulani montis 
tugo urguente undique timore concluditur agmtnaque, quibus angusta dudum videbatur Ita,- 

20 lia, latendi spe in unum ac parvum verticem truduntur ; quo cum fame et siti conficeren- 
tur, rex Radagaisus solus spem fugae sumens captus a Romanis in vincla coicitur ac pau- 
lisper retentus vita privatur. tanta vero multitudo captivorum Gothorum fuisse fertur, 
ut vilissimorum pecudum modo smgulis aureis passim greges hommum venderentur . 

Interea Alaricus Italiam ingressus, cum ab Honorio sedes, quo cum suo exercitu XIII 
25 consistere possit ? expeteret, Honorius deliberato consilio ei Gallias concessit; qui dum 
ad Gralliam pergens ob recuperationem iumentorum apud Pollentiam aliquantulum 



XI. Orosius 567. 574. 57%. Orbs. 567- interea cum a Theodosio imperatore seniore singulis potis- 
simis infantum cura et disciplina utriusque palatii commissa esset hoc est Rufino Orientalis 
aulae, Stiliconi Occidentalis imperii, quid uterque egerit quidve agere conatus sit, exitus utrius- 
que docuit ; cum alius sibi, alius filio suo adfectans regale fastigium, ut rebus repente turbatis 
necessitas rei publicae scelus ambitus tegeret, barbaras gentes ille inmisit, hic fovit. taceo 
de Alarico rege cum Gothis suis saepe victo , saepe concluso semperque dimisso. de reliquis 
cf. XVI. 

XIII. Oros. 567. taceo de infelicibus bellis apud Pollentiam gestis, cum barbaro et pagano duci hoc 
est Sauli belli summa commissa est. cuius inprobitate reverendissimi dies et sanctum Pascha 
violatum est cedentique hosti propter religionem, ut pugnaret, extortum est. cum quidem 



4 sacer iV 1 || honori ZW, honorius Z2 || ingentio V || 5 mala ex milia M \\ saepe cum NZM || pos- 
sit NZM || alanchum V \\ cum om. iV 1 || 6 suis om. HVB || semperque] sepeque itfi || exitu 
V || 8 antiquo F 1 || ragaisus M || 9 inuadit NZ || 10 duocenta jffiVM», cccc M* || fertur B || 
11 omne F* || 12 dis m \\ suis om. V || propinna NZ^ || inuidit iV 1 || 13 a] ut NZ^, sed M \\ 
14 magnisque V \\ querelis] oellis V 1 , queiellae iV 1 || repetendis] repentinis B \\ 15 tota] tanta NZ^- || 
16 pagina M 1 || 17 uldinus MK et uldin L || rem om. H^ • || suae] sme NZ || infldelium om. W || 
18 uirtute HVBZM || peculani L || montes iV 1 || 19 urgente B \\ angustare L \\ uidebantur NZ^- \\ 

20 in add. ante uerticem V || traduntur NZ || quo cum] quomm N l , quod cum L || conflcerent V || 

21 conicitur BL 2 || 23 pecodum N^ZML \\ modo] more B || singuli M 1 || passim] passum H, pas- 
suutn V 1 || 24 halaencus iV 1 || 25 posset B || experet iV 1 || ei om. N 1 , eis L \\ 26 pullentiam HVB, 
polentiam NZ 

Evtkopivs, - 25 



194 PAVLVS. XII. 

resedisset ; Stilicho comes in perniciem rei publicae Grothos pertemptans, dum eos in- 

sidiis adgredi cuperet, || belli summam Sauli pagano duci commisit. qui ipso sacratis- 

simo die Paschae || Grothis nil tale suspicantibus super eos inruit magnamque eorum 

partem prostravit, nam primum perturbati Gothi ac || propter rehgionem || cedentes 

demum arma corripiunt; more se solito cohortantur victoremque virtute potiori pro- 5 

sternunt exercitum. hinc in rabiem furoris excitati coeptum iter deserentes Romam 

contendunt petere, cuncta, per quae ierant, igni ferroque vastantes. nec mora venien- 

oros 573 tes urbem capiunt, devastant incendunt || dato tamen prius praecepto, ut siqui in sancta 

loca praecipueque sanctorum apostolorum Petri et Pauli basdicas confugissent, hos in priniis 

inviolatos securosque esse smerent 7 deinde m quantum possint praedae inhiantes a sanguine 10 

oros 576 temperarent. \\ capta itaque Roma est anno millesimo centesimo sexagensimo quarlo condi- 

oros 575 tionis suae. || die sane tertia sponte Gothi urbe discedunt facto ahquantarum aedium in- 

XIIII cendw, sed ne tanto quidem quantum olim a Caesare facium est. || deinde per C^mpaniam 

Lucaniam Britiamque simili strage bacchantes Eegium pervenere in Siciliam transfre- 

tar6 cupientes. quo cum transmeare ascensis navibus vellent, perpessi mtufragium 15 

plures suorum amisere. Alaricus inter haec dum, quid ageret, deliberaret, apud Con- 

sentiam subita morte defunctus est. Gothi Basentum amnem de alveo suo captivo- 

rum labore derivantes, Alaricum in medio eius alveo cum multis opibus sepeliunt 

ostendente in brevi iudicio dei et quid favor eius posset et quid ultio exigeret , pugnantes 
vicimus, victores victi sumus. Iord. G. 29: Alaricus . . intravit Italiam . . 30: cum . . ad 
Honorium imperatorem . . legationem misisset, quatenus si permitteret , ut Gothi pacati in 
Italia residerent . . Honorius imperator . . suo . . . cum senatu inito consilio, quomodo eos 
fines Italiae expelleret, deliberabat, cui ad postremum sententia sedit, quatenus provincias 
longe positas id est Gallias Spaniasque . . . Alaricus sua cum gente sibi tamquam Lares 
proprios vindicaret . . . (Gothi) ad patriam sibi traditam proficiscuntur , post quorum dis- 
cessum nec quidquam mali in Italia perpetrato Stilico . . . ad Pollentiam civitatem in Al- 
pes Cottiarum locatam dolose accedens nihilque mali suspicantibus Gothis ad necem totius 
Italiae suamque deformitatem ruit in bello. quem ex improviso Gothi cernentes primum 
perterriti sunt, sed mox recollectis animis et, ut solebant, hortatibus excitati omnem paene 
exercitum Stiliconis in fugain conversum usque ad internicionem deiciunt furibundoque animo 
arreptum iter deserunt et . . praedis spoliisque potiti . . Aemiliam pari tenore devastant . . 
usque ad urbein Romam discurrentes , quidquid in utrumque latus fuit, in praeda diripiunt. 
ad postremum Romae ingressi Alarico iubente spoliant tantum , non autem . . . ignem sup- 
ponunt. 
XIIII. Iord. G. 30 : exindeque egressi per Campaniam et Lucaniam simili clade peracta Brittios 
accesserunt, ubi diu residentes ad Siciliam et exinde ad Africae terras ire deliberant . . . 
ibi ergo veniens Alaricus . . . per Siciliam ad Africam quietam patriam transire disponens, 
cuius . . . fretus ille horribilis aliquantas naves submersit, plurimas conturbavit, qua ad- 
versitate depulsus Alaricus, dum secum, quid ageret, deliberaret, subito inmatura morte 
praeventus rebus humanis excessit; quem nimia sui dilectione lugentes Basento amne iuxta 
Consentinam civitatem de alveo suo derivato . . in medio alvei collecta captivorum agmina 
sepulturae locum effodiunt, in cuius foveae gremium Halaricum cum multas opes obruunt 
rursusque aquas in suo alveo reducentes, et ne a quoquam quandoque locus cognosceretur, 
fossores omnes interemerunt. 

1 residet A 71 , residisset N 2 Z \\ comes] patricius L \\ 3 tale suspicantibus] snpplicantibus mhilque tale spe- 
rantibus L || partem eorum ZB || 5 coartantur V \\ uirtutem // || G excitat HV^ excitatus V 2 . ex- 
citantur M 1 || 7 peterent JVi, peteret N 2 || perj pro M^ || qua HV || uec mora — 8 deuastant om. 
V || 8 siqms ML || 9 apostolorum om. HVB || basicas N 1 || 10 simrent HM [ L ] , esse sinerent B || 
possent B || mhientes NZ \\ 12 die sane] dies ante L, sane die B || discendunt N l \\ facta NZ ] || 
incendium N, incendia Z* || 13 tantum NZ || 14 brittaniamque M^B 1 , bnttiamque M% || baccantes ex 
baccahabentes M || peruenire VWZ^ || 15 cupiens M 1 || quo] quae N, qui Z, quam B \\ 16 mter 
haec — apud om. M* || agere N 1 \\ consentiamj in consentiam M \\ 17 defuctus B \\ annem AZ, 
amnen M \\ 18 dmuantes NZ II alaricus V 1 || multis] militis Z 



PAVLVS. XII. 195 

amnemque meatui proprio reddentes , ne quis loeum scire possit, captivos, qui inter- 
fuerant, extingunt. 

Regem deinceps Athaulfum Alarici adfinem Grothi constituentes , Romam redeunt: XV 
siquid residui fuit , more lucustarum eradunt , auferentes exinde Gallam || Placidiam oros. 576 

5 Theodosd principis filiam, sororem Honorh, quam sibi Athaulfus apud Forum Cornelii con- 
iugio sociavit. quae multo post rei publicae commodo fuit. \\ nam ad hoc mariti animum oros. 5S5 
acerrimo ingento subtilibus blandimentis inflexit , ut ultro a Romanis pacem expeteret. |j 
qui ad Gallias proftciscens , dein || apud Barcilonem fraude suorum occisus est. post quem 412) 
Segericus regnum capiens, dum pacem Romanis servare disponit, et ipse a suis peremptus 

10 est. deinde Wallia regnandi iura suscepit ad hoc electus a Gothis , ut pacem infringeret, 
ad hoc a deo ordinatus, ut conftrmaret. || 

Interea comes Stilico Wandalorum perfidae et t dolosae gentis genere editus , Euche- XVI 
rium ut dictum est filium lam a puero Christianorum persecutionem meditantem ut in imperio 
substilueret, || ante biennium Romanae tnruptionis || gentes copiis viribusque intolerabiles > hoc 571*572' 

15 est Alanorum Suevorum Wandalorum Burgundionum, ultro in arma suscitavit easque pulsare 
Gallias voluit, ut sub hac necessitate a genero in fihum extorquere imperium possit. tan- 
dem ubi imperatori Honorio exercituique Romano haec tam ingentia damna patefacta sunt, 
commoto iustissime exercitu occisus est Stilico , qui ut unum puerum purpuram indueret, 
totius generis humani sanguinem dedidit. occisus Eucherius eius filius paucique cum isdem 

20 satellites tantarum molitionum puniti sunt. || eodem tempore clarissima urbis loca fulmini- oros 575 
bus diruta sunt, quae inflammari ab hostibus nequiverunt. 

Inter haec apud Brittanias Gratianus tyrannus mox creatur occiditur. huius in XVII 
loco Constantinus ex infima militia propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur. xo %^ 
qui ad Gallias transiens saepe a barbaris incerto foedere inlusus detrimento rei publicae 

25 magis fuit quam augmento. tunc duo iuvenes locupletes Didymus et Viridianus, adsumptis 
propriis servulis ac vernaculis sese patriamque a barbaris et tyranno defensare moliti 
sunt. adversus hos Constantinus Constantem filium ex monacho Caesarem factum cum qui- 
busdam foederatis barbaris in Hispanias misit. Constans barbarorum fultus auxilio eos 
primo proelio peremit. quibus barbaris dum claustra Pyrinaei montis commissa fuissent, 

30 ab eis tota illa , quae per Gallias bacchabatur , ferocitas gentium Hispaniarum provinciis 
intromissa est. itaque post multas strages incendia et rapinas tandem divisis sedibus bar- 
bari ad aratra conversi Romanorum residuos coeperunt ut socios amicosque fovere. 

XV. Iord. G. 30 : regtmmque Wesegotharum Ataulfo eius consanguineo . . tradent . . 31 : qui sus- 
cepto regno revertens iterum ad Eomam, si quid primum remanserat, more lucustarum erasit . . 
Placidiam . . . ab urbe captivam abduxit, quam . . . in Foro Iuli Aemiliae civitate suo matri- 
monio legitime copulavit. 

1 amnenque M\ || meatu NZ \\ possmt V \\ 3 ataulfum L || ante adflnem add. Z% fllium || 4 siqui 
NZi || residuum L || locustarum PL praeter H \\ tradunt M 1 , eradiunt B || 5 principis om. M* || 
horoni B || ataulfus L || 6 ad hoc — 7 ingenio sub om. M l \\ 6 animo NZ 1 \\ i accerrimo H || 
subtibus IV 1 , talibus M 1 || 7 peteret B || 8 galliam N || deinde V 2 ZM || barcillonam V, barchillonam 
Z, barchilonam N, barchillonem M \\ 9 cupiens NZ || 10 deinde in L || uuallia PL (uullia B, uallio 
ex gallio M) y semper praemittitur u nominibus barbaris ab u littera incipientibus || iure NZ 1 || 12 inter 
in interea B in ras. \\ stilico] stilicho patricius L || etucherium H \\ 13 a om. HVBM || puerum B || 
in om. NZ || 14 substineret M 1 _|| romae L || uiribusque copiis HVL, uiribus copiisque B \\ 15 bur- 
dionum NZ^ || ultra HV |j 16 hanc L \\ genere M 1 || 17 ubi om. NZ^ \\ exercituque NZ || 
tan Z, tamen H || 18 exercitum BV l , exitu M 1 || 19 totius suis generis L || dedit NZML \\ euche- 
rium N || pauci NZ || hisdem NZBL || 20 fluminibus B \\ 21 quae] quod N || infLammare B \\ 
22 creatur HV, cretur N 1 , creatus N 2 ZMBL, creatur et Orosius \\ 24 incertos N || foedere] nedere NZ± \\ 
detrimentum L || magis rei publicae NZM || 25 augmentum L, auctmento B || didimius HV || 26 se- 
seque Z || 27 aduersum LM^ || ex om. A 71 || quibus] qui HV \\ 29 pirenei BL \\ commissa] com- 
mota NZ || 30 illa tota V || 32 fouerent N^Z^ 

25* 



196 PAVLVS. XIII. 



LIBER XIII. 



I Igitur imperator Honorius ; dum vires rei publicae cotidianis cemeret labefactari in- 

° r0S 583 81 ~" commodis , virum strenuum [et bellicosum Constantium comitem ad Galhas cum exercitu 
mittit. is mox Galliam ingressus est 7 continuo Constantinum tyrannum apud Arelatem 
extinxit, Consta?is vero fihus eius a Gerontio suo comite Vtennae peremptus est. in cuius 5 
locum Gerontius Maximum quendam substituens ipse a suis rmhtibus iugulatus est. Maxi- 
mus deinde purpura exutus in Hispania exulans egens obiit. exinde Iovinus apud Gal- 
lias, mox adsurrexity cecidit. Sebastianus tyrannus frater eius continuo creatus occisus est. 
Tertullus consul, qui se futurum principem in senatu gloriatus est, pam nihilo minus exitu 
perht. Attalus a Gothis imperator effectus ; postmodum captus a Constantio missusque 10 
Honorio truncata manu vitae relictus est. Herachanus quoque cum Sabino genero cum 
tribus milibus ac septingentis nqvibus ex Africa Romam tendens occursu comitis Mari- 
ni territus et in fugam versus arrepta navi solus Carthaginem rediit ibique peremptus est. 
hos omnes Honorius optima religione magnaque Constantii industria superavit, merito sane, 
nam his diebus praecipiente Honorio favente Constantio sopitis apud Africam haereticis pax 15 
ecclesas redditur. || in qua fulgentissimus tunc apud Ipponi regium totiusque magister 
ecclesiae florebat Augustinus. 
II Interea Wallia Gothorum rex dei iudicio territus Placidiam apud se honeste habitam 

0l0S ' 585,o8(i exigente Constantio fratri Honorio reddidit pacemque cum eo datis lectissimis obsidibus 

pepigit seque pro Romanis adversus barbaros, qui Hispanias invaserant, pugnaturum spo- 20 
pondit. mittunt e contrario Wandalorum Alanorum Suevorumque reges principi Honorio 
legationem in his verbis : ' tu cum omnibus pacem habe ; omnium obsides accipe. nos 
nobis confligimus, nobis perimus, tibi vinamus, tuae erit quaestus rei publieae, si utmque 
pereamus '. || 
III His ita tantis incommodis deo favente sopitis Honorius Gallam Placidiam germa- 25 

nam suam Constantio suo comiti iide integerrimo et ingenti viro iam dudum promis- 

I. 2 — 3 Oros. 584 : Honorius imperator videns tot oppositis tyrannis nihil adversum barbaros agi 
posse ipsos prius tyrannos deleri iubet- Constantio comiti huius belli summa commissa est. 
Iord. G. 32: contra quem Honorius imperator Constantium virum industria militari pollentem 
multisque proeliis gloriosum cum exercitu dirigit. 

16 Prosp. 395 . Augustinus beati Ambrosii discipulus multa facundia doctrinaque excellens Hip- 
pone Regio in Africa episcopus ordinatur. 

II. 19 cf. Iord. R. %38 : Valia rex Vesegothorum facta pace cum Honorio Placidiam sororem eius 
reddidit, quam Constantio patricio, qui eam revocaverat ; matrimonio iungens cet. 

III. Prosp. 416. eiusque {Placidiae) nuptias Constantius promeretur. idem M8: Valentinianus Con- 
stantii et Placidiae filius nascitur vi Nonas Iulias. cf. Tiro p. 750: Constantio dignitas imperii 
ab Honorio sponte delata, qua vix octo mensibus usus interiit Valentiniano viii annorum filio de- 
relicto. 

1 expl. historiae romanae lib. xii incipit liber xm H, explicit liber xn (duodecimus N , xiii M 1 ) incipit 
liber xiii (xim M*) VNZM, incipit liber xiii B \\ 3 gallias — 4 constantimim om. M* || 4 gallias NZL, 
gallia HV || intr6gressus NZM \\ 5 eius filius NZM \\ 6 iugulatus est] iugulatur M || 7 exultans M* || 
gallicos M || 8 adsurgens L, ut surrevit B \\ 9 tertellus NZ \\ futurum om. NZ^ \\ par NZ^, para V || 
exito V || 10 athalus J3 || qui a gothis L \\ effectus est H\ fuerat effectus L || postmodum om. L, 
postremum WZ\ et postmodum N 2 Z% || 12 militibus N 1 || occuisum NZm^, occurso V || 13 ni temtus 
■ — solus om. M\ || et om. NZ || in om. B || carthagme V \\ 15 constantmo M* || 16 ecclesiae NML || 
ipponem B, ypponi L || regium] regnum NZ \\ 18 uualli* ffl, uullia B*-; gallia i^i || gallam placi- 
diam L \\ 19 lectissimi V, om. M 1 \\ 20 aduersum L || qui in hispanias V || 21 mittent NZi || 
22 habe om. B || 24 post pereamus add. ZN 2 i. m. : hucusque orosius || 25 lta 6m. M 1 



PAVLVS. XIII. 197 

sam magno cunctorum gaudio sociavit, ex qua Valentinianum filium Constantius genuit, 
qui postea rei publicae imperium gessit. hoc in tempore || foedus firmissinium cum rege pios P 419 
Gothorum Wallia Constantius pepigit tribuens ei ad habitandum Aquitaniam Galliae provin- 
ciam eiusdemque provinciae quasdam civitates vicinas. \\ cernens itaque Honorius ubique 
5 se Constantii virtute et ingenio seu per bella seu pacis moderatione tueri, eum cunctis 
adnitentibus apud Kavennam || in regnt consortium adscivit, qui necdum septem mensibus ^ 10 ^ 420 
evolutis ex hac luce subtractus est. 

His diebus apud Bethleem Palaeslinae beatissimus Hieronymus expletis nonaginta IIII 
uno vitae annis ad Christum migravit. 

10 Sequenti tempore Maximus apud Hispanias factione Ioviani, qui tunc in re mili- V 

tari clarus habebatur, tyrannidem arripuit. nec multo post superati utrique et capti ab 
Honorii exercitu eidem, cum apud Ravennam tricennalia sua perageret, praesentantur. 

Hac tempestate || Brittani Scottorum Pictorumque infestationem non ferentes Romam Beda 426 
mittunt ac sui subiectione promissa contra hostes auxilia flagitant. qwbus statim ab Ho- 

15 norio missa militum legio magnam barbarorum multitudinem stravit ceterosque Brittaniae 
finibus expulit. sed mox ut discessere Romani, advecti iterum navibus hostes obvia quaeque 
sibi conculcant ac devorant. rursumque advolant Romani caesumque hostem transmaria fugant. 

Hoc tempore dum || Wandah Alanique Hispanias infestarent, Honorius ad eas de- VI 
fensandas Castinum ducem cum exercitu dirigit. qui Castinus praeclarum virum Bonifa- Prosp m 

20 tium ac bellicis artibus exercitum inepto et iniurioso imperio ab expeditionis suae socie- 
tate avertit. Bonifatius vero periculosum sibi indignumque ratus eum sequi, quem discordem 
superbientemque expertus esset , celeriter se ad portum urbis atque inde ad Africam pro- 
npuit magnumque postmodum rei publicae detrimentum || totiusque Africae causa excidii 
extitit. Castinus vero tanto collega ob suam intemperantiam privatus nihil dignum 

25 in Hispaniis gessit. 

Inter haec Placidia Augusta a fratre Honorio pulsa ad Orientem cum Honoria et VII 
Valentiniano filhs profecta sl Theodosio Augusto, Archadii alterius germani sui filio ho- Prosp m 
norifice libenterque suscepta est. Honorius vero postquam cum minore de quo prae- 
missum est Theodosio Archadii sui germani filio annis quindecim imperasset, cum iam 

30 antea cum fratre annis tredecim ac sub patre duobus regnasset, rem publicam, ut 
cupierat, pacatam relinquens apud urbem Romam vita exemptus est corpusque» eius 
iuxta beati Petri apostoli martyrium in mausoleo sepultum est. huic suboles nulla VIII 
fuit. nam duae Stihcoms filiae id est Mana et Hermantia una post alterum eius cow-ioid.v infia 

V. cf. Tiro p. 750 : Maxinms tyrannus de regno deiicitur ac Ravennam perductus sublimem spec- 
taculorum pompam tricennalibus Honorii praebuit. Prosp. &4% . Maximo in Hispania regno ab- 
lato vita est concessa. 

VIII. Jord G. 30 utramque eius filiam id est Mariam et Hermantiam sibi prin eps unam post unam 
consociavit, utramque virginem et intactam deus ab liac luce vocavit et Rom. 238 . cuius duae 
filiae Maria et Hermantia singulae uxores Honorii principis fuere et utraeque virgines sunt 
defunctae. 

1 cunctarum H 1 || 2 hoc (in tempore add. M 2 ) imperator (constantius add. M%) foedus pepigit firmissimum 
M |i 3 ebitandum NZl \\ aquitania V \\ 6 asciuit B || 7 adeuolutis -HT || 10 factione autem L || 
ioumiani ISZBML || 11 ne B || superati] separati L || utique Z || 13 scotorum B (*cothorum M) || 
pictonuraque Z \\ infestatione V \\ 14 suis L \\ auxilio NZ^, auxilium Z2 || 16 aduecti* Z || obuia] 
omnia L \\ quaeque] q* M || 17 caesamque HV 1 \\ 18 dum post alanique B \\ 19 exercitum L || 
20 bellis N 1 || exercitatum V 2 N 2 ZM || inopto V || iniunoso ex ingenioso M \\ 22 superbientemque] 
superuenientemque L || 24 sua B \\ 26 lionoria N 1 || ad orientem om. NZ 1 || cum honorio MB, om. 
NZ || 27 fllio Z 2 , flli* Z 1 || a] ad V || arcadii ex arcadio V \\ 28 minorem ex iuniorem V 1 , minoie 
V 2 || permissum N 1 || 29 cum iam] cui iam N, et*iam Z || 30 regnans sed V || ut om. M 1 || 31 pac- 
tam HVM 1 \\ uitae NZ || exeptus ex exemptus L \\ est om. M 1 || 3 2 mausuleon F, manusoleo N, ma- 
nusoleum Z II sobules HN 1 , soboles N 2 BL || 3 3 thermantia NZ, hormantia B, hermantiam L || unani L 



198 PAVLVS. XIII. 

tugio sociatae utraeque dei iudicio inopinata morte praeventae ex hac luce virgines migra- 
vere. fuit sane Honorius moritms et religione patri Theodosio non valde absimilis. 
cnius temporibus quamvis multa externa et civilia bella surrexerint, vel nullo vel 
Prosp. 423 minimo sanguine quievere. exempto rebus humanis Honorio fultus praesidio Castini 
magistri militum Iohannes invadit imperium. 5 

VIIII Anno ab urbe condita millesimo centesimo septuagesimo septimo Theodosius Ar- 

chadii filius quadragesimus tertius regum Romanorum Orientale regebat imperium. qui 
Profc 425 424 ' con P e rt° patrui sui Honorii funere mox Valentinianum amitae suae Placidiae fihum Cae- 
sarem effectum cum matre Augusta ad rectpiendum Occidentis dirigit regnum. quo tem- 
pore Iohannes, dum Afmcam, quam Bonifatius obtinebat, bello reposcit, ad defensionem sui 10 
tnfirmior factus est. denique venientes Placidia Augusta et Valentinianus Caesar mira 
eum felicitate continuo opprimunt regnique gubernacula victores arripiunt ; quorum tunc 
milites crudeliter Ravennam depopulati sunt eo, quod illius maxime cives tyrannicae parti 
favissent. Castinum vero magistrum militum damnant exilio, cuius arripuisse factione 
Iohannes tyrannidem credebatur, data Aetio venia eo, quod Hunni, quos per ipsum Iohan- 15 
nes acceperat, eius studio remeassent ad propria. Valentinianus igitur consensu totius 
Italiae imperator efficitur itemque ex decreto Theodosii Augustus appellatur. dum haec 
geruntur Achillas nobile oppidum Galliarum a Gothis multa vi oppugnatum est, donec im- 
minente Aetio non inpuniti abscederent. 
X Bonifatius inter haec apud Africam potentia gloriaque augebatur. mittuntur ad- 20 

rosp. 4 7 verms eum M a }) 0r ti us e i Galbio; qui dum Bonifatium obsidere parant , ab eo interempti 
sunt. exinde gentibus , quae uti navibus nesciebant, dum a concertantibus in auxilium 
vocantur, mare pervium facturri est. rursus contra Bonifatium Sigisvuldus comes dirigi- 
tur. Bonifatius vero sentiens se non posse tuto Africam tenere cernensque sibi pericu- 
lum instare , in perniciem totius rei publicae effervescens Wandalorum Alanorumque 25 

Beda 452 gentem cum Geiserico suo rege ab Hispaniis evocatos Africae intromisit, || qui cunctam 
paene Africam ferro flamma rapinis crudelissime devastantes catholicam insuper fidem 
Arriana inpietate subvertere. sub hoc turbine beatissimus, de quo praemissum est, Au- 
gustinus Hipponiensis episcopus, ne civitatis suae ruinam cerneret, tertio eius obsidionis 
mense sex et septuaginta vitae annis expletis , ex quibus quadraginta in clericatu seu 30 
in episcopatu transegerat, ad Christum perrexit. \\ 



VIIII. 12 — 14 Tiro p. 751 : Iohanne ab exercitu Orientis victo et perempto Eavenna depraedatione 
vastata est. 

X. cf. Prosp. 4%7 : Gens Vandalorum ab Hispaniis ad Africam transiit. Tiro p. 751 : Vandali in 

Africam transfretantes ingentem lacerata omni provincia cladem Romanis dedere. Beda 
452 ■ effera gens Vandalorum Alanorum et Gothorum ab Hispanis ad Africam transiens. 



uirgines om. VL \\ 2 obsimilis NZ \\ 3 surrexerunt NZL \\ 4 exempto rebus] exemto L, exemptoq JB 1 , 
exemptoribus V || 5 imperium inuadit L || 6 septimo om. NZ \\ 7 regnum VNZML \\ 8 patri N 1 || 
honori Z 1 , honoriiico Z% \\ placidae JVZ 1 || 9 augusta om. M 1 || 10 bello reposcit] bellare possit M 1 || 
II ueniens M 1 || 12 abripiunt H || 13 rauennam crudeliter L || 14 damnate V, dampnauit B || cuius 
exilio B || 15 tirrannide V || crudebatur HV || aetio] ei NZ || ueniam L || hunis B, hunnis L || 
17 idemque L \\ augusto V 1 || 18 achilla V, achilas NZL : arelas Prosper. || 19 non inpuniti] inpunito 
A 71 , puniti A 2 Z || 20 potentiam HV l L || gloriamque L || angebatur A^Z, agebatur M 1 || 21 mauortius 
VBM || galuio V || bomfacius V \\ patrant A 1 || 22 ut.] ut B, liti AZ || nesciebat B || a concertan- 
tibus] ac uertentibus B \\ auxilia AZ, auxilio M \\ 23 prouium A 71 || sigisiuuldus HB, sigisiuldus V, 
sigisuulnus NZ || 24 tuto] totam A"Z || 25 in 6m. HV \\ arTeruescens A^Z , et feruescens V || ala- 
nommque] alamannorumque V || 26 genseiigo AZ || euocatas B || 27 crudehssime rapinis B || 28 sub- 
uerterent L || hac A 2 Z || 29 ciuitati HV \\ ruinam om. N\ depopulationem ZA 2 || 30 in om. A 1 || 
31 m om. NZML 



PAVLVS. XIII. 199 

Eodem teniporc pace totius orbis et consensione mirabdi Bonifatius ab Africa ad Ita- XI 
liam per urbem rednt accepta magistri militum dignitate. qui cum resistente sibi Aetio 
proeho superavisset, paucis intemectis diebus morbo extinctus est. Aetrus vero cum depo- 
sita dignitate in agro suo degeret ibique eum quidam eius aemulus repentino incursu op- 
5 primere temptasset , profugus ad urbem atque ilhnc ad Dalmatiam , deinde Pannonias ad 
Hunnos pervenit , quorum amicitiis auxilioque usus pacem principum et ms mterpolatae 
potestatis obtinuit nec multo post patriciatus etiam dignitatem adeptus est. post eam 
igitur, quae praeniissa est, Africae cladem data per Trigetium ad habitandum Wandalis Prosp 435 
Africae portione pax cum eisdem necessaria magis quam utilis facta est. 

10 His etiam temporibus Gundicamum Burgundionum regem mtra Gallias habitantem XII 

Aetius patricius bello obtrivit pacemque ei supplicanti concessit. interea Gothi pacis pla- 
cita perturbant et pleraque municipia vicina suis sedibus occupant cumque essent maxime 
oppido Narbonensi infesti civesque eius longa obsidione et fame affligerent, adveniens comes 
Litorius hostes in fugam vertit et civitatem adlata frumenti copia a fame liberavit. 

15 Dehinc anno sequenti beltum adversum Gothos Hunms auxihantibus gestum est. Prosp 437 

Hac tempestate Geisericus apud Africam mtra habitationis suae hmites cupiens ca- 

thohcam fidem Armana mpietate subvertere quosdam nostrorum episcopos eatenus persecu- 

tus est, ut eos privatos iure basihcarum suarum etiam civitatibus pelleret, cum ipsorum 

constantia nullis superbissimi regis terrombus cederet. his denique diebus Valentinianus 

20 Augustus ad Theodosium principem suum fratruelem Constantinopohm profectus est filiam- 

que eius m matrimonium accepit. per idem tempus piratae multas insulas praecipueque Prosp. 438 
Siciham populati sunt. 

Inter haec Litomus , qui secunda ab Aetio patricio potestate Hunnis auxiliantibus XIII 
praeerat, dum Aeta gloriam superare appetit dumque aruspicum responsis et daempnum signi- rosp * 439 

25 ficationibus ftdit , pugnam cum Gothis inprudenter conseruit. ac primum quidem magnam 
hostmm stragem dedit , postmodum suis paene omnibus trucidaUs ipse a Gothis turpiter 
captus est. postremo pax cum eisdem facta est, cum eam Romam post huius lacrimabihs 
belli perniciem humihus quam umquam antea poposcissent. 

Aetto itaque rebus quae in Galhs conponebantur intento Geisericus , de cuius ami- XIIII 

30 citta nihil metuebatur Carthaginem, dolo pacis mvadit omnesque opes eius' excruciatis di- 
verso tormentorum genere civibus in vus suum. vertit nec ab ecclesiarum despohatione abs- 
ttnens, quas sacris vasis exinanitas et sacerdotum admtntstratione privatas non mm divini 
cultus loca, sed suorum esse mssit habdacula, in universum captivi populi ordinem saevus, 
sed praecipue nobihtati et rehgioni infestus, ut discerni omnino non possit, hominibus magls 

35 an deo bellum intulisset. igitur Carthago ab Wandahs hoc modo capta est annis quingen- 

tis octoginta et quinque evolutis, postquam Romano coeperat iuri parere. sequenti deinde Prosp 440 
anno Geisericus ad Siciham transiens, dum magnis eam calamitatibus affligeret, accepto 

1 eo M II pacem HVM^ || consensione] confessione NZ || 2 urbe B || resistente sibi aetmm N, resi- 
stentem sibi aetmrn Z^MB \\ 5 ad urbem] at nrbe V \\ atque] ltaque L \\ 6 hunos B , annos JY 1 || 
amicitias JVZ* || auxihque B \\ 7 optenuit M* || multo — adeptus est add. M 2 , om. etiam || eamj 
ea VM || 8 cladem] laudem B || o portionem HVBL || cum om. M 1 || necessarias V \\ 10 gundi- 
carms V || burgundiorum V || 11 obtriuitque pacem NZ\ obtriuit qui pacem Z^, triuit pacemque M* || 
supphcati V || placida HVBM \\ 12 et om. Z || 13 oppida NZ || 14 uerti W || hberani JV* || 
15 sequente N 1 || hunis B semper, hinnis H, in his V || 16 gensericns aut genserigus NZML semper || 
19 nullus ZM || cedere V || hiadem Z, hisdemque M^ || 20 iratruelem] consobrinum L || 21 pira- 
tae om. HVB || 22 depopulati L || 23 potestatem NZ || 24 appetiit HVB || auruspicum B || 25 fidit 
pugnam] lit pugna M || conseruit eras. in M || 26 penem V 1 \\ 27 hisdem L \\ lacrimabili V || 
29 in galliis rebus quae £ || componebatur V || 30 metuebat M, metuebant V || chartagine H || ex- 
truciatis L \\ 31 euertit NZ || despoliationem F 1 || 32 et om. NZ || administrationem V 1 || proua- 
tas N || 34 mfectus N 1 || 3 5 an deo] mortem an bellum NZ y mortem add. N 2 || intulissent NZ || 
a A T || uuanguandalis M, uuiandalis B || 3 6 octoginta] octingenta HV || parare VN l Zi || 37 affligere V 1 



200 PAVLVS. XIII. 

nuntio de Sebashano , qui ab Hispaniis ad Africam tenderet, celeriter Carthaginem rednt 
ratus periculosum sibi ac suis fore , si vir bellandi peritus recipiendae Carthagini incu- 
buisset. verum ille amicum se magis quam hostem viden volens , dum de regis barbari 
amicitvis inprovise praesumit, mfelici morte peremptus est. 
XV Post haec imperator Theodosius bellum contra Vfandalos movit, Ariovindo et Ansila 5 

rmsp. 44i at q Ue Q ermano ducibus magna cum classe directis. qui longis cunctationibus negolmm 
differentes Sicdiae magis oneri quam Africae praesidio fuere. 
XVI Per haec tempora Hunnis Tracias et Illyricum saeva popidatione vastantibus exer- 

rosp crtus, qui in Siciha morabatur, ad defensionem Orientahum provinciarum revertitur. 

Sub his fer6 diebus tam terribili Eoma terrae motu concussa est, ut plurimae eius 10 
aedes aedificiaque corruerint. 

XVII Brittani itaque, de quibus praemissum est, cum rursus Scottorum Pictorumque m- 

cursionibus praemerentur , mittunt Aetio epistulam lacrtmis aerumnisque refertam eiusque 
quantocius auxdium efflagitant. quibus clum Aetius minime annuisset eo 7 quod contra 
viciniores hostes occupatus existeret, quidam Brittanorum strenue resistentes hosles ab- 15 
igunt, quidam vero coacti hostibus subiciuntur. denique subactam Picti extremam eiusdem 
insulae partem eam sibi habitationem fecere nec ultra exinde hactenus valuerunt expelli. 
at vero residui Brittanorum, dum continue Scottorum impetus formidarent, ultra iam de 
Romanorum praesidio diffidentes Anglorum gentem cum suo rege Vertigerno ad defensionem 
suae patriae invitavere. quos amicali societate exceptos versa in contrarium vice hostes 20 

Beda 459 pro adiutoribus inpugnatoresque sensere. sequenti deinceps tempore gens Anglorum sive 
Saxonum Brittaniam tribus longis navibus advehitur. quorum dum iter prosperatum domt 
fama retuhsset , mittitur nihilo minus exercilus multiplex, qui sociatus prioribus primum 
hostes, propter quos peiebatur, abigit, deinde in Brdtones arma convertens , conficta bcca- 
stone quasi pro se eis militantibus minus stipendia praeparassent, totam prope insulam ab 25 
Orientcdi eius plaga usque ad Occidentalem incendio sibi seu gladio subegit. 

XVIII At vero Theodosius dum absque viginti uno superioribus annis, quos cum Honorio 

patruo regnaverat, septem et viginti annis imperium gessisset, ex quibus cum Valen- 
tiniano genero viginti quinque transegit, apud Constantinopolim morbo consumptus obiit 
ibique sepultus est. 30 



LIBER XIIII. 



I Anno ab urbe condita millesimo ducentesimo quarto defuncto Theodosio quadra- 

gesimus quartus in numero Marcianus Orientali aulae praeficitur imperator. 

Ceterum Valentiniani tempora huius vel superioris imperatoris curriculis adscribuntur. 

XVI. cf. Anon. Cusp. B. a. M3 . taerae motus factus est Romae et ceciderunt statuae et portica nova. 

1 sabastiano NZ || ab] ad B \\ tendere M \\ 2 sibi] se N l || chartagine M || 3 barbaris M \\ 4 amicitias NZ* \\ 
praesumens HVL \\ 6 ductibus II || magna cum classe] magnam classem NZ || 7 deferentes M \\ 8 unnis 
NZ || depopulatione L || 9 siciham N || 10 motum FWi || primae HVBM^ \\ n corruerant N l Z || 
1 2 brettani V || rursus] currus JV 1 , cursus N 2 Zi, concursum Z 2 || pictonumque ZM 2 || 1 3 praementur N l \\ 
14 quamtotius P, quantotius L \\ 15 uicinos L || liostes] hos L \\ 17 partim II \\ facere M \\ ultro B || 
expellere L \\ 18 ante dum add. M 2 . strenue resistentes || continuo N l || 19 angelorum V 1 II gente 
NM || 20 inuitauerunt M || exceptus V || 22 saxoLum V || lter] inter HNZ^M || 23 rettulissent M^L || 
24 hostem ^NZ^ || propter] populi HB || qnod ilf 1 || patebatur HVNZM\, patiebatur J5, petebat L cum 
Beda, petebatur M 2 \\ accasione // || 25 tota B \\ 26 subegit om. NZ^ \\ 27 absque] abque N || et 
uno L || 28 gessitset II, gessit L || ualentiano H \\ 29 transegit] egit NZ || 31 exphcit historiae ro- 
manae liber xiii incipit liber xiiii 7, explicit (expl. H) liber (lib. H) xin (tertiodecimus N) incipit (mcip, 
H) liber xiiii HNZM, incipit liber xini B \\ 33 quartus in numero] octauus ab augusto L || 34 tempore 
M 1 || ascribentur B 



PAVLVS. XIIII. 201 

Igitur || Valentinianus occidui rector imperii pacis ea tempestate foedera cum Geise- Prosp 442 
rico Wandalorum rege firmavit certisque spaths Africa inter utrosque divisa est. Geise- 
ricus vero dum de rerum successu tumidus etiam apud suos superbiret. valida adversus 
eum suorum conspiratio facta est : quorum molitione detecta diversis ab eo excruciati periere 

5 supphciis. horum si quidem funeribus non minus virium amisit , quam si exuperatus 
belh certamine fuisset. || 

Interea rex Hunnorum Attila, dum cum fratre Bleba regnum intra Pannonias Da- II 
ciamque gereret. Macedoniam Misiamque et Achaiam utrasque etiam Tracias inmanis- 
sima rabie devastaret, Blebam suum germanum regnique consortem peremit eiusque sibi Prosp. 444 

10 jmrere popidos conpulit. \\ fultus itaque fortissimarum gentium, quas sibi subiugarat, 
praesidio ad occidentale demoliendum animum intendit imperium. erant si quidem 
eius subiecti dominio rex ille Gepidarum famosissimus Ardaricus, Walamir etiam Go- 
tliorum regnator, ipso cui tunc serviebat rege nobilior, fortissimae nihilo minus gentes 
Marcomanni Suevi Quadi, praeterea Eruli Turcilingi sive Eugi cum propriis regulis 

15 aliaeque praeter hos barbarae nationes aquilonis in finibus commanentes. horum omnium III 
Attila superbus imperio quamquam virium robore facile se posse adipisci putaret quod 
cuperet, non minori tamen consilii astutia quam armorum fortitudine hostes adgredi 
satagebat. praevidens itaque sagacitate qua callebat non sibi fore tutum, si Gothi qui 
intra Gallias morabantur, Eomanis auxilio iungerentur, amicum se Gothis simulans 

20 adversum Eomanos se asserit proeliaturum Eomanorumque e diverso quasi amicitias 
appetens in Gothos. eorum videlicet hostes, se pollicetur arma moturum. agebat itaque 
hoc versuta barbaries, quatenus si hos posset a societate dividere, facilius utrosque 
singulari certamine proculcaret. quas eius astutias Aetius non minori acumine praevi- 
dens legatos ad Theodoritum, qui eo tempore Gothis apud Tolosam regnabat, dirigit, 

25 qui cum eo pacis foedera sociarent. annuit iuxta Aetii votum Eomanorum legatis Theo- 
doritus iungitque cum eis non minus sibi prospiciens firmissimum foedus promittitque se 



II. lord. R. 239 Hunorum rex Attila iunctis secum Gepidis cum Ardarieo Gothisque cum Valamir 
diversasque alias nationes suis cum regibus omne Illyricum Traciamque et utramque Daciam 
Mysiam et Scythiam populatus est et Get. 58,. Ostrogotharum praeminebat exercitus Valamire et . . 
germanis ductantibus ipso etiam rege cui tunc serviejbant nobilioribus . . eratque et Gepidarum 
agmine innumerabili rex ille . . . famosissimus Ardaricus . . . reliqua . . . turba regum diver- 
sarumque nationum ductores ac si satellites nutibus Attilae attendebant. popuh v. U apud 
lordanem non nommantur. II — IIII. Prosp. 454 Attila post necem fratris auctus opibus inter- 
empti multa vicinarum sibi gentium milia cogit in bellum, quod Gothis tantum se inferre tamquam 
custos Romanae amicitiae denuntiabat. sed cum transito Eheno saevissimos eius impetus multae 
Gallicanae urbes experirentur, cito et nostris et Gothis placuit, ut furori superborum hostium con- 
sociatis exercitibus repugnaretur. tantaque Aetii patricii providentia fuit, ut raptim congregatis 
undique bellatoribus viris adversae multitudini non impar occurreret. 

III. Iord. Get. 56 simiha narrat de dolo Attilae et Valentiniani ad Theodontum legatione [de Tolosa cf e. 42) . 



1 ea] hac NZ, eam L \\ 2 uualdanorum B [| spadiis A 71 [| africain L || 3 superbiret] subiret H, superuiueret 

V (| aduersum L || 4 molatione detenta V || extruciati L || perire V |) 5 uirum NL || ammisit IV 1 , || 7 bleba] 
uerla V, bleda B, blebla M || pannoniam Mi [| scithiam NZM 2 || 8 regeret M^ \\ thracias B, graecias L \\ 
9 ueblam V, bleblam M || 10 parare W || subingaret N 1 || 11 occidentalem HVML || demiliendum B || 
erat L \\ 12 fanosissimus B \\ gualamire V \\ 13 ipse L || 14 marcomannis V || quadri M \\ heroli NZ, 
heruli L || turgilingis HB, turgilinguis V, turgilinges B || rigi V, rugii M [| 16 atilam F, adtila Z, adtali 
N 1 -, attala-B || imperium V || quod cuperet] quod cum imperaret V, om. NZ || 17 consilio B || astudia 

V I || adgregi 2V 1 || 20 asseri A T1 || praelaturum A T1 || romanorum quoque M || quasi om. B || 21 se hostes 
B || pollicentur A 71 , polliceretur B \\ motorum A^ 1 || aiebat B || 22 si] sibi L || 23 proculcare V, procultaret 
m || eius astutias eius V || 24 theodoricum A"^, theodericum A T 2Z || tolosan V, tollossam L, tholosam B \\ 
25 etiH || theodericus A T ' 2 Z, theodoricus B || 26 prospiciens sibi NZ \\ promittique V 

Evtkopivs. 26 



202 PAVLVS. XIIII. 

IIII pariter pugnaturum. fuere interea Eomanis auxilio Burgundiones Alani eum Sangibano 
suo rege, Franei Saxones Eiparioli Briones Sarmatae Armoriciani Liticiani ac paene 
totius populi Occidentis, quos omnes Aetius, ne inpar Attilae occurreret, ad belli adsci- 
verat societatem. convenitur ex utraque parte in campos Catalaunicos, ^pii centum in 
longitudinem leuvas et ex latitudine septuaginta leuvis, ut Gallis most est metiri, feruntur. 5 
V Attila itaque primo impetu mox ut Gallias introgressus est, Gundicarium Burgun- 

dionum regem sibi occurrentem protrivit. 

Deinde cum ad locum certaminis ventum esset, inquirit aruspicem, si quid sibi de 
belli sorte venturum praediceret. qui arte daemoniaca exta pecudum perscrutans Attilae 
infausta denuntiat; lioc tamen quantulumcumque solacium fore, quod summus de parte lo 
hostili in certamine ductor occumberet. Attila vero dum haec Aetii interitum, cuius 
mortem sitiebat, denuntiare putaret, non dubitavit vel cum suorum perditione bellum 
committere, dummodo Aetium suis motibus fortiter obsistentem possit extinguere. com- 
mittit itaque pugnam iam in vesperum die vergente, ut, si superaretur ab hostibus, in- 
VI minentis se noctis tenebris occuleret. conveniunt hinc et inde fortissimae nationes, con- 15 
seruntur acies, fit bellum acre nimis et pertinax, quale vix ulla narratur historia. nec 
antea proeliandi ardore quievere quam eis nox superveniens pugnandi voluntatem adi- 
meret. eo si quidem proelio centum octoginta milia hominum caesa referuntur tantum- 
que est sanguinis effusum, ut parvulus qui ibidem labebatur rivulus inmodicus subito 
torrens effectus cadavera secum traheret peremptorum. Attilam sane de morte Aetii 20 
Piosp. 451: sua suspicio fefellit; nam incolumi Aetio rex ibi Gothorum Theodoritus occubuit. || in 
quo proeho quamvis neuter cessisset exercitus , constat tamen Attilam fuisse superatum. || 

1111. lord. Get. 36 . hi enim adfuerunt auxiliares : Franci Sarmatae Armoriciani Liticiani Burgundio- 
nes Saxones Biparioli Briones et 37 . Sangubanus . . rex Alanorum . . Attilae se tradere pollice- 
tur. 56 convenitur itaque in campos Catalaunicos . . centum leuvas ut G-alli vocant in longum 
tenentes et septuaginta in latum, leuva autem Gallica una md passuum quantitate metitur. 

V. cf. Prosp. a. 435 {Gundicarium Burgundionum regem) Hunni cum populo suo atque stirpe dele- 
verunt. Iord. Get. 37 de Attila : statuit per aruspices futura inquirere. qui more solito nunc 
pecorum fibras nunc quasdam venas in abrasis ossibus intuentes Hunnis infausta denuntiant; 
hoc tamen quantulum praedixere solacii quod summus hostium ductor de parte adversa oc- 
cumberet relictamque victoriam sua morte triumphum foedaret. cumque Attila necem Aetii 
quod eius motibus obviabat vel cum sua perditione duceret expetendam tali praesagio sollici- 
tus, ut erat consiliorum in rebus bellicis exquisitor, circa nonam diei horam proelium sub tre- 
pidatione committit, ut si secus cederet nox imminens subveniret. 

VI. Iord. Get. 36 : conseruntur acies utraeque fortissimae 40 • manus manibus congrediuntur bellum 
atrox multiplex inmane pertinax cui simile nulla usquam narrat antiquitas. 41 in hoc etenim . 
bello . . . clxv milia caesa referuntur exceptis quindecim milibus . . . qui ante congressionem 
publicam . . . concidere 40 rivulus . . . peremptorum vulneribus sanguine multo provectus . . 
liquore concitatus insolito torrens factus est cruoris augmento et quos illic coegit in aridam 
sitim vulnus inflictum, fluenta mixta clade traxerunt . . . hoc (Theodontt mors) fuit quod Attilae 
praesagio aruspices prius dixerant, quamvis ille cle Aetio suspicaret. 

1 halani PLsemp. || sanguibano B \\ 2 lipuriaiii hbriones B || liticiniani NZ || 3>aetius] et eius V || athalae B || 
occurrerent B || asciuerat B || 4 cainpo V \\ cataleunicos HB, catalaonicos M || 5 altitudine V \\ leucas B 2 , 
om. M || ex] in M 2 i. ras. \\ latitudinem M || leuuas L } le*^ MK leagas M* || mentiri iV 1 , emetiri V \\ 
6 atala B || galliam M || 8 auruspicem F, ab auruspice B || 9 daemimca H 1 , daemonica H 2 || pecodum 
mZL || attalaeJ3 || 11 attala B || de add. post haec NZML || interitu HBN^ZML || 12 morte V || de- 
nuntiari HB^NZML || perditionem L \\ J3 committeret N l \\ obsistente V || 14 die] de W, di Z, diem V*- \\ 
uergente] urguente V \\ superarentur M 1 || 1 5 se] sime B || hmetinde H \\ 16 nulla M 1 \\ storia M || 
17 quieueret N 1 , quieuerit Z || eis] eius V || 18 centum septuaginta M% \\ tantum V || 19 sanguis 
VNZMiL || effusus V 2 NZ || paruus NZL || in modico NZ, inmodicis L, non modicus M || 20 torrens 
subitoJ5 || trahere L \\ attila VN l L, attala B \\ 21 incolomi HBNZL || theodencus N^Z, theodoricus 
NW || 22 attalam B 



PAVLVS XTTII. 203 

qui cum die altera intra plaustrorum munimeuta se continens erumpere non auderet nec VII 
tamen cessaret tubis et clamore perstrepere, Torismund Theodoriti regis filius dolens de 
paterno funere statuit Attilam obsidione coartare, ut eum eiusque exercitum ad inter- 
nicionem usque deleret. tum Attila de vitae fiducia iam desperans ex equitatoriis in- 
5 gentem pyram sellis construxit, ut ibidem se Grothis inminentibus supposito igne cre- 
maret, ne aut quisquam de eius laetaretur vulnere aut rex tantarum gentium in potesta- 
tem hostium deveniret. Aetius vero incaute perpendens Romanos a Gothis perempto VIII 
Attila deprimi nec deinceps adversum Gothos, si necessitas incumberet, solacium habere, 
Theodorico quasi eius rebus consulens persuadet, ut domum reverteretur regnum pa- 

10 ternurn arriperet, ne. si ab eius invaderetur germanis, acerbius ei esset cum suis quam 
cum hostibus dimicare. hoc ille eonsilium tamquam pro sua saiute prolatum libenter 
amplectens domum reversus est regnumque paternum suscepit. ceterum Aetius et ob 
hoc talia machinatus est, ut Attilam ab eius inpressione subduceret. inscia heu mens 
hominum, quantum hac provisione detrimentum patriae, dum avertere cupit, ingessit. 

15 At vero Attila cernens se relicto hostes ad propria remeasse, erectis animis ac spe VIIII 

salutis elevatus Pannonias repedavit multumque potiorem exercitum coacervans Italiam 
furibundus introiit. ac primum Aquileiam civitatem in ipso Italiae sitam principio ex- 
pugnare adgressus est; quam continuo triennio obsidens, cum adversus eam strenue 
civibus repugnantibus nihil praevaleret iamque murmur sui exercitus non valentis famis 

20 tolerare penuriam audiret, cum die quadam civitatem circuit, ut ex qua parte eam faci- 
lius posset expugnare inquireret, cernit repente aves in aedificiorum fastigiis nidificare 
solitas. quae ciconiae vocantur. uno impetu ex urbe migrare fetusque suos sublatos 

VII. lord. Get. 40 Vesegotliae . . invadunt Hunnomm catervam et paene Attilam trucidarent, nisi 
providus prius fugisset et se suosque ilico intra saepta castrorum , quem plaustris vallatum 
habebat, reclusisset . . . postera die luce orta . . . nec audere Hunnos erumpere . . . strepens 
armis tubis canebat. 41- (Thonsmund) patris . . . exequias est prosecutus . . . orbitatis do~ 
lore commotus . . . dum in reliquiis Hunnorum mortem patris vindicare contendit ... 40 fer- 
tur autem desperatis rebus praedictum regem . . . equinis sellis construxisse pyram seseque, si 
adversarii inrumperent, flammis inicere voluisse, ne aut aliquis eius vulnere laetaretur aut in 
potestatem hostium tantarum gentium dominus perveniret. 

VIII. Iord. Get. 41 . (Thorismund) Aetium patricium . . consuluit quid sibi esset in tempore facien- 
dum. ille vero metuens, ne Hunnis funditus interemptis a Gothis Eomanum premeretur im- 
perium, praebet hac suasione consilium, ut ad sedes proprias remearet regnumque quod pater 
reliquerat arriperet, ne germani eius opibus adsumptis paternis Vesegotharum regnum per- 
vaderent graviterque dehinc cum suis . . . pugnaret. quod responsum . . . pro sua potius 
utilitate susceptum relictis Hunnis redit ad Gallias. sic humana fragilitas dum suspicionibus 
occurrit magnam plerumque agendam rerum occasionem intercipit. 

VIIII. Iord. Get. 4% . Attila . . cernens hostium solutionem per partes [cf. Tiro p. 755 furiatus Attila 
Italiam petit) mox . . . ad oppressionem Romanorum movit procinctum primaque adgressione 
Aquileiensem obsedit civitatem . . . in mucrone . . . Hadriatici posita sinus, cuius . . . muros 
Natissa . . . elambit. ibique cum diu multumque obsidens nihil penitus praevaleret fortissi- 
mis intrinsecus Romanorum militibus resistentibus exercitu iam murmurante et discedere cu- 
piente Attila deambulans circa muros, dum, utrum solveret castra an adhuc remoraretur de- 
liberat, animadvertit candidas aves id est ciconias qui in fastigia domorum nidificant de ci- 
vitate fetus suos trahere atque . . . per rura forinsecus conportare . . . ad suos 'respicite', 

i mtra om. M 1 || 2 thorismundus L, torismund HBM, torisumnc V, torismus Z, torismum N 1 , theodorisnius N 2 || 
theoderici Z, theodorici N 2 , teodorici B || 3 attila N l , attalam B || obsidionem L \\ quoartare V, cohartare 
NZL, cohartari M 2 \\ ut] et M 1 || 4 extrema hasta in tum i. ras. H, tunc BL || attala B (et 8. 15) || fidu- 
ciam V l L || 5 igni N || 6 potestate L \\ 8 ne HVBM^L || haberet NZL \\ 9 theodorigo H, theodorismo Z, 
thodorismo N, thorismundo L recte comgens [| 11 hostiis B \\ 12 est om. M \\ et om. NZ, del. M? || ob] 
ad IV 1 || 13 attalam B || subduceret — 1 4 prouisione om. NZ l [[ 1 5 hoste B || remeasset N* || spe] sepe 
2V 1 || 16 coacerbatus NZ || 17 introiuit NZL \\ aqiiilegiam B || 1S aduersum L || ciuibus stremme B || 
20 circuiret V || 21 exquireret B || nidificaret A 71 || 22 ciconae N 1 , ciciconiae M || suo N 1 

26* 



204 PAVLVS. XIIII. 

rostris per rura forinsecus deportare. * aspicite' inquit ad suos • aves futuronim praescias 
perituram relinquere civitatem'. statimque adhibitis machinis tormentisque hortatur suos, 
acriter expugnat urbem ac sine mora capit: diripiuntur opes, captivantur vel trucidan- 
X tur cives, residuum direptioni igni supposito flamma consumit. fuerat si quidem in ea 
civitate feminarum nobilissima Digna nomine forma quidem eximia sed candore pudi- 5 
citiae amplius decorata. haec dum habitaculum super ipsa urbis moenia haberet tur- 
remque excelsam suae domui inminentem, subter quam Natissa fluvius vitreis labebatur 
fluentis, ne sordidissimis hostibus ludibrium fieret animaeque pulchritudinem vel vi in- 
lata libidine vitiaret, mox ingressum hostium captamque urbem praesensit, e summa se 
eadem turre obvoluto capite in gurgitem praecipitem dedit metumque amittendae pudi- 10 

XI citiae memorabili exitu terminavit. jdura praeterea eiusdem regionis castella inmanis 
hostis extinctis vel captivatis civibus succendit ac diruit, Concordiam, Altinum sive 
Patavium, vicinas Aquileiae civitates illius instar demoliens solo coaequavit. exinde 
per universas Venetiarum urbes, hoc est Vicetiam Veronam Brixiam Pergamum seu 
reliquas nullo resistente Hunni bacchantur, Mediolanium Ticinumque pari sorte diripiunt 15 
ab igni tamen abstinentes et ferro. deinde Aemiliae civitatibus similiter expoliatis 
novissime eo loco quo Mincius fluvius in Padum influit castra metati sunt. ubi Attila 
consistens dum, utrum adiret Romam an desisteret, animo fluctuaret, non urbi cui in- 
festus erat eonsulens, sed Alarici exemplum pavens, qui captae a se urbi non diutius 
supervixit, clum ergo has animo tempestates revolveret, repente illi legatio placidissima 20 

XII a Roma advenit. nam per se vir sanctissimus Leo papa ad eum accessit. qui cum 
ad regem barbarum introgressus esset, cuncta ut optaverat obtinens, non solum Romae 
sed et totius Italiae salutem reportavit ; territus namque nutu dei Attila fuerat nec aliud 
Christi sacerdoti loqui valuit nisi quod ipse praeoptabat. fertur itaque post discessum 
pontificis interrogatum esse Attilam a suis, cur ultra solitum morem tantam reverentiam 25 
Romano papae exhibuerit, quando quidem paene ad omnia, quae ille imperasset, ob- 
temperarit, tum regem respondisse non se eius qui advenerat personam reveritum esse 

inquit, 'aves futurarum rerum providas perituram relinquere civitatem' . . . animos suorum 
rursus ad oppugnandum Aquileiam inflammat. qui machinis construetis omniaque genera tor- 
mentorum adhibita nec mora et invadunt civitatem spoliant dividunt vastantque crudeliter ita 
ut vix eius vestigia ut appareant reliquerint. De triennio obsiclioms et de Digna muliere reliqui 
auctores tacent. 

XI. lorcl. Get. A% : exhinc . . per reliquas Venetum civitates Hunni baechantur. Mediolanum quo~ 
que . . pari tenore devastant [cf. Tiro p. 755 [Italiam) incolae metu solo territi praesidio nu- 
davere] nec non et Ticinum aequali sorte deiciunt vicinaque loca saevientes allidunt demoliunt- 
que paene totam Italiam. cumque ad Romam animus fuisset eius adtentus accedere, sui eum 
removerunt non urbi cui inimici erant consuientes, sed Alarici . . obicientes exemplum, veriti 
regis sui fortunam, quia ille post fractam Eomam non diu supervixerat , sed protinus rebus 
humanis excessit. igitur dum eius animus ancipiti negotio inter ire et non ire fluctuaret se~ 
cumque deliberans tardaret placida ei legatio a Roma advenit ; nam Leo papa per se ad eum 
accedens in agro Venetum Ambuleio, ubi Mincius amnis commeantium frequentatione transitur. 

XII. quae Paulus narrat, apucl auctores antiquos non leguntur [cf. Baronium a. a. 452). 

4 ciuitates B 1 || direptione V, direptionis L \\ igne N 2 ZM% \\ si quidem] namque B || 5 digna om. NZ \\ 
6 decorant N 1 \\ super ipsa] supra NZ, supra ipsa L || 7 suae] sed N 1 \\ natissa] altissimam Z, altissima JY 2 , 
*atissima N 1 || 8 sordidissimus NZ || hostibus — 9 ingressum om. NZ || 8 pulchritudine V || ui] ut NZB || 
9 liliuidine L \\ mox ut NZBL || persensit V, praesentit B || e] et Z, 1 || l o obuolato V, abuoluto NZ, ob- 
uoluta L || gurgite L || 12 maltinum NZ || siue patauium om. NZ || 13 ipsius V || aequauit NZ \\ 14 uic- 
cetiam H, uicentiam NZ l M, uicettiam L, uincentiam B [| brexiam N 2 Z, brichia M || bergamum L, ber i. ras. \\ 

15 bachatur N l || mediolanu H, mediolanum VNZ || ticiniumque H, demumque NZ, demum add. N 2 \\ 

16 igne HBM% \\ 17 attala B (et 23) || 18 consistente V || adiret] aderet IV 1 || an] a* JVi || cui] quod L || 
19 consules N 1 , consulenens B \\ alariti M \\ 22 optaret N 1 , optarat N 2 Z \\ 2 4 coqui B || praeoptarat NZL \\ 
ferunt L \\ 25 attilam om. V, attalam B || 26 exhibuerat N 1 || ille sibi NZML || obtemperaret MB 
27 rege HV 1 || aduenerit B 



PAVLVS. XIIII. 205 

sed alium se virum iuxta eum in habitu sacerdotali adstantem vidisse forma augustiore 
canitie venerabilem illumque evaginato gladio sibi terribiliter mortem minitantem, nisi 
cuncta quae ille expetebat explesset. igitur Attila tali modo a sua saevitia repressus XIII 
relicta Italia Pannonias repetit. ad quem Honoria Valentiniani principis germana, dum 
5 a fratre ob decus pudicitiae districte servaretur, suum eunuchum dirigit, quatenus eam 
sibi a fratre in matrimonium extorqueret. accepto itaque lioc Attila nuntio, quia iam 
Italiae fines excesserat nec statim fatigato exercitu regredi poterat, mandat Valentiniano 
imperatori minitans peiora se proxime inlaturum Italiae, nisi mox ei suam germanam 
cum parte regni debita transmisisset. qui reversus ad proprias sedes supra plures 

10 quas habebat uxores puellam valde decoram Ildicco nomine sibi in matrimonium iunxit; 
ob cuius nuptias profusa convivia exercens, dum tantum vini quantum numquam antea 
insemej bibisset, cum supinus quiesceret, eruptione sanguinis, qui ei de naribus solitus 
erat effluere, suffocatus extinctus est. eadem denique apud Constantinopolim nocte 
Marciano imperatori in somnis Dominus apparens arcum Attilae fractum ostendit, quo 

15 scilicet armorum genere gens illa fidere in bello maxime solet. 

Dum liaec geruntur, apud Brittaniam || Pelagianae haereseos adsertores Brittanorum XIIII 
temptabant subvertere fidem ; qui a Gallorum episcopis auxilium petentes ad rectae fidei Beda 45 ° 
defensionem sanctissimum virum Germanum multisque iam virtutibus clarum Altiodorensis 
ecclesiae episcopum accipiunt et Lupum Trecasenum praesulem aeque apostolicae gratiae 

20 virum, qui non minus signorum miraculis quam doctrinae verbis omnes ad sanae fidei 
confessionem reduxere. ecce autem adhuc ibidem sanctis episcopis consistentibus valida 
Saxonum Pictorumque manus Brittaniam advehitur. || nihilo minus Brittones mox arma 
corripientes hostibus obviam pergunt. cum quibus beatissimus Germanus sponte se 
offerens una pergit ad proelium, cumque ipse dux belli ante consertam aciem consti- 

25 tisset iamque hostes conglobati propius adventarent, non tubae clangoribus ; non giadiis 
fidens imperat solurii modo sanctus antistes, ut, cum ipse prior inclamasset. omnes voce 

XIII. Iord. Get. 42: qui mox deposuit exercitatum furorem et rediens quo venerat, id est ultra Da- 
nuvium . . discessit . . interminando decernens graviora se in Italiam inlaturum, nisi ad se 
Honoriam Yalentiniani principis germanam . . cum portione sibi regalium opum debita mitte- 
rent. [cf. Tiro 755 Attila . . quasi iure debitam poscit uxorem . . ad propria recedit) . fere- 
batur enim, quia liaec Honoria, dum propter aulae decus acl castitatem teneretur nutu fratris 
inclusa, clam eunucho misso Attilam invitasse, ut contra fratris potentiam eius patrociniis 
uteretur. Rom. %39 . ( Valentimani) germana Honoria, dum ad aulae decus virginitatem suam 
cogeretur custodire, clam misso clientulo Attilam Hunorum regem invitat in Italiam . . . 
Get. 45 . reversus itaque Attila in sedes suas . . . 49 puellam Ildico nomine decoram valde 
sibi in matrimonio post innumerabiles uxores . . . socians eiusque in nuptiis hilaritate nimia 
resolutus vino somnoque gravatus resupinus iaaeret, redundans sanguis, qui ei solite de na- 
ribus effluebat . . . itinere ferali faucibus elapsus extinxit . . . id accessit mirabile, ut Mar- 
ciano principi Orientis . . . in somnis divinitas adsistens arcum Attilae in eadem nocte frac- 
tum ostenderet, quasi quod gens ipsa eo telo multum praesumat. 

XIIII. cf. Beda a. 459 : sed et bellum Saxonum Pictorumque adversus Brittones eo tempore iunctis 
viribus susceptum divina virtute retundunt- cum Germanus ipse dux belli factus non tubae 
clangore sed clamore Alleluia totius exercitus voce ad sidera levato hostes in fugam vertit 
immanes. 

1 uirum se B || astantem VBL || angustiore VB || 2 rmnantem V || nisi] si non L || 3 irnplesset V II 
a om. M l || represso B l \\ 4 honorii M \\ 5 a] ab H || pudiciae V || eum A T * || 6 attala B || 7 ualentiniani 
V || 8 minitans] ministrans V || 9 patre M 1 \\ 10 decorum H || ildicto B || 12 insimul M \\ 13 suffo- 
catur B, suffotus A T1 || 14 sonnis Z || attalae B || 16 dum haec — 17 fidem add. H litteris minutioribus || 
16 gerentur.Br, gererentur B || pelaginae A 71 Z || 17 temptahat Z || potentes M 1 || 18 multique iam V*, 
iamque multis B || 19 accipient V \\ tracasenum FA T Z || 20 uerbis] uerius A^Z || 21 reduxerat A T Z || autem 
om. B || 22 arma mox B || 23 sese NZM% || 24 una om. Mi || conserta acie V || constitisset ex con- 
stituisset F 1 || 25 turbae H 1 || clamoribus Z2 || 26 modo] mo H || antistis H 



206 PAVLVS. XIIII. 

consona eimdem responderent sermonem. moxque elevata magna voce Alleluia sonuit: 

cumque omnis exercitus sublato ad sidera clamore Alleluia respondisset cunctaque per 

circuitum loca resultassent ; continuo tantus hostes pavor invadit, ut dissoluta acie fugam 

arripientes, ac si singulorum cervicibus gladius immineret. tremebundi ad propria re- 

fugerent. _ 5 

XV Igitur quia semper virtus invidiam parit, Valentinianus imperator, quantum res 

• edocuit, prosperos Aetii successus, ut supra praemissum est, pertimescens, eum simul- 

Beda 459 que Boetium senatorem nobilissimum gladio peremit. ita vir bellicosissimus || Aetius et 

quondam Attilae regis potentissimi terror occubuit, cnm quo pariter et Occidentis impe- 

rium salusque rei publicae corruit nec ultra hactenus valuit relevari. |( sed nequaquam 10 

iord. e. 239 Valentiniano mors Aetii inpune cessit; nam et ipse anno sequenti || a Transila Aetn 
milite, cum triginta annis imperium gessisset, confossus interiit, || ex quibus cum Tlieo- 
dosio socero viginti quinque, cum Marciano quinque imperavit. 
XVI Mortuo Valentiniano regni iura Maximus apud uirbem invadens nec dum duobus 

expletis mensibus a Romanis peremptus est: continuo advectus ex Africa navibus adest 15 
Geisericus cum validissimo suae gentis exercitu fultus insuper praesidio Maurorum, cum 
adhuc Romanae ecclesiae beatissimus Leo ageret pontificatum. perculsis itaque Ro- 

prosp. 455 manis tam terribili nuntio || nobihbusque simul ac populanbus ex urbe fugienhbus urbem 
omni praesidio vacuam Geisericus obtinuit occurrente sibi extra portam eodem sancto Leone 
episcopo, cuius supplicatio ita eum deo adiuvante limvit, ut, cum omnia potestati eius esseni 20 
tradita, ab igni tamen et caede atque suppliciis abstineretur. quattuordecim interim dies 
secura et libera scrutatione omnibus opibus suis Roma vacuata est multaque milia capti- 
vorum, prout cuique aetate aut arte placuerant, cum regina Eudoxia, quae Geisericum 
XVII ad hoc facinus invitaverat , duabusque eius filiabus Carthaginem abducta sunt. || capta 

itaque hoc modo a Geiserico Roma est, postquam eam primo Alaricus invaserat secunda 25 
iam vice expletis ab eo tempore quadraginta quattuor annis, a conditione sua mille 
ducentis atque octo evoiutis. relicta itaque urbe per Campaniam sese Wandali Mauri- 
que effundentes cuncta ferro flammisque consumunt, quicquid superesse potest diripiunt, 
captam nobilissimam civitatem Capuam ad solum usque deiciunt captivant praedantur. 

XV. Prosp. 455 : inter Valentmianuni Augustum et Aetium patricium . . . exarsit fomes odiorum . . . 
Aetius . . . imperatoris manu . . . gladio crudeliter confectus est Boetio praefecto praetorio 
simul interempto . . . mortem Aetii mors Valentiniani non longo post tempore consecuta est. 
Iord. Rom. p. %39 • Valentinianus . . . per Optilam et Thraufistilani Aetii satellites . . . trun- 
catus est. 

XVI. Iord. Rom. 239 imperium quoque eius idem Maximus invasit tertioque tyrannidis suae mense 
membratim a Romanis discerptus est. Prosp. 455: Maximus . . . sumpsit imperium . . . post 
alterum mensem nuntiato ex Africa Genserici regis adventu . . . a famulis reginae dilaniatus. 
Anon. Cusp. B. 455 etllauri Romam venerunt et pugnaverunt cum Vandalis. lord. Rom. %39 * 
Gezericus . . . ab Eudoxia . . . invitatus . . . eandem Eudoxiam cum duabus filiabus secum 
in Africam rediens duxit. - 

1 consona] consonarent N l Z, rent add. N 2 \\ eundem — sonuit om. NN, add. Z 2 ante consonarent || sernione 
H || mox Z2 || insonuit L, sonauit Z 2 || 2 cuque B \\ omnus H 1 || exercitu N 1 \\ respondissent N 2 L || 
3 resuitasset V || hostis N 1 || 4 arripiens M* || gladiis W \\ ad om. NZ || refugerunt WL || 6 qui Jtf* |f 
uirtus semper Z || 7 accessus V || supra om. Z || 8 nobilissimum om. V \\ 9 attalae B || obcubuit H l \\ 
11 concessit L || 12 gessitset H || confusus M 1 || e VZM || 15 a romanis add. H 2 i. m. \\ aduectis V 2 , 
adiectis N 2 Z || adest] adens N l , adiens N 2 Z || 1 6 genserichus L semper || ualedissimo H || suae gentis] 
sui generis B \\ 17 perculsit M [\ 18 nobibusque N 1 \\ polaribus M 1 || fugiente X, fugientibus urbem 
om. V || 19 optenuit 7J 1 , optinuit H 2 B || occurrens N l , occurrentem L \\ ibi V 2 || 20 cui iV T1 || leniuit 
N 2 B || cum] qui M 1 \\ omnia om. B \\ 21 igne N 2 M || absteneretur Z || 22 scrutatione] scnptione NL, 
scptione Z 1 |) opibus om. V \\ 23 prout cuique] prouectiuque V 1 , prouectique V 2 || placuerunt NZML \\ 
24 adducta ZM l , adductae M 2 \\ 2 5 itaque] igitur B \\ hoc om. HVB || alanchus L 2 || 26 expleto B \\ 
27 ducenti L || itaque] que V || nrbe] roma B, om. HV || 28 effudentes WZL || consumit M 1 || potens 
N 1 || 2<i capta VL (| ciuitatum NML 



PAVLVS. XV. 207 

Nolam nihilo minus urbem ditissimam aliasque quam plures pari ruina prosternunt. 
Neapolim praeterea quasque ob firmitatem capere non poterant rebus agrariis exinanitas 
relinquimt, quicumque glaclio superfuerant captiyitatis iugo subiciuntur. inter lias procel- XVIII 
las vir piissimus Paulinus Nolanae urbis episcopus, postquam quicquid babere poterat in 
5 captivorum redemptionem expendit, novissime, cum nihil ei aliud nisi ipse sibi solum- 
modo superesset, pro cuiusdam viduae filio maternas non valens piis ferre visceribus 
lacrimas cum eadem ad Africam proficiscens, quo iam hostes discesserant, sese barbaro 
viro vice vicaria in servitium tradidit. cuius sanctitas cum apud eandem barbaram gentem 
dei nutu cognita fuisset, demum cum omnibus suis civibus ad urbem propriam remeavit. 
10 At vero Geisericus postquam ditatus Italiae opibus ad Africam regressus est, Va- XVIIII 

lentiniani principis natam , quam ab urbe captivitatis sorte abduxerat , Transamundo 
suo filio in matrimonium copulavit, ex qua videlicet Hildericus natus est, qui quartus 
postmodum a Geiserico Wandalis apud Africam regnavit. 

Recedente igitur ab urbe Geiserico Romani sequenti mense exinanitae rei publicae 
15 imperatorem Habitum praeficiunt. 

Wisigothae quoque circa haec tempora cum rege suo Theoderico Theodoriti filio 
transcensis Pyrenaei iugis Hispanias invadunt. 

Ast vero Marcianus imperator cum apud Constantmopolim septem annis regnum 
administrasset, facta suorum conspiratione peremptus est. 



20 LIBER XV. 

Anno ab urbis conditione millesimo ducentesimo undecimo post Marciani impera- 
toris interitum Leo quintus ac quadragesimus Romanorum regum apud urbem Con- 
stantinopolim Augustali potitus est dignitate, qui deinceps sequenti tempore Leonem 
suum filium imperii consortem effecit. 
25 Exempto quoque in Italia humanis rebus Avito Maiorianus apud Ravennam in- 

vadit imperium. quocl cum prope quattuor annis obtinuisset, haud procul a Dertonensi 
civitate iuxta Hiriam flumen occisus est statimque Severus apud Ravennam imperator 
efficitur atque Augustus app,ellatur. 

Tertio huius anno imperii Biorgor rex Alanorum cum exercitu adveniens occurrente 

XVIII. similia narrat Gregor. dial. III, I. 
I. cf. Iorcl. Rom. %39 • apud Ravennam Maiorianus Caesar est ordinatus qui tertio necdum anno 
expleto in regno apud Dertonam occiditur locumque eius . . Severianus invasit. sed et ipse 
tyrannidis suae tertio anno expleto Eomae occubuit et Get. 45 : Maiorianus Occidentale suscepit 
imperium gubernandum. sed et ipse . . . Dertona iuxta fluvium Ira occiditur, cuius locum 
Severus invasit, qui tertio anno imperii sui Eomae obiit . . . {Anthemius) veniens illico Ke- 
cimerem generum suum contra Alanos direxit . . . qui multitudinem Alanorum et regem eo- 
rum Beorgum in primo statim certamine superatos internecione prostravit. Cassiod s. a. 464 . 
rex Halanorum Beorgor apud Pergamum a patricio Ricimere peremptus est. 

1 aliaeque M || pari om. N \\ 2 potuerant L || agrariis] sacrariis NZ || exhinamta L || 5 ei nihil B || sibi 
om. V |j 6 modoj mo H || 7 decesserant M || 8 eadem A 71 Z || 10 italia eo opibus NZ || ad om. Jlfi || 11 ab urbe] 
urbe L, ad urbem Jtf 1 || trasamundo NZMB || 12 hildirieus V || 14 recidente L 1 || gensericho ab urbe L || se- 
quente HM* || mens K* || exinate V*- \\ 15 abitum i 2 , auitum M 2 || proflciunt M \\ 16 uuisigothi ZB || theo- 
dorico N l MBL || theodorici N%ZB || 17 transcessis M \\ pyrinaei HBM || 18 ast] at L || 19 factas W || 
20 exphcit (expl. H) liber (lib. H) xiiii (quartus decimus N) incipit (mcip. H) liber xv HVNZM , mcipit 
lib. xv B || 21 ab om. M^ || urbe condita B || 22 ae] a N || legnum M \\ 23 potitus est] potit** L 1 || digni- 
tatem H^L \\ deinde NZ || leone H || 24 fllium suum B || 25 exempto] excepto NZ* || habito VNZ || 26 quo 
NZ 1 , qui Z2 || annos L || optenuisset H, obtinuisset imperium Z || tertonensi V, dhertonensi M \\ 27 hiram 
V, iliam NZ || 28 atque om. J/i || 29 uiorgo K, biorgo NZ, hiorgor L, bihorgor M || rex om. M 1 || halamtoium M 



208 PAVLVS. XV. 

patricio Eicimere superatus non longe a Pergamo civitate Venetiae atque extinctus est. 
Severus vero cum quattuor annis imperasset, mortem propriam apud urbem occubuit. 

Eodem tempore egresso inopinate igni magna Constantinopolis aedium strage cre- 
mata est. 
II Dehinc totius consensu militiae post Severi mortem iura imperii Anthemius suscepit. 5 

Sequenti anno Servandus Galliarum praefectus imperium temptans invadere iussu 
Anthemii principis in exilium trusus est. 

Rursus annali emenso spatio Romanus patricius imperatoriam fraudulenter satagens 
arripere dignitatem praecipiente Anthemio capite caesus est. 

His quoque diebus Geisericus iterum ad Italiam navibus adventare cupiens a Ba- 10 
silisco patricio navali superatus certamine Carthaginem inglorius repedavit. 

At vero in Orientis partibus Aspar patricius Leoni Augusto insidias moliens suum 
filium Caesarem effecit. Leo victorem exercitum statim ex Sicilia evocans Asparem 
patricium cum novello Caesare filio alioque eius germano digno vitae multavit excidio. 
III Hoc denique ipso in tempore inter Anthemium principem eiusque generum Rici- 15 

merem patricium qui tunc Mediolani positus praeerat Liguriae, magnus discordiarum 
fomes exortus est, quibus se vir sanctitate conspicuus Epiphanius Ticinensis episcopus 
interponens eos primum ad concordiam revocavit. deinde barbarica perfidia foedus 
Bicimer inrumpens — erat Gothus prosapia — cum manu mox valida urbem conten- 
dit atque apud Anicionis pontem castra composuit. divisa itaque Roma est et quidam 20 
favebant Anthemio, quidam vero Ricimeris perfidiam sequebantur. 

Inter haec Olibrius a Leone Augusto missus ad urbem venit vivoque adhuc An- 
themio regiam adeptus est potestatem. 
IIII Bilimer Galliarum rector cognita adversus Anthemium conspiratione Ricimeris Anthe- 

mio ferre praesidium cupiens Romam properavit. is cum Ricimere apud Hadriani pontem 25 
proelium committens continuo ab eo superatus atque occisus est. extincto Bilimere mox 

cf. Marcelhn. s. a. 465: Constantinopolis magno invasa incendio facieque foedata deplanxit. 

II. cf. lord. Get. 45 • Severus . . obiit. quod cernens Leo . . . Anthemium patricium suum ordinans 
Romae principem destinavit. Rom. %39 . Leo Anthemium . . . ex patricio Caesarem ordinans 
Romae in imperio destinavit . . . Asparem autem patricium cum filiis Ardabure et Patriciolo . . . 
in palatio trucidavit. Casstod. s. a. 469: Arabundus imperium temptans iussu Anthemii exilio 
deportatur. s. a. 470 : Romanus patricius affectans imperium capitaliter est punitus. 5. a. 471 : 
Constantinopoli affectator tyrannidis a Leone principe Aspar occiditur. 

III. cf. Ennod. vit. Epiphan. p. 37% Sirm. : nam imperatore Romae posito seminarium intereos {Anthemium 
et Rtcimerem) iecit scandali illa quae dominantes sequestrat invidia et par dignitas causa dis- 
cordiae , surrexerat enim tanta rabies atque dissensio, ut mutuo bella praepararent et praeter- 
quam origo irarum proprios suggerebat stimulos, lis ista circumstantium consilio nutriebatur . . 
[p. 375) interea apud Ricemerem patricium Mediolani ea tempestate residentem ... (p. 374) man- 
dato ergo sibi legationis ordine Romam petiit (Epiphamus) . . (p. 378) accepto etiam pro concor- 
diae firmitate ab Anthemio sacramento [p. 379) discessit festinans ad Liguriam reverti . . laetae 
urbis tripudia attonito Ricemeri indicantur, pacem factam consono omnes ore clamitabant. 

IIII. cf. Cassiod. s. a. 47% • patricius Ricimer Romae facto imperatore Olybrio Anthemium contra reve- 
rentiam principis et ius adfinitatis cum grari clade civitatis extinguit . qui non diutius peracto 
scelere gloriatus post xl dies defunctus est. pleraque hoc capite narrata a nullo alio auctore tra- 
dita habemus. 

1 patrocio V || non] no H || bergamo HVN^L [| ciurtate est V 1 , chntate V 2 || 2 morte propria NZB [| 3 con- 
stantinopolim L || recremata V 1 , concremata F 2 || 5 consensu totius B (| morte T l X || 6 temptat V II iuss B [j 
8 rursum V || annalia V 1 || dimenso L || patrius N 1 (| imperii iam L || 9 dignitatem] dignantem V || anthimio 
H || 10 basilico B || 11 cartagine V || inglorios N*, ingloriosus N 2 Z || 12 insidians HL^ || 13 fecit L \\ uictore 
V || uocans VBMi || asparcem NZ, aspartem M^ \\ 14 exdio N 1 || 15 ipse B || ricimere V, rincimerem M \\ 17 ex- 
tortus L || ticiniensis L [| 18 primus M 1 || ad concordiam primum B || 19 erat om. N 1 , erat enim N^ZML || 
20 aniconis L \\ 21 uero om. Z 1 || 22 inter haec] interim M% || augustus B || 23 potestatem om. Z\ digni- 
tatem NZ 2 || 24 gallearum M || recto V [| aduersum L || 2 5 praesidio L \\ 26 continuo — occisus est om. NZ 1 || 
peratus // 



PAVLVS XV. 209 

victor liicimer urbem invadens quarto iam auno agentem iura imperii Authemium gladio 
trucidavit. praeter famis denique morbique penuriam, quibus eo tempore Roma afflige- 
batur, insuper etiam gravissime depraedata est et excepto duabus regiombus, in quibus 
Eicimer cum suis manebat, cetera omnia praedatorum sunt aviditate vastata. sed non 

5 diutius de perfidia laetatus est Ricimer. nam post mensem tertium excruciatus languori- 
bus et ipse interiit. mortuo Ricimere Olibrius imperator Gundibarum eius nepotem pa- V 
tricium effecit. Olibrius quoque dum septem menses imperium gessisset, morte propria 
Romae defunctus est. post lmius funus Licerius domesticus a Gundibaro patricio, to- 
tius etiam voluntate exercitus, apud Ravennam imperator efficitur. 

io Anno deinde sequenti inopinate Nepos patricius cum exercitu veniens Licerium 

regia exuit potestate eumque apud Salonas Dalmatiarum urbem episcopum ordinavit. 

Eo tempore cum apud Tolosam Wisegotharum populis Euricus regnaret ac pro 
Italiae Galliaeque finibus inter Nepotem et Euricum litium fomenta crevissent bellum- 
que e diverso utrique praepararent , interveniente Epiphanio, de quo praemissum est, 

15 Ticinensi episcopo, foederis inter eos iura firmata sunt. 

Haud procul ab his temporibus || Theodoricus cognomento Strabo Triarii filius cum VI 
magna Ostrogotharum multitudine usque ad quartum urbis miliarium armatus advenit, 
nulli tamen Romanorum noxius, continuoque in Illyricum reversus extinctus est. || 

Exigit nunc locus dicere , quam ob causam Gothorum alii Ostrogothae , alii vero 

20 Wisegothae sint dicti, oportunumque est aliquantulum ad superiora tempora regredi, 
quatenus horum ratio vocabulorum possit exponi. temporibus Valentiniani superioris 
Augusti cum intra Traciae fines Gothorum tunc populi communiter habitarent, bifarie 
per Alaricum ac Fridigernum divisi decreverunt. ut utramque rempublicam id est Fri- 
digernus cum suis Orientalem, Alaricus vero cum suo exercitu Occidentalem opprimeret. 

25 hi ergo , qui cum Fridigerno in Orientali remanserant parte , lingua patria ab Oriente 
Ostrogothae id est orientales Gothi sunt dicti; isti vero, qui occiduas petierant regio- 
nes, ab Occidente Wisigothae id est occidentales sunt appellati. 

V. cf. Cassiod. s. a. 47%. Olybrius autem vii imperii mense vitam peregit. s. a. /,73. Gimdibado 
hortante G-lycerius Eavennae sumpsit imperium. lorcL liom. %39 Nepos . . Glycerium, qui sibi 
tyrannico more regnum inposuisset, ab imperio expellens in Salona Dalmatiae episcopum fecit. 
An. Vales. 36. superveniens Nepos patricius . . . deposuit de imperio Glycerium et factus est 
episcopus et Nepos factus est imperator Eomae. Ennocl. vit. Epiphan. p. 380 defuncto tunc 
Eicemere vel Anthemio successit Olybrius , . post hmic Glycerius ad regimen accitus (p. 381) 
est . . . post quem ad regnum Nepos accessit. timc inter eum et Tolosae alumnos Getas, quos 
ferrea Euricus rex dominatione gubernabat, orta dissensio est, dum illi Italici fines imperii 
quos trans Gallicanas Alpes porrexerat . . . non desinerent incessere . . . Mnc utrimque litium 
coeperunt fomenta consurgere et dum neutrae partes conceptum tumorem vincendi studio de- 
ponunt, sic exuperabat causa discordiae . . . seritur de ordinanda legatione sermo, in beatissi- 
mum virum Epiphanium mentes onmium [p. 38%) et oculi diriguntur . . occasionem laboris am- 
plectitur ... p. 38 i. 'accipe nunc fidem et pro Nepote pollicere, quod servet intemeratam 
concordiam' . . [p. 385) Nepoti effectum peractae legationis insinuat. 

Yl. cf. Istdor. p. 45/ Gothi apud Istrum bifarie in duobus Fridigerno et Athalarico [vel Alarico) 
divisi sunt regibus. 

1 agente B, gentem HVM : regentem L, regnante NZ \\ anthemio HVM^ [j 2 denique om. NZ^ || affligebat Z || 
3 et om. BL \\ excepto] exempto M± \\ duobus V || 5 extraciatus L || 6 recimere N [| gundiuarum L \\ 
b roma B || cuius L || gundiuaro X. |[ 10 nepus HV^L || patruus A' 1 || liceria HVM^ lucerium W || 11 exuit] 
expulit L, extitit B |) delmatiarum V || urbe H || 12 tolossam BL \\ uuisigothorum NZ, uuisegothorum L, 
ubisegotharum V || eurucus V || pro] per M || 15 ticiniensis L || 10 strauo V, istrauo NZ \\ 17 ostrogothorum 
N || aimatos H7A T iZ, arrnato M || 18 norius B \\ in] et NZ \\ 10 exigit nunc — 27 appellatr sunt om. L \\ 
edicere N || ostrothae V || 20 buisigothae V, uisigothae WZ \\ tempore W || 2-1 quatinus B || oratio B || 
22 thraciae B || tunc om. V [| 23 ac fridigernum — 26 petierant om. HVB || 23 ut om. M || 24 alacirus 
il/i || 25 hn M || 26 ostrogotho N (| petierunt M || 27 ubisegothae V 

Eytropivs. 2 l 



lord R 23» 



210 PAVLVS. XV. 

VII Leo igitur Augustus postquam Orientale deeem et septem annis rexit imperium, diem 

elausit extremum. mortuo Leone Zeno continuo Augustalem nactus est dignitatem. Leo- 
nem itaque, de quo praemissum est, quem pater Leo in regni adsciverat potestatem, ma- 
ter sua Zenonis impetum formidans occulte clericum fecit exigentique vehementer Zenoni, 
ut filium proderet, pro eo alium forma similem obtulit. qui Leo deinceps in clericatu 5 
ad Iustiniani usque tempora vixit. 

Ipso denique anno Augustulus apud Italiam adversus Nepotem cum exercitu veniens 
effugato eo imperii regimen invasit. 

Annali deinceps circulo evoluto cum rege Wandalorum Geiserico foedus initum 
est ab Oreste patricio. 10 

VIII Haec dum apud Eomanos geruntur, Odovacer cum fortissima Herolorum multitudine, 

fretus insuper Turcilingorum sive Scirorum auxiliis, Italiam ab extremis Pannoniae fini- 
bus properare contendit. qui dum adhuc per Noricorum rura exercitum duceret, cognita 
Severini fama Christi domini servi, qui illis tunc degebat in locis, ad eum sibi benedic- 
tionem petiturus accessit. qui dum benedictione percepta ab eius egredi cellula vellet 15 
et caput, ne in ^superliminari ostii, eo quod procerae esset staturae, adlideret, inclinasset, 
a dei viro futurorum praescio mox talia audivit l vade nunc ad Italiam, vade Odovacer, 
vilissimis interim animantium pellibus indutus, multis cito plura largiturus'. haec ille 
verba rerum exitu conprobavit. nam aliquantis postmodum annis totius Italiae insuper 
VIIII et urbis usus est potestate. ingresso ergo Italiam Odovacre statim ei apud Liguriae 20 
terminos Orestes patricius occurrit, qui adversus fortissimam multitudinem nihil se prae- 
valere conspiciens, maxime cum eum iam quidam suorum deseruissent, metu trepidus 
intra Ticinum se munitionis fiducia concludit. mox adveniens cum exercitu Odovacer 
expugnatam fortiter ingreditur civitatem : vastantur universa rapinis, saevit ubique gia- 
dius . divina quoque privataque aedificia ignis absumit ? captus demum Orestes ab 25 

VII. cf. Isidor. p. 455 : iste Zeno Leonem Augustum filium suum interficere quaerens pro eo mater 
eius alium figura similem obtulit ipsumque Leonem occulto clericum fecit, qui in clericatu 
usque ad Iustiniani tempora vixit. Cassiod. s. a. 475 • Orestes Nepote in Dalmatias fugato filio 
suo Augustulo dedit imperium. Iord. Get. 45 • Orestes . . Augustulum filium suum imperato- 
rem efficit, quo comperto Nepos fugit. An. Vales. 56 quem [Nepotem) persequens Orestes 
patricius cum exercitu metuens Nepos . . . fugam petit . . . mox eo egresso factus imperator 
Augustulus {cf, 57). 

VIII. cf. Iord. Get. 46: Augustulo vero a patre Oreste in Ravenna imperatore ordinato non multum 
post Odoacer Torcilingorum rex habens secum Sciros Herulos diversarumque gentium auxi- 
liarios Italiam occupavit et Rom. %59 . Hepote imperatore Orestes fugato Augustulum suum 
filium in imperium collocavit. sed mox Odoacer genere Rugus Torcilingorum Scirorum 
Herulorumque turbis munitus Italiam invasit. vit. S. Severini 7 . quidam Ibarbari cum ad Ita- 
liam pergerent, promerendae benedictionis ad eum intuitu deverterunt. inter quos et Odoacer 
qui postea regnavit Italiae vilissimo tunc liabitu iuvenis statura procerus advenerat; qui 
dum se, humillimae tectum cellulae suo vertice ne contingeret, inclinasset a viro dei glo- 
riosum se fore cognovit, cui etiam valedicenti 'vade', inquit, 'ad Italiam vade vilissimis 
nunc pellibus coopertus, sed multis cito plurima largiturus'. cf. An. Vales 45. 46. 

VIIII. Anon. Cusp. 476: occisus est Orestes patricius Placentiae. Cassiod. 476. ab Odoacre.Ore- 
stes . . extincti. An. Vales. 57: superveniens autem Odoachar cum gente Scyrorum occidit 
Orestem patricium in Placentia. Ennod. vit. Epiphan. p. 586: exercitum adversus Orestem 

1 orientalem N 2 Z* || et om. V \\ imperii JV 1 || 2 nanctus HM 7 functus NZ || leonem] leo L || 3 asciuerat in 
regni L [| regno N 1 || 4 zenoni impetu L || exigenteque HVBM || uehementem V || zenone B || 5 formam L || 
clericato V || 6 uixerit L || 7 denique] quoque M || aduersum L |] 9 geserico V || 10 orestere NZ || 
11 dum haec NZ || dum om. M 1 || odouatus M\ odoacer NZ, L semper || herulorum L \\ 12 turcilinguorum 
V, turtilinguorum M l || 14 benedictionem — 15 percepta om. N \\ 15 dum] dum sibi Z || 16 superlimi- 
naribus NZ || 18 inter V || 20 et om. B || adoacare NZ, odoaeer L || leguriae M \\ 21 aduersum L || 
22 quadam N 1 || 24 expugnata V || uastatur M* || uniuersa Z || rapinis om. B || ubi HVB, uniuersa Z || 
gladiis WL || 25 pribata Z || igne L, \\ alsumit HNZ, assumit B, consumpsit L 



PAVLVS. XV. 211 

hostibus Placentiam usqne perducitur ibique gladio detruncatur. exinde per universas 
idem barbari urbes diffusi cunctam sine aliqua tarditate Italiam iuri proprio subdidere 
multasque tunc civitates parantes resistere extinctis habitatoribus ad solum usque deie- 
cere. Odovacer itaque prosperos sibi cernens successus adcrescere statim regiam arripuit X 

5 dignitatem. Augustulus siquidem. qui imperii praesumpserat potestatem. cernens uni- 
versam Italiam Odovacris viribus subdi inopinabili metu perterritus sponte miserabilis 
purpuram abieiens, cum vix undecim mensibus rem publicam obtinuisset, imperialem 
deposuit maiestatem. ita Komanorum apud Eomam imperium toto terrarum orbe venera- 
bile et Augustalis illa sublimitas, quae ab Augusto quondam Octaviano coepta est, cum 

10 hoc Augustulo periit anno ab urbis conditione millesimo dueentesimo nono, a Gaio vero 
Caesare, qui primo singularem arripuit principatum r anno quingeritesimo septimo decimo, 
ab incarnatione autem domini anno quadringentesimo septuagesimo quinto. igitur deiecto 
ab Augustali dignitate Augustulo urbem Odovacer ingressus totius Italiae adeptus est 
regnum. quod dum per annos quattuordecim nullo inquietante tenuisset, ab Orientis 

15 tunc partibus adveniens Gothorum rex Theodericus Italiam possessurus intravit. 

Sed ut ad liquidum, quam ob causam vel unde advenerit, possit agnosci, necesse 
eit aliquantisper ad superiora repedare. 

Walamir Ostrogotharum rex, de quo superiori libello praemissum est, quod Attilae XI 
Hunnorum regi subiectus extiterit, mox ut Attila occubuit, ab Hunnorum se suosque domi- 

20 nio avitae libertatis memor excussit. idem quoque et Gepidarum rex Ardaricus ceteraeque 
Hunnis subiectae faciunt nationes. Hunni vero dolentes Walamirem eiusque exercitum 
non solum se a suae ditionis iugo excussisse, sed etiam ceteris nationibus, ut similia fa- 
cerent, incentores fuisse, mox ut fugitiva mancipia eos insequentes ad servitutem pristi- 

patricium erigit . . Odovacrem ad regnandi ambitum extollit et ut haec pernicies in Ticinensi eivi- 
tate contingeret, Orestem ad eam fiducia munitionis invitat . . fit maximus in urbe concursus, prae- 
dandi rabies inardescit . . . alii flammas ruituris aedibus supponebant, alii ad exitium poscebant 
dominum . . . currunt ad ecclesiae domum totis direptionis incendiis aestuantes ... [p. 387) sub- 
lato tamen Oreste et propter Placentinam urbem extincto depraedationis impetus conquievit. 

X. Iord. Get. 46 (Odoacer) Augustulum . . de regno pulsum . . exilii poena damnavit, sic quoque 
Hesperium Eomanae gentis imperium, quod septingentesimo nono urbis conditae anno primus 
Augustorum Octavianus Augustus tenere coepit, cmn hoc Augustulo periit anno decessorum pro- 
decessorumve regni quingentesimo vicesimo secundo, Gothorum dehinc regibus Eomam Italiam- 
que tenentibus ; interea Odoacer rex gentium omnem Italiam subiugatam . . regnoque suo con- 
fortato paene per xiii annos usque ad Theodorici praesentiam, de quo in subsequentibus dic- 
turi sumus, obtinuit. de Augustulo et imperio Romano simiha Rom %39. An. Vales 58. ingrediens 
autem [Odovacerj Eavennam deposuit Augustulum de regno et 45 • Odoachar vero . . . riiox de- 
posito Augustulo de imperio factus est rex mansitque in regno annos xiji. 

XI. Iord Get. 50 . . . ut Gepidarum rex comperit Ardarichus, indignatus de tot gentibus velut vilis- 
simorum mancipiorum condicione tractari, contra filios Attilae primus insurgit inlatumque ser- 
viendi pudorem secuta felicitate detersit nec solum suam gentem, sed et ceteras qui pariter 
premebantur sua discessione absolvit . . . haec causa Ardarici regis Gepidarum felix affuit di- 
versis nationibus, qui Hunnorum regimini inviti famulabantur . . 5% contigit . . ut Attilae filii 
contra Gothos quasi desertores dominationis suae velut fugacia mancipia requirentes venirent . . 

1 hoste V || ducitur Z || ibi NZM || 2 subdedere HV, subdere NZL \\ 3 parentes VW \\ dececere V, deiece- 
runt M || 4 prospero NZ* || 5 si om. M* || qui om. NZ^ || 6 adoacris NZ || 7 obtenuisset H || 8 maie- 
statem] potestatem M || romam] roman Z || orbe terrarum B || orbem V || ueneraMem L || 9 quodam M* || 
capta V || 10 ab urbis conditione] urbis conditae L || ante nono add. H 2 xx || 11 primus NZM^L || singulare 
PL, singularem B \\ 12 xLmo Mk, quadragesimo A T1 , qumgentesimo B || quinto] primo N || 13 austolo N* || 
1 4 xiinimo M || inquietantes M 1 \\ oriente M 1 , orientibus M 2 || 15 ueniens NZ || teodericus JV 1 , theodoricus 
VBZM 1 || possessuros H || 1 6 liquidum quam] aliquid umquam M \\ ob om. M || adueniri M 1 || 18 ostro- 
gothorum BL || bello M || qno V || 19 regis NZ^ || subiectos V || atalia M 1 || 20 auita M 1 . habitae VL f 
abitae N || libertati M l || nemor V || ceterique NZ \\ 21 dolente B || uualamer L, uuamirem M \\ 22 se 
om. L || excussisset M 1 , excusisse NZ 

27* 



212 PAVLVS. XV. 

nam armis adgressi sunt revocare. conglobatis itaque suis super Hunnos Walamir inruit 
tantaque in eos caede grassatus est, ut de reliquo, qui superfuerant Hunni, Ostrogotha- 

XII rum arma formidarent. Leo denique imperator cum Gothis post haec Illyricum vastanti- 
bus foedus iniit ac Theodericum Thiodimeris filium ex Arileuva concubina genitum a 
Wstlamere eius patruo obsidem accepit. occiso deinde a Seiris Walamere Thiodimer eius 5 
germanus regia iura suscepit. diviso deinceps regno Thiodimer Orientis, Widimer vero 
occidui sortitur imperium devastandum, sed mox Widimer Italiam ingressus est, rebus 
excessit humanis successorem regni Widimer filium relinquens. Widimer vero acceptis 
a Glycerio tunc imperatore muneribus Gallias contendit seseque cum parentibus Wise- 
gothis iungens unum populum effecit interea dum de Suavis patrata victoria Widimer 10 
domum revertitur, Theodericum filium a Leone imperatore remissum gratanter excepit. 
qui Theodericus, dum iam octavum (tecimum annum aetatis ageret, inscio patre ali- 
quantis secum eius satellitibus adscitis vicinam sibi Sarmatarum gentem invadens opima 

XIII ex eorum manubiis patri spqlia praedamque copiosam repprtavit. Thiudimere itaque 
vita decedente universjs adnitentibus ad regni gubernacula Theodericus ascendit. quod 15 
factum dum ad Zenonem Augustum perlatum esset, gratanter accepit eumque ad se 
rursus evocatum Constantinopolim magno simul honore et divitiis extulit in tantum, ut 

super Valamir . . . inruerent; quos tamen ille . . . prostravit ... 53 : nt iam ex illo tempore, 
qui remanserunt Hunni, et usque hactenus Gothorum arma formident. 

XII. lord. Get. 52: Theodoricus eius [Thiudimens) filius quamvis de Erelieva concubina . . . natus 
erat . . . furore commoti arma arripiunt et Illyrieum paene totum . . . in praeda devastant ; sed 
statim imperator . . . ad pristinam recurrit amicitiam . . . pacisque obsidem . . . Theodoricum 
infantulum Thiudimeris expetit . . . patruus Valamir extitit supplicator . . . datus igitur Theo- 
doricus obses a Gothis ducitur ad urbem Constantinopolitanam Leoni principi ... 53 . in eo 
[cum Scins) proelio rex . . Valamir . . interemptus est. 54 : Gothi tunc Valamero defuncto ad 
fratrem eius Thiudimer confugerunt. 5%. (Ostrogothae) qui . . . sub rege Valamir eiusque ger- 
manis Thiudimer et Videmir morabantur quamvis divisa loca . . . Rom. 239 : Valamero rege 
Qothorum in bello Scirorum defuncto Theodemir in regno fratris successit cum Vidimero fratre 
et filio Theodorico . . . Vilimero cum Vidimero filio partes Hesperias, Theodemir cum filio Theo- 
dorico Illyrieum Thraciasque vastandas obvenit, relictaque ergo Pannonia alter Italiam alter 
Illyricum suscepit populandum; sed utrique reges, mox sortita loca ingressi sunt, ilico rebus 
humanis excedunt. Vidimer Italia Illyrico Theodemir relictis filiis decesserunt. Get. 56: mox 
Vidimer Italiae terras intravit . . . rebus excessit humanis successorem relinquens Vidimer 
filium . . . Vidimer acceptis muneribus . . . a Glycerio imperatore Gallias tendit seseque cum 
parentibus Vesegothis iungens unum corpus efficiunt ... 55 • ( Thiudimer) Suavorum gentem . . . 
subegit. inde . . . ad proprias sedes . . . revertens Theodoricum filium suum . . . a Leone im~ 
peratore remissum . . . gratanter excepit. qui Theodoricus iam . . . decem et octo annos per- 
agens ascitis certis ex satellitibus patris . . . inconscio patre . . . Sarmatarum regem . . . super- 
veniens . . . interemit familiamque . . . depraedans ad genitorem suum cum victoria repedavit. 

XIII. Iorcl. Get. 56- rex Thiudimer . . . Theodoricum filium regni sui designat heredem et . . . re- 
bus humanis excessit. 57 : Theodoricum vero gentis suae regem audiens ordinatum imperator 
Zeno grate suscepit eique evocatoria destinata ad se in urbem venire praecepit dignoque 
suscipiens honore . . factusque consul ordinarius, quod summum bonum primumque in mundo 

1 ualamer L || 2eoF || crassatus NZ || de reliquo X 1 , reliqui L% || superfuerat IV 1 || ostrogothorum HBL^ \\ 
3 leo] zeno Z^B || 4 foedus om. B || theudericum NZ, theodoricum M* || theodimeris V, thiudimeris NZML \\ 
arileuba NZ, arileua V || uualamire NZM%, malamere V || 5 eius — gualamere add. M% || denique B |[, 
scyri Z || uualamire NZ || thiodemer H et 6, thiudimer ML et 6, tyodimer B, theudimer NZ et 6 || 6 theo- 
dimer V, thiodemer B \\ uuiodemer M semper \\ 7 occiduum NM \\ soritur M* || mox] mox ut B, mox ubi NZ || 
8 uuidimerem B, uuidemer H ex uuidimer || uuideraer H \\ 9 clycerio H, clicerio VNZM, licerio B || im- 
peratorem L || galliam M%, gallia VNZM 1 || sese V || uesegothis M \\ io de om. HVBM^ || thiudimer L recte ||, 
1 1 theodemer add. B ante theodoricum || theodoricum N l MW ; codd. discrepantia in scnbenda tertia syllaba non 
amplius enotatur || a om. V || leone] zenone Z 2 || remisso HL, misso V, mis su m NZB || 12 theoricus B \\ 
cum B |) anno V \\ aetatis om. NZM || aliquanti N 1 \\ 13 samartarum JV 1 || 11 manubuis H, manibus ZB \[ 
thiodimere V, theodimer NZ, thiudimer L, thiodomere B \\ 15 decidente NZ || uniuersi V || quod] 
qui W || J6 ad] a Zi || zenone L || 17 rursum Z || sextulit M\ 



PAVLVS. XV. 213 

etiam consularibus eum fascibus sublimaret, quae dignitas post imperiale fastigium 
prima est. aereamque illi equestrem statuam ante suum palatium collocaret. at vero XIIII 
dum huiuscemodi Theodericus deliciis apud Constantinopolim afflueret, gens illius id 
est Ostrogothae, dum eis propter fidei sanctionem praedas agere more solito non liceret 
5 nec tamen ab imperatore oblata stipendia sufficere possint, coepere non minimam ege- 
statis penuriam pati, execrantur foedus conpositum, vituperant inutilem pactionem, 
mittuntque continuo ad Theodericum qui dicerent, quas, dum ipse Graecorum epulis 
superflueret, inopiae miserias sustinerent; hortantur, ut si suis sibique consulere velit, 
citius redeat, quatenus, ne cuncta gens pessumdetur, novas ad habitandum terras ex- 

10 quirant. his Theodericus cognitis ad Augustum Zenonem accedit, questus penuriamque 
suorum exponit; Italiam sibi dari postulat, absolutionem efflagitat adiciens quia, si 
superare Odovacrem possit Italiamque obtinere, ad eius redundaret gloriam, a quo di- 
rectus fuisset, sin bello superatus foret, eius nihilo minus lucris adcresceret, quando- 
quidem cotidianorum stipendiorum exactoribus careret. talia Zeno audiens contristatus 

15 quidem est eo quod eum nollet amittere, at tamen deliberato consilio rei publicae uti- 
litati prospiciens eius petitionibus adnuit Italiamque ei per pragmaticum tribuens sacri 
etiam velaminis dono confirmavit, senatum illi populumque Romanum commendans abire 
permisit. egressus igitur Constantinopolim Theodericus ad Ostrogothas revertitur hor- XV 
taturque continuo, ut quam primum parati sint, quatenus possessuri Italiam proficiscantur. 

20 at tamen prius quam Italiam adventaret, Trapstilam Gepidarum regem insidias sibi 
molientem bello superans extinxit, Busan quoque Vulgarorum regem magna simul cum 

decus edicitur . . . etiam equestrem statuam . . . ante regiam palatii collocavit. Rom. %40 : 
Theodoricus vero Zenonis Augusti humanitate pellectus Constantinopolim venit . . . consulis 
ordinarii triumphum ex publico dono peregit. 

XIIII. Iord. Get. 57: dum ipse in urbe omnibus bonis frueretur ... 5%: consueta dum tardarent 
dona . . quae ad instar strenae acciperent et pacis foedera custodirent ... 53 - videntes Gothi 
non sibi sufficere ea quae ab imperatore acciperent ... 57 : gentemque suam in Illyrico . . . 
residentem non omnino idoneam aut refertum audiret . . . ad principem ait: ... cum . . . 
facultas fuisset loquendi concessa . . . ' Hesperia . . . plaga . . . quare nunc sub regis Torci- 
lingorum Rugorumque tyrannide fluctuatur? dirige me cum gente mea . . . ut et hic expen- 
sarum pondere careas et ibi si . . . vicero fama vestrae pietatis inradiet; expedit namque 
ut . . . si vicero vobis donantibus regnum illud possideam . . . si victus fuero vestra pie- 
tas . . . lucratur expensas'. quo audito quamvis aegre ferret imperator discessum eius, no- 
lens tamen eum contristare, annuit quae poscebat magnisque ditatum muneribus dimisit a se 
senatum populumque ei commendans Romanum. Rom. %40 : sed quia tunc . . . Odoacer reg- 
num Italiae occupasset, Zeno . . . secum . . . ita deliberans ad partes eum {Theodoricum) 
Italiae mandans Eomanum illi populum senatumque commendat. An. Vales. 49. Zeno itaque 
recompensans beneficiis Theodericum quem fecit patricium et consulem donans ei multum 
et mandans eum ad Italiam. cui Theodoricus pactuatus est, ut, si victus fuisset Odoachar, 
pro merito laborum suorum loco eius dum adveniret tantum praeregnaret. 

XV. Jord. Get. 57: egressus urbe regia Theodoricus et ad suos